Skip to main content

Full text of "Claudii Hermeri Mulomedicina Chironis:"

See other formats


Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing tcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laigc amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout this projcct andhclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you arc doing is lcgal. Do not assumc that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offcr guidancc on whclhcr any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite seveie. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http : //books . qooqle . com/| 



Wissenschafttiche Ausgaben 

griechisGher und lateinieclier Scbriftsteller 

Im YerUf « vou 

B. 0. Tenbner ^ in Leipzig. 



-►♦«- 



SAnuttliiiKj; wtsBenseliAftllcher Conuiientare 
m irrieeldsielLen nnd rVmlselien Sehrlftstellern. 

Aetaia. Von S. Sudhaas. geh.ii.JC6. — , in Leinw. geb. n. •Itl?.— > 
Laerez Baoh m. Yon B. Heinze. geh. n. JC 4.-^ in Jjeinv. 

geb. n. JC 6. — 
Stphokles Slektra. Voa O. Kaibel geh. n.JC6.—,in Leinw. 

geb. n. JC 7.— 



Kfltiselie nnd koaunentierte Ansir»h«>i« 

Neue ErscheinHngen 1896—1900. 
Aeto AMatoloram: s. Laoa«. 
AristopliBllis Equitea rec. A. ▼. Yelseii. Ed, II our. K. Zacher. 

n. JC 8.— 
CAeMTis, C. laU, belli ciTilis libri m rec.A.Holder. B..iKlO.— 
BUlunaUBe apostoloxtun fragmeata Venmenaia Latina. Aoeediint 

canonum qui dieuntur apoatolorum et AegyptiQanim reliquiae. 

Ed. Edm. Hauler. Vase. I: Praefatio, fragaienta, imaginaa. 

geh. n. JC 4. — 
Bungeliiin see. Mitttimn eam rar. leot. ed. Fr. Blasi. ix.JC 8.60. 
EDripldlB fabulae edd. B.P«ifliB etST. Wecklein. 



»» 



VolL P. Z:Hedea. Ed.U. n. 
JC 2,40. 
II:AJoeoti8. Ed.n.ii. 
•41: 1.80. 
„ m : Hociiba. n. «^ 1 . 60. 
,,IV: Eleetra. n.JC2.— 
n V: loB. n. JC 8.60. 
„ VI:aeleiia. n.UKS.— 
„Vn: 03rolopft.m.UK:i.40. 



>i 



II 



I» 



I. 
I. 
I. 
I. 
I. 



VoLBLP.n: Supplic. 
„ n. „m: Baoehae. 



1» 



n. JC 2.— 
n. •«2.— 
n. „ IV : H<eraoiidae. ix.JCi.-' 
n. „ V: HerculeB. n. UK 2.40. 
;, II. „ VI : Iphig. A»l. H. ^ 8 . 80. 
„ m. „ I : Andromaeha. n.JCi . 40. 
„ m. „ II : HippolTtuo. n.JC2.90. 
„ m. „ m : Orettes. n. JC i. 80. 
III.„IV: Phoenlgaae.n.«>^2.80. 
Troades. u. <>^2.80. 



„m.„ V 



„ H. „I:Iphig.Xanx.a.UK2.40. 
H. RonM flieei opeira recc. O! Keller et A. Holder. VoL I. 

Carminm Hbri IV, Epodon liber, Gamen Baeookire. Iterum 

rocO.Keller, n.^12.— . Vol. Il, Vaeo. L Setmonumlibvill. 

n.JCA.-^. Vol. H, Faso. n. Epistulae, De arte poettea. n.JC6. — 
[LnetB.] Aeto Apostolonin s. L. ad Theophilum lib. alter. Seo. 

fonnam qnae Tid. Itomanam rec. Fr. Blass. n. JC 2. — 
[ ] ETangelinm see. Lacam s. L. ad Tbeoph. llib. prior. Sec. 

fo mn— qoM yid. Eottanam reo. Fr. Blass. n. JC 4.— 



NeratiMls epistvda de xriMs Iudaiois, hrog. Ton Landgraf und 

Weyman. n. JC 1.20. 
PMari carmfaia prolegg. «t oomm. intr. ed. W. G h v 1 s t . n. «^C 14 . — 

ed. Schroeder. 5. Auflage. n. JC 14. — 

Plalnito SopMota ed. O. Apelt. n. JC 5.60. 

Bt l ll tio Onomastioon reeenie«lt ot «dnotavit Srion-s Bethe. 

(Lexicographi Graeci toI. IX.) FaBOfculus prier. n. «^14. — 
Sttmas' SilTae, heraosg. u. orkl. t. Fr. Vollmer. n. JC 16.— 
TbeophnurteiGharaktexe, hrsg., ftbers. n. erkl. t. d. PhU^l. GesoUsch. 

■a Lolpsig. n. JC 6.— 
Thieydldlfl Histeriao veo. G. Hude. Tom. I. n. JC 10.— 
Vergui HaroniB, P., opera iterum Teo. O. Blbbeck. 4 toII. gr. 8. 
VoL L Bao. et Ooorg. n.JCh.— 1 Votm. AeB.Vn— XII. n. JCT.f». 
— II.A«n. I— VI. n.JC1.20. \ —IV. App. Verg. n.JCS.— 



1 



Bibliotlieea tieriptoram 
Graeeomni et Bomanonini Tenbnerian». - 

Neue Erscheinungen. 
Apnlei Apologia et Florida ed. J. yan der Vliet. geh. n. JL^.— 

geb. JL 4.60. 
ArlBteae ad Fhilooratem epistola ed. Paalns Wendland. geh. 

n. JiL 4.— geb. «^4.60. 
Angustini, S. Anrell, Confessionam 1. Xm reo. KnOll. geh. 

Jt 8.70, geb. JC S.20 
Babril fabulae rec. O.CrasinB. Acc. fab. dact. et iamb.rell.Ign.al. 

tetr. ast. reo. G. F. MtLller. £d mai. geh. n. Jt 8.40, geb. JL^.— 

Ed. min. geh. u. JL 4..—^ geb. 4.60. 

Baoehylidis oarmina ed. F. Blass. geh. n. M. 2.40, geb. M. 2.90. 
Demetrii Cydonii de oontemnenda morte oratio ed Henrious 

Deokelmann. 8. geh. JC 1. — , geb. Jt 1.40. 
DionysU Haiieamasei opasoula edd. H. Usener et L. Bader- 

maoher. Yol. I. geh. n. JL 6. — , geb. JL 6.60. 
FaTonii Enlogii dispatatio de somnio Scipionis ed. AlfredHolder. 

geh. n. JL 1.40, geb. .^^ 1.80. 
FirmienB Matemns edd. W. KrolletF. Skntsoh. Faso. I. geh. 

n. JL 4. — . geb. JL 4.60. 
Pnlgentii, Fabii Planoiadis, opera rec. B. Helm. geh. n. .^ 4.— , 

geb. (^4.60. 
Oermanioi Caesaris Aratea iteram ed. A. Breysig. Accedant 

Epigrammata. geh. n. JL 2. — , geb. JL 2.40. 
Herondae mimiambi ed. O. Grasias. Ed. m. Ed. minor. geh. 

n. JL 2.40, geb. JL 2.80. 
Heronis Alexandrini opera qaae sapers. omnia. Yol. L von W. 

Sohmidt. geh. n. JL 9.—, geb. 9.80. 

Supplementheft: geh. n. JL 8.—, geb. </^ 8.40. 

Yol.n,led.Nixa.Sohmidt. geh.n..;^8.— geb.«A:8.60. 

Inrisprndentiae anteliadrianae qaae supersont ed. Bremer. P. L 

geh. n. Ji. 5.—, geb. JL 5.60. P. n, 1. geh. n. JL 8.—, 

geb. JL 8.60. P. H, 2. geb. n. ..^ 8 — , geb. JC 8.80. 
LydifLanrentii, d.men8.1ib. ed. B.W fl n s o h. geh. n.JLh. 20,geb.o^ . 60. 
Lysiae orationes reo. Theodoras Thalheim. Ed. maior. geh. 

n.,/^3.— , geb. &.;A13.60. Ed. minor. geh. n. J(L 1 . 20, geb. «^ 1 . 60. 
Nnsioi seriptoree Oraeci reo.,prooem.et in. instr.O. J a n. geh. n. JL% . — , 

geb! JL 9.80. Sappl.: melod. reliq. geh. n. J£ 1.20, geb. ./k 1.60. 
Mytliographi Graeei. Yol. m. Fasc. L Pseado-Eratosthenis 

Gatasterismi reo. A. Oliyieri. geh. n. M. 1.20, geb. Jt. 1.60. 
Odonis abb. Glaniao. oocu. ed.Swoboda. geh. n.JL^.— geb. .^ 4 . 60. 
Palladii, Rntilii Tauri Aemiliani, opas agriculturae rec. J. G. 

Schmitt. geh. n. JL 6.20, geb. JL 6.60. 
Philoponi de opifloio miudi 11. YII rec. W. Beichardt. geh. n. 

JL 4. — , geb. JL 4.60. 
Prooli Diadoehi in Platonis rem pablioam oommentarii ed« 

W. EroU. Yol. L geh. n..>^6.— , geb. «^6.60. Yol. IL geh. 

n. JL 8.—-, geb. JL 8.60. 
Ptolemaei, Clandii, opera. Yol. I. Syntaads ed. Heiberg. geh. 

n. JL 8.—, geb. Jt 8.60. 
Seneeae, L. Annaei, opera quae supersunt. Tol. I. Fasc. II. De bene- 

fioiis libri YII. De olementia libri n. Ed. G. Hosius. geh. n. 

Jl 2.40, geb. .^2.80. 
Vol. m. L. A. S. ad Laoiliom epistal. moral. qaae 

sapers. ed. 0. Hensa. geh. n. JL 6.60, geb. JL 6.20. 
Statins, P. Pm. Yol. I. Silvae ed. E 1 o t a. geh. n..JL%.^ geb. »^ 2 . 60. 
Yol. m. Laotantii Placidi commentarios rec. B. Jahnke. 

geh. n. JL 8.—, geb. JL 8.60 
. Zaeharias Rhetor, des, die sogenannte Kirehengesohiehte. V. 

K. Ahrens u. G. Krager. geh. n. JL 10.—, geb. JL 10.80. 



CLAUDII HERMERI 



MXJLOMEDICINA CHIR0NI8 



EDIDIT 



EUGENIUS ODEB. 



▲DIECTA EST TABULA PHOTOTYPA. 




LIPSIAE 

IN AEDIBUS B. G-. TEUBNERI. 

MCHL 






■ i 



J 



OCT 1 1902 






^Lx^O s 



( 



limiAB: TTI>IB !B. O. TXrBHSBL 



PATRI OPTIMO 

ET 

OTTONI MORGENSTERN 

AMICO 

S. 



PRAEFATIO. 



I. Ad inidomedicinam Chironis nostra aetate primus 
attendit Guilelmas Meyer nimc Gottingensis tunc Mona- 
censis. legimos enim in actis Academiae Monacensis 1885 

p. 396 haec: Herr WUh. Meyer gdb . . vorldufige 

NoUz von einem antiken WerJce uher Thiermedidn^ wdches 
er i/n der hiesigen latevn. Handschrift No. 243 gefunden 
habe, Der gr&sste TheU dieses umfangreichen und haupt- 
sachlich dem Chiron Cerda/u/rus und Apsyrtfus zugeschriebenen 
Werkes sei eim um 400 n. Chr. gefertigte Ubersetzwng 
emes griechischen Textes. Diese latemische tTbersetzung 
habe Vegetius gekarmt u/nd der grosste TeU seines Werkes 
sei nur eine TJmarbeUu/ng dieses jetzt an das Licht gebrachten 
Werkes. Sa^chlich sei also da^sdbe von betrdchtlichem 
Werthe, indem es fu/r uns zugleich in der griechischm une 
in der latemischen Litteratu/r das dlteste Werk HJber Thier- 
medicin vorstelle. Sprachlich sei es nicht mi/nder i/nteressant, 
indem Vegetius volVmnmen Becht habe mit der Characteristik 
^vUi sermone sordescunt^ Herr Meyer gedenke, eimt wo 
mdgUch mit der Herausgabe dieses Werkes kritische Aus- 
gaben des VegeUus, des Felagonius u/nd der Konstardin- 
excerpte zu verbinden und so diesen Theil der antiken 
Litteratur vn das gebUhrende lAcht zu setzen. 

Sed cum Meyer consilio destitisse videretur postquam 
Eduardus Woelfflinius in ephemeride Archiv fiir Lateinische 
Lexikographie X (1898) p. 413 — 426 specimen mulomedi- 
cinae (p. 4 12 — 1216 editionis meae) publici iuris fecit, 



VI PRAEFATIO. 

seviri doctissimi ad Thesaurum Linguae Latinae conden- 
dum ab academiis quinque Germanicis delecti aestate 
ahni 1897 mihi imperaverunt, ut mulomedicinam totam 
quam telerrime ederem, ex qua fore ut non pauca de 
sermone Latino rustico disceremus, suo iure sperabant. 
neque fas esse putavi munus mihi oblatum reicere, quo- 
niam ab anno 1890 Hippiatricorum Graecorum {H\ unde 
pendet Chiron ille Latinus, editionem praeparabam et 
solus anecdota prosapiae eius omnia collegeram. 

II. Traditur Mulomedicina, ut vidimus, in codice 
Monacensi latino 243 saeculo XV p. Chr. n. scripto^), de 
quo conferas velim Catalogum codicum latinorum ab 
Halmio et Laubmanno Monachi 1868 emissum p. 44. 
insunt libri medicorum et mulomedicorum aevi medii 
Bemardi de Gordonio, Constantini Africani, GuilleljQai de 
Saliceto Placentini medicorum; claudit agraen fol. 160 sq. 
Laurentii de Ronzinis ^liber marescalciae sive de cura 
equorum', quem praecedit Mulomedicina, de qua agimus. *) 
quae incipit fol. 104', finitur fol. 159. eget inscriptione, 
nam initio in sinistra columna f. 104'a legitur ca^itulorum 
index, in columna dextra f. 104'b autem ita orditur opus 

1) Cf. tabulam phototypam et quae infra p. XX sqq. de 
scriptura dicam. grato profiteor animo me singulari Georgii 
de Laubmann liberalitati debere, quod codicem Berolini 1897 
— 1898 diutius quam annum cum pulviscuio excutere mihi licuit. 

2) Ut aliquid de origine codicis comperirem, per litteras 
adii Franciscum BoU, virum doctissimum, qui qua est insigni 
comitate, haec mihi respondit: 'Die Hs. Clm. 243 war im Jahre 
1682 bereits in der herzoglich bayrischen Bibliothek; sie steht 
in dem aus diesem Jahr stammenden handschriftlichen ^Cata- 
logus manuscriptorum latinorum et germanicorum ' p. 13$ u. 
134 verzeichnet (unter der Signatur St(atio) 4 Nr. 43). Wo 
sie herstammt, daruber liess sich direct nichts ermitteln. 
Der Einband ist wohl gleichzeitig, jedenfalls nicht viel spftter 
als die Niederschrift. Nun ist dabei eine Urkunde verwendet 
worden, die mehrere Orte aus dem Wurzburgischen und einen 
Caplan des Goetz von Berlichingen erwahnt. Gebunden wurde 
die Hs. also wahrscheinlich im w(irzburffischen Franken: dort 
wird wohl auch ihr Besitzer einst gewohnt haben. Aber wer 
das gewesen ist, weiss ich allerdings nicht.' 



PRAEFATIO. Vn 

ipsum a verbis *si quid esum' (infra p. 4,12), ut primas 
sententias interceptas esse liqaeat.^) 

Diyisum est autem qpus in decesi libros subseriptionibus 
omatos, in quibus auctonuu nomina quater traduntur. 

Legimus enim in fine primi libri (in&a § 55): 

Chiroms Cmtmiri Uber primus explicit 
Jnoipit Uber ^ (cf. tabulam phototypam) 

ad calcem secundi libri (infra § 113): 

Chirofds cmtauri veteriniam de permixtis passionibHS liber 
secundus explicit incipit Uber tertius 



1) Mulomedicina etiam in altero quodam codice aetatem 
tulit, quem posfledit Godofredus Thomasius, medicus et poly- 
hiBfcor Norimbergensis (vixit 1660 — 1746 cf.Will, NfimbeigiBches 
Gelehrtenlexicon lY 33). Thomasius ipse catalogom codicum 
suorum composuit, qui divulgatus est in libello, quem B. M. 
Meelfiihrer Noribergae et Lipsiae 1699 edidit, cui est titulus 
Accessiones ad . . bibliothecam promissam et latentem (p. 131 
— 144). ibid. p. 132 codices chartaceos Thomasius comme- 
morat: Macer de mrtutibus herbarum cum paraphrasi rhythmis 
Germanicis expressa; deinde Chironis Centawri, Absyrti, et 
Cl. Hermerotis de arte veterinaria libri X. Oliverii NeapolUani 
de equis. Vegetius de oculo (sic) medicina cum glossario. 
panim accurate ergo Fabricius Bibi. Lat. in 178 ed. Emesti 
(sicut me docuit Franciscus BoU) annotavit: Vegetium de mmh' 
medicina nec minus Chironis Centauri Absyrti et Cl. Hemerotis 
de arte Veterinaria libros X et Oliverii Neapolitani librum de 
equis ms. servahat Norimbergae Gotfridus Thomasius. immo 
duoB codices foisse vidcs. Ihmio, qui Fabricii locum cognitum 
haberet, sciscitanti nunc codicem Norimbergae esse negavemnt 
(cf. editionem Pelagonii p. 14). ex actis ^Neuer Zeitungen von 
Gele farten Sachen auf das Jahr 1747, erster Theil (Leipaig) 
Nr. XVill p. 162 — 165 discimus bibliothecam Thomasii anno an- 
te defuttcti tum integram quidem sed venalem faisse. in biblio- 
theca Norimbergensi neque de catalogis librorum Thomasia- 
noram, qui in actis Lipsiensibus commemorantur, neque de iis 
hominibus, qui codices illos anno 1747 vel postea emerint, 
quidquam hodie notnm esse mihi responsum est. fortasse alii 
viri docti in indagandis bibliothecae Thomasianae mderibus me 
feliciores emnt. mulomedicinae codicem Thomasianum hodie 
alicubi latere paene certum videtur. 



Vni PRAEFATIO. 

in exitu libri noni (infra § 960): 

Eayplicit Uber nonus Chiron cmtawrus et 
Absyrtm feUciter Incijpit liber d^dnms 

denique opere finito (infra § 976): 

CUmdius Hermeros veterinarius 
liher decmus ExpUdt feUciter 

Quae secuntur § 977 sq, aliunde illata esse ipse tes- 
tatur librarius, cum ad 980 adnotet 

hic iterum eocplicat flnem operis 
et ad 999 nic^il fmt plus in exemplari sed finis voUtminis 

huius fuit carta 3^ antecedenti. 

Subscriptiones auctorum quid sibi velint et quo vin- 
culo inter se coniunctae sint yideamus. atque sub nomine 
iustissimi centaurorum librum de re veterinaria scriptum 
circumferri testatur Suidas s. v. XbLq(qv. ^) ColumeUa vero 
praef. 32 qui Hn pecoris cultu doctrinam Chirouis ac 
Melampodis' laudibus effert, num de pseudepigrapho libro 
cogitaverit, haud diiudicare licet. Apsyrtus autem, mulo- 
medicus celeberrimus, qui Constantini Magni aetate floruit^), 
tanta auctoritate fuit, ut, qui postea de re veterinaria 
agebant, eius scrinia prae ceteris compilarent. quo factum 
est, ut §L§ktov eius [7t7iu)irQiKbv in Hippiatricorum collec- 
tione Byzantina fere totum ad nos pervenerit. atqui in 
subscriptione libri noni Chironem et Apsyrtum merito 
copulatos esse docet Vegetius in praefatione § 1 sq. Artis 
suae Veterinariae. cuius verba cum summum habeant 



1) XsLqodv^ KivtavQog' hg nQ&tog svqsv loctQtTiiiv diic §otcc' 
v&v, ^Tjto%"ifi%ug 8i iit&v^ ccg noLSttai ^Qbg 'AxiXXioc' %al ^lnTeia- 
tQi%6v' Bib xal KsvtavQog ojvoiido&Ti. Cf. infra p. XVI. 

2) 'ji^ibvQtog^ IlQovaasvg^ Ni^ofiridsvg , atQatiAtrig ^ otQatsv- 
adiLSvog snl Kcovatavtivov to^ paaiXioog iv S^ivQ^Coc naQCC tbv 
"latQov. ^ iTtTtLatQinbv BijBXLov ovtog ^ygaij^sv^ nal tpvaiyibv nsQl 
t&v ait&v &X6ymv' xat stSQa. ipse initio operis Hipp. 1 StQa- 
tsvad\isvog iv toZg tdyyMat totg inl tov "latQov notaiio^ %yvcov 
toc aviifiaLvovta totg innoig TitX. scimus autem Constantinnm 
annis 332 — 334 in Sarmatamm terra contra Gothos felicit^r 
pngnavisse, cf. Pelagonius ed. Ihm p. 6. 



PRAEPATIO. . IX 

momentuin ad ipsum et Mulomedicinam novam recte 
aestimandam, integra afferre iuyat: 

Mulomedicinae aptid Graecos LaUnosque audores non 
fuU cura postrema, sicut mim a/nimdUa post hominem, 
ita ars vetermaria post medicinam secunda est, in equis 
enim ac wmHs et adiumenta heUi et pads omamenta con- 
sisiunt. (2) sed quoniam miwus dignitatis videhatur hahere 
professio, quae pecudum promittehat medeLam, ideo minus 
splendidis exercitata minmque eloquentihus collaia docetur 
in lihros. Ucet proxima aetate et Fdagonio non defuerit 
et ColumeUae ahundaverit dicendi facvMas, (3) verum 
cdter eorum cum rusUcae praecepta conscriberet, curas ani- 
ma^ium levi admonitione perstrvnxit, aUer omissis sigms 
causisqt/ie morhorum tam magnae rei fimdamenta negleodt. 
Chiron vero et Apsyrtus diligentius cuncta rimati 
eloquentiae inopia ac sermonis ipsius vilitate 
sordescunt. (4) praeterea indigesta et confusa 
sunt omnia, ut partem aliquam curationis quae- 
renti necesse sit errare per titulos, cum de eisdem 
passionihus alia remedia in capite alia invenian- 
tur in fine. (5) additur etiam quod studio lucri 
quaedam ita sunt compositae potiones, ut pretium 
enorme contineant et curae taxatio animalis aes- 
timationem prope videatur aequare, ut plerumque 
aut parci homines aut certe prudentes animalia 
sua casihus dedant aut damnosam curationem 
dissimulent. (6) his et talihus rationihus invitatus, cum 
db inUio aetatis alendorum equorum studio flagrarem^ hanc 
operam non invitus arripui, ut conductis in unwm -LaUnis 
dumtaxat auctorihus universis, adhihitis etiam mulomedicis 
et medicis non omissis (nam mulomedicinae doctrina ah 
arte medicvnae non adeo mndtis discrepat, sed in plerisque 
consentit) m quantum mediocritas ingenii paiitur^ plene ac 
hreviter omnia epitomata (trad. epitomae) digererem et signa 
morhorum ommum declararem 

Mulomedicina Monacensi nondum detecta in eis, quae 
Vegetius de Chirone et Apsyrto iudicat, nemo pedem 



X PRAEPATIO. 

offendere non potuit.^) frustra enim interroguvit , cur 
scriptores inter se plane dispares, tamqnam gemini efioent, 
a Vegetio artissime inter se copularentnr. Apsyrto enim, 
yeterinario iUustriasimo , qui in magna Hippiatricomm 
mole primum oecupet loeum, quid eommune esse oreda- 
mus cum fobuloso illo Centauro, e euius libro — si fuit — 
ne gyllaba quidem in Hippiatrieis permansit^)? quo modo 
fieri potoit, ut Vegetius auctorum illomm Graeeomin 
eloquentiae inopiam ac sermonis vilitatam tamquam Lati- 
norum ao^rrime castigaret ac reprehenderet? 

Nunc yero res aperta et dilucida est. etenim in ' 
codice Monacensi exstat — quamyis temporum iniuriis' 
foedissime yexata — de qua Vegetius loquitur compilatio/ 
in qua Chironis Apsjrti aliorum mulomedicorum Hbri| 
epitomati et in unum conflati et in Latinum sermonein 
rudissimum yersi hodie leguntur. quo fit, ut quos Vege-J 
tius ex Chironis libro affert locos^), in Mulomedicina in-l 
veniantur: cf. Vegetii I 17, 16 cum § 199 sq. (812) infra;j 
Veg. VI 14,1 cum § 902; Veg. VI 27,6 cum § 534 etj 
802. desunt quidem oompositiones Chironianae, quae apadj 
I Vegetium VI 8, 1 et VI 13, 2 occurrunt. unde efficitur. 

Mulomedioinam non integram ad nos peryenisse. quae' 
Vegetius II 10, 5 ex Apsyrto se mutuatum esse dioit, ea 
in Mulomedicina § 157 reperimus. at frustra in Mulo-| 
medicina quaesiyi quinque medicamentorum confectione.s 
pusillas, quas Vegetius in sexto libro ex Apsyrto profert.^) 



perierunt ergo in oodice Monacensi. 



1) «Cf annatationem Schneideri ad. 11. in eommentario 
Vegetii p. 24. 

2) Vide infra p. XVI ann. 2. 

3) Veg. VI 13, 4 compoBitionem pulveris quadrigarii ex 
Apsyrto profert: diveraam praebet Mulomedicina § 820 et 842 
(cf. 827). Veg. VI 14,6 compoBitiones eaustici, VI 22, 1 ana- 
collematis, VI 27,1 sq. duorum oollyriorum desiderantur in 
Mulomedicina § 902 sq., 912 sq., 929 sq. 

4) Utor editione Vegeti, quam curavit J. G. Schneider, quae 
adhuc est optima, quamquam vir ille doctissimus operis Vegetiani 
non recte libios »ex pro quattuor codicum et Gresneri oonstituit. 



PRAEfATIO. XI 

Neque id mirnm yidetur, quoniam compositioiies 
mediGamentonun pr46 cetehs partibns opemm apad utnun- 
que te$tem pessime aetatem tulerunt. at Yegetius (paucis 
iis loeis excepiis, in quibus Pelagonius cum Chirone et 
Apsjrto qoater ooniungitur^)), ex quibus scr^>toribus kau- 
serit, Bon prodidit. immo affirmat pamm accurate et 
bucca plena se ex ^diversis' yel ^multis' vel ^omnibus 
auctoribos enucleata collegisse. ' ^) qoid quod Mulomedi- 
cina detecta cognoscitur eum, Pelagoniana si detrahas, sua 
inde fere omnia impudenter deprompsisse? . sane retrac- 
tayit Mulomedicinam ita, ut squalorem sermonis diligenter 
abstergeret et prae Chirone latino velut alter Cicero esse 
Tideatur: materiam vero uberrimam et ordinem rerum a 
Ghirone olim oonstitutum aut mordicus tenuit aut in peius 
mutavit. ^) quae cum ita sint, Yegetium compilatorem vilis- 



1) Apparet Pelagonius inter Chironem et Apsyrtum Veg. VI 
13,3; 14,2; 27,8; cum Chirone solo Veg. 1.17,16. 

2) *Divw8i auctores' Veg. II 36,2; m 27,1; IV praef 2; 
Xl 21,B. '«fiiversi' I praef 6, cf supra. 'omnes' I 17,6. 
^muiti' 1118,1 VI 7, 6. 'plurimi' Il7, 4. plenimque relegat 
Vegetiufl in 'auctores' (aliquanti — alii). 

3) Hoc in uBiversum dici potest siiigularum partium ordine 
apud utramque qui est multifariam perturbatus non respecto. 
^terque primo amplectitur passiones ^ quaecumque plus iumentis 
perieuli inferre consuevenmt et difficilioribus obscurioribusque 
indigent coris' (Veg. II 1), cf. Mulom. lib. m 1—8 (§ 116—255 
ifiira). deinde uterque sequitur ^ordinem a natura datum a 
yertice usque ad ungulas' (Veg. II 36, 2), cf infra § 256—519. 
initio VMO operis Chiron, antequam ad morbos interiorom 
partium cotpori« venit, chiruigiam tractat ita, ut a detractione 
sangvinis et u«tione incipiat, cf. infra § 2—55. at Vegetius agit 
primo loco de malleo morbo I 1 — 20, deinde de minutione 
sanguinis et cauterio I 21 — 28. redit initio libri n, quem fingit 
Schneider, ad morbos graviores intestini coiporis, ad quos p 
malleiiB pertinet. deiude lib. m aegritudines capitis tractaturus 

m 13 ad chimrgiam veait, de qua usque ad finem libri III 
agit. tum libro IV de morbis boum cum dixerit 'cedens 
fajmliarium honestissimae voluntati', libram V ad lib. m 
annectit et in ceteris fere cum Chirone consentit. ordinem 
reiom a Veffetk) peitnrbatum esee videe. quid quod exordium 
totius opens in Mulonaedicina soo loco servatum (infra § 2) 



PBAEFATIO, 

inre appellara licet. iieqae dubium, quin Vegetius, 
□on sui iuris esset, celare studuerit, cum Chironem 
[lato graTisBime iucreparetf quod omnia apud istum' 
ita et confusa essent. pretium autem enorme mul-j 

potionum Chironlanarum ideo reprehendit, ae ci>-l 
sit Mulomedicinam UBque ad umbilicum revolverej 
iquidem ipse talibus medicamentis non parcit.*) I 
luam non ignoraverit Vegetiua libroa mulomedicorutnj 
a omnibus temporibos ingens fuit numerus'), vel 
cognoacitur, quod in prooemio allato Chironi et 
O Pelagonium et ColumeHam solos comites adiuagit^) 



'egetium iD medio libro primo (1 21) apparet? Vegetic 
ledicinae commentarios ordinante' (Tv 1) non soluir 
rnm qnetelam accepti operiH continuationem HUBpendisae' 
intendemiis. qnod Chironi confuHionein vitio vertit, hot 
m recidit^ 

Veg. VI 7,4 'nnnc decuTHiB omnibus, quae huiuH artit 
a poscebat, ad compositioneH neceBBariamm potionuni 
mentoromque deacendemuB, ex quibus ezplorata con. 
iH et ea qnae con tam ad ntilitatem curandi quam ol 
;m emendi mulomedicorum cupiditan tnflaverat, sub' 

iB confectiones , ut dictnm ent, medicaminun 

muH electaa ez auctoriboB multiH et et eiperimentiB mani' 
min approbatas,' quae secuntur medicamentomm coni' 
aea partim iam in praecedentibna libria prolatae sunt 

tanto pretio Btant, nt iure Vegetio ipni probro vertas 
anctoribus mnltiB', id eat Chironi (I praef, 4) crimin 

auhelantem andis BcriptoTem ad metam aegre perve 
11 VI 27,8 'licet parva et prope jiulla de hiB, qnai 

anctores retulemnt, praeteriisse doceam, tamen quae 
: videbuntui pruhata conacripsimua, vemm ne loagio] 
onfnsionem magis legentibua quam instructionem vide- 
afferre, modnm plenom crcdimus faciendnm', quibui 
I improviao flnitnr a Vegetio, ' 

Cf, Aristot h, a, Vm 24; Varro rr. n 7,16. in Hip- 
is, quae vocantur, libromm quiuquaginta fere mulomedi- 

servatae sunt reliqniae, 

Columella, quippe qni rr. VI 80—36 brBvisBime et paruui 

ter de morbia equorum egerit, in numero veteriiia- 

minime referendus erat. nec Vegetiun curis boum 

iB (IV 1 — 25) quidquam es eo mutnatuH est, dein- 

i ■ 



PRAEFATIO. Xin 

et ipsum Pelagonium iniuria vituperat, sicut ex libro 
Pelagonii servato apparet.^) 

I HL Mulomedicinam fere anno 400 p. Chr. compositam 
esse persuasum habeo. nam Apsyrtus librum de re vete- 
pnaria graecum divulgavit post annum 334^), Vegetius 
kutem 'floruit intra annos 383 — 450^), P.elagonius vero, 
|ui scripsit post annum 350*), Mulomedicinam nondum 
liovit.^) quam aut saeculo quarto exeunte aut ineunte 
^uinto compositam esse censebimus. 

Cuius qui fuerit status genuinus, ex §§ 115 — 163 
it 266 — 306 perspicitur, ubi particulis multis lenunata 
luctorum, ex quibus haustae sint, praescribuntur. occur- 
lunt autem praeter Chironem et Apsyrtum Sotio, Poly- 



|e iure mireris, quod a Vegetio cum Pelagonio multo 
taniore copulatur , tamquam et ipse ' proxima aetate ' 
loraerit. 

i 1) Ihmius in editione Pelagonii p. 19 sq. ^ ea quae Vege- 
iixLs praef. § 3 vituperat Pelagonium omissis signis causisque 
^orborum tam magnae rei fondamenta neglexisse iure mira- 
beris, ita ut aut iniuste eum iudicare aut mutilo exemplari 
Hsmn esse statuendum sit.' hoc minus probabile quam illud 
Hdetur, cum Vegetius 'proxima aetate' post Pelagonium 
^cripserit neque eum in Mulomedicina epitomatum invenerit, 
4ii Chironem autem et ipsum vehementius iusto invehitur, ne 
.eognosci pos^it, quantum ex illo .mutuatus sit. Ihmius in 
talce editionis p. 240 sq. congessit locos, quos a Vegetio ex 
iPelagonio exscriptos esse putavit. nunc Mulomedicina Mona- 
^ensi divulgata examinandum erit, ubi uterque ex eodem fonte 
bauserit. 

2) Cf. supra p. VITI. 

3) Auctorem Epitomae rei militaris etiam Artem Veteri- 
nariam composuisse hodie inter omnes constat. tempus vero, 
quo Epitoma edita sit, viri docti frustra adhuc accuratius 
■definire conati sunt. 

4) Cf. Pelagonius ed. Ihm p. 16. 

5) Nam Pelagonius nonnulla Apsyrti capita aliter vertit 
atque in Mulomedicina leguntur, cf e. g. in&a § 461 sq. eas 
vero Mulomedicinae particulas, quas etiam apud Pelagonium 
legimus, aut ex eodem fonte haustas aut interpolatas esse puto. 
accedit, quod Vegetius et ipse Pelagonium a Chirone et Apsyrto 
tamquam proprium et peculiarem scriptorem distinxit. 



XIV PRAEFATIO. 

cletus, Farnax scriptores.') cum Apsyrti nomeB recte ascrip- 
tum esse ex Vegetio semel, ex Hippiatricis bis probetur*), 
etiam eetera nomina fide nostra digna sunt, praesertim 
cum Sotio scriptor in Geoponicis quoque occurrat. vix 
a vero abeorrabimus , si tres illos viros aequales Apsjrti 
fuisse statuemus. qua re Sotionem nemo iam cum scrip- 
toribus cognominibus et multo antiquioribus et clarioiibus 
confundet.*) 

At quid faciemus Centauro fabuloso? licetne in 
officinam impostoris introspicere? an opus quoddam ano- 
njmon, seu novicium seu eascum, ut commendarent dis- 
cipulis, senis biformis nomine ornaverunt quarto p. Chr. 
saeculo mulomediei Graeci vel Latini? neutrum verum 
esse mihi persuadetur. sane Suidas, ut supra comme- 
moravi, ^htniu%^i%ov ^i^Uov Chironi Centauro tribuit et 
homines barbari etiam Me herbis' libros a Centauro 

1) Chiron apparet quinquies: § 14^, 148(=» 152), 164, 344; 
in margtne aut^n eius nomen additur qmnquies : 289, 243, 244, 
245, 266. Apsjrtus quater: 157, 161, 866, 303. Sotio octies: 
132, 134, 137, 13«, 270, 284, 290, 2»2; semel in margine 269. 
PoIycIetuB octiefl: 126, 126, 127, 129, 131, 274, 288, 306. Phaniaz 
vel ut in codice legitor Famax, id est ^^vei^ri^ (an scriben- 
dum est ^irf^«|, a tpa^yM^v derivatum?) sezies: 122, 124, 
160, 268, 273, 276. 

2) Cf. § 161 et Hipp. p. 3d, 19; § 308 et Hipp. p. 98; § 16T 
et Veg. n 10, 6. 

3) ZcUer, Kiil. d. Griech. U, 2« p. 931 ann. 3 'Was fiir ein 
Sotion der in den Geoponica hftufig citierte ist, I&eet sich 
nicht sagen; der Vf. der SiccSoxri keinenfalls.' GemoU, Unter- 
suchungen uber die . . Geoponica, p. 199 'so ist dieser Name 
eine F&Ischung dee Sammlers.' parri sane refert Sotionem in 
ascriptionibus Geoponicorum duodetriginta auctorem appellari; 
at in ipso textu quinquies laudatur: Geop. XII 29, 1 de porriB 
agit; V 9, 9 suadet, ut vitem cedria illinamus; V 16, 4 (= 1 13, 2) 
de illunibus diebus; V 10, 3 quando vites pliuitandae sint; 
Vn 6, 5 quando vinum transfundendum sit. rei rusticae scripto- 
rem de mulomedicina egisse consentaneum est. qua^ e fortasse non 
plane abicienda sunt lemmata Gteop. VH 7 et 12, quibus Sotio- 
ni capita duo 'de boum oura', quae equorum curae simillima 
fuit, attribuuntur; cf infia p. 80,22 'Sotionis aliter de capitici 
dolore, si famt. et hoc circa boves fieri solet.' 



PRAEFATIO. XV 

'magistro Apulei' exaratos esse fingebant^), sed et Vege- 
tius Chironem veterinarinm tamquam verum scriptorem 
aut suae aut non ita remotae aetatis laudat^), et Mulo- 
medicinae indoles vel obiter examinanti apparet nobis 
non cum falsai*io quodam rem esse sed cum mulomedico 
disciplinae peritissimo. neque per se admodum probabile 
videtur librum nescio quem subditivum cum libris Apsyrti 
aliormn arte copulatum et in Latinam lin^am conversum 
esse. immo etiam in lemmatibus § 146 et 148 Chiron 
ita apparet,.ut in eodem capite alii, quos supra annotavi, 
auctores de eodem morbo lo^uentes inducantur. est autem 
illa Mulomedicinae pars, quam melius ceteris aetatem 
tulisse iam dixi.*) Chironem autem ubique Centaurum 
cognominatum esse nemo mirabitur, qui incredibilem in- 
scitiam eius hominis vel eorum homuncionum conside- 
raverit, qui medio aevo Mulomedicinam, quae iam tum 
foedissimis sordibus obruta erat, fere totam impudentissime 
interpolaverunt et retractaverunt. qui cum ignorarent 



1) Cf. Eose, Anecdota Graeca et Graecolatina 11 122. 

2) Sane legimus apud Vegetium ed. Schneider I 17, 16 
(cf. infra § 199) 'Chiroii vero Centaurus praeter alias compo- 
sitiones' eqs. sed Emestus Lommatzsch me docuit in codicibus 
Vegeti melioribus 'Centaurus' non addi. medio aevo ergo 
interpolatmn est. 

3) In qua parte Chironem minus quam ceteros scriptores 
expilatmn esse memoria dignum iudico. imprimis hoc cognos- 
citur n 1 (§ 116 — 146), ubi Sotioni dimidia fere pars capitis de- 
betur (96 lineae); Apsyrto fere quinta (64 lineae; nam § 116 — 120 
et § 123 nomen eius supplendum); Polycleto circiter sexta 
(40 lineae); Chironi vero pars duodevicesima (14 lineae); quo 
unu8 inferior est Famax, qui partem vicesimam quintam 
(10 lineas) suppeditat: cf. etiam § 266 — 306, ubi Sotion, Poly- 
cletuB, Famax in prima acie consistunt. unde si quid con- 
cludere licet de fontibus ceterarum partium Mulomedicinae 
genuinae, praeter Chironem et Apsyrtum tres illi scriptores 
niulto magis adhibiti erant, quam hodie intellegere possumus, 
quandoquidem alibi nunc unius plerumque scriptoris anonymi 
aententiam audimus prolatam, non quinque scriptorum prae- 
cepta partim valde inter se repugnantia partim eadem, onmia 
veio uno filo serta. 

Mnlomed. Chir ed. Oder. b 



XVI PRAEFATIO. 

■ 

Chironem mulomedicum nisi Centaurum, non modo cog- 
nomen addiderunt, sed totam Mulomedicinam ab eo scriptam 
opinati nomen eius iniuria intruserunt, ubi alium auctorem 
exscriptum esse nobis licet ostendere. apud Suidam 
autem culpa epitomatoris Hesychiani, qui nono p. Chr. 
saeculo fuit, Chiron Centaurus et Chiron mulomedicus in 
unum conflati sunt.^) 

In titulo vero Mulomedicinae praeter Chironem 
Apsyrtum unum a compilatore Latino nominatum esse ex 
Yegetio et ex subscriptione libri noni, ut supra comme- 
moravi, comperimus, quamquam Sotionis Pamacis Poly- 
cleti excerpta iisdem saeptis contenta esse Vegetius docet, 
quippe qui excerpta illa cum excerptis Chironis et 
Apsyrti mixta legerit in Mulomedicina eodem loco, quo 
hodie ea legimus. nec mirum ceterorum scriptorum 
nomina in fronte Mulomedicinae deesse, quandoqaidem 
Chiron et Apsyrtus, veterinarii facile clarissimi, iure 
principem locum obtinebant^), nec quinque auctores in 



1) Id quod didici a Georgio Wentzel, viro doctissimo, 
sicut grato profiteor animo. epitomatoris ergo sunt etiam ex- 
trema verba dib nal KivxavQos mvoiuia&ri^ cf. supra p. VIII ann. 1. 
nescio igitur, an etiam Astrampsychus ille, qui librum de asi- 
norum curatione scripsit, distinguendus sit a mago cognomine, 
quem de somniorom interpretatione egisse dicebant. Suidas 
quidem s. v. 'A. bs ptpXiov lavQiyibv slg 6vav ^SQaTtsLav itSTCoiriiiS * 

xckI *0vSlQ0V,Qltl%6v. 

2) Inquirendum erit, num vinculo quodam Chiron et Apsyrtus 
inter se coniuncti sint et uter antiquior esse videatur. memoria 
dignum est, quod mallei morbi, quo nullus equis pemiciosior 
est, quem nostrates ' Rotzkrankheit ' vocant, Apsyrtus § 344 
(Chironis lemma ibi falsum est) quattuor genera distinguit, 
Chiron vero § 168 septem. quae in Mulomedicina § 566 
de cervice eiecta sananda praecipiuntur (^fascia tenuem . . . 
imponito, supra eo alligato* eqs.) Apsyrtus perversa esse ait 
Hipp. 81, 1 {iv olg ttvsg irtMcyjiig %q6{lsvoi . . . Q^(i\^ ^Yg- 
^hv noiovciv)^ cf. Schneideri ad Veget. IH 41 annotationem 
nec minus inter se repugnant Mulomedicinae § 460 de stramniria 
sananda (p. 162, 10 ^demittito brachium in anum .... et rever- 
sato . . vesicam') et Apsyrti Hipp. 111, 18 (o^x &Xrfis'6ovoi di 
tivsg . . Xiyovxsg SiOQbdasai dstv xr\v %v(sxiv %al xa^&t&at xr\v 



PRAEFATIO. XVn 

inscriptione una procedere poterant. quid quod nescimus, 
an praeter eos aliis mulomedicis Graecis occurramus in 
Mulomedicina ? ^) 

Quae a quo composita sit interrogantibus offert sese 
§ 976 in subscriptione libri decimi, qui est ultimus, ^Glaudius 
Hermeros yeterinarius.' ') est quidem ceteroquin ignotus, 
sed et nomen homine anno 400 p. Chr. yiyente haud 
indignum est^), et legitur eo loco, quo Mulomedicinae 
latinae auctorem appellari consentaneum est. qui num 

%etQa $La tils idgocs xrl.), quae exscripsit Pelagonius § 146, 
vide Schneideri ad Veg. V 14, 6 et 11 28. Apsyitas erffo cum 
ChironiB sententias 11. aperte impugnet, post eum floruisse 
indicandus est. Hipp. 7, 21 particula quaedam septem lineas 
complexa inscripta est EiffiriXov ^xoi XslQoavogj quam ita inter- 
pretari licet, ut Eumelus particulam ex Ghirone petiverit. id 
qnod si verum est, CTun Eumelus saepius ab Apsjrto laudetur, 
Chiron Apsyrto aliquanto antiquior fuit. at frustra particulam 
illam in Mulomedicina quaesivi. praetera in codice Milleri 
p. 72 v^' caput inscriptum est 'AXs^inTtov TCQbg n&aav §fi%a 
Xbiq&vslov. ibidem p. 100 ^rja' Hierocles in epigranmiate de 
medicamento quodam contra serpentis morsum ait & XsLqcov 
to^6 as TcStg &u9'^\ ex utroque loco nihil de Ghirone Mulo- 
medicinae coUigam. 

1) Gf. infra ad § 416 (Agathotychus); 498 (Eumelus); 584 
(Hieronymus Libycus); 762 (Eumelus). sane auctorum eorum 
capita, quae in Hippiatricis servata sunt, non ita cum Mulo- 
medicina consentiunt, ut ipsa versa esse constet. ceterum 
ubicunque Mulomedicina et Hippiatrica congruunt, unus Apsyrtus 
subest, id quod seinel moneo. 

2) Perperam editores catalogi Monacensis ^Hemerii' et 
Thomasius *G1. Hermerotis' dixerunt, cf. supra p. VH ann. 1. vide- 
licet Glaudius Hermeros (i. e. "EQihSQog vel 'E^/t^^oog), libertus 
quidam Graecus, in gentem Glaudiam receptus est. 

3) HmLius ab editoribus catalogi Monacensis deceptus 
(cf ann. 1) putavit (in editione Pelagonii p. 17,4) auctorem 
Mulomedicinae non diversum esse a mulomedico, cui nomen 
Emeritus fuit, quem Pelagonius nonies affert, cum in Hippia- 
tricis Giaecis idem bis ^H^i^iQiog appelletur. at non dubium, 
qnin etiam hic (Hipp. p. 31, 16 coll. Pela^. 72 ; Hipp. p. 140, 1), 
*E{UQixog legendum sit. neque ex particulis Emeriti a Pela- 
gonio servatis comprobari licet eundem scriptorum in codice 
Monacensi significari. etenim nulla refert, quod medicamentum 
qnoddam Emeriti (Pelag. 496) infra § 907 fere refert, cum in 

b* 



XVm PRAEPATIO. 

re yera fderit — quanqaam id Yerisiinilliinum esse iu- 
dico — tamen propterea non utique certum esse iudico, 
quod in extrema parte Mulomedicinae omnia mista ac 
confusa sunt et opus antea in medio libro nono § 945 
olim finitum esse perspicuum est.^) at pannorum, qui 
assuuntur 946 sqq., sartorem nominari quis credet? accu- 
ratius autem inquirendum erit, ubi in ipsa Mulomedicina 
Hermero, quem puto, occurramus, qui a retractatore isto 
stupido, cui librorum et capitum digestionem hodiemam 
debemus, distinguendus est.^) 

IV. Si qui forte erunt, qui manus vilissimo corpori 
admovere non horreant, interrogabunt, quid inde novi 

ceteris inter se discrepent. praeterea Emeritus antiquior fuit 
Pelagonio, Hermeros iunior, cf. infra ad § 450. 

1) § 946 sqq. secuntur particulae nozmullae 'de bubns, 
ovibus et suibus', quibus praefizum est trilavYhe TtQdaantov 
exordium Columellae de bubus solis dicturi (lib. YI). § 969 
rem ad umbilicum perductam esse indicatur verbis Mam de 
omnibus quadrupedis medicinam demonstrasse sufficit.' sed 
praeter exspectationem 960 pergitur 'incipiam de colliria 
{lep. coloribus) iumentorum et qualitates colliriorum.' et iure 
mireris undecim lineis post libro nono finem imponi. liber 
decimus, qui anectitur, ex paucis atque variis frustulis constat, 
quem 976 perfectum esse nesciremus, nisi subscriptionem Her> 
meri ibi legeremus. 977 — 980 exaratis librarius annotat ^hic 
iterum explicat finem operis.' 981 praefatio nova valde cor- 
rupta apparet, cui 982 — 998 haud bene respondent. denique 
in ultimo fine 998 librarius, postquam archetypum fideliter 
cum pulyisculo descripit, ut ultima capita satis manca et 
confusa excusaret, subscripsit 'nichil fuit plus in exemplari sed 
finis voluminis huius fuit in carta 3» antecedenti.' quibus 
verbis nos ad § 976 relegari puto. 

2) Libros in opere genuino aliter constitutos fuisse com- 
pluribus evincitur argumentis. ac primum quidem offendit, 
quod libri inter se nimis quam discrepant, ambitum eorum si 
examinemus, sicut ex tabula insequenti cognoscitur, in qua 
paginas Teubnerianas, quas libri singuli continent, in conspectu 
posui: I 16 pag., n 16 pp. , ni 60 pp., IV 80 pp., V 28 pp., 
VI 18 pp., VII 43 pp., vni 9 pp., IX 86 pp., X 4 pp. argu- 
menta autem si respicimus, non divelli poterant lib. I a lib. II 
(§ 66), aut Hb. HI a lib. IV (§ 296). deinde libros VI et VII 
(§ 622—740), qui ad chirurgiam spectent, iure cum I et II 



PRAEFATIO. XIX 

discamns de sennone Latino rostico, quo usi sint muliones 
circa annmn 400 p. Ghr. n.? quos lectores benevolos 
rogo, ut indices editionis meae adiunctos adeant locuple- 
tissimos, in quibus omnia, quae alicuius momenti esse 
yidebantur, sub conspectu posui. indicibus autem ut 
recte utantur velim perpendant, quanta fides codicis Mona- 
censis librario in universum habenda sit, cuius artem celer- 
rime ex tabula phototypa calci editionis adiecta cognoscimus. 
expressus autem est in tabula fini^ libri primi Mulomedi- 
cinae cum subscriptione et cum quatuor lineis indicis libri 
secundi, id est infra p. 18,28 — 21,1. numeros capitum 
Vegetianomm, quae respondent particulis singulis Mulo- 
medicinae, in sinistro margine duamm columnarum, ut 



conimigas. libro Y enim peracto (§ 519) res ita ad finem 
ducta est, ut exspectemus statim ^dinamidia', qnae yocantur 
(p. 20,17), secutnra esse appendicis loco. tamen cave pntes 
lib. VI sqq. a retiactatore aliunde assutos esse operi genuino, 
coi non pauca capita eorum libromm vindicantur testimoniis 
Yegetii atque Hippiatricorum. atque farraginem plurimorum 
medicamentorumj qualem congestam legimus in lib. IX § 785 
— 976, 'in fine' operis Chironiani fuisse Vegetius diserte 
confirmat. mancam et perturbatam esse Mulomedicinam etiam 
inde cognoscitur, quod mistra plerumque eos locos indagamus, 
ad quoB a scriptore delegamur. plane repugnat cum libromm 
ordine hodie constituto, quod VII 80 § 701 ^. 220, 19) legimus 
'ceteras passiones et curas totius corporis in quinto libro 
demonstravi (demonstrabis trad).* capita genuini operis quanta 
faerint, perspicimus ez III 1 § 115 — 228. etiam alibi ex com- 
pluribus frustulis unum caput genuinum consuere licet, velut 
I 2—9 § 16—26 (cf. p. 8, 29.) m 12—16 § 266—274; m 19—23 
§ 284 — 296. eidem homuncioni, qui libros constituit et ca- 
pita saepe plane inepte dissecuit (cf. e. g. p. 15, 4; 
p. 285 sqq.), indices capitum primis octo libris praefixi deben- 
tor. qxLOfl qua stuliitia composuerit, ut cognoscas, conferas 
velim e. g. inscriptionem ^de diligentia equorum' p. 281, 2 cum 
p. 232, 9. eundem operis retractatorem in prooemiis libri 
sexti p. 171, 11 et libri octavi p. 232, 9 loquentem deprehen- 
dimns. at initio Mulomedicinae p. 4, 12 auctor genuinus prodit. 
interdum etiam Apsyitus primam indutus est personam, ut ex 
Hippiatricis intellegimus, cf p. 107,4; 132,8; p. 148,1. sed 
haec qnaestio altioris indaginis est. 



/■' 



y 



XX PRAEFATIO. 

solet, plumbo ascripsit Guilelmus Meyer, Mnlomedicinae 
editorem haud mediocriter subleyans. scriptura codicis 
satis aequalis est, sed lectu difficilior non solum propter 
sjllabarum compendia permulta, sed quod nonnullas lit- 
terulas velut si et 5C, 9n et «n vel m aegre discemas. 

Eudissima autem est orthographia librarii et saeculo 
XV prorsus digna. confundit persaepe litteras vocales 
inter se, imprimis a et e, 6 et i, % vel o et t«. t^ et t^ 
et w promiscue exarat. haud distinguit plerumque ae et 
(& et e. pro % crebro y apparei Ifi modo addit, modo 
omittit. permiscet }> et i;, c et ^, tJ et f, r et 2, has 
litteras perperam pronuntians. quo etiam fit, ut conso- 
nantes vel potius liquidas, quas vocamus, frequenter falso 
geminet aut pro geminatis unicam litteram ponat et ante 
%a, ie, io, iu pro t constanter c scribat. passim vero 
similibus apicibus litterarum deceptus permutat: c et f, 
c et e, c et r, t et r, cl et d, m et in vel m, n et u^ 
ut graviora hic referam. at prae ceteris t detrimentum 
fecit, pro qua aliae litterae fere onines leguntur. quare 
archetypum codicis non antiquiorem saeculo XIII foisse 
putO; a quo tempore t litterula minus clare exarata sit. 
m et 91, quae linea transversa supra scripturam signi- 
ficantur, haud raro omittuntur, interdum stolide inculcantur. 
de aliis compendiis, quae apparent in codice, cum sint 
volgaria, non est, quod dicam, nisi quod p — per {por, 
par)y p = jprae (pre), p = pro aut pondo significant. 

aut (&) et autem {aut vel a<), simul (sil') et similiter (sit) 
ubique permista videmus. 

Praepositiones cum vocibus, ad quas pertinent, con- 
iungi, in verbis compositis vero a simplici verbo separari 
solent. neque raro librarius voces male dissecuit et 
syllabas vel litterulas divulsas vocibus antecedentibus aut 
insequentibus agglutinavit et horrenda verborum monstra 
iinxit. saepissime autem litteras vel syllabas vel voces 
totas transiluit aut inepte dm&g scripsit aut transposuit 
nec pauca stolide interpolavit. porro syllabas finales et 
in declinatione et in coniugatione usque quaque conturbat. 



PRAEFATIO. XXI 

nt saepe nesciamus, qua ratione verba inter se iungamus, 
praesertim cum scriba sententias non distinxerit. neque 
parvas molestias perpetua casuum et generum commixtio 
legentibns adfert. magna vero pars Mulomedicinae ita 
corrupta aetatem tulit, ut, ceteri testes (Vegetius, Hippia- 
trica, Pelagonius, Columella) plerumque sane nobis auxi- 
liantes ubi deficiant, Oedipo opus sit, qui biformis senis, 
dis si placet, aenigmata solyat. immo saepissime puerum 
balbutientem audire nobis videmur: verba compagine quavis 
sententiae soluta, membra disiecta et iteratione conglo- 
merata, fetus scribarum barbaromm medii aevi putidissi- 
mos — quis cloacam pestilentem detergebit? 

At illuviem immensam qui sollerter et pro virili 
parte egerere studebit, ei periculum imminet, ne quae 
sermonis Latini rustici propria sint, in purgandi ardore 
tamqnam commenta librariorum medii aevi interdum 
iniuria semoveat et tollat. etenim examinantibus nobis 
eas Mulomedicinae partes, quae satis bene in universum 
aetatem tulerint, dubium esse non postet, quin opus 
genuinum ab bomuncione rudissimo et prorsus agresti 
conditum sit, quem eloquentiae inopia ac sermonis ipsius 
vUitate sordescere Vegetius suo iure dixit. quis autem 
bodie praefracte definiat, quid mulioni semiraso 400 p. Chr. 
fiorenti condonare debeamus? nebulonis vero illius in- 
scitiam puerilem vel inde cognoscas, quod quae dixit 
Apsjrtus xai rovro dh i% rcbv rsmQytK&v Moiycavog tov 
Ka^rjdovlov B^qrjfcai vertit per *et hoc quod a rusticis 
magis inventum est, non praetermittamus, quod appellant 
ostium charcedonium', cf. infra p. 146 21. 

Quae cum ita essent, mihi persuasi unice verum esse 
verborom contextum quamvis sordidissima barbarie infus- 
catum in universum intactum relinquere, nisi ubi puta- 
bam me verba depravata et sensu carentia in pristinum 
statnm restituere posse. at cum non ignorarem fore ut 
vel doctissimus quisque insanum quantum barbarismis 
caiusvis generis futtilibus torqueretur, eorum quoque non 
paucos abieci. quorum mole ne adnotationes obruerem, 



XXn PRAEFATIO. 

plerosque tacite sustuli, de quibus nunc agam, quando- 

quidem — ut scriptores rei rusticae aiunt — stercorum 

congestio locum suum tenere debet. 

Atque saepe occurrunt monstra ex verbis dilaceratis 

et male conglutinatis orta, quae omnia induxi. nescio vero 

an haec memoria digna sint: 

ilinigomen fragmastro fuscoli jpro ilingon enfragma 

strofiis coli 6216 
rene sana colema pro renes anacoUema 155 26 
arridas in tessis pro arida sintessis (i. e. avvrri^cg) 

47 10 
quo demorigia pro quod emorigia (i. e. atfw^Qayla) 44 27 
protocommios emisse pro protocomio semisse 83 22 
qui dum oris pro quid umoris 184 13 
caldaver venarum pro calda vervenarum 161 26 
iocine reumor pro iocinere umor 48 23 
infundit operos pro infundito per os 159 1 
sed et pro sedet et invicem saepivis 
mensuri saticis pro mensuris Atticis 109 20 
ruptione momenti pro ruptionem omenti 65 14 
— eviriet uret pro evirietur et 74 19 

superari dum pro super aridum 225 16 
^fortiores se pro fortior esse 111 ^ 

quae res pro quaeres 190 2 
^ quia ut pro qui aut 225 12 
quia quam pro qui aquam 69 10 
irinillirica saepe pro irin Illirica. 

Praepositiones meo arbitratu cum insequentibus voci- 
bus coniunxi, velut scripsi: 

supervenam pro super venam 215 2 
supragambam jpro supra gambam 17 21 
subilia pro sub ilia 152 15. 

Sescenties autem praepositiones a substantivis, quae 
inde pendent, segregavi. 

Orthographiae barbarae rationem non stare posse vel 
inde elucet, quod librarius praeter soloecas verborum 



PRAEFATIO. XXm 

fonnas passim utitur probis et rectis fomiis, quas ab illis 
inioria depulsas esse censebimus. 

Vix est quod dicam permultis locis e pro ae exarari, 
saepissime in syllabis finalibus vocum primae declinationis, 
deinde in sepe et hec, 

Neque raro y pro i scripsit: 

A in verbis graecis: 

annacolyma 26 21 28 2 Chyronium 219 4 chy- 
rurgiam 2121 chyrurgia 2122 coelyaco 130 2 133 26 
coelyacum %b, dyastima passim epylampadium 213 27 
epyploce 13 3 yctero 89 28 ydiotae 62 12 lychene 
57 16 perytoneum 123 20 s^mapem 264 13 tysane 
passim, 

B in yerbis latinis: 

cybum 169 10 cybo 181 26 cybaria 172 17 cy- 
catrix 23 22 34 15 cycatricis 174 20 cyrros 193 18 
hy (= hi) passim hyems 128 29 yems 816 19219 
yemis 219 10 yeme 80 30 195 14 hybemo 182, 23 
208 27 21315 230 27 yemalis 289 25 hylarem 55 25 
yrcino 203 4 yrcinum 203 7 210 25 hyrundinis 248 11 
yrundinum 98 1 yrundininis 98 2 ydeo 148 24 ydo- 
neus 232 24 jlis, passim ylicis 133 23 yris 297 20 
ytalos 283 14 ytalici 272 32, 34 273 7 ytalice 272 34 
ytalicum 272 8 27310 274 20 scyllam 16312 239 7 
sydore 10112 tybia 18 7 tyliagineis 192 7. 

Vides in hiems^ hiemalis^ hircinm h iniuria omissam 
esse, quibus accedit edimm p. 61 9 pro haedimm. 

Frequenter male adspiravit: 

habundare passim habundatione 90 12 

herbum pro ervum ubique 

honera 47 5 207 4 honerum 118 27 honerant 205 22 
honeratio 9 18 honeratione 48 14 

adhures 16 24 135 20 adhuratur 263 3 adhustionem 
19 21 

cohyre 31 30 quohire 32 2 (cf. p. XXV) trahicere 



XXIV PRAEFATIO. 

passim adhjpem 32 30 michi passim nichil passim 
Chimolea vel Chymolea pa^ssim chyprisinam 268 32 
lichjnio lintheolus passim thaurus et thaurinus pa^ssim 
arthemisiae 271 6 cathaplasmam 179 26 cathinum 
285 2. 

Secuntur consonantes perperam geminatae: 
arrida 47 10 addicies 252 19 adferret (pro affe- 
ret) 106 24 AfEram 266 16 ammulii 73 13 attra- 
mentum 277 17 280 28 bettae 150 16 climmate 
67 19 coUiculos 75 1 commedet passim commedere 
90 7 discuttit 68 27 excuttit 132 5 percuttit 87 24 
intoUerabilem 67 30 pilligerare 182 11 protocommio 
83 22 sallacem 237 20 tnmmum 124 8 

Consonantes non geminatae: 

efugandum 52 16 agravatione 69 27 alevabit 
T8 5 aUgatura vel a ligatura passim anacolima pOfS- 
sim anacolema 155 26 colidendo 67 6 destilayerit 
17619 facilime 7210 108 9 malonibus 2120 ovi- 
lum 255 4 palidi 1321,3 suili 27610 amonia- 
cum passim comeatur 228 16 consumabis 187 18; 
276 2 strema {axqi^^na) saepius instremare 11 24 
Britanica 2717 Cl canales 286 23 cinamum J9a55im 
silocinami 257 17 apendices 241 27 caparis 136 2 
feramentum 182 6 corumpo saepe veruculam 27 30 
brasicae 110 1 Aticus passim praemitet 189 20 

Parum sibi constans fuit librarius in co — syllaba 
exaranda^ pro qua interdum quo — scripsit. confudit 
c et qu: 

cocis 115 27 coces 25818 26514 2718 deco- 
ces 259 28 concocet 117 12 coce 239 10 cocito 
18 22 98 2, 9 124 11 265 26 266 6, 8 273 30 deco- 
cito 22 17 252 31 qu pro c: quoques 246 2 dequo- 
qucs 4515 quoque 16211 quo cito 79 5,27 

coactio: quoaccio 46 28 quoactionis 67 26 quo 
actione 66 18 quo actionibus 48 30 qua pro coa: 
quactionis 47 17 quactionem 48 10 quaactione 12420 



PRAEFATIO. XXV 

qnagalatus 64 11, 16 qnagulato 64 23 qiiagulatio 
64 3. 

coda (u e. caudob): quo da 11 25 quoda 152 24 
quodam 152 26. 

coeo: quohyre 31 30 quohire 32 2, {cf. p. X YTTT ) 
quoeuntur 278 24. 

arcuare: arquaverit 36 15. 

p male inculcavit more conclamato: 

autumpnus crelyro contempnere 174 25 229 29 
sompnum passivn, (sopnum 85 2 et 68 4) corumptus et 
corumptio saepissime. 

Atqne ut de w eiecta taceam, imprimenda curavi 
ubique fecla (jipiidri ^Weinsteinsalz') pro feda codicis, 
hi et his pro hii et hiis, j[>erfrixU et perfricMo pro perfixU 
et perfictio^ ermm pro herlnm, ohtmare (ohturatio, prae- 
dbturare^ praeohturatio) pro ohdurare eqs., caput pro capttd, 
de pro di saepius (sed non constanter) in yerbis compo* 
sitis, — tio (tia, Ue, tii, tiu) pro — cio (da, cie^ di^ dy) 
yelut in ra^^ hrida (i. e. Bruttia\ edam^ imdo (i. e. ini- 
tio\ Sodo^ elepa/ndotes. 

Densam hercle mendorum commemoratorum segetem 
si circumspicis, iis tacite sublatis quanto artioribus finibus 
adnotationem criticam concludere licuerit, cognoscis, 
quandoquidem plus trecenties illa subnotanda fuerunt. 

Nunc vero de nonnuUis barbarismis yideamus, quos 
e contextu quidem verborum eieci, sed excepto uno in 
apparatu critico ubique notayi. ex quibus ligua pro lingua 
imprimis memoria dignus est. etsi ligua fere ubique (id 
est tricies) occurrit, Ungua non apparet, ni fallor, nisi 97 11, 
tamen illud explosi. nam librarius suo arbitrio n omittit 
aut intrudit, ut penes nos iudicium sit, utram formam scri- 
bamus. deinde vero in universum sic sentio: nuUi verbi 
cuiusdam formae barbarae, quamcumque in Mulomedicina 
exaratam videmus, fidem habendam esse, si praeter eam 
recta verbi forma et proba alias in codice Monacensi servata 
exstat, cuius librarium omnia more barbarorum detorsisse. 



XXVI PRAEFATIO. 

nihil emendavisse pateat. quare accidit quoque, ut in 
particulis Mulomedicinae male habitis soloecae formae 
crebrius quam in bene servatis occurrant. eiusdem pro- 
sapiae atque ligm sunt sagvns (sagf^") pro sa/ngms et 
sa/ngmnis item saguUmim^ saguineus, saguinare^ iguen pro 
inguen, piguis pro pinguis^ exstvguo pro extinguOj reliqm 
pro relinquo. quae omnia oblevi, de saguis et de yocibus 
inde derivatis nil adnotans, quippe quae nimis crebro 
inveniantur. huc pertinet etiam lipidus pro Umpidus^ ut 
de iis Yocibus taceam, in quibus librarius socors semel 
n aut m omisit, quas in apparatu critico attuli. c et ^ 
litterulas saepissime confundit. neque paucae voces sunt, 
in quibus mero arbitrio usus modo c modo g exaravit. 
tamen mihi persuadere non potui, ut has litteras ple- 
rumque inter se mutarem. etenim sunt, ubi dubitare 
liceat, utra scriptura homine rustico aetatis plumbeae 
magis digna sit. quam non sibi constiterit, vel inde 
cognoscas, quod modo fricare (adr con- mr per- prae- 
suf') modo frigare eqs., modo gavnba (gambosus) modo 
cambaf modo crassm (crassamen, crassvtado)^ modo grassm 
posuit. 

Quae cum ita sint, haud mJnim est librarium in 
verbis graecis titubare. atque clau>cus, cla/ucoma, clauco- 
maticus quidem pro ylocvKog kzX. ubique scripsit, haec 
autem variat (cf. ind. spec.): amurga (icfM^yi^) 103 16, 
amurca dlibi anacallidis 87 6, anagallidem 87 8 placa 
7 4 (Ttlriyri)^ plaga aUbi pompolicis (nofiupolvi) 247 1, 
pompholice 276 4, pumponice 251 3, pomfoliga 275 19, 
pompoliga 278 25 saccipeni (aayccTCiqvov) 2612, sacchi- 
peni 25416, sagapenum alibi isracantnm 72 31; 255 38 
(ex c(mi.\ dragantum vel tragantum oMas traconita 252 4; 
253 8, triconita 26612 28 257 [2] 8 273 18 [19], tragonita 
253 13 [256 13], trigonita sa^ius 

Verba latina: 

acra (==» acris fem.) ubique^ agra 208 28 bifiircium 
65 9 9, bifurgium 182 4 adn, (eieci) caustigare 6716, 
causticare alibi claudicare, clodicare, claudus, claudicatio, 




PRAEFATTO. XXVH 

claudigo, clodigo jpassim, clandico 1944 (idn. clodico 3426 
adn. 205 29 adn. glodigine 186 10 ^micare 216 13 fd- 
migatio 59 16 suffamigato 59 18 suffomigare 52 16 87 30 
148 6 magri 67 26 emagrescere 56 26, alias macer 
macrescere emaerescere marcescere 1154 margor (?) 1 6 9 7, 
(mergor trad.j scripsi marcor) peduclmn 1368, pedu- 
glossam 285 1 adn, (i. e. pedicmosam) protrigare 70 12, 
protricare (tricare, iutricare) dlibi vermico 201 14, 17, 
vermigo 201 20 22 verruga 16 23, verruca ( — cula) 
aiihi tubergola 111 18, tubercula aiibi, 

y. Mulomedicinam dum in lucem emitto haesitans, 
difficultatibus crebro hercle insuperabilibus exantlandis 
quam non par fuerim, plane sentio atque percipio. sed 
nna me sustentat consolatio, quod Franciscus Buecheler (B)y 
magister dilectissimus, in verbis Chironis emendandis me 
tam egregie adiuvit, ut taediosi operis dimidiam partem 
eius esse iure dicam. tamquam sua esset editio, non 
modo emendationes eximias cuivis fere plagularum paginae 
aspersit, quas plerasque in verbormn contextum recepi, 
sed etiam quid de meis coniecturis sentiret, annotavit; 
saepe retinuit me, ne verba tradita sine iusta causa vel 
nimis violenter mutar^; haud raro animum erexit, ne 
parum mihi fiderem. neque neglexit interpunctionem, 
quam yocamus, interdum valde perplexam, quippe quae 
in codice fere omnino desideretm. 

Praeter Buechelerum de editione mea optime meriti 
snnt Carolus Hoppe et Otto Morgenstem (M) amici, 
quormn illum in indicibus conficiendis indefessum et 
candidum habui socium, hic qua solet accmatione singulari 
plagolas correxit et nonnullas emendationes suppeditavit. 
grato autem animo prosequor etiam Emestum Lommatzsch 
(X) amicum, qui me de Yegeti codicibus instruxit, et 
Georgium Goetz, professorem clarissimum, qui me per lit- 
teras docuit Chironi ex Glossis fere nihil auxilii suppe- 
tere. neque dedignatus est primas plagulas inspicere 
Eduardus Woelffinius (W), Thesauri Latini signifer. bib- 
liopolam vero honestissimum omnia quae optabam libera- 



XXVra PRAEFATIO. 

lissime et promptissime fecisse etiam hoc loco grate te- 
stari iuvat. 

Etsi verborum contextus autumno anni 1899 typis 
expressus erat, adversa valetudine et munere scholastico 
impeditus sum, quominus indicibus conficiendis incumbens 
editionem prius publici iuris facerem. ita accidit, ut nunc 
non pauca habeam, quae aliter constituam atque feci, 
quae hic addam. horum autem omnium me in indicibus 
rationem habuisse scias. 

Berolini mense Septembri 1901. 



PunctiB tribus interpositis indicavi in verborum contextu 
aliquid desiderari. cracem iis locis apposui, quibus unam 
duasve voces corruptas sagacioribus sanandas reliqui, cum de 
locis plane desperatis nmil omnino adnotarem. compendia 
pondemm et mensurarum — quae exprimenda curavi, sicut in 
codice traduntur — saepe inter se confosa, ut recte cognoscan- 
tur, praeter Hultschii librum Yegetii aliorum mulomedicorum 
locoB laudatos quaeso adeas. H «= Hippiatrica ed. Orynaeus 
Basileae 1637. 




ADDENDA ET COREIGENDA 



p. 3 18 commisso muitilatim ex conmissnranun 15 4 • — isl. 
laccosae cf, 17 S4 • 4 5 recenter: cf. recens adv. 18 so • 5 28 
l composicio : adiecHva in -icius Chironi in deliciis • 6 lo adn. 
clndat praehet etiam Gothantis Vegeti • — 18 imposito (=-ns) • 
— 81 tnobnlnm genuinum cf. 84 ii • 7 8 pro cnbet nvMC cum 
Woefflinio statues praefero • 8 ss obseryabimns ne eqs. stare 
non possunt: aiU supplendmn fere ne <^hoc fiat si^ in aut pro 
ne seribendum est si vel cum; de legitima ^coitum^ cf. ind. verb. 
• 10 7 sic distinguendum: su&aginem tegentes in ipsa graci- 
litate, inferius eqs. • 10 29 sq.: cf. 209 26 sq. • 11 h elimpida- 
verit intra/ns. fort. recte trad. • 11 6 post fieri pone virgulam • 
11 7 l. ex qno calcaneo : cf. 210 1 aiiferes enm calcanenm un- 
gnlae • 11 le fort. [injstremmare, cf. ind. verb. • 12 is dele vir- 
gulam post pedum • 13 17 sq. l. corroboratio poterit nervorum 
neri, si tamen cura plenius rationabiliterque adhibetur • 13 21 
post dominetur pono virgulam • 13 28 pro aestimo rectius exis- 
timo, cf. p. 308 • ib. l. etiamnunc aterapeutas ^bi^ier noch un- 
heiJbar^ • 14 7 l. cap<^it>ulis : cf. 187 19; recte autem trad. ca- 
pnlo 26 12 • 14 21 duritiam = duritiae, cf. lin. 28 • 14 22 os- 
8il[l]agiius • 15 s adn. eluendo sine duhio verum • 15 ii sqq. 
coUata cum p. 15320 sq. gravissims corrupta misereque tnm- 
cata et interpolatay quomodo olim fere fuerint, ex Hipp. 228 le sq. 
cognosdtur: 



H. 228 16 nvQSTOv (TCVQhtovxog ?) 
x^v %a^<siv dsl Tcoistad^cct &7cb 
tijs neipaXflg icolq kxdtSQa Tijs 

XOfpi&S (oipSoVS lUXHQCCS ICCCQCC 

tiiv %aitTiv TCQOsti&ivtas ivaX- 
Xa^ fdtMpovs 6q&o^s $apdo- 
Eidsts l^^ZQ^S 'cfjs ixfpvasoos t&v 
&yn!ov, rivsiiovmfjs yoiQ ^naQ- 
%own\s iv t& a6tnati a{)tfjs 
xal /ijj TiQatoviiivris vTcb toH 
nd&ovs o^b diatpoivi^asc tb 
imov. 



^febricitanti?^ ustio autem a 
capite (accipiet trad.) debet 
fieri a cervice pro <^utraque 
parte?^ virgas longas secus 
scapulas 

puncta inter virga<^s^ 

usque ad lumbos. 
caput enim principaleestinter 
omniamembracorporis. quod 
cum non continetur a morbo, 
nullum periculum patitur iu- 
mentum. . . 



XXX 



ADDENDA. 



xcel r&v dytia&otoviTi&v Sh 8st 
TLuisiv to^g ccbrovg tdnovg 
o^cag. &vtian&Tai yccg tb 
^d&og. 

tbv dh vs<pQi.tL%6v %av6oiisv 
xara tbv avv8safiov t&v la- 
vlonv xal tfjg yivatsoag y^iiq^oig 
OQd^loig ^Lij TcXsioaiv sUoaitsa- 
adgonv naQ kTtdtSQcctijgfdxsag 
to^g ijiiLasig tQiatoi%iav noi- 
oviisvoL &ni%ovtag cat dXXij- 
X(ov nXdtog ^axT^XcDi/ tQi&v. 



tcc 9h naQanQiafiata Tia^iaofisv 
naQa tijv iyv^v<i ^^*' V ^9^^" 
tpata xal anaXd. 



n&Qov Sh nsnovri%6ta oi}v,iti 
atpvQa dh 7ux\ ydvata Tiavao- 
lisv navdanriSbv i^ inmoXijg 
^ta tb slvai tbv tdnov 'iptXbv 
Ttal natdvsvQOv. 



Ztav Ss 71 i% t&v bSomoQubv 
xal tpoQtiaw Qvaiv }e%a}v inl 
tb yivv ri in nQogytQOvaiia- 
tog nov^ aiftb xckI ^ooXsvjj 
XQOvicog 71 dXia&i^aag tuxI nsaoav 
Sidtaaiv Tcd&y t&v datioav, 
Tj tcc afpVQCc i^ 6doinoQi&v xg;1 
cpoQtioov avnpaivj^ novstv xal 
TOf iv aiytotg vsvQa xal tag 
icQtTiQiag oidaivsi,v xal yivsa- 
d^ai i% toi^ov naQdatpvQOVf 
%ai to^tov 8st %aisiv. 



Biiniliter et posteriora loca 
oportebit inxiri, <^in adversam 
partem^ enim se morbus ab- 
strahit. 

qtii adpellatnr ne&itis (2m. 
17 — 20 interpol. a Chirone ex 
153 22 sq. quae, sicut antea ad 
emendandum contextum verbo- 
rum adhibeho) hnnc innrimus 
per totos lumbos usquead ver- 
tebulum lumborum et vesicae, 
puncta recta non plus 24 al* 
temis dorsis digitos tres or- 
dines tres facientes ab aliis 
alio distantes latitudine digi- 
tis tribus. 

et ipse vitia, quae uri debent, 
parapresmata appellantur. 
quae fiunt in concavis testi- 
culorum (articulorum v. 2.), 
[quas melcerides appellant], 
et haec ipsa adures, si fu- 
erint moUia et nova. cum 
induraverint et veteruerint, in 
totum non sunt tangenda. 
nam plantas et genua urentes 
(urent ex?) hanc rationem non 
plus altitudinem eorum, ideo 
quia ipsa loca exilia sunt et 
gracilia et nerviosa. 

cum quando enim iumentum 
ex via aut ex sarcina duc- 
tionis laboraverit, naturale 
habens tenuem corium, dum 
in quod maxime frequenter 
facit offensum, dolorem acci- 
piet, et inde claudicat per 
aliquod temporis et per ne- 
gligentiam crescat aut lapsus 
ceciderit, ideo offendat ossum, 
(p. 165) rarum quoque inter- 
vallum faciat eodem et plantae 
laborant ex labore viarum aut 
ex sarcinae ductionem, inde 
enim contingit dolorem fieri, 
qui sunt in plantis nervi labo- 



ADDENDA. 







ta 



rant, passi protiniis intoines- 
cnnt, qmbuB magis ustio 
mazime fieri debet. 

qnibns hnius morbi vitiiim se 
profxmdit in plantis, quae 
parapresmata appellantnr ant 
mellicerides ^ant^ qnaeaqna- 
tilia Yocantor, ant qnod vitio 
facto in gennis, non debet nri. 

similiter qnae snnt in con- 
cavis articnlomm, innri non 
debet. contingit enim con- 
tractionem eis fieri. 
qnod peccant facientes. 



non enim potest dedncere ^al- 
teram plantam^, sed fit clo- 
dicns. « 

qnod Yocant ^raece ferisoma, 
latine farcimma. snnt antem 
per se vitia in corpore similia 
rdmncnlis, qnae collectionem 
foris facinnt, qnae et per se 
mmpnnt. sed et haec non 
debent nri. 



Iittta ri nsXiTiriQiisg 1} i>dari- 
9ss xaZoDrrat, 1) slg tic /<$- 
vccta, o^ 9st Tiaisiv. 

dftoims o{>6h tic iv noal orQiiL' 

^uxta TLavctiov, 6v\L^aivsi ykg 

%atdfpQaiiv yivsa^ai tijs %oi- 

vtnldos tStv y^iitpoiv iniril^s- 

liivtov inl tb xvvonXov xcel 

tijv iqyvoiv, d aiiaifrdvov6iv 

ol noio^hnss. 
oi d^arai yoQ kti^a ImXri 

%ata§fivai, %al yivsrai %<aX6S' 

nsQitv&yiata 8\ Xiystai^ 8 (m- 
liMletliiaXoiiCi (pa(f%iiuva (<paX- 
xiviva trad.). slal dh i%po- 
lal iv ra cinkari Z^ioiai do- 
d^at «al (uiiovss ital nvo^v- 
Tfft inal hLQtiitv Xaiifidvovatv 
aifrSitatot. xal raira o^ dst 
%aisiv, xrX. 

apparet a p. 165 Chironem ita ahharrere ah Hippiatricia^ 
vit aUum scriptorem hie secutiM esse videatur. sed corruptelae 
ita ingentes mnt, ut quid temporum iuiwriae deheatur^ *n medio 
rdinquere mdius sit 

11 5 l. nam • 17 84 l. laccosae, cf. 3 18 • 19 10 lingamentis 
ef. 182 17 liqnamestis • 19 26 pone virgtdas post pedibns et post 
articulomm • 20 24 pone virgukm post virginis • 22 s sq.: cf. 
29 80 sq. • 23 10 adn. cf. infestare 13 6 • 23 86 adn. num fi- 
stnli (-ae)? • 24 u platocoriasis eqs. hic incipit caput sextum, 
cf, 21 s, de platocoriasin vnscr. • 24 80 adn. pro malni enim 
mmc propono salvi enim, quae cum prioribus verbis coniungenda 
swwt • 26 18 adn. abysns in cod. trad., non abysus ab • 25 u post 
finnt pone punctum • 25 17 post est pone punctum • 26 s scrib. 
antepridie • 26 6 mdlim obtalmostaten • 26 84 interpu^e bibat, 
tantnm si Yolnerit • 28 10 si -tetigerit jpro parenthesi ad cn- 
rabis pertinent • 28 18 pro pnngenti maltm pnngens cni • 28 15 
num pro cerato scrib. secato? • 28 17 l. lenteolnm pro lenteolnm 
• 28 85 fort» oncomatinm? cf. oncomata 32 84 33 10 • 29 17 sq. 

Hnlomed. Chir.| ed. Oder. C 



XXXn ADDENDA. 

cf. 206 10 8^. • 29 16 8Ci. cf. 178 8 8ii. • 29 29 stranguilia ferri po- 
test •30 7 ut superius demonstravi: immo inferim (318) de re 
agitwr • 30 16 diosum tenend/um • 31 si 8q. huc Veg. III 27 per- 
timt, non ad l. 20 • 31 as cuniculi ex Veg. haVfStwm • 31 27 deU 
ex • 31 28 [et] per •32 9 malim praerumpere, cf. ind. verh. • 
32 24 l. bubona^cia^ quas <^i^diotae buculas appellant, cf. 33 lo 
bubonacium et 62 12 idiotae • 32 26 sq. rectius quo modo dis- 
iuncta • 33 6 o^ i}erha . . in -venae 8upple est; spirito » spiritus 
^ WcdluMg des Blutes* {Bldhtmg?) nvBviLaxi%6v ti Bue • 33 13 hic ac 
non 34 13 incipit caput XX, cf. supra 21 17 de suffusione in8cr. • 
34 14 8q. interpunge cum factum est in tempore cicatrix eqs. 

• 34 21 incipit cap. XXI axi non 35 1 • 36 1 sq. : cf. 206 1 8q. • 
36 10 l. genxds et impetus • 36 4 in macidas fort. latet mariscas 

• 36 12 pro tertio lege quarto, cum triduo praecesserit • 36 20 l. 
deretro • 37i sincomate corruptum ex sincopato, v. 72 7 8q. • 
37 28 tempus ^pus^Ulum, cf, nuxxa inngbv H I22 • 38 4 malim 
herbae novae • 38 10 rectiw die, [dejbibet; nam de 9tTr&g ex 
die ortum • 38 12 curabis recte trad., cf. curationem curare 
supra p. 310: ^ evdeig ictm ^SQy,ri J7., v. infra 113 21 • 38 19 
^si^ sine • 39 23 a verbis si febricitare nova incipit particula 

• 40 9 sq. sic resititu/it Bue cottidie deterior fiet: forunculos in 
dorsu et quos (Tivdg) in lateribus habebit, tussim subcutem, 
hoc est maleos quod dicitur, subcutem, qui ostendit ei esse 
morbum • 40 22 fort. argimoniam 8uppl. ex 41 17 • 40 26 Veg. 115 
ad l. 26^ non ad l. 25 pertinet • 41 6 sil fort. medicamentum, v. 
ind. spec. • 42 6 sed » d^ • 42 7 l. supravenit • 42 23 inspicere 
aut servandum et vertendum e88e ^auf den {Feit8chevC)8chlag zu 
achten^ aut 8cribendum e88e incipere ^fiir den Versuch ge- 
horipen Auftretens'* putat Bue • 42 30 et una ^die^ abstinere vel 
I die abstmere aut et in . . abstinere aut et [in] abstinere Bue 

• 43 27 alia per corpus passionis ^more Graecorum ut TocHa/is 
alia honorum diayit^ Bue • num pro audiet leg. adiet = adibit 
(i. e. admittet)? an Weagiert* vertendum? cf. 269 11 • 46 13 adn. 
in compendio S deest in cod. linea transversa • 46 4 posterini 
cubitum sinistri lateris ^in der linksseitigen Hinterwand des cu- 
bitus^^ posterinus (&7t. bIq.) ^construitur ut post c. accus.^ Bue • 
46 11 et cibum nec potum fort. recte trad. , cf. et cibum nec 
potum 110 21 • 46 12 et 14 adn. in quaestio et calestio fort. ver- 
bum araecdUxtinum velut catestio (a iuxtsMoi} derivdtum) vel 
Ma%£|ta latere pwtai Bue • 46 29 pro primitione conicio perfric- 
tione, cf. l. 24 perfrizit • 46 31 pro liquet, quod exempli gratia 
(ob alices 47 1) proposuit, etiam scias vel dices suppleri posse 
putat Bue • 47 5 non opus est supplere et, nam ex onera eqs. con- 
itmgere licet cum iocineris tensio eqs. • 47 7 et 9 fort. exaestuatio 
UMum verhum: res valde incerta • 47 12 idem = item • 48 1 sqq. 
oratio plane hiat, memhra utique disiecta et iteratione conglo- 



ADDENDA. XXXm 

merata secwnlm • 48 lo coactionem ■= coactionnm • 48 is pro 
acntissime praefero accnratissime • 48 u a cerebro capitis ex 
oneratione: de verborum collocatione cf. mpra p. 312 • 51 2—15 
redeunt infra 74 10— »8 • 51 4 parte <priore vel adversa^: cf. 
facie 74 12 • 51 8 dominator[em], cf. 74 16 • 51 10 l. quotiens ei 
sangnine (» sangnis) emittitnr, cf. 74 18 • 52 5 l. absimilibns • 52 10 
propono a gxegare (» ffregale) sc. multitudvne • 53 27 sq. mdlim 
cnins corinm [non] d^nr^escit i. e. CTiXrigvvsTai^ cf. 107 1 ubi eadem 
corruptela • 55 10 l. qnamsi • 55 16 post snbnstis fort. lacuna, 
in qua de mhrenali (cf. 52 26) actuvh erat • 55 6 2. qna^ • 56 I6 
sq. signa, ^qnibns possis^ morbnm — intelligere, obscnra et dif- 
ficilis ratio J?«e, ego tradita verba verto ^sind zu verstehen 
dimkel, und schwierig findet sich die Art des Verstmdnisses* • 
57 u cliendionnm cf. ind. verb. • 59 6 a pestifera ^anra^ • 
5d 23 ciraceos certe corruptum: circa eos? maleos? an ciclo 
enrare 74 25 76 15 78 11 conferendum? • 60 16 l. habeat [ad] tem- 
periem snam • 60 16 adn. stanneo cod. • 60 27 adn. l. supra (pro 
Hnfra') deest • 61 7 fort, rectius extenteratnm • 62 18 sufficiunt 
iscnria dissnria • 63 8 cf. Veg. II 12 • 63 so dele virgulam post 
cordapsns • 65 2 sic distingue calcitrant, id ipsnm qnasi • 69 4 
malim snb ipso ann (mannm trad.), cf l. 8 ad ipsnm annm • 
69 10 et 14 qnod ^in welchem FcUle^ • 70 8 vel (pro quo nec 
scripsi) recte trad., cf. 69 26 • 74 10— 28 cf. supra 51 2— 16 • 7523 
lanaria Vegetio non respecto per se bonum ferri potest • 75 28 
sq. melius elleborizabis — ellebori — ellebomm • 78 21 <in>- 
validrts an valid<i>ns? cf. 83 6 178 6 • 80 1 sq. cf. 17120 sq. • 
83 6 sq. cf. H 243 sq. • 83 6 <^in^sanns, cf 87 21 nt fiat insanns 
simile rabioso: eadem corruptela 83 6 173 6 • 85 9 2. reMg^er^- 
averit, cf 72 2 • 84 u Socione cod. • 84 26 l. ellebori, cf. ad 
75 28 • 84 2» malim sicnt <s.>s, cf. 96 13 • 85 11 post trita pone 
mrgulam, non punctum • 87 11 fort. ^ne bominem per^seqnetnr, 
cf. l. 23 • 87 21 sq. nt ^ezi^stimes enm ^non^ snae mentis esse, 
ocnli eqs.^ cf. l. 27 interdnm . . qnasi snae mentis factns • 89 6 
snccntajio servare potui • 89 20 l. ab interioribns , v. 119 21 • 
89 34 l. vers<^at^ione, v. 129 4 • 90 18 hninsmodi Bue • 90 21 
spectat vn eontextum recipiendum fuity cf 242 26 eoMdem cor- 
ruptdam per e impurum ortam • 90 22 l. terma<^n^ticis • 91 6 
signa latet in eqna • 91 10 ^testiculos pius scriptor verecundatus 
esse videtur inferre hic et superius* Bue; fort. nt exnitns s. s. 
ortum cfi* ea; at ex vi xohg X (»• «• ^tSviiovg)^ cf. Hipp. II. 
• 9114 sq. sic interpu/nge: signa emnt hnins, cf l. 19 • 92a 
l. silfi vel silis, cf. ind. spec. et 264 23 286 6 • 92 10 l linioso 
(sic etiam cod.) • 92 20 l. per&ig<^id)atione • 92 29 dele colon 
post vaporabis • 93 9 Z. vectonica • 98 19 l. liniosnm {sic etiam 
OmJ.), cf. ad 92 10 • 94 4 hic plur. ferri potuit • 94 12 dele 
virgulam post facies • 95 2 fort. l. trepidant, cf 1.7 tremore • 

c* 



XXXIV ADDENDA. 

96 28 facito cauteriam verba cUiimde (96 lo) iUata • 96 is malim 
ut <S>s, cf. 84 89 • 96 86 sufficit aufonitnim, cf 268 89 • 97 4 
retinendtm sinace, cf 108 8 • 97 8 alteria ferri potest • 97 is l. 
quod <8i^ «981 l. hirundi^ni^num • 98 17 mdlim aquae qua^ 
litate • 99 18 mensis dimidia {quod coni. Bue) mihi certwn ease 
videtur • 99 86 veratrum, sicut alias^ restituere debui, v. ind. spec, 

• 10016 l. silfi vel silis, cf supra 92 4 • 10186 (idn. deorsum 
recte coni. Bue, cum Veg. U. deiectam scripserit • 1036 cauterio se* 
quens Btie • 104 6 adn. corrigendmn kliioiyvoci (pro 8X%ovtoci) eo? H 10 14 
et Chironis versione exulceratur (104 9), cf 108 80 • 104 16 alteria 
fort. tolerandum, cf ind. verh. • 106 6 sq^. notahilis est Xi^tg bIqo^ 
nivri • 107 1 adn., cf 12619 • — 17 mcHim haut unum, cf ind. 
verb. s. haut • — 18 ungulas ^solidas^ iiAwxocg hnXdg {ad l. 
16) V. ind. verb. s. ungula • 108 80 interpunge extrema omnia, 
cacumina • 109 18 sq.: Cf 178 88 sq. • — 18 s&anguilabitur recte 
trad.y cf 112 88 178 88, 89 • — «b. stertet cf. 178 88 • — 88 adn. de- 
mittit etiam 74 6 legitu/r • 110 1 insertus fort. recte trad., cf 
1117 22811 et ind. verb. • 1117 insertus, v. ad. 110 1 • 111 16 
adn. transpone ^sq.' post curavimus • 111 19 distringito » des* 
tringito • 112 1 sq. l. a&similes foruncuZis • 112 9 adn. post 
^Veg* excidit colon • 112 si antecessus » in antecessum • 118 19 
malim curatio — curanda est, maxime (» -a) ut habeat yi- 
rium • 118 81 curationibus fort. recte trad., cf 38 18 • 11419 l. 
t^itjit • 114 80 litarg^ic^um • 116 18 et 22 l. artemisiam, cf 84 10 

• 116 18 adn. tempunbus rectiu^s (auam per frequenter) explica^ 
per interdum • 117 19 l. us<]^ue donec svne virguHa • 118 9 I. ex 
purgatione • 118 88 id est (1. e.) cod.: recte; apage inde • 118 86 
l. existimant • 119 18 pro ciclaminis fort leg. dicaminis, cf ind, 
spec. s. resina • ib. adn. de apocima v. ind. spec. • 120 10 sq. l. 
antepridie • 120 17 rectiits catarticas • 121 1 enflagma tolerari 
potest, cf alteria sim. • 121 la fortasse ^h^aut ne • 121 8I sq., 
cf. 188 81 sq. • 128 17 adn. l. ^cf supra 222* • 124 38 l. de sinte- 
^c^tico • 126 10 sic distinam ducit, similiter et potus ad urinam. 

• 126 11 <8^g • 127 19 l. hisopi • 127 80 alium viridis quod satis 
est sine virgula • 128 s num pro longiores scrib. moUiores? cf 
liaXa%(otoitrivH • 12831 1. petroseli<n]>um • — ib. argi^n^i, cfQ&iS 

• 182 11 pro circa yitales fort. leg. viscerales • 188 81 sq. cf 
121 81 sq. • 142 7 urinam emittere Bu>e recte, cf 69 9 • 142 11 ad 
dorsana cf 104 16 arteria. .iuzta dorsis • 142 84 mortua: Chiron 
ergo vsyiQig, Veg, (stercus) %6nQog apud Apsyrtum Ugenmf, qui 
re vera scripsit ntsgSv^ ut in cod. trad. • 148 3 a4 stercore m- 
volvere cf stercore obrui 88 6 • 162 8 morborum Bue recte, cf 
287 88 demonstratio eorum morborum et curatio • 162 9 cf. Veg, 
V 14,5 • 16219 <[pro> modo? • — 80 Z. introducito • — 86 ^pravus^ 
ambulat? ^rigidus^ ambulat? • 168 80 sq. v. ad 38 10 sq. • 168 84 
malim se [sej de • — 88 dele virgulam post lumborum • 166 13 



ADDENDA. XXXV 

pro erectam fort. cretam scrib. ; veretram; guod ex 1. 16 suppU- 
veram, minm pkuset • 161 9 h scarifabis autrectifM scarificabis; ex- 
scarifabiB artum ex e iti^rum; idem 1. 11 in [ezjscariffttionem, cf. 
193 z, 9 • 157 9 ad/n. in Vegeti verbis l. loca pro lola • 167 S7 ba- 
cillantur fort. tolerare potui • 160 8 adn. ligni cod. • 160 ai malim 
desnb gamba • 160 99 adn. l. lc^iMdi%6v • 166 lo sq. canteriza . . 
loca ex aptis articnlis ant nerviosis locis: ad quae cf, 169 lesq. 
nnnqxiam innras articnlnm ant aliqnem locnm. .nec in nerviosis 
locis: wnde eoUigitwr 166 lo ex pro extra positum esse • 170 21 {. 
[cor]mpta cartilago, cf. 177 16 • 171 11 «g. fort. sic disHnguen- 
dum Yeterina . . laborantia repentino . . solent, aliae . . demon- 
strant. absqne . . snnt, qnidqnid eqs. • 171 20 pro totns malim 
locns, cf. 80 4 • 178 9 2. pravnm pro parvnm, cf. 7d 90 102 91 
180 81: parvnm edit Bue • 173 8 in erita fart. lcUet ^melo^- 
trida, cf. l. 7; ad rosaceo suppleo oleo, cf. e. g. 174 9 • 173 94 l. 
si ^non^ potneris • — 96 pro eicere l. traicere, cf. J. 23 • — 99 
adn. cf. 174 90 • 174 13 l. snperalligato • — u malim ex 
{^0 et) vino bono • — 96 l. herbam [ant] auAi herbam ant^em^ 

• 175 1 comnm bnbalxmi . . in ipsnm tumlnm coniu/ngenaa 
«tm^, cf. Veg. U. comn bnbnlnm extremnm, nbi solidnm est: 
mrgula ergo post tnmhim transponenda • — 14 adn. add. cf. 
Pelag. 416 • 177 4 ne praebet labinm inferins: rectius pravet 
vel depravet, cf. Veg. U. • 177 96 sq. cf. H 177 94 *Eav &iitriffLoc 
qay^, &vanvst /?a^i^ xal (^7%^'' ^^^ /?iftftf€fr xal due fM)%ti/JQatv 
wiQerai ti nv&dsg noci tolg i^i/JtQoad^ioig itoal %oiXb^u oZ ts 
OQxsis nvnvcc ndcXXovtai xal ol %sv8&vsg SXitovtoct, tic a%iXri 
vccQna xal tQi^isi, ai q>XiBsg Usx;vQ&g ^priQal r^ TcXiJQStg to^ at{uc- 
togy tb at6fMC &q^ag ysftft %al ti^g aaQxbg oim iot tijv xslQa 
^iyydvsiv. 6Q6§ovg oiv XQii BQixsiv inUQag Svo xal v^Tttag xal 
ATni^ilaatf Btav didpQOxot ysvfavtai. otav 8h Sg ybaXiata ^riQa 
yivTj[taiy 7iocta%6^at Xsnxk %al cif^aavta ti&ivai iv t^ notm 
otvov ijdiog (tiXavog ii>iQri dvo xckI Qdatog ft^^T} nivts {U- 
iiavta. httai y^ ^ytijff xal nimv iv i^LiQaig i* ^orfiovijLSvogi 
Chironis cantextum misere truncatum et depravoitum esse ap- 
paret neque 177 90 in aceto pro facito stare potest • 178 3 sq. 
cf. 29 96 sq. • 179 11 l. toto • — 16 mdlim [qnod], cum in QVOD 
late(U OCTO D(IES) • — 97 maMm donec [ant]: ex trantroma* 
tico l. 28 ortum • 180 99 in Mctnm fort. kttet strictnm • 181 98 
l. ^clndat^ • 182 1 discendimt » descendnnt, cf. 9 14 • — 9 con- 
veninnt se Veg. recte • — 17 ^ veteris, ligamentis, cf. 19 10 • 184 93 
l. 8agitta[m] eam pantice(m) abintns • 185 9 ddn. l. cf. p. 187 5 

• 186 10 nngninm=aimgularum, cf. 202 13 • — 19 l. atkitione, 
cf. 202 97 220 9 • — 93 vasis = basibns 207 14 • — 99 pnhnone 
» pnhnnncnlo 210 99 • 187 17 [snmmis his rebus] Bue • — 19 
int^ositis capituHs (sc. Ubri) delet Bue {sUsut 1. 17) tamquam addi- 
Umentum epitomatoris • — 94 mali gran^at^i, cf. 155 is 281 14 • 



XXXVI ADDBNDA- 

188 12 l. quoqueversus • — 17 adn. eicis siAperfluutn • — i8 I. 
lazas • 19016 marmor a se citayeri[n]t Bue, cf. citare in ind, 
verb. • — 21 cf. iJnd. • — 29 malim prendes eccopidem (itmo- 
nLdoc) • 191 12 dde virgulam post cicatrice • — 21 sufficit tiUar 
ginas «1925 minns te intelligis Bue • — 16 absxmgia tolerare 
potui, cf. 264 2 266 2 • 193 3 malim scarif^ic]>atione , cf. l. 9 
et ind. verh. • — 16 adn. evisco fomna barbara etiam apud Plin, 
Val. imenitwr • 194 7 «g[. cf. 268 22 «g. • ib. pro laxaverit in 
ind. 185 22 luxu et infra 268 22 lnxatom, guod praeferam • 196 6 
snccatanae mfficit • 197 s sic distingue olenm tanqnam frigi- 
dam, et • 198 u cerasia servamdum fuit^ cf. 279 20 • 199 8 aid/n. 
contegisse ad l. 3 pertinet • 200 10 praiefero adimes; 'anidem 
videtu/r esse accus. nomdnis in -Ig* Bue • — 11 «g. l. cnrabis, 
atabi (^ adnbi) . . cucnrrerit, cf. 221 18 • — 26 nudim oclamen 
^i. e.^ fenestellum • 201 8 rectius fric[a]tam • 202 s aq. l. paro- 
nicia {per errorem parronicia) • — 16 praefero delevare • 204 22 
l. ascarotico, v. ind. verb. • — 24 retinendum ascarotica • 206 4 
num cito excrescunt? cf. 201 17 • — 10 sq. cf. 29 17 sq. • — 27 
ex fort. retinere potui: v. ind. verb. s. ab et ex • 206 11 l. [con]- 
Bolvito, cf 13718 189 9 19123,81 19817 207 7 aL • —ib.X as- 
carotico • 206 26 in trumbus terminatio Graeea (-ov?) servanda 

• — 28 pro coram fort l. cloram, cf. 211 18 • — 29 quid in per 
prulcum lateat, incertum: num ulcum (^ulcus)? • 208 10 mcdim 
excaliglat, cf. 201 1 • — 19 sufficit iscbemon, cf. 44 28 • 209 9 
aut [de]sine aut de ^ungula^ sine sanguinis decursionem fieri, 
nam secwnter l. 10 ut maior decursio sanguinis fiat; cf. 11 6 • 
209 20 adn. l. p. 203, 8 • — 25 sq. : cf. 10 26 sq. • 210 7 retinen- 
dum calcato • 210 13 adn. l. aridae B • — 16 ^ fissuris • 211 27 
fort. rectius si vendere volueris sanum, vendes • 212 20 proce- 
derit tolera/re debui; v. p. 307 s. cadere • 213 1 l. [si] ^nec^ se 
vel si se <^non^ portabit: opu>s est negativa particula, nam cti- 
ratio adhibetwr, ut possit se portare (I. 20) • — 4 ana: cf. 221 9 

• — 26 jpotauro: idem hippocentaurum 69 4 • 216 11 l. asca- 
rotico • — 15 l. asci<[n^dito • 216 22 rectius etiamnunc • 217 1 
nisu servandmn^ v. ind. spec. • — 15 hxtetne supplantare inso- 
lito more pro ^minuere* usurpatum? • 217 82 relegat scrip- 
tor ad 187 26 • 218 9 <in> longum? • — 80 similiter . . curatnr 
nescio an in cod. recte cum prioribus coniuncta sint, cf. 219 15 

• 219 6 fort. dlterum bene delendum • — 11 I. ascaroticu • — 22 
melius delevare • 220 23 mdlim ex qualibet cansa[m], cf. 1. 27 
ab aliqua causa • 221 18 sq. fort. caedes, usque quo . . venies, 
atubi (~ adubi) deraseris vel . . eduxeris; cf. 200 11 • 222 20 
noiAla » malum, sic etiam 292 17 • 223 7 adm,. sane mvnus placet, 
nam omnino Chironi ignotum • — 26 cersonius: v. ind. verb. • 
226 2 l. ascaroticum • 4 fort. ^iuxta verginalem vel veretmm^ 
vel iu)rta anum c/. 226 28 • 227 10 abdifiim Bue • — 17 in ci- 



ADDENDA. XXXVH 

beris dliud quid latet atque uteris • 229 3 l. creti^ati^ci • 
— 6 cretiatico servari potest • — lo in utiliosiiis fort. latet 
periculosius; v. l. 12 • — u ad^, add. adlegare ^ojferre* an- 
hringen • 230 27 sq. hibemo . . solvendam: cf. 208 27—29: ib, 
transponendum in imgnlas fomentum mittimiis • 231 2S malim 
exieri(n)t, cf. 238 7 • 232 s pro tenuerit appoA^et 239 22 tendide- 
rit • 234 1 (u2n. aurigam =» admissarium • 238 7 latetne formam 
in foBsam? • — 29 <im>mundum? • — so Z. rigor<os>issima • 
239 9 pro ulcus ind. 231 32 praehet vulnus • — 22 pro tendide- 
rit ind. praebet 232 s tenuerit; cf 120 21 • 240 1 adn. l. proace- 
ciderit cod. • 240 8 [in] vesicam, cf. H. II. xr\v %v6tlv Xa^oiv 
ivxi^H • 241 2 recUus post uti vvrgulam ponimus • 242 11 quod 
= quot • ib. a^. dele tendentes • — 22 adn. l. numeroso pec- 
tore Col. • — 26 adn. per errorem 26 numents ante expectanti- 
bus positus: pomn>dm ante teseti • 244 S4 l. must<^el^as, cf. l. 20 

• 246 4 a>d/n. post cubis supple lineam \ • 249 28 h praesta^n^tim 

• 250 34 rectius folium sin^ful. uit alias • 251 10 l. sagapeni, cf. 
254 16 • 256 9 etiam gingib^er^is Ugi potest • 256 7 fort. inter 
manus recte trad., cf. idem 271 16 ^unter deiner Hand* • — is 
pro fascinum l. ruscinum, cf. 273 19 • 257 1 qui » aliqui • 258 22 
cocodrilli <stercus>, v. ind. spec. • 259 11 audiet fort Weagiert\ 
cf. 4412 • 26118 sq.: cf. 119 10 sq. • 262 26 mdlim amigdaleum 

• 263 22 l. agarici, cf. 273 15 • 264 2S in usti fort. kUet silei vel 
silfi, cf. 92 4 et vnd. spec.\ idem mendum fort. etiam 286 6 • 
269 7 nmnerus 893 ^ttc pertinet ac non ad l. 10 • — si sqq. 
usque ad 270 s redit 280 14— 17 • 270 8 lepide servare potui^ cf 
280 20 • — 24 adhuc ^dazu^, ut 44 24 • 271 29 rectius aeronale, cf. 
ind. spec. : idem 272 12 • 276 ss adn. dya cantaridas cod. • 277 6 
imgues, u^ 28 9 • 279 7 sq. per errorem ex ante coUirium repe- 
tUwm • 281 14 l. mali gran<[at^i, cf. 155 18 187 24 • 282 19 
malim nostrate, cf l. 16 nostrati • 283 1 adn.: adde cf. 280 12 

• 284 4 l. herba(m) trixaginem, cf. ind. spec. • 286 6: cf. ad 
264 2S • 288 80 &umento loticio, ut alica loticia 73 1 • — ss 
l. conferma, graece simpito, ^in^^fnnde. 



CLAUDII HERMEKI 



MULOMEDICINA CHIRO^^TIS 



EDIDIT 



EUaENIUS ODEB. 



Mulomed. Chir. ed. Oder. 



LIBEB L 

1 de extractione sangninis 1 104' a 

2 de morbidis et pp 

3 de fastidio et pp 
5 4 de articiilis et pp 

5 de cretiaticis et pp 

6 de snffdsiciis pednm 

7 de cretiaticis 

8 de opistotonis 

10 9 de lacm in cambi^ 

10 de nstione 

11 de cinesis conmisso 

12 de cervicibns et de snbrenoZi 

13 de verruca in foUicnlo 
15 14 de cocxa misera 

15 de cocxa eiecta ant convolsa 

16 de coxa fracta 

17 si inmento natae fnerint lactosae in gambis 

18 si iumentum gambam percnssam habnerit 

80 19 si qnod inmentnm gambam laxaverit ant articnlos 



3 pp = praeposito? 1| 6 cretiaticis =» %Qt^iatiyLotq i, e. x^t- 
^Laeiv habentibus || 10 lauce in cambie | cambis = gambis || 
12 cinesis = ^ivriei^ || 13 et asubre 

1* 



MULOMEDICINA CHIRONIS 2. 3 

20 si quod iumentum aquatilia habuerit in articulis 

21 si quod iumentum ab onere percussum nervos 

praeciderit 

22 si quod iumentum scaure factum fuerit 

23 si iumentum rota insecuta fuerit recenter 5 

24 si aquatilia fuerii^.in articulis aut in gambis 

25 de reumate pedum 

26 de impetigines, id est licenas 

27 de uligine quae nascuntur in pedibus 

28 de morbo renali iumentorum lo 



104' b 2 si quid enim per ignorantiam male factum vel contra- 
rium circa animalium corpora fizerit, emendari non potest, 
vincitur enim corpus anima cedente per periculum. prima 
ergo pars est medUcinae causarum rationem reddere, d,emde i5 
ipsa adiutoria medicinae docere oportet, quomodo possint 
auxilium salubre corpori praestare propter diutumam vitam 
et integritatem membrorum. quibus itaque rebus medi- 
cinae sdentia veterinae constet (mnis^ ex quibus adiu- 
toriis atque . . corpora iumentorum malam valitudinem 20 
et causa liberari possint, et omnem curam rationabiliter 
docere oportet. primum dico de sanguinis tractione. 
8 I Firmissimum adiutorium est medicinae sanguinis 
detractio, verum tamen si rationabiliter et localiter fiat. 
licet paene in omnibus valitudinibus fieri sanguinis de- 25 
tractio praecipiatur, saepe tamen ignorantibus rationem 
per sanguinis detractionem periculum vitae fecisse con- 
tingit. non enim similiter omni aetate iumentorum vel 



12 initiwn operis mutilatum apparet || 14 per add. W6lfflin || 
15 cauBanmi » morborum | deinde add. TF || 18 sq^. medicina 
nescia veterinae constet nomen, ex quibus adiutoriis atque 
corpore iumentorum malam valitudinem causa et omnem curam 
liberari possint rationabiliter: post atque suppleo fere remediis. 
Paulo dliter W: constet nomine, e. qu. ad. corpora ium. mala 
valifcudine atque causa sqq. \\ 22 sagwls | detractione TT, ex- 
tractione index capitulorum || 23 Vegetim I 21 



MULOMEDICmA CHIRONIS 4-6 5 

onmi tempore, sed nec omnibus sanguinis detractio fieri 
praecipitnr. cmus ergo tamen rationem protinus reddo. 

primum de sanguine reddenda est ratio. quocunque 4 
iQ corpore per ipsum vita constat, rursus detractus a cor- 
b pore sanitatem praestet. ex quacunque enim causa vali- 
tudo est, in aliquam partem corporis quae pertinet, sem- 
per indigestione fatigatus sanguis corrumpitur, di^currit 
per omnia membra et totius corporis languorem infert. 
per quem incipiet strictura et tensio nasci, per inflationem 

10 yenarom. quae strictura et tensio | corporis aHter laxari lO^^a 
non potest, nisi per sanguinis detractionem. aliud enim 
compendium nullum est nisi sanguinis detractio, per quam 
universa corporis yitia et morbi abstrahi possunt. ideoque 6 
praecipitnr propter errorem alicuius passionis herbarum 
' 15 tempore quodquod annis de cervice iumento sanguinem 
detrahere deb^re, et sic in herbam. mittere, ne rovitas, 
sanguis detractione mixtus corrupto ex aliqua valitu- 
dine, fervore suo quamcunque partem corporis interius 
vexatam solvat. nunc etiam negaverunt iumenta debere 

«0 depleri consuescere veteres [auctores] auctores nostri , ne 
Gonsuetudo deplendi omnibus annis fiat. quotiens enim 6 
in consuetudine aliquo tempore detractio sanguinis de- 
tracta non fuerit, statim valitudines et morbos intra cor- 
pora fieri dixerunt. hanc ergo consuetudinem non faciendi 

S5 reete observabimus et circa maiores aetates semper facere. 

quemcunque tamen depleri oporteat, sic observandum 

erit, ut recte fiat. antepridie disponendus erit, ut minus 

cibetur, ut possit per diastimam compositio corpori esse, 

non tnrbolento per indigestionem. statues iumentum in 



1 hominibus: corr. Morgenstern \\ 2 tamen: iam Bucheler 
8 qnodcunqne || 6 est addidi || 7 decurrit || 8 laguorem 
10 qua II 15 qnodqnod annis: quotannis Veg, J 16 si: corri, 
Veg. II 17 detractationi : sanguis nominativm aut explicativus 
aut ahsolutus B \ emixtus: veteri corruptoque sauguis novuE^ 
admiztus Veg. \\ 19 hinc etiam W \\ 20 nec || 26 quemcunque: 
8c. equum || 28 composito corpore Veg. \\ 29 sq. in solo autem 
aequali Veg. 



6 MULOMEDICINA CHIRONIS 7—9 

aequali, cervicem illias loro cinges, quod lorum strictios 
teneatur super scapulas ab aliquo, ut possit vena clarias 

7 eminere. huc lorum deductum inferius quam mediam cer- 
vicem, medio enim in loco cervicis vel inferius duobus 
palmis quam bifiircio, qui est ad gulam positum in late- 5 
ribus faucium, sicut dixi, inferius vena sagitta pungi debet. 
sic antequam percutias, spongiola cum aqua deducis post 
pilum, ut possit clarius eminere. pollicem inferius quam 
lorum deprimis, ut vena superius extumidior fiat et non 

8 ludat, et sic acutatam sagittam exigis. [hinc quae sit lo 
idem ratio, quod sanguis detractus quibusdam causis unctio- 

104^b nibus miztus vel mero vel aceto | et oleo rursum eandem 
' causam liniri praecipitur. ali t^ero sanguine mixtum dixe- 
runt ideo causis Imponi propter collesin medicamentorum. 
hoc autem proprium non est. multis enim generibus col- 15 
le^s medicamentorum aliter fieri potest. detractus autem 
sanguis propter quamcunque parte inbecillitate vel dolore 
suo corpori imposito ut remedium an^athiae prodest suo 
corpori omnemque imbecillitatem et dolorem tolUt nam 
sui corporis consuetudine praestet sanitatem adhaerens cor- 20 
ft pori sanguis et exugit vitium.] ne hoc plus quam tribu- 
lum exegeris, ne gulam aut gurgulionem rumpas. hoc 
enim passum vitae periculum contingere solet. percussa 
vena dabis fenum vel ferraginem viridem, ut possit man- 
ducando per motum maxillarum per venam melius acon- S5 
tidiare. facies decursionem sanguinis, quantum tibi satis 
fuerit, prout magnitudinem corporis videris. 

1 infra 564 \\ 2 venas H 3 locum || 5 gylan || 6 venas agita || 

7 sic: set B \ deluis TT, deterges Veg. \\ 9 locum || 10 eludat 
Veg.^ dudat W \ adcutatam | hinc sqq. mqm ad vitium l. 21 
miwna huc delata, cf. Veg. I 22, 9 \ neque sit item ^ || 13 a 

libero sa^ 1 14 coUes in: = %6XkTiciv || 15 collectis || 18 aut 
hi pathie: corr. B || 19 «g. supplevi tollit et praest: constat 
enim naturali quadam ratione . . ipsum sanguinem, cum super- 
fusus est, languentibus membris praestare medicinam vitiumque 

siccare Veg. || 21 sag | et addidi i tribulum striobolum; an &= 
tQlpoXog i. e. acus ferrea freni? || 23 passur: factum Veg. \\ 
24 feraginem: <= farraginem || 26 acottidiare 



MULOMEDICINA CHIRONIS 10—12 7 

cam &ene ambTilantes spurcitias sanguinis videris et 10 
coepeiit mbidior esse sangois, statim iumentum toIHs a 
cibo. stataes non minos horis duabos, ut recomponat se 
corpus. in placa pittacium ponere curabis. alii quidem 

5 vero et creta utuntur. postmodum mollia dabis et ad- 
aquabis. deinde loco tenebroso et calido statues et ferra- 
ginem subicies, quam die et nocte dabis manducare per 
dies numero septem. medio cu&et, aquam ostendis, ne 
bibere velit. hiaec ita ferrago melior erit, si ex tritico 

10 detor. si non habueris, ordeaciam dabis. quam dicunt 11 
utiKorem esse, si ad mare seminata fiierit, propterea quod 
facilius ventrem solvit et humores deducat. quare prae- 
cipitur clerocoeHcis, hoc est qui non solvuntur. vitrium 
tusum ferragim aspergis, ut possit spurcitias corporis per 

15 solutionem ventris expurgari. quare ferrago datus, post- 
modum incipiet innovato sanguine bene valere. 

dein|de post numerum certum dierum producimus eos 106*" a 
ad solem et sanguinem eis detrahimus de palato, hoc est 
despumabimus tertio gradu dentibus caninis, ut possit 

so Hngua subpremere; propter fluxum sanguinis et suspendis 
altius. ideoque dispumamus post depletionem propter 1£ 
spurcitiam herbae eundem palatum. inflabitor ergo non 
dispumatus, quibus consuetudo deplendi causa [non] est. 
ipso die moIHa dahis et moIHbus cibanis uti debebunt. 

K ex aHo die deinde per singulos bilibres singuHs diebus 
adiectos perducemus eos ad certum pristinum modum 
[quo certum]. quo tempore tamen et herbam viridem 
interdum dabimus propter desiderium, tamdiu quanto 
tempore herba viridis faerii 

1 vene | spurticias H 4 placa » plaga | pitaccium || 8 scutet 
vel Btutet 00(2.: stet et B^ statues W \ ne = si forte; aquain 
offeres, ut si voluerit, bibat Vea, || 9sq. tricti codetur, sed tritico 
superscr. a pr. m. \\ 10 ordeacium]| 13 clerocelicis : » aiiXriQO%oiXloig \ 
nitrinm ^ || 14 ferragium | spurticias || 16 vene || 20 ligua || 
22 herba: herbarum de palato W \ non ht*c traasi |) 24 dabis ad- 
didi, cf. supra l. 5; moIHssimis cibariis utantur et furfiire Veg. \\ 
26 adiectis || 27 dittographiam delevii consuetum W^ ad con- 
suetadinem Veg. 



8 MULOMEDICINA CHIRONIS 13—16 

18 cnm yenerint ad certom modnm cibariae, hoc est post 
dies nnmero quinqne, panlatim promovere cottidianis die- 
bns per dies similiter nnmero qninqne, ita ut adiectione 
[per] singnla [dies] milia passns similiter per singnlos dies 
itineri promovendnm facias, ne snbitatio longi itineris cor- & 
pora eomm incommodat. post hanc ergo promotionem 
lavabimns eos ad mare. diligenter cnrabimns tergere, 
ne aliqna pars hnmoris perMctionem eis inferat. mero 
et oleo pemngere et perfricare eos oportet, nt corpora 
eomm thermasiam passa a perfrictione corroborentnr. lo 

14 post hanc corroborationem post dies alios decem cnrsni 
et labori committnntur. qnadrigarios eqnos tamen a die 
dispumationis nnmqnam minns qnam XL° die cnrsni et 
labori committamns. 

castratos antem nnmqnam deplere debemns herba. [cansa i> 
haec est legittimnm mittere] contingit enim eis mriari. hoc 
enim anctores praecipinnt, qnod et nos ntiqne intelligere 
debemns, iam enim partem virium cnm testibus amisemnt. 

15 similiter et asino sangnis detrahi nnmquam debet de 
matrice. est enim corpus inhabile et exigno sanguine so^ 
natus. nnde et hoc animal minns bibet et non facile 
sitit per gracilitatem venarum. 

105'b similiter et in equos | admissarios observabimns, ne in 
legitima mittantur. partes enim virinm sanguinis in coitum 
digemnt. sed si tamen ab Bdmiss\iTB..desinu>erint^ nisi qnod- 2& 
quod annis depleantur herbamm tempore, ad caecitatem per- 
venient. illa enim furia, qnam consuevemnt per coitnm 
digerere, in ocnlis eomm redundat et sic caeci fiunt. 

16 n Plenius hanc rationem docere oportet: propter 
compendinm legentis demonstrare, qnaeqne valitndo vel 80 

2 promovere = promoveto || 3 ut J?: sit || 4 per et dies 

jT del. B tamqtuim dittographiam || 6 corporeorum || 7 ^et^ tergere 

W II 15 Veg, 1 23 1 herba =« propter spurcitiam herbae (swpra 

p. 7,22) vd — herbarum tempore (infra l. 26) || 16sg[. causa — 

mittere spmia cf. l. 23; lihrarius ipse lineolis inclusit || 16 ei se 

^iiuriari: enervari Veg. || 23 admisarios || 25 amissu radix in- 

^ venerit: corr. W || 27 furie || 29 Veg. I 25 \ oportet <et> W\\ 

30 quaque 



MULOMEDICINA CHIRONIS 17—19 9 

morbi, et ex quibus locis sanguis emittd debeat. morbidis 
et qmbnscTmque totmn corpus causa similiter aliqua 
possiderit, de matrice sanguis detrahi debet, sicut superius 
demonstravi. cephalargicis et tentinaris praecipitur, ut 

e de auricularum venis sanguis detrahitur. verum tamen 
melLus est, ut de temporibus, quae sunt dextra sinistra 
ad latus oculorum sub cat;atura t^mporum tribus digitis 
ab oculo interpositis inferius quam hos. suo enim tem- 17 
porum ibi vena posita 2^furcio. similiter de ipsis venis 

10 dextra sinistra mitti debet et his, qm infra scripti sunt: 
apioso, insano, cardiaco, caduco, frenetico, distentio^s, 
sideraticio, rabioso. suffusiones oculorum et vitia, quae 
accedunt, mitigantur per inferiores venas suh oculis po- 
sitas, quae descendunt ab angulis interioribus oculorum 

15 quatuor digitis inferius quam oculos. ibi eis venae flobo- 
tomo intercaeduntur. 

m Quibus fastidium erit aut faucium causa vel IS 
arteriorum tumor vel oneratio capitis, de palato sanguis 
detrahi debet. quibus pubno in causis erit et iocur 

10 atd haec ei yicina, de pectore sanguinis detractionem 
fieri desiderant. quae ^enae positae sunt dextra sinistra 
foris quam musculos pectoris, supra brachiola iunguntur, 
quo loco flexuram admittit pectus plicandi. de ipsis locis l^ 
yenarum sanguis a pectus detrahitur de sagitta, sicut de 

S5 temporibus. | quibus armora in causis erunt et cre^iaticis, 105"^ a 
de brachiolis sanguis detrahitur. quae t;enae positae sunt 
in brachiolis dextra sinistra abinterius, ubi centriae bra- 
chiolares sunt, positis sex digitis superius quam genUj 
in vel n digitis inferius quam centrias. haec venae 

4 tentinaris: distentis Veg. \ aut: corr. B^ antem Veg. 
6 timporibns || 7 cabatura timporum || 9 in farcio || 10 quae 
11 ante insano et post caduco linea recta, cf. ad p. 8, 15 
distencionis || 13 sub Veg.: ab || 15 qua|moculo sibi: sic, cf. 
adl, 11\ flobotomo » tplBfiot^iup || 16 interceduntur || 17 Veg. \ 
I 25, 5 II 19 sq, et occurrat hec enim vicia"^: corr. Veg. || 21 quae 
bene posita || 25 t^mporibus sic \ armora : anui Veg. \ creticis J| 
26 bene || 28 positis = interpositis | ez: corr. Veg. \ genu ada, 
Veg. II 29 inferius add, Veg. \ hee 



10 MULOMEDICINA CHIRONIS 20— S2 

sagitta perduci debet, sed caate, ut medias venas ferias 
propter nervos, sunt enim haec yenae nervis commixtae. 

20 IV Quibus articuli in causis erunt, vel si articulum 
exemerit vel intorserit, aut si aquatilia in articuHs habuerit, 
vel quidquid simile in articulis contigerit, desub cirru 5 
sanguis detrahi debet. quae venae positae sunt inferius 
quam articulo^ intro foras suffiraginem tegentes. in ipsa 
gracilitate inferius articuli tribus digitis superius a corona, 
inferius tribus digitis quam cirru suffraginis. ibi haee 
venae sagitta percutiuntur, sed et ipsa loca sollicite valde lo 
percuti debent. et haec venae coniunctae sunt nervis 
articulorum. 

21 Y Gretiatico melius de coronis sanguine detrahitur. 
vel si basem moverit aut duritias citare coeperit, de coronis 

ei sanguis emittitur, vel etiam nunc de geminis. quae i5 
venae non apparent, non enim eminent, sicut in superio- 
ribus. sunt enim venae positae intro foras in corona 
supra ipsa ungula a geminas quatuor digitis positis; qua 
intro qua foras simili modo positae sunt. haec venae 
pulso inveniuntur vel coUiguntur pollice subtiliter de- 20 
presso. pulsus colligitur, sagitta percutiuntur. in geminis 
similiter ad ipsam divisuram geminarum poUicem men- 
surato, ibi et vena posita erit. simili modo sicut in co- 
rona coUecta sagitta percutiatur. omnes haec venae in 
105^ b pedibus post sanguinis emissionem fasciola constringuntur. | 26 

22 VI Quibuscunque iumentis sufFiisio in pedibus per 
vetustatem ungulas extrusicias habuerit vel &ase5 tam 
longi temporis clodiginem habebunt, stremma facienda 
erit, sicut infra demonstro. componis ungulam prope 
vivum et adlides eam, cui et strenmiam facies. cui alli- so 
gabis lino suffraginem ita, ut constringantur venae. et 
totum solum ungulae in circuitu, quidquid ungula con- 

'^. 1 percuti Veg. : quod praefero, cf. l. 11 || 2 hee || 3 Veg. I 
25,6 II 7 articulo || 10 sagitte || 11 percutti || 13 sangwi 
14 duritia scitare |j 18 positis = interpositis, cf. p. 9,28 
19 quam: qua — qua = et — et JB || 21 geminus || 22 gemino- 
rum I insinuato W || 24 hee || 26 Veg. 126 || 27 uaae || 28 strema 



I 



MULOMEDICINA CHIRONIS 23—25 H 

tegit, scalpello circmngyrabis, ut separes soluin a comu 
ungnlae, ita ut &d yivum adaperias, et circumcisorium 
subicies a media ungula inter unguem et solum. quae 28 
scalpello separasti, ita subpremes, ut solum se ab ungula 
5 levet. cum bene elimpidaveri^, statim solves linum, quod 
in suffiraginem ligaveris: sine sanguinis decursione fieri. 
ex qao a oateaneo inyenies venas fluere. quod sale 
suf&icabis, postmodum aceto et oleo, et linteoHs calcia- 
turam bene facies, diHgenter fasciabis, curcuba calciare 

10 curabis. huiusmodi autem cura numquam nisi per sin- 
gulos pedes curabis propter ferburam. cum coeperint in 
illo pede fortius calcare, qui curatus est, tunc elidere et 
simili modo alterum pedem curabis. quo vulnere inter 
alteiius curabis. sic sanum fiet. 

15 Vll Quibuscunque cretiafio in pedibus, sicut supra 24 
dixi, permanserit, et instremmare eum yolueris, semis- 
sabis eum hoc modo. compones ungulam ad pressum, 
sicut superius dixi, et contra yena ab interiori parte ab 
nngula semisse tollis, aperies contra yenam ad yiyum, ut 

90 possit sanguis acontidiare de ungula. simili modo curabis, 
sicut superius dixL obseryabis, ut simili modo singulos 
pedes cures, ut possit se portare. hi plane | semissantur, 106' a 
non eHduntur. 

VLLl Opistotonis et qui morbo subrenaU prensi fiierint 25 

S5 yel yulsicis et his, quibus yenter facile dolet, de coda 
sanguis mittitur, melius autem de yisceribus propter 
eiusmodi causae sanguis detrahitur. de coda cui autem 
detrahere yolueris, sic facies. erige codam ad lumbos 
yersus et resupinabis quatuor digitis ab ano positis, ubi 

50 pilus non est. battes de tabella aliqua heWe ponderosa 
diu, usque quo yena se demonstret et in media diyisura 



2 ad Veg,: a || 5 eHmpidayerit || 7 quae | adcaneo: de cal- 
caneo Veg. || 8 calcaturam || 9 curcuba: spartea Veg, || 11 fer- 
buram = feryorem || 16 Veg: ihidem \ cretiatici || 16 instremare || 
17 adpressum <vivum> #' ^ 24 Veg. I 27 || 25 vulsicis = 
yulsis 1 26 aut || 27 aut | 30 battes = battues | yelle: 
corr. W 



12 MULOMEDICINA CHIRONIS 26—28 

codae, sicnt supra, TTTT digitis longe ab ann ^agitta peF- 
caties. si bene percussem, acontidiabit vena. post decur- 
sionem fasciola alligabis. de yisceribus ctnn mittere voles 
aut de inguina, dextra sinistra in singula femora eminentes 
venas medio femore sagitta percutiuntur, sicut in bracbiolis. &> 
post decursionem sanguinis cretam imponis. 

26 TX Si laccae in cambis fuerint aut aliqui dolor coxae 
vel gambae, sub gambas sanguis detrahitur. sunt enim venae 
a visceribus descendentes, pertranseunt per latera gambae, 
ab interiori parte descendent inferius quam gamba. supra lo- 
crus ab interiori paxte percutiuntur traverse securi, cel/e 
vel flebotomo. post decursionem fasciatur. inferiores autem 
partes pedum, quascunque causas babuerint, simili modo 
sanguinis detractionem in eis facies, sicut in prioribus 
demonstravi. is 

27 X De ustione. in comparatione duarum valitudinum 
nihil dubium est ustionem tantummodo praestare posse 
partibus suis, si cui sanguinis detractio suis partibus 
praestai sunt autem baec duo admtoria principia 
similia similibus yaletudinibus comparata, a quibus nun- 20 
quam discedi potest. per sanguinis detractionem omnem 
s^cturam causarum laxari manifestum est vel quaedam 
constringi. nunc etiam similiter omnis laxatio passionis 

106 'b ustione constringitur vel quorundam conligatio solvittfr. | 

28 non modica quaestio est intelligendi, qua ratione baec 25 
adiutoria, cum sint separata, utrimque facere possint. 
dicere sic incipiam. sanguinis detractio solummodo propter 
stricturam causarum laxandam fieri praecipitur. nunc 
etiam parabo et monstro. cretiatici^ vulsici, morbidi, ne- 
fritici quando laxant yalitudine, pati videntur in crura so 
eorum. sanguinis emissio primum locum habet. haec 
ergo quaestio similis et in ustionem inyenitur, cuius 



1 agita II 2 percusserit acontidiayit | 3 committere || 4 iguna 
.. - TT ^«», . I , xi^ . . . ^^ celle: corr.B, caute 



femore || 7 Veg. 127, 4 \ latte in campis 

vel caudae Veg. \\ 16 usione j valutudinum | 19 ad intoria: corr. 

a 

B I pSci: principalia? || 22 scripturam: corr. M\\ 29 et eici. 



MULOMEDICmA CHIRONIS 29—33 13 

-qnaestionis rationem demonstrare oportet. eiusmodi autem 29 
valitado laxa, sicut snperios dixi, cui praecipitor sanguinis 
detractionem fieri, epiploce dicitur: causa, in qua duorom 
valitudinum praemixtio inyenitur, ut per nimiam strictu- 
5 ram rigoris beneficio corruptio sanguinis accedat. ex qua 
Gorruptione necesse habent nervi infestare, unde totius 
corporis spasmus nascitur. solet colligatio vel contractio 
nervorum fieri. quae corruptio sanguinis, si abundare 80 
coeperit, in quacunque parte corporis se derivaverit, eas 

10 partes habeat necesse est vel corrumpat, ubi et morbidi 
fiunt ex qua aUenatione soluti nervi sine viribus san- 
gninis laxiores fiunt. eiusmodi autem causa epiploce 
dicitur, cum sit f uaque laxa. in qua causa curanda 
dnplex adiutorium erit, quandoquidem , cum sit laxa, 

15 stringere eam oportet. prior est autem in eadem causa 81 
sanguinis detractio, per quam laxationem omnis corruptio 
illa, quae fuerit in corpore, abstracta, corroboratio poterit 
nervorum fieri. si^ tamen cura plenius rationabiliter, 
qnae adhibetur post detractionem sanguinis. debet enim 

80 quicunque et percurandi rationem scire. in eiusmodi enim 
causa praemixta quaecunque valitudo ex duabus dominetur. 
illam percurare oportet sua ratione. quae tamen laxatio, 
si cura minus proficerit, ustione cauteris facta constrin- 
gitur. quid ergo ustio praestare possit, demonstrabo. 82 

2SmuItis enim generibus auxilia virium suarum conferet 
mt«to animaJi veterino, quae genera quasi medicorum 
remedia /lommibus adhibere possint. multas etiam causas 
aestimo per compendium etiam nunc ad terapeutas potius | 106 ^ a 
se sanare, cum sit quidem tanta vis, quae sufferri non 

^ possit nisi a muto animali. ideoque utique separata 
invenitur in medicina iumentorum frequenter adhiberi. 
praestat enim haec: laxa stringit, iaflata imuat, umecta 88 
exiccat, colligata solvit, carcinomata praecidet, veteres 

10 habent || 13 utraqoe? valitudine M \\ 15 aut || 18 si || 
26 multo I generi: corr. J5 || 27 o^inibus: corr, B \ etiam: ^ 
tamen B || 28 compedium | terrapentas: = Q-BQansvtdg || 32 in 
plata tenuatum et exiccat: corr. Veg, 1 28, 2 || 33 cardunomaia 



14 MULOMEDICINA CHIRONIS 34—36 

dolores auferet, alienatas partes ex qaalibet causa in suo 
statu revocat, supracrescentia aliqua extra naturam sub- 
lata non patitur crescere, multa etiamnunc et confirmat. 
baec omnia inesse vitia .... quomodo quis credat ignem 
curare posse, dabitur exemplum: quomodo fieri possit, ut & 
quae restringit et alHgat, rursum solvat. curatur causa 
cauteris candentibus, quomm praeruptio capulis facta cutem 
praerumpat: nec plus enim in paupero loco, verum altius 
mit duritias, interdum et cancellat in divisiones, picturae 

34 similes pinnis urendo formantur. ex qua ratione vitium lo 
concutitur, id est maturatur. ex quibus foraminibus ustio- 
num caloris beneficio dissolutum yitium exundat per 
bumorem, vel nunc vitium nervorum vapuratur calore 
permotum ustionis. altius enim si penetraveris urendo, 
plus contrabis; si minus, iterum si feceris, excalefacis. is> 
ex qua vulnera ustionis dissoluta, per saniem aufertur 

85 causa et dolor. quarum cicatrices claudere cum coeperint, 
plus stnngunt firmioremque locum faciunt et insolubilem 
cutem. baec ergo ratio intelligitur posse stringere, ad- 
ligare, confirmare, excalfacere. quae sunt ergo, quae vel ^o 
solvi vel laxari debeant duritiam? marmora, aquatilia, 
elomata, ossillaginis. baec sunt vitia, quae supra comis- 
suras extra naturales formationes corporis nata excrescunt. 
quae cum creverint, incommodando perdurant et alligando 
impediunt ergo gressum ambulationis per colligationem ^5 

36 commissurarum. baec ergo causa solvitur. vitia . emenda- 
buntur per puncta supra noda excrescentia, ita ut ipsae 
duritiae cauteriis penetrentur [pro modo altitiae], et circum- 
vallatum per circuitum punctis pro modo altitiae. illa 
106'^ b enim ustio incipit perrumpendo dissolvere | nodos et laxari so 
duritias. consumit enim vitium et nascentium et in- 
minentium vitiorum semina, radices urendo extinguendo 

1 auferret || 2 sublatam || 4 in laama mppleo praecipiuntur 
quae ita curari debeant || 9 urit suppl. B^ll concuttitur: con- 
coquitur melius Veg. \\ 12 coloris beneficium || 18 firmoxem ^ ^ 
quae [| 22 ylomata: » ijX&nocTa i, e. n^oi Q 26 vitio || 27 per 
addidi | 32 extiguendo 



MULOMEDICINA CHIEONIS 87—39 15 

tolHt. similiter et ossilaginem urendo auferet. omnis 87 
ergo compago colligationis comipta solvitur, coius et 
dolor per saniem ludendo aufertur. quare solvitur, id 
est laxatur [XI] cinesis commissurarum , et incipiet 

5 rectins ambulare et agilius. verum est ergo et ustionem 
dissolvere posse. adeo veteres auctores exemplum demon- 
strant, qui praecipiunt fracturam nunquam debere uri. 
nsta enim dicunt solvi ea connodatione fracturae. observa- 
bimus ergo fracturam nunquam urere. 

10 Xil Qua ratione singula vitia inuri debent, primum 8S 
demonstro. ustio autem a capite debet fieri a cervice 
pro virgas longas secus scapulas, puncta inter virga^ us- 
qae ad lumbos. caput enim principale est inter omnia 
membra corporis. quod cum non continetur a morbo, 

13 nullum periculum patitur iumentum. similiter et posteri- 
ora loca oportebit inuri. rieni enim se morbt^s abstrahit, 
qui adpellatur ne£rites, latine subrenalis. nefrites erit 
hic, qui signa haec adfert. protrahit posteriores pedes 
et strepitum de interioribus reddet, et cum prodire incipit, 

90 impingit se de pariete in parietem. et hunc inurimus 89 
per totos lumbos usque ad vertebulum lumborum, et 
vesicae puncta recta non plus 24 a^temis dorsis digitos tres, 
ordines tres facientes, ab aliis alio distantes, in altitudinem 
digitis tribus. et ipsa vitia, quae uri debent, parapres- 

25 niata appellantur. quae fiunt in concava articulorum, 
qnas melcerides appellant. et haec ipsa adures, si mol- 
Hora et nova. cum induruerit . . • haec rationi non plus 
altitadinem eorum, ideoque ipsa loca exilia sunt et gra- 

3 eluendo B || 11 a capite vel ad caput B: accipiet || 
12 virga || 16 rieni mpph Lommatzsch \ morbos || 17 — 
p. 16, 20 redeumt infra 464 — 466, miae meUtts aetatem tule- 
rwnt, ef, Veg, J 5 || 21 totus | vertebumm = vertebrum || 22 a la 
temis dossis: corr. infra || 23 in altitudinem: latitudine vnfra || 
85 in addidi: in concavis infra \ articulorum: testiculorum 
infra || 26 meUiceridas infra \ hoc || 27 exciderunt hae duae 
Ivneae, cf. infra 466: cum induraverint et veteruerint, in totum 
non sunt tangenda. nam plantas et genua urentes hanc ratio- 
nem | 28 ideo quia infra 



j 



16 MULOMEDICINA CHIRONIS 40—43 

40 cilia et nervosa. cum quando enim iumentom ex via ant ex 
sarcma ductionis laboraverit, naturale habens tenue corium, 
dum in quod maxime frequenter facit offensus, dolorem 
accipiet. et inde in dodigmem p^ aHquod tempus . . . 

107' a et per negligentiam increscat lapsus|qu6 ceciderit. in eo 5 
offendat os. rarum quoque intervallum fiat eodem, et 
plantae laborant ex labore viarum, ut ex sarcinae ductione. 
inde enim contingit dolorem fieri. qui sunt in plantis 

41 nervi laborant, passi protinus intnmescunt. maxime eis 
contingit, qui propensioribus et laxae aetatis sunt. in lo 
quibus magis ustionem maxime fieri non debet. quibus 
huius morbi vitium se profondit in plantis, quae para- 
presmata appellantur, aut quod vitio facto in genuis, 
non debebit uri. similiter quae sunt in concavis articur 
lorum, i/nuri non debent. contingit enim contradionem i5 
fieri. qtml peccant fadentes, non enim potest deducere, 
sed fit claudus, si ustus fuerit. 

42 farcimina. sunt autem per se vitia in corpore similia 
forunculis, quae coUectione foris faciunt, quae rumpunt. 
sed et haec non debent uri, 20 

Xni Si cui iumento in ipso folliculo verrucae natae 
fuerint vel quoquo loco in corpore, sic curabis. primo 
lino ipsam verrugam ligabis, deinde causticum crudum 
imponis vel ferramento praecidis, cauterio adures. sic 
sanum fiet. 85 

43 XIY Si quod iumentum coxa misera habuerit, sic 
curato. sanguinem mittito a visceribus, excipito in vaso, 



2 arenio || 3 offensum infra || 4 dodiginem parali quod | 
num supplendum incidat? et in^ci^det B | inde claudicat per 
aliquod temporis et per negligentiam crescat aut lapsus ceci- 
derit infra || 6 lapsus quae: <^aat^ lapsus [qusie] B || 6 rarum 
infra: suorum | fortasse pro os scribendum est ossum vel obsvl, 
cum infra legatu/r os (stc), quod vulgo omnes significat J inter- y 
vallum faciat infra \\ 7 ut: aut infra || 10 propensoribus: sc. / 
plantis \ .14 sq. in — debent supplet infra 468 l 15 contrac- 
tionem infra: contra rationem || 16 quod peccant facientes 
indidem \\ 17 etiam Jmec truncata sunt^ ef infra \\ 20 prompsi 
€X 468 II 21 infra 682 et Veg. V 16 \\ 26 Veg. V 17 



MULOMEDICINA CfflRONIS 44—46 17 

commiscito sulfar, nitrium, feclam, ftacas laMii. adversus 
pilmn perfricabis per triduum, aquam vervenaciam uteris 
ter in die per dies VI. quotiens ca^ciabis illum pedem, 
qui sanus est, soliam ferream suppones et turminem. 

6 Nam ideo supponitur, ut illam partem, quae misera est, 
ungulam planam possit ponere. in quam sincrismam, quae 
s. s. est, uteris. si sol fuerit, perungues et perfrigas ne 44 
minus quam hora. si hoc non proficerit, contra coxae 
commissuram 4°' foraminibus cutem pertwndes et pannos 

10 ex aceto et oleo per cutem traicies. hoc per triduo 
traumatico linitos pannos per dies numero IX per ea 
foramina traicies. interdum curabis, ut calda verbenacia 
ante cura uteris et sic lemniscos subicies. XL** quoque 
die lemniscos educere curabis et incretas locum, ut cutis 

15 ad pulpas adhaerere possit. cum cicatrices cluserint, causti- 
cmn imponis. sanum fiet. | 107'b 

XV lumentum coxam si eiecerit aut convolserit, sic 45 
curato. deducito coxa tanquam armum, sicut superius. 
haec curationes simili ratione curantur. 

Jo XVI Si quod iumentum coxam fregerit aut acrocolefia 
aut supragambam, de his partibus, quoquo loco fractura 
fi^egerit, curari scias non posse, quia alligatura capere 
non potest. 

XVn Si iumento natae fuerint lactosae in cambis, 46 

ishaec signa erunt. dextra sinistra quomodo vessicas cutis 
ostendet. sic curabis, sicut f temina in genuis, sicut supra 
est. aliam curationem sic adhibes. lentem, quae supra 
aqua nascitur, colligito, contundito et ab axungia vetere 

1 uacalari: corr. Veg. (1 2 utris || 3 adciabis: fasciabis? | 
clauco (clavo B) ferreo vel si defuerit spartea calceabis, cui 
rotulam ligneam subicies et addita fasciola diligentissime 
colligabis Veg. \\ 4 soliam = soleam | turminem: tomiceam 
L 11 7 8. s addidi \ perfregas |1 8 nimis 1| 9 pertendes: corr. 
Veg. I 10 ex Veg» et |j 13 undecimo Veg. \\ 16 eluserint: clau- 
aerint Veg. \\ 17 Veg. V 17, 4 et infra 692 \\ 20 Veg. V 19 fin. 
et III 47, 1 l acrocole fiat U 21 pastibus 1| 24 Veg. V 18 1 lac- 
togae s laccae || 25 vis siccas sic ostendet: ad similitudinem 
vesicae inflabitur cutis Veg. \\ 26 si: corr. B \ femina 

Mnlomed. Ghir. ed. Oder. 2 



18 MULOMEDICINA CfflRONIS 47—49 

[et] alligato, lasar et acetam admisceto et cambam alli- 
gato et diligenter cura. 

47 XYin Si iumentum cambam percussam habuerit et 
tumorem concitaverit, sic curabis. cretam Cimoleam et 
lybricsm ex aceto macerabis et cambam oblinito. si 6 
quod iumentum cambosum factum fuerit, sic recens est 
eius remedium. sanguinem emittito de tibia, continuo 
lanam succidam ligabis circum cambam. cave ne eam 
fomentes. talis enim curatio sic curatur. cave ne illam 
cauteries. malagma t^^eris cruda, quae infira scripta est. iQ 
tertio quoque die solvis. cum tibi videbitur ambulatio 
recta esse, causticum induces. sanum fiet. 

48 XIX Si quod iumentum camba laxaverit aut articulos, 
non alias curabis, sicut superius est. si quod iumentum 
aqUtati\iB, habuerit infra cambam, quae fregerit, sic cu- 15 
rabis, quemadmodum in prioribus demonstravi. 

XX Si quod iumentum aquatilia habuerit in articulis, 
haec remedia erunt. feclam conspargito et salem dimi- 
diam et lanam succidam ex aceto alligato, tertio die sol- 
vito et calda foveto. curato ex melle coctam farinam aa 
ordeaceam et lini semen contundito et fenugraecum, onmia 
in vaso coquito, bis in die fumentato et malagma cruda 
alligato. 

49 XXI Si quod iumentum ab onere percussum nervos 
praeciderit, simili ratione curabis, sicut in prioribus pe- 85; 
dibus demonstravi. 

XXn Si quod iumentum scaurum factum faerit, sic 

107^ a curabis { , quemadmodum supra scriptum est et docui. scias 

tamen posteriores pedes facilius curari posse, non priores. 

XXUI Si iumentum rota insecuta fiierit, recens lana so 
succida imponito ex aceto et oleo, alligato per triduo, 
postero die ficum duplicem et nitrium conterito, una 

1 levigato B \\ 3 Veg. V 18 fm. || 5 lubrioam || 7 Veg. 
Fi^ II 9 in tali curatione contrarium est Veg. \\ 10 veteris || 
16 iha II 17 infra 607; Veg. III 49, 2 \\ 21 et addidi || 24 omere: 
vomere L || 25 pedibus dativus, an de pedibus? || 30 Veg. V 20 
insecta L 



MULOMEDICINA CHIRONIS 60—62 19 

permixto et imponito, tertio die solvito et renovato. si 
niliil proficerit, malagma ex ^etrafarmacum imponito per 
tridunm. si nihil profecerit, imponito malagma meliacinum 
eodem modo, usque dum sanum fiat. 

5 XXIV Si aquatilia fuerint in articulis aut in cambis. 50 
quae minime ferro frigido tetigeris. est enim periculum, 
ne abundantia bumoris pereat iumentum. sed uteris 
scarifatione et sanguinis detractione, lanis calidissimis, 
aceto quam optimo, sale tusum et oleum vel axungia per 

10 dies y, deinde Zi^amentis , ut superius praeceptum [est] 
habes. deinde uteris liparam ibisco, [babes] genestam ex 
axungia saepe contusa. genesta et malagma cruda si 
minus est, ut superius babes praeceptum. si ea curatione 
non faerit explicata, utere caustico ferventissimo, quod 

i5habeat ustionem genus. si minus, urito, ut profuerit 
qnis locus; usta, sicut superius babes, curato. 

XXY Si reuma pedum hahent reumatici autem pedes 51 
ant yentosi nunquam tangendi sunt ferro, ampliabit enim 
in eis derivatio et maior e^^ in pedibus inflatio. sed in 

sonovitate magis urenda sunt baec vitia et super venas 
propter adustionem borum vitiorum. baec enim eausa in 
totom auferri non potest. quibus et venae intercidendae 
et travertendae erunt. boc quidem sine repromissione 
sinceritatis censeo. 

» XXVI De impetigine, id est Kcenas. impetigo, quae 52 
nascitur plerumque magis in pedibus Q/rticuloTxnn locis 
necessariis. est enim genus vulneris, qui sibi nascantur 
locis commissuralibus vel media camba incontra vel post 
genu super nervos vel incontra supra coronam in &ase. 

soquod fit vulnus ragadio simile, quod | difficiliter sanatur, 107^ b 



1 permixto «= permisceto || 2 extra farmacem || 3 iliacen: 
corr, Veg, || 6 Veg. III 49 \ auriculis : corr. Veg. \\ 8 scarificione || 
9 qua I vel cidd. Veg. || 10 vibamentis: conliganda sunt Veg. \ 
eat: dei. B || 13 <urito>, ut? || 17 Veg. III 50 \ babent post 
pedes coUoccUum | 18 ampliavit || 19 maiore: suppl. ^ || 26 Veg. 
III 51 I lycenas: = Xsixfjvag \\ 26 asinorum: corr. Veg, \\ 
29 yaae g 30 t. c. (ayccdlco 

2* 



20 MULOMEDICINA CHIRONIS 53—56 

quod inde actemam vocant. hoc autem vulnus est diseo- 
lum. impetigo quod appellatur. quod curatur sfa.lticis 
rebus yel stipticis vel ustione non sine alligatnra et 
malagmatibus catuloticis. hac ratione curatae impetigines 
sanae fieri possunt. 5 

53 XXVll De uligines, quae nascuntur in pedibus, cruri- 
bus et pectore t*nguinibusque , quod quidam et dulci- 
dines vocant. quod nascitur non absimile scabie. quod 
cum coeperit pedibus se id vitium diffundere, exulcerat 
totos pedes et leprosos facit cum quadam aspredine ex lo 
nimia prurigine. ex qua re sibi iumenta pedes corro- 
dant vel altemis pedibus se sibi confricando vulnerent. 

64 quod est genus reumae suiOFusionis, quod vitium acres 
humores inferent. quod curatur per detractionem san- 
guinis et [in] medicamentis metasincriticis et purgatione ex i5 
cucumeris silvaticae radice et nitrio. medicamenta autem 
ad huiusmodi curam in dinamidiis demonstrantur. ex 
qua re curatum iumentum sanum fieri potest. 

56 XXVni Si iumentum morbum renalem temptaverit, 

sic eum intelliges. pedes interiores subtrahet. sanguinem 20 
ei de iwguina detrahes et ipsum sanguinem sale et oleo 
permisces et renes eius pemnges. et potionabis eum sic. 
herbam heliotrophiam d. I, euforbium d. I, piperis grana IX, 
manna turis d. I, per triduo dabis ex loteo virginis per 
triduum eminas singulas. sic sanum fiet. 25 

LIBEB 11. 

66 1 de capitis fractura 

2 de auricula radice 
3 de auriculae radice 

1 indodetemam J *. e. dva%oXov = dvao^dXcotov, cf. catoloticis 
Z. 4 II 2 sialticis || 6 Veg. III 52 || 7 inguinibus quae | quidem | 
8 absimiles || 11 pmriginem || 15 in del. L \ meta esincri- 
ticis II 16 salvaticae | medicamento || 17 in dinamidiis: infra 
814? ]| 20 interiores: posteriores infra 479 \\ 21 iguina || 23 helo- 
trophiam || 24 loteo ^ lotio || 25 subscriptum Chironis Centauri 
liber primus explicit Incipit liber 2^^ 



MULOMEDICINA CfflRONIS 67--58 21 



4 de triciasi oculormn | 108' a 

5 de siiffasione oculi 

6 de platocoriasin 

7 de lunatico oculo 

5 8 de stafyloma oculi 

9 de mi/iocefaKo in oculo 

• 10 de MWguine oculi 

11 de incomatio in oculo 

12 de centro oculi 
10 13 de strumis 

14 de glandulis 

15 de pullaribus 

16 de fistula maxillae 

17 de fistula 

15 18 de oncomate 

19 de bubonado 

20 de suffusione 

21 de venulis 

22 de marmore in genibus 
20 23 de mallonibus in genibus 



qui continet chirurgiam totius corporis. 

I Chirurgia est, quodcunque in corpore natum manu 67 
ferro vel cauterio curare oportet. quae nisi ferro vel 
cauterio curentur, aliter curari non possent. primo ergo 

25 demonstrem omnem curam capitis. quodcunque iumentum 
in capite ossum quoquo loco fregerit vel nudaverit, sol- 
licite curabis cataplasmaticis oleaticis, magis humore, 
rarenter Iat;atione. stillicidium humoris in casus his locis 
nervis vel cerebro penetret, magnum impetum et peri- 

30 ctdmn facit. nec in primo acris medicamentis sed magis 
meDe curato. cum maturum erit, cura ossa temptato, 68 

1 tricias : »» tQtxiccaig \\ 5 estafyloma || 6 miocefalio 
7 igwine || 16 bubo nativo: corr. infra 100 \\ 22 Veg, III 13 
23 ferre J| 27 cataplasmatis? || 28 labatione | in casus =^ 
incidens i || 29 penetret: si mpplendum, guod Chiron saepe 
otnittit in protasi 



22 MULOMEDICINA CHIRONIS 69—62 

mobilia tollito. sed bene matura si iam sibi laxayerint, 
tunc ea educito, et astulas aspras, quoqao loco cecidit 
os, si^cisorio radito per xisteras. si ubicunque spilosis 
facta fuerit, tam diu radito cottidie, donec sanguis per 
ossum respondat. ita concamat. nam nunquam cludit, 5 
108'b59 si non raseris. | sold fistula fieri maxime ossosis et com- 
missuralibus locis. scias, quod, si fistula eo loco ^acta 
fuerit, incipiet vulnus pusillum incurabile esse, ex quo 
humor multus effluet, non sanies, sed liquidus magis. 
eam sic curato. vaporato diebus V vel quousque maior 10 
foramen vulneris fiat. deinde subicito collirium -fistularem 
et munito ad caput diligenter, tertio die solvito vel 4***, 
vel si fistula ceciderit, traumatico curabis, donec sanies 

60 spissa et non multum in eo loco inveniatur. cum iam 
limpidum videris, curato vulnus anapleromaticis medica- 15 
mentis. vel si longum iter vulneris fuerit, collirium 
facito ex melle et ervi poUine et thus masculum deco- 
quito et subicito per dies V. inde cottidie curato ita 
[ut vita] ut deprimas eas partes vulneris, ut cohaereant. 
ita facito per dies plures, donec sanum fiat. 20 

61 n Si quod iumentum a radice auricula aHqua 
vi contunderit et collectionem fecerit, matura causa scal- 
pello secato et sinito pus fl/uere. deinde lemniscum 
ex aceto acro et oleo subigito per triduo, 4*® die trau- 
matico curabis, donec sana fiet. si cartilaginem vexaverint 85 
et ex eadem causa, sanum fiet. 

^2 in Si quod iumentum e radice auriculae vel ad com- 
missuram et tumorem durum et grandem fecerit, sic cu- 
rato. cataplasma imponito fenugraeci et lini seminis et 
tritici pollinem, donec maturescat collectio. deinde scal- 30 
pello secato, ita ut interius foras spectet. curato mero 



1 mobili manu Veg. \\ 3 siccis orio { spilosis » 'tpiXmvg 
6 ludit: clauditur Veg. \\ 6 soret Veg.: locis || 12 munitam 
16 lipidum | ano pleromaticis || 16 inter: carr. JD || 19 ditto- 
graphiam delevi \ coereant || 21 Veg. III 14 || 23 pus fluere 
Veg.: post pulvere | lemnas cum || 26 eana: sc. auricuia 



!: MULOMEDICINA CHIRONIS 63—66 23 

et oleo et sale mixto, lemniscuia satiatum subigito, cu- 
rato per triduo, donec fervor et tumor desinat. deinde 
percurato, sicut supra. sanum fiet. difficiliter quidem €3 
haec loca sanantur et tarde, cito enim his loeis fistuZae na- 

' 5 scuntur. quod si supra ficriptis rebus ex causa sana non 
iueTint, urito, cauteriis puncta interponito et vicinas partes 
urito, ita ut cutem et causam ulterius praerumpas. curato, 
quomodo oportet | causa curari. sic sanum fiet. 108^ a 

IV Quodcunque iumentum in oculis tricMasim patietur, 64 

10 id est, ut palpebra eius superiora ulterius cilia infertent, 
sic eum curato. sub ipsum palpebrum intus scalpello 
plagam directam das secus ipsos pilos, ut palpebrum foris 
versus laxes. deinde ut foris versus iuxta ipsum palpe- 
brom et superius forficibus fasciolum praecides per longum 

15 ad diastimam oculi. deinde et fibulas impones et con- 
stringes palpebrum foris versus, quomodo tibi aequalem 
visum fuerit, ut ambo oculi sine deformitate sint. mero 66 
et oleo motaria satiabis et super in causa imponis et 
spongiola satiato imposita, fasciabis oculum per dies V, 

fio deinde solves. collirio intus oculum curabis, deforis autem 
tetrafarmaco. fibulas non rumpes, nisi iam glutinabit 
et cicatrix esse coeperit. praeruptis quoque fibulis cu- 
rabis per dies 4% ita ut caro non crescat propter de- 
formitatem. sanum fiet. aliter eadem causa sic curato, 66 

wut forficibus toto crista palpebri auferas. hoc quidem 
evenire solet, ut per uncinum pistiZli deiungews iumentum 
palpebrum, praerumpat et praependat ipsum palpebrum. 
similiter forficabis praecisum, posca fumenta oculum in 
praesente. et si fibulis figas, velocius cum sanguine gluti- 

w nat. ideo autem posca fumentatur propter sanguinis fluxum, 



4 haec M: et | ficturae || 9 Veg. III 15 \ striglias impatie- 
tar II 10 infestent?: pili aliam palpebram urentes lacrimas mo- 
veant Veg. \\ 12 plaga || 16 tybiae qualem: naturalem Veg. \\ 
17 difformitate || 18 mortaria || 20 deforis vero Veg.: defor- 
Diat||26 pistuli: chirurgi instrumentum quoddam: pisculi ilf | 
deitmges: corr. B (= si deiungis) j partem, quae prominet ad 
mensnram naturae, forficibus amputent Veg. 



24 MULOMEDICINA CHIRONIS 67—69 

et collirio cottidianis diebus adhibito persanatur pal^ 
pebrum. tamen et triciasis verissime curatur superiori 
demonstratione. 

67 V Si quod iumentum oculis suffuderit. prius est suf- 
fusionis genera demonstrare, quae sunt, deinde curam. 5 
sunt autem genera suffusionis numero tria: platocoriasis, 
^ochjma et suffusione praesens ab epiforeton e rationem 
capitis, quae cognoscitur sic. oculi suffusi fiunt et tur- 
bolenti quasi sulphores vel sanguines, ali t;ero tensis oculis 

68 non vident. haec quidem suffusio curatur sic. sanguinis lo 
108^ b detractionem facis de | temporibus et uteris aqua calda, 

radices feniculi decoctas cottidie et coUirium inungebis 
ababalsamu, quem ad suffusionem claucomae in dinamidia 
positum habes. sic sanum fiet. platocoriasis est, quae 
contingit a furia vel a soUicitado itineris. quem cum passi i5 
sunt, et non est eis permissum currere, furiet nimia 
caloris beneficio, diffundit se pupilla (core quae dicitur) 
et fit platocoriasis, id est dila^atio pupillae, et perdet 
visum luminis per diffusionem suam. 

69 VI In alhif/mine in pupilla luminis nascendi origo 20 
servatur. quae cum diffasa est, recoUigere non potest nec 
claritatem luminis habere nunquam potest; ut ovi vitellus 
diffusus et corruptus omnem nitorem et compositionem 
amittens recomponere se non potest nec similari sibi 
non potest. sic et platocoriasis cum facta fuerit, curari 2& 
non potest. quod intelligitur sic. non videt et tensis 
oculis erit et colore integro sine nullo humore aliquo 
interius obstante, sed limpidi oculi tanquam sani. sed 
respiciens interius in oculo quasi livore diffusum intelligis 
bilem. quod magis sic intelHgitur, dum in ipso oculo so 

2 attriciasis || 4 Veg. III 16 \ prius et J 6 sq. platochoria 
sisipuchima: i. e. TtXcctvnoglocaLg 'bndxv^ia: aTsvo^ogiaaig nXa- 
rviiOQiaai.g iyxo^Kogiaaig distinguit Veg. \\ 7 ephiforetone : i. e. 
ini,(poQd II 8 et addidi || 9 i. e. sulphurei vel sanguinei | a libero || 
13 ababalsamu = dito^aladyLov \ clauconiae j dinamidia: vnfra 
796 8qq9 \\ 16 sollicitudo Veg.: sonitu; sonio B^ \\ 17 chore 
18 dilatio || 20 in albumine ego: malui enim || 21 servaturque 
22 ut ovi Veg. : uto sic \\ 24 admittens || 29 sq. intelligibilem 



MULOMEDICINA CHIRONIS 70—73 25 

imaginem figurae tnae quomodo in speculo, ut yideri 
solet in oculo, non yidetor. inde inteUiges platocoriasin 
esse. et haec quidem suffusio dicitur ypoc/tima. quae 70 
nascitnr ab humore capitis. primum in uno oculo se 

5 difiundit. quod sic intelliges. lacrimosum oculum faciet 
et nebulosum, quasi assidue fricet, et extumidior fit [et] 
interdum, rursum cum perfrixit. similiter in recenti videt 
oculo, sed non tam claro. quod cum intellexerit, san- 
guinem eis detrahet desub oculo vel de ipsa parte tem- 

10 porum. et uteris fomentis ex feniculi radice et ruta decocta, 
inunges collirium oppoponace, thus et obobalsamatum, ut 
multum delacrimet, vel abusus siccum adsidue inimgues. 
solent enim ex hac diligentia sani fieri et carere suf- 71 
fasionem. rarenter quidem sani fiunt, sed et uruntur eis 

15 venae t^mporales. novam tamen clauco^nam sic intelliges: | 109' a 
in oculo primo super ipsam pupillae diffusionem vitreo 
similem cum candore leve natam. haec quidem nova est, 
sed non videt. cum iam coeperit veterescere et matura 
fieri, colliget se et spissat et fit cauculo similis, contra 

to ipsa pupilla obstat, praecludit visum luminis. haec ipsa 
suffusio ypoc^ima vocatur. quae posita est post ipsa 72 
et duas tunicas superiores, ceratoiden et ragoiden, in- 
terius sedet super arac^noidem, non tangit pupilla. quare 
et curari potest per paracentesin. haec ipsa quidem 

*5 Tpochima tribus generibus se ostendet. est auroso co- 
lore: haec curari non potest. est candida, gipsodes quae 
dicitur: et haec ipsa curari non potest. est et spissa 
colore oleagineo mucco similis: curabilis est haec. quam 78 
ab ipso colore supra scripto intelligens eam maturam 

80 esse, suffricas oculum plana manu et permittito aperiat 

2 platocoriasl sic \\ 3 yphocimma || 6 et addidi \\ 7 interdum: 
interclusus L \ perfrixit — perfricuit || 8 intellexerit: sc. mulo- 
medicus, praefero vero intellexeris et detrahes || 12 abysus ab: 
ysopus B I igues: tingues B || 15 clauconiam || 16 ipsarum || 
19 cauculo = calculo || 21 yphoinia || 22 tuniacas | tragoi- 
den: =s gayoEiSrj \ 23 sed et super aratro idem || 25 yphoima | 
Veg, III 17 II 27 et et || 28 muco Teg. : in veco sic \\ 29 in- -^ 
telligeB: corr. B 



26 MULOMEDICINA CHIRONIS 74—76 

oculum. si videris eam moveri quasi de latere leviter 
et coUigere, scies eam posse iam pungi. quem sic cura- 
bis. abstineto iumentum ante pridie quam plurime ab 
aqua, et elidi^o eum in loco mollL facito caput eius 
super cervicale bene «omponatur; oculum illius aperias 5 
ex duobus tyfloe^iplangistris vel per obtalmostatum si iia- 
bueris. fac, ut ocuIt«s eius patens cludere se non possit. 

74 deinde paracentesim pungito in ipso albumine, [pungito 
in ipso], quod est ab ipsa fronte, et subigito ulterius 
paracenteterium, ita ut inter tunicas subicias inter ra- lo 
goiden; videto, ne pupillam tangas. susu enim haec 

j<^ypochyma posita est, quam capulo paracenfeteri depremes 
diossum versus ad palpebrum versus inferiorem subtiliter, 
ne quit ulterius laedas. si se commodaverit, cito para- 
cenfeterium noli eximere, nisi prius oculum clusum pe- i5 
nicillo ca?do diu vaporaveris. solet enim resalire loco 

75 suo. quam rursus iterum repremito, donec se de(9ssum 
commodet et non resaliat. quod si tardius se commoda- 
verit nec non resaliat, cum videris pupillae claritatem 
sine ulla ypochima obstante, eximes paracenteterium 20 

109' b [eximes] | et invenies eum videre. curabis sic. anacollima 
ex oleo roseo et ovi album, lanam satiabis et super 
oculum eius inpones et fasciabis. et facito, ipso die 

76 ne manducet; et bibat tantum, si voluerit. altero die 
solvito et calda, fumentato diu, deinde fenugraeci sucum 25 
in oculos suffundis et rursum anacollima similiter per 
triduum curato imponere. deinde postmodum solvito 
oculum, fenugraeci suco famentato, ex melle inungito At- 
tico, donec cicatrix oculo se confirmet. sic sanum fiet. 



4 in loco moUi elides Veg.: helidico eum || 6 tyflogi 
plangistris vel per obtahuostatuens : cf. d^pd-ccXitoitTdzTis et infra 
100 diplantistrode || 7 ocolos || 8sg. dittographiam del. L || 
10 pacentetrium | tragoyden |{ 12 ypohyma [ pacenteride pre- 
mes II 13 duossum: = deorsmn l| 14 ^acentenum || 15 exuinere 
sic I poenicillo || 16 calido Veg.i addo sic || 17 deiussum || 

20 ypophima | pacenterium || 25 adda || 28 inungto (1 ugto) || 
29 oculos 



MULOMEDICmA CHIRONIS 77—80 27 

Vil Est et aliud vitium, quod sic coutingere solet, 77 
at temporibus albiginem faciet et temporibus elimpidet. 
ex quo vitio crescenti oculum lunatico dixerunt. quod 
yitium curatur sic. per sanguinis detractionem de parte 
5 ipsa temporum, deinde per dies plures desub ipso oculo 
sanguinem copiosum detrahes et uras cottidie, fomentoto 
calido et oculum inunges collirio acrissimo et termantico 
per plures dies, donec sanum fiat. si ex ^ac re sanum 
fieri non potest, yenas superiores in tempora et captato, 

10 ut illud tempore uras. 

VIJI Quodcunque iumentum in oculo staphylomam 78 
habuerit, incurabilis quidem causa est. sic eam curari 
oportet. desub oculo sanguinem ei detrahito et fumen- 
tabis caldd, decocta cum radicibus feniculi et rutae. in- 

15 unges cottidie coUirium non valde acre. si vulneraveris 
et deplanaveri^, ex suco fenugraeci fnmentabis et inungebis 
coIHrio Iene[rd], quod facit ad tunicas ruptas, donec se 
cicatrix cum planitia cludat. deinde uteris collirium acre 
per dies plures, donec quaecunque partes se aequare 

so possint ad aequalitatem, ut sit oculus sine turpitudine. 
haec enim res difficiliter provenit. 

IX Quodcunque iumentum oculum myiocephalum 79 
habuerit. quod sic cognoscitur. ipsa orbe nigredinis 
verruca fiet alta quasi muscae amplae caput, unde et 

S5 myiocephalum dictum est quod curatur sic. acerrimo 
collirio nimis assidue inungebis ter aut quater diumum, 
ca^da fovebis. similiter si se coeperit | extenuare, se- 109^ a 
queris eam curam, donec sanum fiat. quod si non pro- 
fecerit et callositas ipsa permanserit, sic curabis. elides SO 

soiumentum et capillo claudes subtiliter eam verruculam. 



1 Veg.11118 II 2 temporibus: interdum Veg. \ albiginem = 
albuginem || 6 fomento || 8 acre: hac ratione Ve^. || 9 sed: sic 
B I in temporibus . . . diiigenter perquires et ibi inures, ut 
humor noxius possit arceri Veg. || 11 Veg. III 19 \ staphy- 
loniam || 14 adda || 15 vulneraverit || 16 deplanaverit jj 17 leni 
Veg.: quid in rd lateat, non expedivi: leniore 3f, id quod B 
22 myocephalum || 25 myocephalum || 27 adda . 



28 MULOMEDICINA CHIRONIS 81—84 

colligas, stringito et lacinias non longas e capillo remittes 
et anacoUima curabis, oculum colligato cottidie, donec oadat. 
cum ceciderit, uteris fomentum ex fenugiueci suco et melle 
et aceto. inunges, si albamen fecerit, collirio acro. cura- 
bis. sanum fiet. alii dixerunt scalpello eam verruculam 6 
de oculo tolli debere. sed non recte fieri existimo. sae- 
pissime enim contingit ex hac re oculum posse perire. 
quare faciendum demonstro, sicut supra docui. 

81 X Quodcunque iumentum in oculo [in] ungwes nutrierit, 
terrigia quae vocantur, sic curabis. si tamen orbem lo 
nigredinis non tetigerit, depone iumentum et oculum eius 
aperies, similiter quomodo claucoma pungenti, et acum 
suptus ipsimi terrigium traicies cum lino tenuissimo et 
suspendes ipsum terrigium superius et scalpello decamabis 
subtiliter. desuper ipsa cerato, ideo inprimis ab orbe ni- i5 
gredinis persequeris usque ad angulum oculi, tolles eum 

82 scalpello. curabis sic. in laiteolum. . . pusillum tenerum 
cum sale modico involutum intingues in aceto acro et in 
ipso angulo oculi, unde terrigium praecidisti, inpone 
pro ca««terium, ne rursum excrescat. cludes oculum et 20 
superinpones spongiam, cum pusca tepida coUigabis, altero 
die solves et fumentas oculum calda simplici. inpones 
collirium per dies VII. sanum fiet. 

88 XI Quodcunque iumentum in ipsa palpebra oculi vel 
. secus angulum incomatium nutrierit, scalpello eum sub- 26 
tiliter toUito, ita ut integrum auferas cum suo folliculo; 
nam renascitur iterum. cum exemeris eam, fibulam im- 
pones, quomodo vulnus frequenter curare oportet. deinde 
sequentibus diebus post fibulas ruptas tetrafarmaco curato. 
sic sanum fiet. curato hunc, ut quodcunque in oculo so 
contingerit vel suffusione vel albumentis, sic curabis. 

84 oculum mero laves sic. in nares dextra sinistra ipsa 

1 Q B'. et II 2 addat: corr. JHf || 9 inunges | nutrient: corr. 

JB II 10 terrigia = TcrsQ^dyia || 12 clauconia || 17 lenteolum = 

linteolum; puto exddisse olus || 20 procalterium : super cal 

« swperscr. cau || 26 incomacium = iyKo^fidrtov B || 30 Veg. 

III 21 



MULOMEDICINA CHIRONIS 86—87 29 

callositate naram intelliges: cayemae sunt subtiHter. 109"^ b 
per quod cavemi foramen oculum lavari multi auctores 
dixemnt sic, ut fistulaw graciZem vel cicuiBm in hoc ca- 
vemo naris, quem demonstravi, subiciat. rostrum mero 

5 impleat et per eam cicutam suMet, cum mero intro pene- 
tret. cum hoc feceris, statim invenies oculum lacrimari. 
ex quo intelliges eum foramen ad oculum pertinere. ve- 
locius proficiet, cui hoc factum fderit. 

Xn Quodcunque iumentum sub oculo ipso centro ossi 85 

lopercussum quodHbet ictus tonorem fecerit durum, cal- 
losum, ossilaginis similem. sic eum curato. deponito 
inmentum et aperito cutem scalpello, causam et os suc- 
cisorio eam gumbulam cartilaginosa vel osso alta caedito, 
nt deplanes, ut eum locum ad similitudinem alterius 

15 partis reddas. cum bene cecideris et deplanaveris locum, 
aceto et oleo linteolis vel licinio madido eum locum 
comples et fasciabis. tertio die solvito et similiter cu- 86 
rato per dies V, donec fervura desinat. deinde trau- 
matico curato et catastaltico labraturam cutis consumito, 

ao donec se vulnus limpidet et aequet. quod si videri^ 
ossum ipsum concamare non posse, radito tam diu cottidie 
per xistera, donec sanguinet et concamet. curato medica- 
mentis congmentibus vulnus. sanum fiet. quod si post 
sanitatem ea causa excrescere coeperit, punct^s cauteriis 

95 urito, usta curato. sanum fiet. 

Xin Quodcunque iumentum strumas vel parotidas vel 87 
serophas habuerit, sic eum intelliges. tumor dextra sinistra 
ab auricula usque ad fauces grandis increscet, et recto 
capite erit et prae/bcabitur simili modo ut ab stranguZm. 

80 sic eum curabis. primum cataplasmatibus et fomentis 



^ 3 sicnt fistula gracie: tenuis fistula Veg. { cutitam: corr. M 
4 subicias? ( 6 rmpteas? | utitam | suffles? || 9 Veg. III 22 
10 humorem: corr. Veg. || 12 8C[. os siccasorio || 13 gumbulam 
« cranbulam J?, gingivulam falso Veg. \ caedito Veg.: dieto 
sic II 16 ceciderit || 19 Tibraturam Veg. \\ 20 viderit || 24 punctas || 
26 Veg. III 23 || 27 strophas || 29 provocabitur: corr. Veg. \\ 
strangwiria "" "*" * 



30 MULOMEDICmA CHIRONIS 88—91 

calidis uteris, aut cataplasma ex polline ordeaceo et resine 
aeronale cocta impones, donec resine collectionem faciat. 
et cum maturuerit, scalpello secato, ut pus exeat. curato 
aceto, sale et oleo. lemniscon subicito. et reliquis quo- 
que diebus traumatico et medicamentis aptis curato, sed 5 
sollicite Yulnus pateai solet in eis locis fistula cito fieri. 
LlC^aSSquod si fistula facta fuerit, curabis, ut superius | demon- 
stravi, per papyros et per collirium. si tamen parotidae 
vel strumae in callositate permanserint, urito punctis 
cauteris. usta curato et malagma imponito, quae est ex lo 
calce et axungia conposita, quam in dinamidiis habes. 
sanum fiet. similiter curabis et scrophas supra scriptas. 
utile est. 

89 XIY Quodcunque iumentum glandulas habuerit. quae 
fiunt in pullitia. ex qua re solent iumenta et in morbum i5 
incidere. nascuntur haec inter maxillas et fauces. dio^sum 
versus fit tumor camibus excrescens sine dolore. quem 
tumorem palpatum intelliges camem intus esse. solent 
quidem haec fintus minuere perire. quod si cocperit 

90 ita crescere, ut possit nocere, sic curato. deponito iu- 2o 
mentum et scalpello vel sagitta intra medium aperito et 
excastrato eas subtiliter; eximito ita, ne venam aliquam 
tangas. cum exemeris glandulas, curato causam, ut 
superius demonstravi, aceto et oleo et medicamentis, et 
sanum fiet. alii yero dixerunt debere eas glandulas uri 25 
oportere. sed si pusillae fuerint, hac curatae sanae fient. 

91 XV PuIIaria nascitur pullis in prima calefactione 
dentionis, quod nascuntur inter maxillas similiter, ut 
superius dixi. fit tumor eo loco grandis et tensus cum 



1 ex Veg.: et | ordeacea | rasine: corr. Veg. \\ 2 eroDale , 
3 pluB I 4 lemniscos Veg. \\ 8 per addidi \ patidae || 11 aux- 
ungia I m dinamidiis: infra 891 || 12 stropha || 14 Veg. III 24 \ 
16 diosum || 19 initiis minuendo Lx inter initia (in initio Par.] 
perunctae picula et oleo perfricari solent vehementiusque 
manibus corrumpi et ita yelut yanescendo sanari Veg. \ siye 
perit II 25 debere: caufcere L || 26 hac: sc. ratione; curatione 
OAAt <cura> curatae B || 27 Veg. III 25 || 28 dentitio Veg. 



MULOMEDICINA CfflRONIS 92—95 31 

dolore. quod si coeperit crescere et tamere et dolere, ex 
qno manducare vix possit, cataplasmabis eum, donec ma- 
toram faciat. deinde postmodum scalpello aperies et 
aceto et oleo curabis ordine, quomodo oportet. sanum fiet. 
5 XVI Quoc2cunque iumentum in eo loco inter maxillas 92 
fistulam fecerit, intro os in ulterius sub li^tgua fecerit et 
praemmperit ulterius os. per quam fistulam, cum bibet, 
aqua profluet. sic eam curato. papirum subicito ita, ut 
pars perexeat in os eius, lacinias interius lino ligatum, 

10 et exeat hoc lacinia iterum foras, et alteram partem 
papiri inferius foras similiter ligato. iacito, ne papirus 
per coUigationem nec hac nec illac exire possit. | triduo llO^b 
vel sic remittito, 4*^ die solvito et papirum eximito. 
tale collirium tam validum et longum similiter ut tardus 93 

15 subiat nec exire possit, fasciabis locum, ita ut possit 
manducare. tertio die solvito os. si fistula ceciderit, 
cnrato traumatico diebus 4°'. deinde collirio ex melle et 
ervi pollinem decoctum subicies ad istam plenitudinem 
foraminis. deinde cephalico, id est anapleroticum in eo 

20 vulnere inpones per dies plures. sanum fiet. 

XVn De fistula quoquo loco nata. primum quod 94 
genus Yulneris sit fistula. est autem vulnus, quod vulnus 
foramen pusillum habet et locum cuniadi instar habet. 
non sic dolet quod vulnus semper humores liquidi pro- 

ssfluentes non desinet. quod nascitur a nervo aut cartila- 
gine aut ab ossum in alto vexatum, quod in se talia sca- 
britia vel ex spurcitias habens non repurgaverit. ex qua 
causa humores interius nutriuntur et currentes et per 
vulnus et limositatem et callositatem totius vuLieris in 

solongum et in curtum faciunt. quae callositas facta coire 95 

6 Vea. III 26 \ quomodocunque a librario scnptum esse vi- 
detur 1 6 ugua | 8 ut pars eius in ore extet, quam lino diligenter 
li^abis, ne possit elabi; pars vero foris exeat, quae nihilo- 
nunns constnngenda est Hno, ne cadat Veg. ^ 9 [perjexeat? 
per ^fistulam^ exeat? | ligato ut? || 14 tardus: artius B \ col- 
lyriumque ad longitudinem et cavaturam vulneris ad arctum 
fistolae subicies, et ne forte labatur, fasciabis locum Veg. \\ 
16 Bolvit II 20 Veg, III 27 || 23 cuniculi swjJip?. L 



32 MULOMEDICINA CHIRONIS 96—98 

non potest. fit fistnla. et quae callositas quoqno modo 
restaurata nisi auferator, hoc yulnus coire non potest nec 
glutinare. cuius fistulae cura multis generibus demon* 
stratur. alii vero scalpello resecari iubent, ut possit vul- 
nus ampliari, et medicamentis acerrimis decamari, et sic 5 
coire hoc vulnus, sic persanari dixerunt. sed non facile 

96 ex hac re possunt fistulae curari. alii vero cauterio urere 
eam fistulam ulterius praecipiunt et vicinas partes eius 
punctis perrumpere cauterio, ut possit, quoquo modo ra- 
dices miserit, di&solvi. et vulnere ampliato medicamentis lo 
stalticis sic curata sana fiet et fistula. melius autm 
fistulae curantur quoquo loco papiro. haec enim ratio 
collirii nullum nervum nec commissuram vexare potest. 
quod cauterio vel scalpello facit causam vulneris, in 

97 deteriora mittunt et periculum adferet. collirium autem 15 
omnem callositatem fistulae, radices eius de alto eximet, 

llO^a at patidum vulnus facit, quantum volueris. quod | 
si ossum fuerit diossum vexatum, quod radere oportet, 
patens vulnus non impediat curam. quod si in alto 
spurcitia aliqua vulneris aut cartilago remanserit, rursum 20 
ex eo coUiriipn pulver missum omnia vulnera limpidet et 
sanet. hanc ergo curam limpidat, et sana est et fistulas 
curat. 
B8 XVni Oncomata, id est bubona, quas diotebuculas 
appellant, in corpore quae nascitur, id est tubera. quod as 
genera sint et ex quo modo ista, scire oportet, et quo- 
modo et quibus rebus curentur. sunt autem oncomata 
genera sex: steatoma, atheroma, meliceris, sarcosis, JEin* 
ewnsma, gmglion [et apostema]. steatoma est tuberum, 
quod in se adipem habent. meliceris est tuberum, in quo 30 

4 alii enim scalpello resecari et aperiri iubent et syringo- 
tomio decarnari medicamentisque acerrimis consumi et sic 
postmodum vulnus ad cicatricem coire Veg. \\ 10 dissolute {{ 
11 aut {{ 16 exhimet ({ 17 patidum = patulum ({ 24 Veg. III 30, 
cf. Galeni XIX 440 sq. \\ 26 het {( 28 theatoma { sarchosis 
analieris manglalion {{ 29 glossema delevi \ steatome (| 80 sq, 
in quo — tuberum p. 33 l. 2 demnt apud Vegetium, ut pwto, 
eulpa librariorum 



MULOMEDICINA CHIRONIS 99—102 33 

invenitur humor liquidus, quasi fenugraeci suous. sar- 99 
cosis est tuberum, in quo caro inspissata quomodo in 
verrucis invenitur. aneurisma [est tuberum, in quo 
caro conspissata quomodo in verrucis invenitur. an- 

5 eurisma] est tuberum, in quo sanguinis spirito cum 
dila^atione venae, similis ut varex incurabilis. atheroma 
est tuberum, in quo invenitur farinosa glacies. gB,nglion 
est, quod fit ex nervi duplicatione, similis tubero cum 
dolore inmobilis. 

it) XIX Omnis curatio owcumatum, id est bubonacium 100 
haec erit. depones iumentum et contra locum causae 
aperies in longum dextra sinistra, ut medium fasciolum 
cutis pro magnitudinem semper tuberum remaneat. quod- 
cunque iumentum adsidue sufFundet, et curare voles, ne 

15 nunquam suffundet, sic curabis. elidifo iumentum et in 
brachiolo venam extantem quo loco invenies, cutem con- 
tra se in directo venae ad duos digitos aperies et venam 
diplancistrode inter nervos nimia subtilitate relevabis et 
alligabis sub tumenti ossum venam nervo, ita ut dia- 

^ stima unius digiti in medio remaneat. et praecides ad 101 
utriusque partes alligaturae, ne vena alligatura solvat 
medio unius digiti mensurae. auferes et reliquas partes 
et separatas colligatasqua diligenter relinques et curabis 
vulnus, quomodo oportet. et sic alium similiter pedem 

S5 facies. curato observare, ne vena | colligata resolvatur, llO^b 
ne fluxu sanguinis periclitetur iumentum. quod si forte 
hoc evenerit, ut iam vena praecisa, sicut supra dixi, sol- 
vatur alligatura et fluxus sanguinis impetuose subsequa- 
tnr, sic subvenies. venam ipsam longius quam praecisura 102 

so cum cute sarcolabida comprehendes, ita ut sanguis prae- 



3 aneumtrisma || 4 anemntrisma || 5 fortasse sanguis tra- 
ditum I conBpiratus (?) sanguis Veg., (pXs§(bSovg ayysiov &vsv' 
(fvaiLbs ^ nvsvfiuTiiiijg %Xrig ^aqaanoQd Gdlen. XIX 441 \\ 6 di- 
lacione | atheromo || 7 glacies: congeries Veg. \ sq. sanglio 
inest quod: corr. Veg. \\ 10 ocumatum || 15 elido || 16 braciolo || • 
18 di^astistrode: typlodiplangistris B, cf. supra 73 \\ 19 sub- < 
8mnenE'|| ^l^nerTigatura || 23 quae: corr. B \ reliques 

Mulomed. Chir. ed. Oder. 3 



34 MULOMBDICINA CHIRONIS 103—106 

cludatur, et relevabis a nervis sive suspendis in altum 
et secus sarcolabida acum traicies cum ipsam cutem 
ossum, ita ut totam venam praecingas. aciola nervis 
conligas et constringes, ita ut fiiuxum sanguinis praecidas. 
deinde religabis partes extremae yenae secus ipsam j^roeci- 5 
108 suram in aciola nervi, sicut supra dixi. cum venae 
coUigayeris, ne resolvi possit, solves illam fibulam in 
cutem, quam coUigaveras. emendabis periculum in emo- 
roide. hoc ubique in omni loco venae praeruptae sic 
faciendum demonstro. superius autem in brachiolo venas lo 
intercisas, quomodo demonstravi, vulnerata nunquam suf- 
fundet iumentum, cui hoc factum fuerii 

104 XX Alii sic dixerunt fieri oportere, ne umquam suf- 
fundat propter emoroidas sanguinis. cum factum est in 
tempore, cicatiix constricta non patietur sanguinis transitum i5 
fieri in recenti. postmodum tenuat cicatrix venae et latior 
fiet et transitum sanguinis admittet. [et] quare haec cura 
non per longum tempus, non prodest. quae cura inter- 
cisionis yenarum quoquo loco faciendum praecipio, ut 
superius demonstravi. illa enim cura venarum certa est. 20 

105 quodcunque iumentum flemina in genibus habuerit, 
sic curabis. sagitta fiiemen effundes et lasar cum aceto, 
lanulam madidam in eas plagas subicies et spongiam cum 
posca A/ram et lasar super genua impones. tertio die 
solves et lanula eximes et curabis tetrafarmaco per dies 85 
numero Y. sanum fiet. si fiuxum humoris et clodi^o 
persequetur, cataplasmabis, donec humor et impetus et 

106 clodigo desiniat. deinde fenugraecum coctum ex mero 
bene trito induces in panno et impones. vel si fiiuxus 
humoris non desinuerit, linteola et cortice maU in se so 

lll'a cocta teres et impones. | cum coeperit melius habere, 
malagma diacylon impones. sanum fiet. 



2 cum: sub? || 8 aciola = acu; an acicla » acicula? B 
5 recisuram: corr. L || 6 nervis B || 8 memoroyde: » ocifiOQQotdt 
17 et prius supplevi, secundum del. JB || 18 [non] prodest? 
22 Veg. III 48, 8; infra 590; Pelag. 193 || 23 spongia || 24 agram: 
corr, infra || 26 clodico || 30 male || 32 dyacilon: ^ di.oc %vX&v 



MULOMEDICINA CHIRONIS 107—111 35 

XXI Alii dixenmi flemen efifasmn sagitta in con- 107 
tinentia cansticum in genua impones. et in yia praemit- 
tere debere et hac re sanari dizernnt, sic curari fiemina. 
cauterio ciprino candenti duobus punctis contra genu 

5 ipsa tubercula fleminis praerumpere et flemen effdndere. 
lecimum tortum in crinicula cum axungia, aceto et oleo 
satiato, per ea foramina ustionis traicere lemniscum et 
curare cataplasma et fenugraeco, sicut supra dixi, ut nec 
ferbura desinat et saniam faciat. cum usta ceciderint et 108 

10 genus et impetu tumoris siccaverit, eximes lemniscum 
et curabis medicamento Yulneribus competenfi. bac re 
sana fient. alii dixerunt flemina in recenti sic curari 
posse. [si] farina a pistore iam infermentata cum sinopide 
et aceto et lasar, mixta omnia ut malagma in pannum 

15 dncta et inposita, flemen exugere dixerunt et sanari posse. 
aHi pilas 'j^marinas concarptas cum aceto et sale maceratas 109 
et fleminibus impositas dixerunt flemen ex ea re dissugi e^ 
adsiccari posse. alii caldum imponere in genuis propter 
flemina. genus cataplasmabis, quod caldum in dinamidia 

80 monstratur. ob tamen caldum in flemina et aquatilia im- 
positom sanari dixerunt. ego attamen curam superiorem 
facere beneficio et experimentum curae habeo. quam 
cnram magis fleminibus adhiberi praecipio. 

XXII Quodcunque iumentum marmur in genibus ha- 110 
25 buerit. ex quo validius clodice^ et genua flectere vix possit. 

post ustionis curam oportet et post fervuram malagma 
cupressina inponere et vulnera medicamento curare. hac 
re sani fiunt, ita ut sine dolore calcef. deformitas tamen 
et cinesis causae perauferri non potest. | lll'b 

30 XXIII Si mallone in genibus fecerit. quod fieri solet 111 



1 sagittam ^inicies^ in? || 3 <^alii> dixerunt B \\ 6 lucinium || 
8 nt nec: donec? cf, supra 62\ 86; infra 112 \ 10 ex im- 
I>eta? II 11 competentibus : corr, J9 || 13 si del, JB || 16 pilas tama- 
ricias? || 17 remssugie || 19 genus cataplasmatis B \ dinamidia: 
infra 914 || 20 tramen caldum B || 22 facere bene dico B || 24 Veg. 
in 48, 9 II 26 cl^dijjfiLjl 27 cubresina || 28 calces || 29 <sem>per 
vel <8ae>pe aufem J?, per <curationem)> W || 30 Veg. m 48, 10 

3* 



36 MULOMEDICINA CHIRONIS 112—114 

et a profluvio sanguinis aut a contnsione genuomm. sic 
intelligis. ipsa genua contra extumic^iora fient et tumor 
flactius erit et tractibilis sine dolore. ex quo nec clodice^. 
sed de ea causa si non in recentia auferatur, meJomdas 
faciet, et simili causa marmoris nutriuntur. sic eum cu- 5 
rabis. aperies in pedibti^ deztra sinistra, similiter in 

112 genibus, quomodo in fiemina superius demonstravi. lem- 
niscum traicies cum aceto et sale et oleo, supra cata- 
plasma imponis, donec fervura desinat et saniem faciat. 
sequentibus autem diebus reumaticum docet cura. simili lo 
modo repurget, postmodum lemniscos eximito et malagma 
perductilem imponito et noli triduo solvere. tertio autem 
die solyito et rursum renovato. similiter facito, donec 
sanum £lat. 

118 XXIV Quodcunque iumentum genua arcuayerit. quod i6 
fit a labore ponderum. ex qua causa valde claudicet 
laborans, dolori portari se non facile potest, ad mandu- 
candum se proinde subicit. sic eum curabis. urito de- 
cusatim genua incontra, puncta in se locis eminentibus 
interponito et latera dextra sinistra, qua parte de retro 20 
nervos ne tetigeris. cum bene u^seris, linito ab axungia 
yeteri cocta. et supra lanam succidam cum aceto et oleo 
satiatam imponito et conUgato fasciolis genua. 



LIBEB IIL 

m 

114 1 de febribus 25 

2 de coactionibus 

3 de maleos 

4 de organo ventris 



1 ad II 2 extumiora flent || 3 flactius =: flatiuB | tracta- 
bilis? [ clodioe || 4 macidas: intellego (iBXtyirKfidag \\ 6 genibus: 
in pedibus sive genibus Veg, || 19 in se » simul, t. e. con- 
iuncta JS || 20 ad latera? | quae || 21 useris || 28 mhscr. Chironi 
centauri yeteriniani de permixtis passionibus liber secundus 
explicit incipit liber tertius 



MULOMEDICINA CHIRONIS 116—116 37 

5 de sincomate 

6 de impressione sanguinis 

7 de sanguinis molestatione 

8 de sanguinis detractione 

5 9 de quibascanque yalitudinibus 

10 de capitis valitudine 

11 de cerebro commoto 

12 de capitis dolore 

13 de capitis dolore 
10 14 de capitis dolore 

15 de capitis morbo 

16 de capitis morbo 

17 de distensione 

18 de apioso 
15 19 de insania 

20 de insania 

21 de insania 

22 de insania 

23 de insaiiia I lll^a 



80 I. Si iumentum febricitare coeperit, signa erunt haec. 115 
caput demissum habebit, quod adlevare a terra non pot- 
est, et oculis adopertis erit et labiis demissis, totius cor- 
poris confusio et gravitas insequitur, ut testiculi demissi, 
totumque corpus caZoribus repletum fervescit, ipsum quo- 

25 que suspiramentum similiter fervens est et gravis, sub- 
nata^ et statim genua subsultat. quod si educitur in am- 
bulandum, deficit, similiter et sub iugo retro se magis 
conferet. et si coactus fuerit, tempus illum prodit sub- 
natans toto corpore, proicit se subinde nec adver- 

30 sos volutare potest. haec sunt huius morbi sequentia 116 



8 moleBtione || 20 H 1 Veg.IIl Pelag. 83 || 22 adopertis: 
SvaducvoUrovgy apertis Veg. falso || 23 ut = dfioicog %aC \ di- 
missi II 24 adoribus : corr. Veg. ; minus placet adoribus || 26 sub- 
natet statim: suppl. B; incessus nutans Veg. \\ 29 TiXivstoci xonros 
nXatog xvXisad^aC rs ov dvvotroLi 



38 MULOMEDICINA CfflRONIS 117-120 

signa, quae contingunt ex magno labore et frigore, cursu 
demissionum quadrupedum in certamine plerumque et ex 
perMctionibus et ez sudoribus. aliquando tamen et ez 
cruditate contingunt, tunc cum herba not;a inmoderationem 
sentiunt. tunc enim omnis esca yiridis et aqua plena in 6 
partem cruditatis se convertit et difQciliter coquitur. 

117 quod yitium hac ratione debet curari, quod infra 
scriptum est. sanguinis emissionem facies ex temporibus 
aut ex ipsa facie. abstinere oportet ab omni esca prima 
die, debibet tantum, subinde pusillum porrigito. item lo 
inambulationibus levibus uti debebit. calidis quoque lo- 
cis ad continendam curationem ^rurabis eum. cum coeperit - 

lll^b melior esse, | minutatim mixtam escam porrigito, si dicta- 
yerit ipsum tempus. quod si locus non fiierit dandi, 
sumito ordeum et macerato ipsumque granum tanquam is 

118 ptisanam remitte, quod initio febris pusillum dabis. fre- 
quenter quidem et sine febre demissum caput habebit, ge- 
nibus subsaltat et, cum procubuit, dilatatur. hunc autem 
sic cognosces sine febre esse: sine inhabi^^tatione [injescam 
suam coniicit. tantummodo hoc intelligis, quia tunc pars 20 
laboris in eo remansit. nam qui febricitat, nullam escam 
petit et statim tristem adfert aspectum, tantummodo 

119 potionem desiderat. nunquam tamen subnervales illius 
venas tetigeris ferro, ne sanguine eas inanies et nervos 
eius eyiries. contingit enim plerumque contractionem eis 25 
fieri, qui et subinde ad terram se proicit, ex qua se levare 
vix possit, et statim se morbus in contrarium vertit, et 
sic contingit vitae periculum eis fieri. nam qui febri- 
citant, a primo die usque ad tertium durant, quia plu- 

120 res efficere non possunt. sunt autem ali, qui auriculam 80 
prendent iumento et latera scrutant et sub humeros et 



2 demissorum M \\ 4 hebano de: corr. B || 10 debebit: ii6vw) 
toH Tcdiiatog xaTtt fiiTiQbv didoiiivov || 12 continuandam M \ 
curabis: intellego gyrabis, cf. p. 39,24 || 16 tpisanam || 17 dimis- 
sum || 18 &va7tsad)v nXatvvhtai || 19 inhabitatione : corr. M \ in 
delevi ut dittdv \ 24 tetigerit | inanisset || 26 alteram: corr. M 



MULOMEDICINA CHIRONIS 121—123 39 

sub cubita et statim dicunt iumentum febricitare. hi 
omnes mendum adferent. nullam enim demonstrationem 
eius yiti ex istis tractationibus intelligere possunt. boc 
quoque non debes: eorum, qui a labore signa adferunt, 
5 eis sanguinem mittere. detracta enim omnium virium 
[utrum] plenitudine facilites eis noce^. nam bis, qui 
febricitat, necesse erit sanguis eis detrahetur de his venis, 
de quibus superius dictum est, ab boc quia totum caput 
febri continetur. 

10 defa%ationibus et febris signa erunt haec. oculi sub- 121 
lacrimantes erunt et tanquam suffusi sanguinem, prae- 
terea spiritum crebrius agit et feni odium faciet, qui hoc 
morbo tenetur. si a lassitudine eius febricitare coeperit, 
consimilis morbus erit. quare admodum in prioribus de- 

15 monstravi. 

nunquam mutat signa haec. aspicies oculos lacri- 
mantes et caliginem inducentes, sanguinei sunt, et iumen- 
tum calidum exspuet et reliquum corpus calefit | et cuius 112'a 
testiculi labunt. 

so si febricitare coeperit, sicut farnax disputavit, signa 122 
eront haec. venae omnes salibunt, graviter auriculae fer- 
vent et os fervebit et lingua naribus sublata erit et totum 
corpus calorem plenum, nonnunquam et tussiet. si febri- 
citare coeperit iumentum, signa erunt haec. ^Tirationibus 

25 adgravabitur et gracilis fiet ac passive ambulabit et prae- 
feret feorridum caput adtendens et in obliquo inambulabit 
et rigidam caudam habebit. 

et si febricita&i^, dentibus strident et spumam de 128 
ore eiciet, calidum exspuet et corpus totum fervidum 



1 cubite I haec n 3 eis || 4 debet || 6 plenitudinem facilimis 
eis nosse: corr. JB, facillimmn est eis nocere ipse temptaveram: 
^ifogiMcd^ociQO^vtsg yocg t^v $vvay,Lv sifxBQ&g adiKi/jaoiisv \\ 8 ob 
hoc B II 10 Veg. JJ ^ | de fagationibus || 12 agitet || 14 quam 
rem? quemadmodum B \\ 19 labunt = labuntur jj 22 hos | 
UgnsL i 24 hac j curacionibus: correxi, cf. p. 38,12 || 25 am- 
bulavit I orre dum || 26 in ambulavit || 28 H 6,19 \ febrici- 
tata ut 



40 MULOMEDICINA CHIRONIS 124—127 

habet et testiculi eius tumebunt et yenae omnes sali&un^, 
nam plenae omnes sunt sanguine et extumidae sunt. 

124 de febribus interaneis sic farnax scripsit. si iu- 
mentnm ab interioribus febricitat, haec signa erunt. cibum 
non tam modum solitum accipiet nec facile dormiet nec 6 
tam libenter bibet et nonnunquam ilia subducit. si nares 
mundos habuerit, ita in illo spes erit vivendi. 

125 POLICLETUS demonstrat si quod iumentum interaneam 
febrem habuerit, sic intelliges. cottidie deterior fiet. hoc 
est maleos, quod di<3itur, subcutem. qui ostendit fiirun- lo 
culos in dorsu et quos in lateribus habent. hoc est, quod 
dicitur, tussim subcutem his esse morbum. unde iumenta 
aut boves deprehenduntur et moriuntur. sic eum curabis. 
sanguinem emittito de cervice. si non profecerit, potionem 
dato loteum humanum et arietinum et sic potionem dato. i5 

126 poLiCLETi. si cui iumento febris molesta faerit au- 
tumno, signa sunt haec. auscitatur, oculi lacrimantur 
et toto corpore calebit nec cibus illum iuvabit. et si 
iwsanus factus faerit, necesse est ab eo morbo pereat. sic 
eum curato. sanguinem emittito de cervice, vel quomodo 2J> 
tempus anni fiierit, vel tertio gradu de palato sanguinem 
emittito. potionem ei componito hanc. herbam a . . . . trixa- 
ginem sestarium unum, draganti pondo uncia. haec omnia 

112 'b pisabis in pila lignea et cribeUo cemes et ex aqua mulsa ( 

et oleo potionato. sic sanum fiet. 25 

127 poLiCLETus. si quod iumentum aestate concaluerit, 
signa haec erunt. totus sudat, satagit inguine demisso et 
totum caput erigit et transversus ambulabit. sic eum 
curato. de coda ex mediana vena metito plus tres di- 
gitos ab ano aut 4°' et ei inde sanguinem emittito. si »o 

1 salivum || 8 Veg. II 3 | olicletus |1 12 hii esse morbus 
16 luteum || 16 cf. Veg. II 4 \\ 17 auscitatur = oscitatur 
19 sauus: suppl. L || 22 rosarum ana unciam mppl. Veg. 

e ■ , , 

23 sistarium sic || 25 Veg. II 5 \\ 27 invio sic: inguino vel in- 
guina? I sataget salientibus venis^ naturam mincturo similis 
demittit ad terram Veg. || 29 quoda: coxa Veg. falso || 30 sic: 
si autem non inveneris Veg. 



MULOMEDICINA CHIRONIS 128-132 41 

non inveiiies, de cervice mittito. cui si citius succurre- 
ris, sanum fiet. sunt enim aliqua iumenta impatientia. 12S 
hos autem sic curato. ex herbis potionem dabis portu- 
lacam manum plenam et ex hoc suco linito in uno, pi- 
5 sato tragantum simul et tus et suci s. s. et expnmito 
sucum et rosam Campanam et ex eo potionem dato. si 
lioc non proficerit, non nimis caram sic potionato. si 
minus, ex aqua mulsa facito. sic tamen non minus dato, 
quod supra scriptum est. sanum fiet. 

10 poLiCLETi. si equa praegnax febricitabit, haec signa 129 
ostendet. tardius iter ambulat et caput ad terram feret, 
totg corpore calet. sic eam curato. sanguinem mittito 
cotulam unam de crura. si videris lassiorem esse, non 
tangere, ne fatigatiorem eam facies. sic potionem 

15 dato: herbam argimoniam, dragantum, ysopum, trixa- 
ginem, tamaricium, tragoriganum transmarinum, magma 
croci, aristologiam. 

si aestate languebit, trixaginem et argimoniam vi- 130 
ridem contrito in pila, coUigato, ut supra scriptum est, 

20 facito, tragantum idem infundito, quomodo s. s. est. si 
hiZ^emo vel quoquo tempore id quod s. s., hibemalem ari- 
dam facito et conterito et misceto, dato per narem si- 
nistram. sanum fiet. 

FOLiCLETL si iumentum a lassitudine, hoc est a la- 131 

S5 bore lassum febrem habuerit. aestate plurimum sentiimt, 
qui onera magna ferunt. sic eum curato. sanguinem 
emittito de cervice, minus de palato tertio gradu: sic 
tamen, si corpus eius permiserit. potionem dato . . 3 et 
oleo obolum. sic sanum fiet. 

30 soTiONis. de febricitantibus intellectus et cura febrici- 132 
tantium omnium, qui sunt | ungulae rotundae. cum 112^a 
autem a labore febricitant aut frigore vel aliunde [cum 



1 non addidi \\ 6 sir sic \\ 7 potionem non satis grandem 
Veg. II 16 tramaricium j magina || 19 contrito ==» conterito 
20 facito: sc. potionem | sq. mihi vemo: corr, Veg. II 6, 1 
26 mangna 



42 MULOMEDICINA CHIRONIS 183—136 

autem a labore febricitant] , genus per hanc rationem in- 
telligimus. oculos habebit demersos et assidue gravem 
spiritum dabit et subito universum fervidum corpus ha- 
bebit et testibus demissis erit, interdum et tumentes eos 
sumit et aliquando etiam naturam, solet et terram pe- 5 
dibus pulsare, sed de renibus gravatur. praeterea et 

133 supra veniet fastidium. intelligitur ergo et curabitur 
sic: abstinentia diei et coperire etiam, ne algeat, et 
sitienti dare ei potum tepidum et perungere vino et oleo 
mixtis tepidis corpus universum. inanies etiam yentrem. lo 
si non reddiderit ad praedicta, duces stercora, quae in 
ano sint. sanguine emittere etiam de capite debe^, qui- 
bus facile potest auferri iusta emissione. nec plus abstu- 
leris: incidas animali viriculas. deinde ambulet et alio 
die ambulandum ducere et dare herbam moUem coelotum. i5 

184 soTioNis. si a labore aut spisso cursu febricita- 
yerit, aut calore aut frigore aut plenitudine deambulat, 
si a via at;ide biberit aut ci&um acceperit, intelligitur hoc 
modo. oculos pinguiores habere videbitur, anhelat, nares 
adaperit, testes coUectos habet et capitibus ungularum so 
ingreditur et convertere se non potest, posterioribus 
pedibus facilius portatur et prioribus claudicat et per- 
cussionem inspicere moIUor. ergo per quemquem intelli- 

135 gitur hac ratione. curatur autem haec passio emissione 
sanguinis divist^ deiuxta tempora et supercilia yenis aut 25 
ex his iuxta naturam, quae sunt caudae interiore parte, 
quae est iuxta lumbos, longius ab ano digitis 4^'. auferes 
tamen sanguinem secundum yires animalis et de prioribus 
pedibus iuxta ungulam partes in apparenti venenata vena 
deintro, et foris lat^are calida et f in abstinere a cibo. alia so 
die herbam, quae praesens fuerit, aut molle gramen, lo- 

136 cum quantum ceperit. abstineto eum a cibis. sustementes 

4 dimissis || 5 naturam =: alSotov || 12 debet [| l^yiriculass 
yires || 16 ad ambulandum? | coelotum = xotXtoilvrtxdtf || 17 dum 
ambulat JB || 18 abi de | cisum || 19 piguiores | naras || 21 Veg. 
II 2 II 25 diyisa | et addidi || 30 labare | in: eum? || 31 herbam: 
8C. dato I gramen lotum B ex p. 43, 28 || 82 substemes et? 



MULOMEDICINA CHIRONIS 137—189 43 

aliqnid ex his, quae | mollitia praestant, ut diligenter 112^b 
iaceant. et genua eius calfacere spongiola vel calida et 
post triduo herbam non multam dare, etiam ordiaceam 
aut triticeam farinam cum aqua mixta, caput similiter 

5 aqua tepida vaporare. alia die aqua calida lavato , et 
cum deMcueris, descende et copertum dimitte horis tribus 
aut 4^', deinde abicere cum operimentis, sic in locum 
aequalem postea producere ad deambulandum et sinire 
pascere. 

10 soTioias. a plenitudine cibi febricitantium. si au- 187 
tem a plenitudine cibi febricitaverit, sic apparebit. fit 
enim spiritui ductus gravissimus, nares aperti divisi, ruina 
laterum a cadendo. curare autem debemus emissione 
sanguinis et siticulosum facere potum non afferendo nec 

ispeimodicum, et non continuum sed paulatim ordei et 
tritici et aliorum consparsorum per potum dare. 

soTiONis. febricitantium per epiforam aliquam in pa- 188 
lato vel faucibus. si autem febricitayerit per epiforam 
aliquam in palato yel tussillis, habebit signa clarissima. 

so suniliter etiam et qui per laborem febricitaverit. adiu- 
toriis utemur concalfacientes et coperientes de&icabimus 
interiora ex melle et sale cum origano tritis mixto oleo 
modico, inducere etiam in aqua usque ad genua, os etiam 
defiricare herba brionia aut terra a fictiliario aut tor- 

^refactum ordeum dato. mJt simpliciter non dare, ne 189 
asperitndo fructum incitet gingibas aut febrem aut 
alia per corpus passionis. cum autem biduum aut tri- 
duum transierit, dare herbam aut molle gramen lotum 
nempe ieiuno, ne deficiant. dare etiam bibere pusillum 

80 non continuum et intermittentem producere caute et bolu- 
tationes et urinam provocare. cum autem melius habuerit, 
dare ordeum aspersum adiectionem cottidianis diebus fa- 
cientes, et ci&i similiter. sed emissiones sanguinis non 
sant faciendae, ne aliqua re vires animalis minuantur. 



6 ascende? il 13 currere || 19 tussillis » tonsillis || 25 autem 
30 perducere | bolutationes = p6XLra \\ 33 civi 



44 MULOMEDICINA CHIRONIS 140—143 

saepe enim quibus auctoribus utiinur, reperi iUos facientes. 

140 et in impetu eius convertuntur. qui autem hoc modo 
vexatur et non febricitat, gravidinem capitis patitur, cum 
inclinabit caput, habebit et li^guam asperam, os humidum, 
cervicem extensam, caudam rectam et duram, oculos pitoi- 5 

113'a tantes concavos | et subductos humidos, suspirium gravem 
et calidum, corpus etiam totum calidum. ad hoc aptum 
erit hoc medicamentum: origanum et sale, murra et 

141 rut&m agrestem et mel et oleum. haec commixta teres 
in mortario et confncato os animalis diligenter. dehes lo 
autem os aperire cottidie, ne fleumata glutiat aut illi in 
ore permaneant, sed profluant. si autem non audiet, ad- 
aperies flobotomo aut scalpello dieresin palato faciens 
iuxta caninos dentes. si autem [non] protricaverit et per- 
manserit haec passio, ei emissionem sanguinis de ipso i5 
palato et de venis facies, quae sunt iuxta tempora et 
maxillis, et de cervice venas adaperies ex ambabus par- 
tibus et de humeris et de ilia et prioribus pedibus [pullo] 
paulo superius quam genu et de his venis, quae in ex- 

142 tremo aurium finiuntur. adaperire etiam ei illas sublatas 30 
et pertendentes et dirigentes a coUo usque ad femora 
venas necesse est febricitantis quidem et non febricitantis, 
adaperire palatum flobotomo aut scalpeUo, sicut supra 
dictum est, ex maxillas et de fronte, adhuc etiam et de 
superciUis. claudicanti etiam de pede sanguinem auferri 25 
oportet et venas adaperire et diUgenter attendere, ne 
supra modum sanguis profluat, quod emorigia appellatur. 

si emorigia fuerit, uti medicamento ischemo, quod appel- 
latur, sic: apii radices et tragonicis, murra et alumen. 
succendes omnia, teres, sparges hinc hoc pulvere. so 

143 si quod iumentum a plectura febricitaverit , naribus 
spiritum ducit, iUa valde et plena iactabit, /^aUtus fervens 



2 et: sed? || 4 inclinavit | Uguam || 9 unam: uvam? 
10 debet || 11 fleumata = flegmata || 13 dieres in palato 
14 non delevi: nunc? || 23 adaperiere || 28 hishemo: intellego 
laxccLiitp J 31 Veg. II 7 \ plectura = nlrid^AQri \\ 32 iactavit || 
aUtus 



MULOMEDICINA CHIRONIS 144—146 45 

erit et olidus, yenam crebrius salientem cognosces, spinam 
facilios dabit, yultas atrocior erit. si qms a te quaerit, 
qnare facilins spinam det, quam qui a perfrictione febri- 
citat, reddas rationem, ideo quia omnia membra magnis 

5 caloribus solvuntur, frigore constringuntur. sic eum cu- 
rabis. sanguinem de cervice copiosum emittito et aceto 
acro subinde nares confricato: copiosum stemutat. et 
com tibi satis visum fuerit exisse sanguinis, fibulam 
oppones. ne minus | ut semibora ambulet. illo die iumen- 144 113 'b 

lotom abstineto ab aqua, ne nimis bibat. sic tamen de- 
trahitur et abstineto, prout corpus babuerit. postero 
die potionem dabis: ysopi pondo qua(2ran. , costi pondo 
sextan. , apii viridis pondo trien. , ficus duplices m ^. 
deinde haec omnia in ollam novam congialem, quam 

15 aqna inplebis, decoques ad tertias et eminam tepidi 
per comum dabis. boc per triduo curabis dare ieiuno. 
penmges eum acetum et rosam partem dimidiam, in qua 145 
adicies, si calor fuerit et habueris, portulacam viridem, 
contundito et miscito; si non babueris, pulegium. idem 

^facito boc triduo. in eandem potionem dato pastillum, 
quod in compositionem habes, ex aqua mulsa dabis. si 
cibaria non appetet, et per comum dabis pollinem ex 
aqua tepida, quantum potueris, yel ofifas ex farina triticia 
et lacte conspersa^ yel ex aqua tepida noyenas diumas 

25 dabis. sic appetet. cibariam minimissime dato. facito, 
nt dormiat. solent alii ad causam et in suspirium et 
in farcimen conyerti, si detractionem sanguinis non feceris. 

CHmoNis CEKTAURi. febricitantis et periclitantis mori- 146 
tori signa haec erunt. fixus immobilis tristis stat deiecto 

30 capite, labiis demissis, oculis adopertis yel tensis, auribus 
immobilibus, naribus spiritum crebre ducit et ilia in- 



1 olidus: aridus Veg. perperam \\ 2 dabit: flectit Veg. \\ 
5 solyuuntur || 12 quaran: = qaadrantis || 13 extan: = sex- 
tantis I trien: =» trientis | S » drachmas || 16 de quoqus || 
23 et 1 24 conspersa || 25 cibaria minimissima? minutis- 
gima X 1 29 m marg. signa mortalia in animalibus | 30 ada- 
pertia 



46 MULOMEDICINA CHIEONIS 147-149 

trorsus snbducit, totus giuvato corpore stans in obliquo 
nec caput suum portare potest. huic lingua, labia, palatum 
llvet et os putet et testibus deiectis erit, anhelans et 
suspirans graviter, genua subagitat, vena posterini cn- 
bitum sinistri lateris et cor crebre saliens, cui cauda so- & 
147 luta praependet, anus introrsus fugit. quod prius intelligas, 
cui muscae multae super tergus insident. iam habet enim 
et alienatam mentem. mortis signa demonstrat. hic tar- 
dius ingreditur. si eum producere voles, genibus et musculis 
tremens prodiet, subnatans toto corpore, nulla re intendens, lo 
qui nec cibum nec potnm appetit. talem ergo desperato. 
113^a 148 n CHmoNis centauri. cooctio est | inimica corporis 
iumentorum et multamm valitudinum mater, per quam 
totius corporis coad;io, id est consumptio nascitur. per 
longam continuationem itineris et laboris, per indigesti- i5 
onem mt nimiam famem macies et sintexis nascitur. ex qua 
re contingit cutem in corpore strictiorem fieri, et pilu^ hor- 
ridior ad costas cohaerens. unde et nervi totius corporis 
constringuntur ex ipso labore, ex quo et tempora cavata 
fiunt et oculi depressi. cui contingit per stricturam so 
tergus difficiliter reddere. ex qua causa de folliculo 
149 urinam faciunt et dif&ciliter 2>oIutat. cum enim coactum 
iumentum itinere vel labore plurimis diebus defatigatum 
non bibit aut non edidit yel aestuavit aut perMxit, sta- 
tim totius corporis compago et interiorum dispo^^io per 25 
fatigationem nimiam invalida fiet ex imbecillitate omnium 
membrorum, quam sentiunt. unde nec corpus resumere 
potest. quae passio coactio dicitur, quod a labore et 
cogendo contingit et ex primitione et ex supra scriptis 
rebus. quod si venerit aliqua causa ex rebus his, plus so 
ad nocendum abundare . . . 



2 ligua II 8 libet: corr. itf || 4 genua: correxi quadamtenus 
ex 445 vena posterinis cubitum sinistri cordis variis pulsibus solide 
pulsabit II 6 concrebre: corr. J5 || 11 nec addidi || 12 Veg. II 9 \ 
quaestio || 14 calestio: corr. Jkf || 16 cf. Veg. IV 1,11 \ indigestio- 
nem animi famis || 17 pilu || 21 reddere: i. e. flectere || 22 volutat: 
= stercorat, cf, bolutationes p. 43, 30 |l 25 dispO sic || 29 pri- 
mitione = pressione || 81 <liquet. qua re> B 



MULOMEDICINA CHIRONIS 160—158 47 

alias qaoque passiones et valitadines et ez qaibus 150 
causis eyeniant, scire oportet. ex niniLa enim sapra 
modam emissione et conamento palmonis tensio contingit. 
unde et sangais per nares proflaet ex alto, et icta plaga- 

5 nun tensio omenti et interaneoram facile eveniet et ex onera 
gravia et conamenta longi itineris. iocineris tensio vel 
vitinm tamoris accedit. ex oestaado pulmonis et contractio 
et Yomica et suspirium, tussis cum purulento profluvio, 
grayido, febris, insania, ex aestuatio capitis dolor con- 

lotingant. ex frigore vitia similiter pulmonis, tussis arida, 151 
sintessis fiunt et coriaginosi, tetamci^ opistotoni, roborisi 
ex inanitate longi itineiis bulimus e^ de/ectio idemque 
aestuatio eyeniet. ex sudore aut ex praecipitatione potii 
vel yini nascuntur sufliisio, febris, spasmus, tumor in 

15 cruribus. 

harum omnium causarum singularum signa et cura- 
tiones inferius demonstrantur. coactionis enim ratio et 
cora demonstranda est | 11 3^ b 

CHmoNis CENTAURi, sicut supra dictum est. item 152 

iosigna vitiorum intelligere, unde quaeque oriuntur omni- 
bns subiugalibus, maxime ex quo et morbidi fiunt: ex 
defectione aut ex feno aut ex frigore aut ex alta aliqua 
plectoria. rursus vitia baec fiunt, cum defatigatum iu- 
mentum non bibat aut non edidit aut perMxit. ita ex 

25 &igore fiunt opistotoni , podagrici , tussici aut nascitur 
gravedo, febris, insania, capitis dolor. ex sudore autem 
nascitur tumor in cruribus, suffusio, febris, insania, spas- 
mos, tussis. eorum omnium morborum signa et curationes 153 
scire oportet. ad unamquamque rem ^]mul quaestione 

soTel lectione veniendum est. non enim similiter iumenta 
atque homines, equus atque asinus, femina sive masculus 



1 alias corr. ex alices || 6 et addidi \\ 6 longe || 7 accedit » 
ftccidit I ea estu absio: ex aestu lapsio ^ || 9 ex ego: et || 11 corizi- 
ginosi et amtio epistotoni | roborisi» roborosi | 12 ea deiecti: 
corr. B \ quae || 13 et || 19 Veg. II 10 \ Cyronis || 20 in margine 

iu>n bene || 29 Hlt sic 



48 MULOMEDICINA CHIRONIS 164-157 

vel muli curantur. propter fatigationem utimur his . . . 
fsubveniri possit. et urere oportebit enim [in onmibus 
signis morborum], sicut supra scriptum est. multis enim 
morbis ustionem necessaria res est, per quam ustionem vitia 
insanabilia evinci possunt. omnia autem vitia ex hac 5 
coactio quae oriuntur, multis aliis signis, verissime in- 
teilig^mtur humore per naribus profluente. ut scias, qualis 

164 ex quibus causis humor profluat. humorem ergo per 
naribus profluentem intelligere oportet cuique iumento 
propter imminentes coactionem valitudines intelligendas et lo 
curandas profluere. ut scias, ex qua parte corporis vel 
ex quibus valitudinibus humor per naribus profluat. 
acutissime ergo hanc doctrinam intelligere oportet. a 
cerebro capitis ex oneratione venit multa pituita crassa 

et spissa, a perfrictione humor erit tenuis, aquaticus et is 

165 Mgidus. ex qua re fiunt coriaginosi et tetanici et tussici. 
a tolibt^ et glandolis et arteriis humor erit candidus et 
viscosus. ex qua re fit fastidium et faucium praefocatio 
et ^ance. a pulmone humor crassus, sanguilentus et male 
odoratus et colore pallido. ex qua causa fiunt periplm- 20 

166 monici, vomicosi, ortqpwoici et tussici. a morbo venit 
humor multus et crassus, pallidus, catarroicus, profluvius 
Atticus, suspiriosus, articularis. ab iocinere umor erit 

114' a luridus et viridis, non valde crassus neque | olidus. ex 

qua re fiunt sintectici et ydropici. [et] ex quo perniciosa 26 

• oritur a febribus veteribus causis ex errore veterinariorum. 

qui ne quidem error alicuius passionis veterinario igno- 
ranti obstripiat, hanc doctrinam s. s. diligenter tenere 
oportet. 

167 ABSYRTUS de coactionibus. si equus de via coactus so 
venerit, sic intelligis. oculi ei intro erunt sive versabuntur 
et spirat calidum crebre et oculos tensos habebit et 



7 intellS' sic || 16 perfictone || 17 tolibet sic: corr. Veg. \\ 
19 in ane: corr. Veg. \ 20 periplomonici || 21 ortothonici: corr. 
Veg. II 22 catacroricus : corr. B \\26 fiunt et | pemiciosa =» per- 
nicies || 27 nec || 28 obstripiat = obstrepat j| 30 Veg. II 10, 5 



MULOMEDICINA CHIRONIS 168—160 49 

anricalas et reliquTmi corpus extensnm erit et suspirat 
graTiter. sic eum corabis. abstinebis ab ordeo, nt non 
nimis accipiat et aqiuitam cibariam sumat. potionem 
dabis sic: ysopi pondo nncia, abrotonu pondo nncia, sam- 

5 sacn pondo I, fenigraeci pondo I, lini seminis pondo 11. 
haec omnia tosa et criblata in cacabo novo, ex aquaqu^ 
sextarios sex admiscito, ficus duplices IX decoqnantur ad 
dimidiam partem. haec omnia liquabis et admisces 158 
vinum sextarios TTTT et mellis eminam et piperis dragmam. 

10 haec omnia mixta in uno rursum defervere facies. ex eo 

caldam potionem dabis pluribus diebus. haec potio et 

tussim lenit et corpus mirifice resumet, et sic sanum fiet. 

si iumentum de via coactum yeniet et suffusionem in 

pedibus habuerit, cave ne ei calido detractionem sanguinis 

15 facias, nonnunquam enim solent ab interiorem partem 
moti esse et inde magis febricitare. itaque requietis 
sanguine detrahito. potionem dato hanc. thuris masculi 159 
drag. n, caprifici folia drag. I, piperis grana numero XV, 

fermenti 5 HI, croci 4**™ partem 3 Y^ • baec omnia 
20 bene trita in tres partes divides et ex posca iumentum 
potionatum triduo. si hiems fuerit, calda fomentato, 
o^tate autem ftigida. si tardius rectns factns fuerit, 
fnrfnrem et resinam, his coctis dum fervet, in tm^rnlis 
impones non semel sed aliqnotiens diumum, donec rectus 
25 ambnlet. si nec sanns factns fnerit, semissabis enm de 
nngnlis; facies, nt sangnis profluat, qnod satis fuerit. 
vuinera cnrabis tranmatico primo die usqne in tertium, 
donec sannm fit. 

FARNAx de lassitndine. si extra modnm | las5escit, 160 114' b 

1 curiculas: corr. Veg. \\ 3 aquam tam: corr. 3f || 4 abrotu: 
abrotani infra 816 et Veg. y 6 flucn: sampsuchi infra et 
Veg. B 6 aqua quae: ex aqua («c. decoquantur), <^a^qTiae B | 
7 IX add. Veg. 1 13 Veg. II 10, 8 || 18 XV: XXV Veg. \ 
19 nota mihi obscma: drachmae Veg. || 20 ex post: ex- 
pansatum vel exposcatum Veg. || 21 hiems Veg.: genis; non 
puto genu aut gelus latere || 22 aestate Veg.: state || 23 vinculis: 
eorr, Veg. 1 26 nec <sic>? || 27 vuhiere || 28 fiat W || 29 Veg. 
II 10, 10 \ lascescit 

Malomed. Ghir. ed. Oder. 4 



50 MULOMEDICINA CHIRONIS 161—162 

signa erunt haec. gravabitar toto corpore, et posteriora 
^ crura inligata habebit non naturaliter. fovebis eum sic. 
posca et puleiu nares et totam faciem fovebis et panem 
et merum dabis, ut manducet. si resumpserit, o/ferebis 
et lactucas yel gramen. potionabis eum sic. sucum 5 
ptisanae, deMctum, ova, oleum roseum. his omnibus ad- 
mixtis per triduum dabis. deinde cum coeperit fortior 
esse, dabis potionem, quae s. s. curabis ordeum infdsum 
siccatum cottidie in cibaria dare, donec fortior fiat. sic 
revocas ad pristinam fortitudinem cibaria. lo 

161 ABSiRTUS de lassitudinem. et hoc quidem docere 
oportet de iumento lasso, quod si ex usu et lassitudine 
id iumentum laboraverit, huic sanguis non oportebit 
detrahi; non enim venae huius laboraverunt, sed nervi. 

si quae itaque ceperint huius venas, qui ex lassitu- i5 
dine vexantur, horum statim nervi se contrahent. 
quotiens enim venae caldae locis suis continentur, tonc 
et nervos moUiores praestant. oportebit autem eorum 
humero5 et genua vino et oleo adfricare et manibus 
percatapsare totum iumentum, et non duro loco statuere, so 
sed ubi stercora sicca et moUiora sunt posita. sicuti 
qui validissime lassatus nimis labori faerit, nec ordeum 
dare debebis. hoc autem in onmibus observabis 

162 sed et hoc eum praeteri^, quia operanti iumento et sxici 



4 auferebis : corr. Veg.\\ 6 et : ei Veg. \\ 6 defrictum = defrutum || 
10 cibare: = tfj tgotpfi \\ 11 H 39, 19; Veg. II 10, 11 | in 
marg. non bene quod iumentum fatigatum non flobotomatur || 
16 coeperint: = invaserint B, an infi/nitivus velut incidere 
supplendus? \ oif yicg tccg cpXipag Tiomot, &XXcc tcc vsiiQa, 
iciv ovv cciycicg vi^jjg, toc vsvQa &no^7iQaivstai: ne iumento 
ex coactionis iniuria laboranti pulses yenas calentes Veg. || 
19 humero: &iwvg xal tcc c%iXr\ || 20 stature || 21 dU' Ssrov 
%6nQia 'bn6'iiSLtai rj &XXa {^TtopX^jfiata aitaXa \ nolliora | si 
utique ^ || 22 i&v S\ isniqtovog ysvritai t& %6nq), y.riSh Sslnvov 
ycQih&g I quae || 23 debebus || 24 8g!praeteridquioperantiumento 
ex usu si segregat: th aitb S\ xal E{)^rjXtp dsd^/jXcotai. naQfjX&a 
61 ai)tbv tovtOy Zti bdoinoQovvtog to^ tnnov xoaQlg slciv ol 
IX&Qsg xal oi) fisfUYiiivoi t& al!yi>ati 



MULOMEDICINA CHIRONIS 163—166 51 

se segregant ad sangoiiiis detractionein nec nisi reqneto 
spnrcities separayerit se a sangnine. sic similiter eos, 
qnae febricitant, cognoscis, quomm caput ducitur usque ad 
terram. his ergo ex temporibus et ex ipsa parte sangui- 

5 nem emitti^, de posteriore autem parte eius sanguinis ne- 
quaquam detraxeris, contractionem enim patiuntur ner- 
vorum. nervus, qui est ad articulum lumborum totiusque 
corporis dominatorem, non naturaliter hoc sed et de huius 
morbi, qui appellatur maleos, causa solutus totus subiacet, 

10 qui totiens se . . . sanguinis ne emittitur. contingit autem 168 
hoc frequenti et a cursione multa, ut iumentum evirietur, 
et his nec stare nec procumbere potest. quotiens am- 
bulat, primis pedibus calcat, et venae in cruribus plenae 
sanguine erunt et tument ei crura. quibus necesse erit 

15 de coronis sanguinem detrahere, ut tumorem auferas. 

in CHmoNis CENTAURi capitulum 3^^ de morbo, qui 164 
appellatur maleos, | quem quidam profluvium Atticum 114^ a 
vocaverunt. alii artritem hunc vocant graece, quod latine 
articularium dicitur, quem et alii [hunc morbum] suspirium 

20 dixerunt. non dubito et alios hunc morbum ex pluribus 
signis, quibus se demonstra^ praemixtis demonstrationibus, 
aliis nominibus vocare incaute. morbus verissime vocatur 
maleos. ex quo morbo contagium patiuntur iumenta, 
quoc?quod ungula rotunda calcant quidem. ergo morbus 165 

25maleus, corporis pestifera passio, corruptiowe sanguinis et 
spiritui oritur aut ex malo catastemate aeris, unde et maleos 
dicitur. simile est in iumenta maleos, ut pestis in homi- 
nibus, ut in bubus verago, ut in ovibus circius, ut in sues 
acceus, ut in canibus rabies. est autem maleus morbus 

ionequam et incurabilis, qui et plures coinquinat, unde et 
contagium ab eo dictum est. hic enim maleos morbus 



1 nec se: corr. B | requeto = requieto || 2 spurcitiis: 
corr. 5 I si II 6 emittit || 10 se <^contrahet)>, sanguis si emittitur? || 
U Veg, II 10, 12 \\ 16 infra 344 sq. \\ 18 H 10 \\ 20 Veg. I 
17,4 1 21 demost* sic \\ 22 in marg. hic morbus contagiosus || 
24 quo quod || 25 comiptio || 27 in addidi \ in marg. non bene 
qnod sit maleus 



52 MULOMEDICINA OHIBONIS 166—169 

si eyenerit, ut aliquod imnentum possideat in grege, et 
hic si non velocius separetor longinqua regione pascuae, 
illius gregis omnia iumenta coinquinat, et inde morba 

166 omnia consumit. ex qua re sollicite intelligendus est. 
multis enim generibus et ab similibus signis se demonstrat, 5 
unde plura nomina accepit pluribus auctoribus. cuicunque 
evenit apud veteres nostros, si iumentum incidissef hnnc 
morbum in grege, qui non solum curari non potuit, sed 

et similibus signis plura iumenta coinquinando morbo 
consumeret, et nomen huic morbo imposuerunt, similia 10 
signa passionis in corpore illius iumenti, ut quo faciHus 
et ab aliis hic morbus inteUigeretur et aggregare seceme- 

167 retur. de quo nunquam promittit sanare, sed propter 
ceterorum magis corpora salvanda. in quibus praecipitur 
suffumigari ea iumenta, ubi hic morbus se demonstravit, 15 
rebus infra scriptis propter effugandum taetrum odorem 
illius morbi, ut rebus aiesteris vel amaris praemixtis 
ceterorum corpora stagnanda ab hoc morbo liberari possint. 
ergo illa iumenta curare magis sollicite oportet per om- 

168 nem diligentiam et potionibus infra scriptis. et quibos- 30 
cunque aliqua suspectio in corpore inesse videtur, sanguinem 

11 4^ b detrahimus, ut | possit a corporibus eorum illa coinqui- 
natio morbi, levior quae fuerit, in sanguine abstrahi 
propter bonam valitudinem. sunt autem genera huius 
morbi maleos numero Vli: humidus, aridus, succutanus, 35 
articularis, elefantiotes , subrenalis, farciminosus. haec 
ipsa signa similiter aliis signis diyisa plures faciunt. 

169 humidus est, cui de naribus muccitudo humoris 
effluit male odoratus et spissus, colore pallido. cuius et 
gravatur caput et stridet pectore, gracilis fiet et pilo 30 
horribili et tristem aspectum adferet. hic erit humidus, 
qui istis signis s. s. cognoscuntur, quem profluvium Atticum 



7 incidisse || 10 ^a^ similia? || 11 iumentmn || 12 a grege? 
a gregale {sc. morbo) L || 13 Veg: I 17,3 \\ 17 absteris: 
corr. -B II 18 stangnada || 21 suspicio Veg. et infra || 24 Veg. 
12; cf. infra 350 \ in marg. quod genera maleos || 28 Veg. I 3 



MULOMEDICmA CHIRONIS 170—178 53 

dizerant. cuicxuique sanguilentas hnmor per nares profluet 
et crocens, morti prozima^. 

aridus haec facit signa. cui nullus humor per nares 170 
videtur profluere, suspirat grayiter, nares extensos habebit 

5 et ilm introrsus adducit, cuius et tergus durum et con- 
tractum inyenitur, et cibum recusat et multum bibet, 
propter quod ardorem siccum pulmonis patitur. tensis 
oculis in obliquum respicit nec se facile proiciet ad ter- 
ram. quem suspirium vocant, qui nec pluribus diebus 

10 dt;et, ut superius humidus. 

succutanus autem signa ostendet alia. vulnera in 171 
corpore eius prodeunt scabie similia. ex quibus vulneribus 
humor effluit liquidus et viridis, qui hic statim in capite 
a/fundit et scalpere et parietibus se adfricare facit, et 

15 snpra cetera vulnera urido stricta et aspera corticem 
facit. cui nuUus humor per naribus ambulans inyenitur, 
nec anhelans, nec cibum recusat. multum edet, libenter 172 
bibet et multo tempore yiyet. ideoque de hoc aUquando 
aliqua liberantur. volueront quidam scabiem morbum 

20 succutanum dicere , a& eo quod singula signa ostendet, 

quae s. s. sunt. quidem et haec scabies contagium est, 

quae et ipsa plures coinquinat et tardius sanatur, sed necem 

gregi non infert. ideoque separayimus scabiem a maleos. 

articularium sic cognoscimus per haec signa. clau- 178 

25 dicabit hic similiter pedibus altemis [alterius] temis yel 
quatemis diebus, saepissime et plurissimis. claudicat ab 
articolis, demutat . in singulis pedibus, cuius corium non 
destit, et tergus | similiter durum et contractum erit et 116' a 
pilo horridiori et recto et ab aspeptu tristis erit. huic 

2 cacrocius: crocinus? croco similis Veg. \ proxima: corr, 
B II 3 Veg, / ^ II 5 illa || 10 bibet: insanabilem, nisi ab initio 
festiaa curatione subveneris Veg. || 11 Veg. J 5 || 13 huic? || 
14 astundit: abnndit B \\ 15 ulcera corticem ducent veg. || 17 nec 
respuit potum^t^e^. || 19 qd': quidem? || 20 adeo: corr. B \\ 
24 Veg. 1 6', vnfra 344 \\ 25 interdum paucis interdum plurimis 
diebus Veg. || 27 denutat L \\ 28 destit » distet B: ossibus 
astnngitur cutis et ad tactum tractanti dura resistit Veg. \\ 
29 piluB erectus Veg. 



54 MULOMEDICINA CHIRONIS 174-177 

perseverare solet clodimen in uno pede, quando in alternis 

174 claudicet. cui nulla diligentia curae prodesse potest. hic 
similiter cibum non recusat et tempus ducit et cottidie 
deterior et macrior fiet ab eo, quod ad medullas eomm, 
qui maleos prenduntur, nihil ez cibo pervenit. quomm 5 
corrumpitur totum corpus ex sanguine. quae corruptio 
sanguinis ex vi huius morbi praecurrit et in medullas 
scapularum, et aeque cerebrum corrumpit ab indigestione. 
ipsam enim escam ad inferiorem scapularum locum accipit. 
propter quod comprehenditur caput similiter et pulmo, lo 

175 ubi primum morbus se abscondit. ex qua re odore suo 
plures coinquinat, unde et ipsa curatio eorum insanabilis 
est. ideo autem hic morbus contingit in eis, propter 
quod omne iumentum, quod ungula solida calcant, fel 
non habent. fel enim si haberent, in quo humorem i5 
maHgnum totius corporis et perfrictionis longi temporis 
reciperent^ nunquam in eos humor amarus, morborom 
pemicies, insideret aut medullas eorum perterebraret et 

176 articularia signa ostenderet. ex qua re totum corpus 

et articuli laborant ab ustione propter laxationem poste- so 
riorum partium, ubi morbus operatur. qui facUe equabus, 
id est feminae equae genere contingit, rarenter maribus^ 
propter quod feminarum matrix ipsum concipit morbum. 
in qua per sanguinem morbus pro conceptu invalescit, 
propter quod tabescit a renibus, id est ab articulis lum- 35 
borum, unde regitur. in qua passione nec cibum nec 
potum recusant et aspere tussiunt, t;itmnt per longum 

177 tempus, tabescunt et sic moriuntur. quibus subvenitur 
per ustionem, si celeriter succwrras. hic morbus similiter 

2 in marg. non de claudicatione iumenti unius aut alterius 
pedis II 7 exui: exitui? ||9 ipsa |l 14 m ma/rg. fel non habet || 16 crv/Et- 
§aivsi 6h ro^Dro dicc tb /litj wtdQXBtv x& ^dbo) iitl xo% innaxos 
icyystov, xb Xsy6^svov xoXridoxov, &XX' slvai xt vsvqIov shXsXv- 
fiivov, 8 &7todixsxat xo^xov xbv %v|Lt6v n&nsW^sv xijv fxxpicrtv 
noislxai %al yLiyvvai xtp ai^^iaxi %xX. H 10 ^ 20; infra 345 \\ 
17 reciperet || 21 operitur: cf. p. 55,27 || 22 naribus j 8^. ge- 
nere . . . feminarum in inferiore margine addita || 27 bibimt: 
corr. B \\ 29 succarras 



MULOMEDICmA CHIRONIS 178-180 55 

eontingit in feminas propter sanguinis corraptionem et 
ipsins morbi, quod matricem eamm magis prendat. nnde 
et hoc verissime intelligimus per haec signa* corpus 
earum, id est verginalis, intumescit siue ulla yexatione, 
5 patidior fiet propter corruptionem et fervorem ipsius 
morbi, signa claudicationis ab ipsis posterioribus partibus 
demonstrat. inde manifeste intelliguntur a maleos prensi 178 
esse, si sine dubitatione escam suam conficientes et bene 
bibentes deteriores corpore fiunt et tussiunt dure etiam, 

10 qoam si putes in eius | pectore ossum asperum habere. llS^^b 
qui se difficiliter proiciunt ad terram, ideoque ad sum- 
mum tergus manibus tractatum spinam difficiliter fiectunt, 
propter stricturam nervorum et imbecillitatem totius cor- 
poris a morbo alienati. unde et nulla curam faciunt. 

15 quibus tamen subveniri oportet morbidis omnibus sanguinis 
detractione et ustione subustis. 

iam de farciminoso incipiam. si farcimen ^os tendere 179 
coeperit, quod graece appellatur ferisoma. qui istis signis 
intelligitur. in latera et in coxis et in toto corpore col- 

20 lectiones nascuntur locis necessariis plerumque super comis- 
snram. quae collectiones per se rumpunt et post plurimas 
eruptiones aliae renascuntur. et graciles fiunt. cibum et 
potum sine dubitatione libenter accipiunt, sed ad medullas 
eorum nihil pervenit. propter quod totius corporis gravi- 

25 tatem patiuntur. et hilarem aspectum adferunt, propter 
quod nulla pars corporis in eo vexata laborat nisi sanguis, 
in quo hic morbus operatur. unde inteUigitur sanguinis cor- 18D 
ruptio esse, dum in se collectionem in corpore per proximas 
venas per saniem demonstrat. cum enim sanguis evagatur 

30 extra illum naturalem . . . et corrumpitur, fit sanies. ex qua 
re contingit eviriari. et quisque in hoc morbo inciderit, sae- 
pissime contingit eos liberari, vivunt enim longo tempore. 

9 etiam: et tam B\\ll H 11, 33 \\ 14 alienato | feciunt || 
16 Bubustus II 17 infra 364 \ farcimenos: eos? || 18 ferisoma: 
%SQi.ttSfiata de Xiystai, o j^oofiaCCtl liaXovci (paXnLviva (Jege 
(paQTiliiiva) H229, 10 \\ 19 Veg. 17, cf. infra 364 || 22 et graciles 
finnt pone post patiuntur {l. 25) || 30 supple statum || 31 viriari 



56 MULOMEDICINA CHIBONIS 181—183 

quos sic curari oportet. huic sanguinem detrahere non. 
oportet in novissimo, sed in initio deplendus erit. con- 

181 tingit enim eos eyiriari. illas enim eruptiones et parteno. 
sanguinis et per saniem evomendo auferunt. quas col- 
lectiones cauterio etiam ciprino candenti erumpere oportet. 5 
quae vulnera pice liquida cum oleo et melle mixto curantur 
potionibus catarticis vel nimis amarioribus. quos oportet 
8ub diyo in agro dimittere, ut solem et auram patiantur 

et ambulando per tempore morbum digerant, dum yarie- 
tatem herbarum per suam yoluntatem illi morbo repu- lo 
gnantes pascunt. quare magis praecipitur omnes morbidos 
agro proicere. quidquid enim ex wmre concipitur, solis 
beneficio minuitur, yel quidquid caloris beneficio intra 
corpus conceptum fuerit, rigore remediantur. 

182 atque haec s. s. signa morbum maleos in corporibus iumen- ih 
116^ a torum intelligere obscm-a, et difficilis ratio intel|ligendi aput 

prudentes yeterinarios inyenitur. multis enim generibus hic 
morbus in corporibus aliter obscura signa demonstrat. quare 
necesse habebimus nihil intermittere , sed omnia plenius 
demonstrare. sic enim intelligimus animal morbidum 20 
esse. iumento priusquam aliqua signa manifesta in cor- 
poribus prodeant, tristem aspectum adferet et cibum non 
tam libenter sumet nec potum. et nulla alia signa alicuius 
188 yalitudinis demonstrat, tanquam sanus. toto corpore 
laborat interim, tussit aspere et emagrescet. ex nuUa S6 
diligentia curae proficit et magis deterior filt. cibum et 
potum cottidianiB diebus non recusat, in corpore demon- 
strare solet tubera in lateribus yel in cruribus yel in 
testibus aut in ceryice durissima, tanquam traconationes. 
quibus tuberibus nulla re subveniri potest. aliis yero tumor 8Q 
in pectore yel in musculis inguinorum yel in genibus 
et in cruribus inyenitur. qui tumor perseverare solet. 

1 Veg. lUy -2 II 3 eo severiari || 6 qua || 7 Veg. 114, 6 jj 10 re- 
pungnantefl || 11 morboB | 12 avara: correxi cf. infra 188; an 
praestat amara, cf. 190? aura B \\ 18 aliter: animalium L U 
29 tragonaciones : » occallescentia, a xQdyavov i. e. cartHago 
B 11 30 res || 31 iguinorum 



MULOMEDICINA CHmONIS 184-187 57 

qaibus contingit et in ventre tumorem fieri. quibus om- 1S4 
nibufi cura etiam magis contraria est, quae nihil ex nulla 
re proficere possunt. aut in ipsis orificiis aspredo ecbino 
similis invenitur. similiter et in folliculo veretri invenitur. 

5 aliis tumores in capite, in temporibus collectiones faciunt, 
quae eo per se erumpunt. hoc et in maxillis evenire 
solet. aliis et oculus unus intumescit nimis et de utres- 
que oculis non crepare vel cancerare. sunt quibus et 
glandulae inter maxillas, ubi pullaria nasci solent, in- 

10 crescent camibud^ et extumidiores fiunt. haec omnia 185 
signa s. s. tussis non deserit. quibus in novissimo tempore 
humor per nares putridus ambulare incipiet propter pul- 
monis corruptionem. sunt alii, quibus per totum corpus 
pustulae prodeunt similes cliendionum. alis toto corpore 

15 similitudo et quatemaria pilo esf, ipse demonstrat scutulas 
in toto corpore, ut lichene in hominibus sine uUa exerci- 
tatione apparet. interdum digeruntur per itineris exerci- 
tationem, dum interdum et aliae renascuntur. his evenit per 186 
longum tempus exercitationis beneficio et per | diastima vel 11 5 ''b 

20 per sanguinis detractionem morbum digerere et firmiores 
fieri. sunt ali, qui ex ipsis signis per longum tempus per 
maciem pereunt. haec sunt huius morbi signa per varias 
demonstrationes, singulis corporibus quae contingere solent. 
ex quibus signis morbum maleos intelligere possumus. 

25 nunc sequitur et ,hoc scire plenius, quomodo et qui- 187 
\)us eis subveniri possit ex onmibujs succursionibus. pri- 
mum cum intellexerimus aliquam suspicionem morbi in 
corpore inesse, sanguinis detractionem fieri oportet de 
cervice copiosum et de venulis et de visceribus vel desub 

30 causa illius loci, ubi se humor morbi demonstraverit, 
saepissime et de tempora et de palato propter capitis coin- 
qninationem. et urere morbidos oportet. sic palmas in 
cervice aut in eandem causam et decusatim ilia aut 
graticulatim super renibus permixtis punctis subrenalem 
sscurabimus, vel quibuscunque tumor ex morbo increscens 

3 exhino |[ 4 feretri 1 7 dmtusq^ |j 15 pilos: mpjfd. B || 
18 interdum = interim W || 31 et addidi H 33 illa || 34 praemi^is? 



58 MULOMEDICINA CHIRONIS 188-192 

188 ustione vincitur. ita enim hic morbus se ad corpora in- 
crescens ustione extinguitur vel sanguinis detractione sic- 
catur. quare iubemus eos in agrum proici, ut auram et 
solem passi eandem similiter curam eis praestent, ut 
ustio et sanguinis detractio. sol exurendo omnem hu- 5 
morem huius morbi exiccat, aura omnem corruptionem 
corporis et plectoriam sanguinis et humoris plenitudinem, 
et stringit omnia, quae ex duplici ratione calore yel 
rigore concipiuntur, contraria sibi. alterutrum onmibus 

189 rebus subvenuit. prodest ei ergo pascere, ut, dum per lo 
exercitationem cibum pascuae accipiunt vel ocius per 
indigestionem, minus increscit morbus; yel dum intentione 
pascuae adfectum yitae intendunt, ex illa ratione tristitiam 
illius morbi excludunt, dum ipsi sibi legunt herbas pascuae 
praemixtas et suo corpori aptas. inter quibus utrumque i5 
contingunt plurima contraria morbis, quantum legont 
herbas illi morbo contrarias, et fugit a corporibus eorum 

190 morbus. sic saepe sani fieri solent a pascua per longum 
116'a tempus. eosque oportet et fumigare rebus austeris: [ 

origano asmali et aspalto et peucedanum et castoreo et 20 
oppoponaco. potionibus quoque amaris et catarticis 
potionabuntur, per quam amaritudinem amaritudo morbi 
expellitur. sunt autem haec potiones infra scriptae, quae 
morbo maleos prosunt. 

191 item rationem huius morbi, unde nascitur, inquirere 25 
debemus. multi dixerunt ex defatigatione aut ex feno aui 
ex frigore aut ex alia aliqua plectoria hunc morbum maleos 
nasci. falsum et minus probabilem rationem dixerunt, quando 
ex his omnibus singulis s. s. rebus multae valitudines nasci 
manifeste inveniuntur. propria autem ratio huius morbi 80 
nascendi haec est ex catastamate aeris et coinquinatione 
pestifera austro vento flante. statim magis spiritus conci- 

192 pitur a pulmone et in sanguine nascitur hic owwibus. de- 

3 curam || 8 calor- sic Q 16 quam tum || 19 Veg. I X9, 2 
quae || 20 asmali || 24 in marg. unde proveniat maleos 
25 Veg. 117, 4 \\ 26 et || 29 res || 31 catastamate ^ catastemate 
32 magis: malus? || 33 ovibus 



MULOMEDICINA CHIRONIS 193—196 59 

nique primimi invenitur in uno iumento, non in onmibns. vel 
nunc in corporibus eorum, qui iam possessi sunt, morbus 
increscit, tunc plures coinquinat viresque adquirit magis. 
spiritus eomm pluribus cohaerens maiorem aeris coinqui- 

5 nationem facit et pascuae et aquae fontium a pestifera 
Africo vento volanti, qui non solum aeris excludit herbas, 
sed et confuso ampliatoque odore illius morbi calore 
coinquinat [sed et] ceteras greges armentorum inferius 
morantes ab illa grege superius morante, ubi iam se 

10 morbus ostendit. hoc morbo similiter omnia succedit. 198 
ampliatur enim pu^or calore vel a cadaverum eorum 
gregts illius superioris, et increscit morbus. ex quo in 
plurimas greges armentorum adhaerens contagium facit 
et omnia iumenta hoc morbo consumit. ideoque prae- 

15 cipitur fumigare omnes hac fumigatione: aspaltum ludai- 
cum, peucedanum, oppoponacum, castoreum, origanum et 
sulfur vivum aliquid admixtum. observabitur, non prius 194 
in agro j^rodeant, nec mane ex hac suffumigatione odorem 
naribns percipiant, ut possint eo odore stognata hunc mor- 

so bum continere iumenta. et eorum tamen cadavera obruenda 
sunt, qui ab hoc morbo moriuntur, ita ut vires ampliandi 
huius morbi minuuntur, et cetera iumenta, quae sana sunt, 
non ab eo odore coinquinentur. ita enim medicina cira- 
ceos in omnibus provenire potest. 

S5 de I maleos elepantioten. si quod iumentum elepantio- 195 116^ b 
tem morbum habuerit, haec signa demonstrat. in corpore 
huios toto urido nascitur, magis in tergus cortices squa- 
fnato similes. unde et elefantiotes dictus est. similiter in 
pedibus et in capite aspera fiunt vel odienae nascuntur. 

«0 priusquam haec signa ostendet, ventre soluto erit et 
macrescit, tussit aspere. cuius et lii^gua aspera et os 



3 vires qnae || 6 flante? cf. p. 58, 32 || 8 sed et del. B 
11 pudor I ad: corr. B \\ 12 greges || 15 cf. Veg. I 20, 1; VI 
12, 3 I haec || 18 deant: suppl. B, deambulent M \ nec » 
nisi II 19 signata: corr. B || 20 Veg, I 17, 3 \ obrienda 
23 ciraceos = yvgsvaecas? \\ 25 infra 355 \\ 26 Veg, I 9,2 
27 sq. sqnato: squamas similes corticibus Veg. || 29 hodie ne: 
ozaenae Veg. || 31 ligua* 



60 MULOMEDICINA CHIRONIS 196—199 

totiun asperuin vel coctom erit. qni pleromqae morbas 

196 nascitar in puUaminibos. si quis hnic morbo sabyenire 
Yolet, non prius deforas causam curet aliqao medicamento, 
nec hanc potionem diebus ploribas potionayerit. qaod si 
prius deforis aliquid inposuerit, morbus interius magis s 
fugit et cito eis necem inferat. qaamvis difficiliter pul- 
lamina ex ea causa liberentur, his omnibus passionibus 
ex morbo s. s. accidentibus haec potio praeparanda erit. 

197 murra tragonite p libram, turis masculi p libram, maU 
Punici corium p selibra, piper p 5, croci p 3, acacia rafa lo 
p 3, cadimia botritg p 3, aes mtam p I, absintii Pontici 

p 3, serpilli p H-, vetonica p I, centauria p -i-, sagapena 
p -f-, saxifrega p -r^, peucedanu p -r- . haec omnia tusa 
bene et creta ex meUe, qaantum satis videbitur, admixtom, 
ut habeat ad temperiem suam, habeto repositum in vaso 15 
stagneo vel vitreo. hoc enim per vetustatem plas valet. 

198 et ex eo medicamento coclearium unum singulis morbidis 
ex aqua calida et oleo praemixto in primis diebus dabis. 
cum coeperint meUores esse, quibus evenerit, ut Hberari 
possint, dabis ex vino et oleo ad cocHaria singula singuHs 20 
diebus. ex hac potione morbidos Uberabis. saepe ex- 
perimentata est haec potio. haec res amarae sunt, et 
morbus amarus est. ita incipit haec potio amara amari- 
tudinem morbi expeUere. 

199 qaae sint aHae res potionibus aptae adversus mor- 25 

bum maleos repugnantes, plenius demonstro haec 

compositio cum ulpico trito ex aqua dato, sicut in aHo 
libro docui, et certa die data morbo praevenit. alia 
potio. catulum lactantem vivum in aqaa fervente 
missum, foris depilatum ibique decoctum, donec ossa ao 

1 vel = velut II 4 Veg. 1 16, 1 \ nec = nisi || 9 Veg. I 
16, 5 \ 10 in ma/rg. haec est potio ad omnia || 11 i. e. cadmea 
botryitis | esistu || 15 ad del. B || 16 stangneo || 23 infra 
346 II 26 cf. 204 et Veg. I 18 | repungnantes || 27 aHo 
Hbro: infra deest || 29 Chiron vero Centaurus praeter alias 
compositiones, quae iam relatae sunt, asserit catulum lactan- 
tem vivum in aqua ferventi niissum ac depilatum ita der 
coqui eqs. Veg. I 17^ 16; cf. infra 812 



MULOMEDICINA CfflRONIS 200—204 61 

eins remaneant, conditar | eodem modo, nt pulmentum 116^a 
sab tritnra: similiter nt cocos condire solet liquamine 
optimo et mero et oleo et piperis, quod satis fuerit. sit 
haec potio abundans ad sextaria lU. ex qua dabis 

5 singulis ad cotulas binas, quousque morbi yincantur. 

alii quidem dixerunt catulum lactantem occisum pilatum 200 
ex^teratum sine intestinis decoctum in aqua, similiter in 
eadem aqua mixtum mel, quod satis videtur, ex eo potionare 
morbidos oportere. facit et hoc: haedinum caput et pedes 

10 in aqua cocta, donec ossa remaneant, conditum similiter 

ut pulmentarium, sicut in catulo demonstrayi. ex eodem 

potionati morbidi liberari solent. ^dem similiter gaUum 

gallinacium album decoctum in potionem dabis, sicut s. s. 

adversus maleos acronum porcinum in ptisana de- 201 

15 coctum, donec ossa eius remaneant, ex eodem sucum cola- 
tum admixto melle et oleum potionare oportet. facit et hoc. 
titymallum rac^icem in vino dulci decoctum datur morbidis. 
cucnrbitae Aegyptiae semen frictum in vino similiter de- 
coetum prodest in potione dare morbidis. vel cucumeris 

10 silvaticae radicem concisam minutim cum absinthio in aqua 
decoctmn admixto nitro et melle potionem dare oportet. 
valde facit, si ex eadem radice minut^m concisa in cibaria 202 
eis admiscatur, et si nitmm contusum et criblatum in cibaria 
misceatur, omnibus quadrupedibus, quodquod ungula solida 

fe calcant. omnis morbus maleos et omnis inbecillitas cor- 
poris fugiunt et sani semper in operibus permanebunt. 

ad profluvium Atticum per nares profluentem et pul- 203 
monis similiter humores statuere miriflce facit potio ex loteo 
putido ad cotulas duas cum oleo rosaceo ciatum unum mix- 

9otam per nares potionare. haec res profluvium statuent. 

propter morbum imminentem, ne qua iumenta con- 204 
tingat morbus, qui appellatur maleos, dabimus potionem 

4 lII:VJVeg. || 7 exteneratum: corr. B \ in qua: 8uppl.B\\ 
9 Veg. 1 17, 17 | 12 m nmrg. aUud || 14 Veg. II 28, 17 || 17 tyti- 
mallYun gracilem: radicem . . . tithymali . . . dare . . . suadet 
(<c. Chiron) Veg. 1 17, 18 || 18 Veg. 117,7^ 22 minutum: cwrr. 
B 1 23 tn marg. non || 27 Veg. 1 17, 19 || 31 Veg. 1 18 



62 MULOMEDICINA CHIRONIS 205-207 

ex VIII . . . vel VI, vel imminente necessitate per triduo. 
hoc potionare oportet: nlpicum bene tritum cum sagapenum 
et aquam ad multitudinem gregis sui, singula iumenta 
singulas eminas accipiant, cum oleo singulis ciatis ad- 
mixtis per triduo. et hoc potionata iumenta morbum 5 
116^b non pa|tientur. hoc quod annis praecipitur. 

206 IV De ventris dolore. minus intelligentes circa orga- 
num ventris veterinariorum iudico, qui putant prae- 
cantationibus aut remediis dolorem ventris posse sanari. 
nec hoc utique credendum est posse fieri. quidquid enim lo 
per interiorem ventris dolere coeperit, statim proiciet iu- 
mentum et volutat frequenter. hoc ergo idiotae et minus 
scientes dicunt ventrem dolere et statim remedio sub- 
veniunt, quando sint inter iliis. in ventrem quae oriuntur 

206 genera doloris, numero sunt XIII: cordapsus, ilion, iliw- i5 
gow, enfragma, strofus, coli dolor, lumbricorum et vermium 
et tiniolarum. et vesicae vitia numero 1111: id est cau- 
culosum, isc/iuria, disuria, stranguiria. quidquid ergo ex 
his inciderit interius, statim prae dolore volutat et collidat 
se. cui nec prout [se] causa fuerit, medicina subvenias, so 
sanum fieri non potest. prima enim doloris vitia ex 
praesenti nata inveniuntur. [in] interiorum singularum 
partium dolor plures valitudines et dolores fieri nata in 
ventrem demonstrat per singula principalium loca, sicut 

207 supra dixi, circum singula iumentorum corpora. ex qua 25 
ratione vitiorum fit, ut aliquibus iumentis ex ventris do- 
lore praesens vitae periculum faciant. vel nunc tardius 
aliqua liberatur, quoniam quidem sunt plura vitia, ex 
quibus sunt aliqua sanabilia, aliqua insanabilia. in quo 
vitio ventris doloribus succurrere nemo potest, nisi si 80 
scierit singulorum et interaneorum doloris signa et ratio- 



1 Vm Cal. Jul. Vn et VI Veg. || 2 ulpinum || 7 Veg. II 
11,2 II 8 iudicio || 9 physicum remedium Veg. || 10 nec ad- 
didi II 11 dolore || 16 ylion: = BilB^g \ ilinigom: = sfXiyyog B || 
17 cauculosum: » calculosum || 18 curia | dissuria |[ 20 nec ~ 
nisi I se: si? scilicet? B || 22 «g. nata inveniuntur m<ventre>. 
interiorum .... nata ventre demonstrat B || 23 in addidi 



MULOMEDICINA CHIRONIS 208—211 63 

nem conceptionis et yiti. quam rationem plenissime in 
onmibns demonstrare necesse est. 

primo de ipso ventre, quod est aqualiculum. quod 208 
principium onmium interaneorom est, totius corporis 

5 dominator, in quo yentris capacitatem cibus et potus 
mixtus convenit. in quo loco per digestionem separata 
per totum organum interius distribuuntur. quae pars 
corporis interius perfrictione longi temporis concipit mul- 
tom doloris. vitia intestinorum inferent per hanc rationem: 

10 omnem commixtionem cibi et potus in aqualiculo per ca- 
lorem, quo coctionis digestio liquorem humoris in urinas 
separat, per calorem, si nulla perfrictionis causa digestio- 
nem impedit. quod si perfrictio longi temporis concepta 209 
in ventrem operari coeperit, partem humoris et liquorem 

15 ex frigore | coagulat et glutinosum faciendo retinet in 117'a 
parte intestinorum, quae sunt medio positae, quae ducunt 
ab aqualiculo usque ad colum, quod appellatur typlon 
enteron. unde fit sera dige^^ stercoris. fit hic ipse 
intestinus. superius, quod dixi, stenon enteron appellatur, 

80 quod latine dicunt ieiunum intestinum , a& eo quod nihil 
in eodem stentino cibi aliquid permaneant. per hoc 210 
enim intestinum cibus ab aqualiculo in colum velocem 
transitum habent. in quo intestino ille humor coagulatus 
et perfrictione si natus abundaverit, non patitur transire 

85 cibum a ventre in inferiores partes. obstat enim illa 
spurcities et proecludit partes intestinorum et facit ex- 
tensionem ventris, id est aqualiculi dolorem ingentem et 
magnum periculum. quae passio doloris enfragma dicitur, 
qnae latine obturationem vocatur. 

90 facit et aliam causam doloris cordapsus, quod appel- 211 
lator. quibus contingit ex nimia tensione stercoris aquam 
per os refondere, cibum, stercus. 

rarenter ex his duabus passionibus iumenta Hberantur. 
cito enim ex hac causa tensionis volutando omentum 

13 perfectio || 18 digu sic \\ 19 interon g 20 adeo: corr. 
£ I 24 e perfrictione natus si B \\ 26 percludit || 30 Veg. II 
IS \\ 32 hos II 34 volutendo 



64 MULOMEDICINA CHIRONIS 212-214 

rampunt. ex qua re velocius haec vitia mortem inferant. 
ex hac enim causa humoris coagulati ex perfrictionibus et 
colici fiunt, si cui contingerit, ut haec coagulatio humoris 
fiigidi in colum se conferat. ex qua similitudine superioris 
demonstratiof^t^ praecluditur stercoris t;adum, quod est 5 

212 ioramen ipsius coli. ex qua praeclusione tenditur ipse 
colus, ex plenitudine stercoris, quoniam quidem simili 
modo in eo loco intestini stercora conspissata protricant 
propter secundam digestionem cuius loci. et perfrictione 
facta coli dolorem praestant propter tensionem loci tam lo 
diu, donec hic humor coagulatus, colare dissolvitur ster- 
coris redundationem, intestina maiora laxat;erit. qui dolor 
coli per plures dies contingere solet ex ipso humore et ex 
perfrictionis iterationiftws. 

213 alia vitia inde fiunt, si quando stentina maiora hic humor is 
coagulatus et difiusus ex superiore in eadem intestina maiora 
abundare coeperit. in qua intestina sinus per intervalla dis- 
positi sunt, in quibus in his stercora conspissata formantur 
in rotunditatem, separata simili modo per quadrum. ex his 
locis stentini exclusa rursum commixta in alterutrum cohae- so 
rentia botronatim procurrunt usque ad longaonis cataclidem, 

11 7 ' b 214 ubi fit reclusio intestini maioris. | haec idem interyalla 
stentinorum ex eodem humore coagulato impediuntur, 
quominus velocem cursum interaneorum per ventum 
excludi possunt. quaedam loca eorum intestinorum prae- ss 
clauduntur ex illo humore, ubi plus abundare videtnr. 
quod fit magis proxime longaonis clausura. ex qua prae- 
clusionem magis ventus, quo minus ex^undi vadum fit, 
rabidus increscit, morsusque ac titillationis inpactum huius 
humoris in stentinis praestat, et pergyrendo intestinam so 



2 quagulatitn || 3 colci || 6 demonstrationibus | badum {| 
11 colare » coagulare |{ 12 lazerit {{14 iterationis {j 15 Veg. II 
14,1 {( 18 in hiis: inviis? {{ 19 quadrum: coagulum? {{ 21 catacli- 
dem = v,atoL%XBl8a {{ 27 8C[. tunc ventus crassus vel praeclusione 
ipsa intra viscera increscit ac saevit et dolores morsusq^ue 
excitat vehementes Veg. {{ 28 exundi: eorr. B {( 29 morsus quia: 
corr, B 



MULOMEDICINA CHIRONIS 216—217 65 

pro motom alicuius Imnoris interius excludendum. iumenta 21& 
Tolutant et pedihiiB oxporrectis calcitrant id ipsum, quasi 
excludere possint, quod cum magis in eis ventus maior 
nutritur — omnis enim alicuius humoris motus cum quadam 

5 parte venti — quod magis plus agife.tus fuerit spiritus, 
qui per duplicationem crementi magis in novissimum maior 
fit. hac ipsa ratione iumenta volutando tympana similiter 
fiunt. quod vitium quidam tympanitem dixerunt. hoc 
autem yitium pro certo ilion dixerunt ab eo, quod eorum, 

10 qni hoc yitium patiuntur, intestina habent [aut] ex locis 
suis exclusa, quasi helicas faciunt. unde haec yalitudo 
ilion Yocatur. est autem haec yalitudo periculosa. cui 216 
si tardius aliqui succurrat, difficiliter liberantur. cito 
enim ex hac ratione interius ruptionem omenti patiuntur. 

15 cui tamen si celerius succurratur, ex hac ratione liberari 
possunt. . . . fomentis quoque calidis renibus pro multitudine 
adhiberi oportet, deinde extergere eum diligenter et per- 
nngere oleo calido pice liquidae mixto vel oleo laurino. 
sinuliter facere et manibus percatapsare totum corpus et 

30 testiculos, et in auriculas ex hoc oleo calido su£Pundere 
oportet et defricationem per plures manus hominum totum 
iumentum defricare, donec ex hac calfactione yentum 
reddere incipiat. quem potionabis sic. piperis gi*ana 217 
numero L, petrosiUini quantum 4^' digiti possunt capere, 

25 cimini Alexandrini tantundem cum cimini Afri, argini semen, 
murra, nepita, trisaginem aequis ponderibus, in quo ad- 
miscebis nitrum ad dimidiam omnium eorum partem. 
haec omnia bene trita, ex vino calido et oleo tantundem 
aequis partibus et mellis quod satis fuerit, hanc potionem 

30 dabis. haec potio et excalefacit et cibum dabit et ventrem 
solvii ex qua ratione omnis spurcitia humoris relaxata 



1 humoris addidi \\ 2 volutat | venibus: corr. Veg. \ calci- 
tant II 3 quod = quo || 6 sagittatus: corr. B \\ 8 Veg. II 14, 2 || 
10 habent aut: a venti vi jB || 11 helias: obices Veg. || 16 Zo- 
cumm cognovit B || 18 liquide || 25 afriargini: cumini quoque 
Africani tantundem semen apii myrram Veg. || 26 in marg. 
recepta doloris ventris 

Mulomed. Ohir., ed. Oder. 6 



66 MULOMEDICINA CHIRONIS 218—221 

218 exclnditur. qaod si boc non proficerit, saciliones ex far- 
fore calido plenos snper totiim tergns et renes imponere 

117^a oportet. qaem et clisteriabis ex aqaa calida et oleo, quod | 
oommiscis sale et melle, affronitra et ovom [et clisteri- 
mabis]. si clistere non habaeris, sal bene tritam et mel & 
commixtam ad spissitadinem tractationis in anam interius 
sabicies. qaae res omnem sparcitiam hamoris intos ob- 
stantem abstrahit et ad sanitatem perdacit. haec cara ex 
ordine adhibita omnibas doloribas, a ventre qaae nascantar, 
sabvenit, nec aliad est, qaod plas sabvenire possit. lo 

219 sant ali, qaibas adsidae veni^s dolor non inter longam 
tempas contingere solet, si qaando ab opere vel exerci- 
tatione interios ventrem dolent, et non post maltas horas 
sine oUa diligentia medicinae saepissime refrigerari solent. 
hi aatem, qai hoc vitiom doloris patiantar, strophos is 
appellantar. haias ergo vitii ratio, ex qaa re contingit, 

220 com signis intelligendi reddenda est. hic aatem siarophas 
concipitar, sicat sant aliqaa iamenta, qaibas ex coactione 
sador totias corporis, sicat fieri solet, hamorem excladatar 
foris extra cates. hic hamor sadoris in ventrem se de- 20 
^det inter intestina et ventris compaginem. vel itinere 
laborantem calore totias corporis necesse est velocias 
refrigescat qaam totius corporis oompago. sic idem tam- 
dia panctiones doloris, at perMctio, interias praestat, 
qaamdia totias corporis fervor tepescat. contra illom 25 
hamorem fiat, et post illam dolorem reqaiem ex hac 

221 ratione patiantar. hi aatem sant strophosi. eoram et 
signa haec sant. caicanqae hoc vitiam contingit a va- 
pore, cacorrit, freqaenter volatatur. ex qao cam sar- 
rexit, terram pedibas tandet et interdam qaasi manda- «^ 
care conatar et iacens qaasi videtar paasare pasillam, 

4 sg. haec clisterimabis £ || 7 que || 8 haec Bi et || 11 ali- 
quibuB: animalia quibus Veg. II 15,1 || 16 strophus = stro- 
phosi II 20 sq. deridet || 25 et cum totum a labore cessaverit ac 
re&ixerit corpus animalis, cessat et dolor; sed cum a labore 
calefieri coeperit, rursus exoritur Veg. || 29 cucurrit: concurrit 
(». e. concursat) infra 382; concubuit vel concumbit? concutit 
(». e. concutitur)? cum currit B 



MULOMEDICINA CfflRONIS 222—224 67 

exitrgens citius ambulare se ipsum cogit, et solent cito 
refrigerari. 

si eui contingerit eundem humorem interius plus iusto 222 
abundare, volutando frequeoter ex hoc humore interius 

5 Tentus nutritor et fit tjmpanites. cui sio celeriter succur- 
rator, sicut superius demonstravi. volutando et collidendo 
se interius aliquid, plurimum omentum, rumpat et fit 
tympanites. ex quo praesens vitae periculum faciunt. 
hoc vitium si auferre voles et percurare, ne postero 

10 patiatur, facies paracentesin de ventre et detrahis humorem 
exteriorem partem, ex quo hoc vitium conceperunt. et 
potionabis decocta ad causam facientem per plures dies. 
coi et acopum faoies termanticum et perungebis totum 
tergus et renes cottidianis diebus numero XX | et per- 117'^ b 

15 minutatim exerceque. mollibus cibis adiuvabis hunc. deinde 
post tertium numerum dierum renibus caustigabis et sic 
in opere mittis. poracentesin de ventre sic facies. IIII di- 22S 
gitis ab umbelico longius ad i;eretrum versus medio 
chjnate ventris sagittam subicies ulterius, ut peritoneon 

soipsum aperias. metraliter facies, ne intestina laedas 
propter perictdum vitae. exempta sagitta subicies fistu- 
lam. incipiet humor se foris abstrahere. quem excipies 
in vaso. invenies lotei similem, limpidum. malis vero 
non minus sextarium. hoc facies et eis, qui stupidi et 

25 magri sunt coactionis longi temporis beneficio. simiUter 
ciiia2)i5, sicut supra scriptum est, per eandem potionem 
corpuB ilHus. sanum fiet. quibus dabis et nitrum cribla- 224 
tom paulatim cottidianis diebus in cibariam. omnes acres 
iH&ore^ et spurcitiam corporis excludit et curat(>s facit. 

>o vehementei» et intolerabilem dolorem intestinorum 
praestawt lumbrici et vermes, interius si abundare coe- 

1 et sm^gens Fi^o. || 6 si || 6 volitando || 10 per acentas 
inde: corr, Veg. || 13 Veg. II 15, 5 || 16 civis || 17 per acentas 
inde | IIII prompsi ex Veg.i illi || 18 feretrum || 20 metra- 
liter: ad mensuram Veg. || 21 sagittas || 23 malis: trahis? tolles 
y^. I 26 curati: curato? || 28 omne sacre sumere: corr. Veg. \\ 
29 curatua || 30 Veg. II 16, 1 | vehementer || 31 praestat 

5* 



68 MULOMEDICINA CHIBONIS 226-228 

perint. similiter et tiniolae in utri, quae pediculi ab alis 

225 appellantor. haec enim interius rosionem aqaaZicnli et 
intestinoram praestant intestinis et yulnera faciunt similia 
cliendionibus. ex qua re cottidianis diebus sine febre et 
sine dolore non sunt et macrescunt nimis, ut coriaginosi 5 
fiant. ex qua causa vulnerum intestinorum si quando 
appellantur, humores in ano inveniuntur fabae coctae 
similes: est autem sanies. his contingit dolor ez in- 
anitatem, si quando nihil . . . intestina magis corrodent. 

226 qui cognoscentur sic. non sunt inf toticii et vehementer 10 
per dolorem volutant et in spinas se proiciunt et caput 
sibi inter pedes mittunt et ostendunt doloris sui locum 

et ilia sibi quasi scalpunt. rodunt nonnunquam lumbos et 
caudam parietibus fricant, aliquando et clamant per yim 
rosionis, quam patiuntur. cum haec signa ostendere coe- 15 
perit et clament, scias eum viyere non posse, sic eis 
9uccurres et percuras: olei seztarium unum cum absintio 
Pontico decoctum et fenugraecum infdsum, nasturcii 
semen, sandonicum, coriandri semen, sinopidis Ponticae, 
aequis ponderibus p singulas uncias, fenugraecum infusum 20 

227 p selibra. haec in se infusa et decocta in oleo, ut om- 
nium virtus per coctionem in oleo permaneat, dabis ex 
oleo eminam et aquae dimidiam. quae lenitia illius 
olei et virtus medicamentorum excludet eos foras et occi- 

118'a det. et ex hac re si per plures dies potionentur, | ad- 25 
mixto nitro tuso et castoreo, similiter omnes lombricos et 
tiniolas et vermes discutit foras a corpore, et sanum fiet. 

228 si quod iumentnm calculosum fuerit, signa demon- 
strant haec. torquebitur, gemet et tendit se ad conatu 
mictionis et stillat eius {;eretrum guttas, [in] urinam mo- so 

1 tiniolem | utrique: utri » utero || 2 aquaticuli || 3 prae- 
stat IJ 9 supple fere inest cibi: cum his deest cibus, ma^is 
vitalia consumuntur a Termibus Veg. || 10 congnoscentur | m- 
fictiaci: infiati Veg.; infysi&ci (ifiq^vauaiol) B \\ 17 olei viridis 
et amari sextarios ILVeg. || 19 coriandri seminis, radicum se- 
minis Veg. \\ 20 unctias || 23 lenitiam || 28 Veg. II 18 \ clalou- 
losum I in marg, de calculoso || 29 sg. conatum ictionis || 30 fe- 
retrum | et unnam Veg.; veretrum, guttas in urinam B 



MULOMEDICmA CHIRONIS 229—230 69 

dice mittet, nanquam meiare potest. hoc cottidie patitnr. 
qnod vitimn plenimqae in pusillas aetates contingit. qnod 
sic invenies. digitos in interiorem partem ani subicies 
et a eervice vesicae sub ipso manum ad hippocentau- 

srom versus palpabis digitis et caucolum ibi invenies. 
quod yitium difQciliter curatur. solet quidem eis contin- 
gere conamento nimio virium vel ruptionem facere 
yesicaa ad cervicem proximum ad ipsum anum. quod si 829 
evenerit, statim incipiet ex ipso ano urinam emittere 

10 quasi qui aquam adselletur. quod digitis eum locum 
invenies longaonis extremam partem cavemam habere 
secus ipsum anum. similiter et in cervicem vesicam per 
ipsum foramen digitos subicies interius deiossum ver- 
sns et caucolum invenies. quod iex ipso foramine cau- 

15 colum lithulco exues et curabis clisteribus coUectim. quem 
potionabis diuretica potione. cum haec tamen causa 
evenerit, per anum farciminalis ^ero venire solet, ut ex 
ipsa retortione moriantur per ruptionem vesicae. diffi- 
cilis eius modi cura est. 

» ad sanandum omnem passionem doloris, a ventre quae 280 
nascitur ex vitiis s. s. quodcunque iumentum ex qualibet 
causa volt^tantem inveneris, oleo manum perunges et 
ipsum spincterem oleo satiabis et subicies in anum, in 
interiorem partem longaonis, et ibi haec signa manu in- 

25 telliges. si inveneris ipsum longaonem clibano subtili 
patere, scias eum strophum pati. stercora si se post 
ex aggravatione stercoris provocaverint, scias eum cito 
refrigeraturum. si manu missa longaonis praeclusionem 
inveneris et stercoris modicum, duas aut tres caricas 

1 merare: mingere Veg. \\ 4t vesicae mpph Veg.; cf. l. 12 \ 
ipso: 8c. ano, quod add. Veg. | hyppocentaurmn: hypotaurium 
Veg. et JS; ypotauro infra 681 || 7 vel scripsi: nec || 8 vesica | 
matiiim II 11 cavernae || 12 in addidi \\ 15 lithulco = Xi^oXti^^ 
aculeo Veg. perperam \ coUectis: corr, Veg. || 16 potionem | sq. 
causae venerit: c<yrr. ^ || 17 vero j| 20 Veg. II 19 || 22 volun- 
tatem || 23 in add. Veg. \\ 24 tibi: corr. B || 27 et continuo 
stercora eicies paulatim ad manum, quibus egestis cito no- 
Teris animal percurandum Veg. 



70 MULOMEDICINA CHIRONIS 231-28i 

scibeli, et praefocatom longaonem, quo manus vix in- 
troeat, scias emn emfragma pati et periclitari. 

281 et si inflatns non fderit, vehementer tamen et tarde 
dolet, si manum miseris et similiter et totum yentrem 
tympano similiter tractando senseris, eum ilio pati et 5 
cito periclitari scias, si ventnm dare coeperit, tunc in 
illo spes erit vivendi. 

232 si manum miseris et invenies nec valde patere longaonem, 
118'b sicut est, manui, praefocato similiter, | ut superius dixi, et 

stercora non multa, nec tamm inf^atum esse, scias eum ven- 10 
trem dolere, id est aqualiculum. cito refrigerare solet, si 
celeriter eis succurratur. si tardius in dolore protrigaverit, 
difficiliter evadent. ex hac ratione chordapsum fieri solent. 

283 si manu.miseris et similem rationem longaonis sine 
ulla inflatione inveneris, et non frequenter volutantem 15 
sed proicientem se subinde in dextram partem, extendit 
se quasi ad conamen mictionis, depremito manu ad 
dextram partem. ibi longaonis invenies duritiam ingentem 
cucurbitae rotundae in longo similem. scies eum coli- 
cum esse. hic enim locus intestini coi^us est, quem quanto 20 
duriorem inveneris, tanto plurimis diebus dolere eos scias. 

284 rarenter quidem periclitatur. et dolent per non minus 
diebus duobus vel tribus, nec vero qui tardius, non plus 
quinque post diem primum doloris. quantum moJliorem 
inveneris [in] eum locum, tanto velocius refrigeraturum et 25 
non per plures dies dolore laboraturum scies. in quo 
stercora procedentia non multa paulatim in longaonem 
invenies. qui non re&igerat, nisi multum stercoris adsel- 
latus fuerit. statim hic locus intestini, colus, qui prae- 
duraverit, non comparet, et sanus fiet. 30 

1 scibelet: «= 6%v6dXov et B, squibala i. e. scibala Veg., 
quod praefert B \\ 3 Veg. II 20 || 6 scias si add. Veg. \ vetum || 
8 Veg. II 21 \ nec ego : vel || 9 minui || 10 tam : corr. B | in 
fatum: corr. Vep. \\ 11 dolorem || 13 hordapsum || 14 Veg. II 22 || 
17 ictionis || 19m longaone? || 20 colus ego: locus | quando: corr. 
^ II 21 dolore |l 24 meliorem: corr. Veg. || 29 culus | statim in- 
testinum, quod de colo praeduratum fuerat et tumebat, non 
apparebit Veg. 



MULOMEDICINA CHIRONIS 236-238 71 

similein dolorem ingentem sine inflatione et in cursa 285 
se toUentem, hmc manu et depremes in anmn et veretrom 
usque versus. ibi inyenis vesicam pro magnitudine loteo 
plenam. quam hanc yesicam ad dextra sinistra parte le- 

5 viter adduces hoc susum ae^ anum Yersus et deprimes cum 
oleo, et mi^ionem facis tam diu, donec urinam faciat. 
liberabitur periculo, de quo difQciliter liberari solent. 

sunt alii, qui assidue dolorem patiuntur ventris inter 286 
longum tempus sine ulla inflatione nec yehementer volu- 

10 tant et quasi in cursu se provocantes proiciunt se et ilia 
sibi assidue corrodent, quamsi scalpant. in huius modi 
dolore nianum mittes in ipsa longaone per circuitum iu 
interiorem partem per plurima loca: invenies vermes bo* 
tronatim cohaesisse in singulis locis, quasi ci^iendiones 

15 vubierom facient, ex quibus hunc dolorem patiuntur. 
velles eas. vix quidem evelluntur, et ipsa hora tihi in 
manu similiter cohaerentur. vix eas proicies. ex qua ra- 237 
tione multa iumenta nm sine dolore caudam assidue parieti 
infricant propter morsos eorum vermium. quas expur- 

sogare | de longaone eas debebis e^potionem c2are per plures 118^ a 
dies eam, quae ad lumbricos faciet. ita onmes vermes, 
quas C0S50S appellamus et tineolas, in ulteriori parte cum 
stercora per adsellationem purgabis. sanum facies et eum 
similiter, qui lumbricos habet. sic istis vitiis in ventre 

25 8. s. subvenire oportet. oleo calido et pice liquida renes 288 
et totum tergus perfticare oportet tam diu, donec manibus 
excalfactione patiatur, et auriculas ex oleo perunguere, et 
anum et ventrem et testiculos perunges. et salem tritum 
et melle mixtum in anum subicies, et eum in ambula- 



1 Veg. II 23 \ ante similem aut ante huic (l. 2) lacunam 
gtatuit £ II 2 in manum || 4 a dextra Veg. || 6 abanum || 
6 miztionem: motionem B; minctionem proyocas Veg. || 8 Veg. 
II 24 II 18 invenies add. Veg. \\ 14 cheudiones: correxi, cf. 
9upra 185 et 225 ) 16 cibi || 17 cohaerent ut Veg. \\ 18 non 
addidi j pariet et sic \\ 19 quam: qua re B || 20 et Veg.iex \ dare 
yeg.: clare ||*22 coscos: corr. Veg. \ tumaleos: corr. Veg, \ cui 
25 calido post liquida positum \\ 27 perunguero 



72 MULOMEDICINA CHIRONIS 239—241 

tiones assidue potionatam exercebis. si ex hac ratione 
non refrigerayerit, clisterimabis eum calda et afronitrio 
et sale, et super renibus et super totom tergus saccel- 
lationes calidos ex farfore plenos impones; tam diu in- 
novabis, donec ventom reddiderit. potionabis potione 5 
supra scripta. hac re sani fient. 

Chi- 289 V Si quod iumentum sincopaverit, sic intelligitur. 

tjrarioap^s ^^^^"^ ambulabit, tanquam si putas eum sufPusione con- 
^trictum esse. unde intelligis eum magis sufEUdisse quam 
sincopasse, dum facillime pedes a terra levat et sine dubi- 10 
tatione flectibilibus cruribus incedit. hic autem totus 
dolet per omnibus membris, interdum [de] se proicere 
Yolet non sine gemitu et submittit et toto. corpori se 
iactat. quidem sine febre non erit, cibum non tam 

240 libenter appetit nec potum, sed magis iacere yult. ex 15 
quo magis intelligis eum sincopasse. si resurgit, fortiter se 
relevat. et si se excutire volet, tardius vix se excutit 
propter dolorem omnium membrorum. quod contingit ex 
magno labore et cursu nimio vel ex oneribus magnis, 
in quo itineris longi fatigatio et sudor plurimus oninia 2» 
membra plus iusto conquassando et nervos fatigat sine 
vexatione ulla alicuius loci ab interiora. ex qua re et 
ostocopus flet, si aliquod levius in itinere laborans [non] 
sudaverit; nervi enim sudore infestantur. est enim par^ 

241 ostocopte^ prior sincopationis. sic eum curare oportet. caUda 25 
eum fomentabis ab armoribus et renibus, et cura post 
fomentum tergere eum diligenter, et mero et oleo calido 
totum perfrigare, ita ut in corpore digeratur. opertum 

118^b eum habeto et locis mollibus statuito, | et facito ut 

dormiat. hoc per triduum facere curabis. cui potionem so 
dabis hanc: murram ^ U, tracantum IIII, crocu 3 Ilil, 



2 affonitrio || 3 sq. saccellationes = saccelliones || 7 Veg. II 
25 II 8 sq, contrictum || 9 sq. sincopasse quam suffodisse: tram' 
po8ui\ suflusi licet tardius a terra levent pedes, tamen 
flectentes crura incedere leiolent Veg. || 10 a terra in marg. 
add. II 16 si suppl. B || 23 stocopus: corr.B | non<multmn>? 1| 
24 sq. pary stocopi sic 



MULOMEDICINA CHmONIS 242—245 73 

mellilota o^ I, alica loticia p.I, thos mascnlmii ^.I. 
liaec omnia tasa et cribata^ ex eo medicamento coclearia 242 
dno cmn caldae emina «««ccidiabis, ut sncmn faciat. cui 
admiscis mellis coclearia 11 et aquae emina et olei rosacei 
5 ciatos n. his omnia potionabis per plures dies, donec 
sanmn fiat. et vulsicis baec potio et tensioni yalde prodest. 

YI De impressione sanguinis. qui hoc morbo tenebitur, 248 chi- 
ut ei molestus sanguis per nares ambulet, signum erit hoc. ^ud oap^e 
supra modum peractum esse iumentnm scias. cui cele- 

10 riter sic succurras. coriandri viridis sucum per comum 
naribus sufiundes. vel porri sedivi sucum in naribus suf- 
fundere debes, vel pollinis di^ et thuris polline tantundem^ 
algallici radicem pondo -r- et amulii p 3. commixta haec 
omnia, his partem tertiam ex yino nigro suffandes. 

15 Vii De sanguinis molestatione. sanguis si molestus 244 ohi- 
iumento fuerit, signa erunt haec. corpus et cervices fri- ^^^^^' 
gidae sunt et oculi turgescunt et tristis fiet et fastidium cap. vn 
patietur et attonitus dif&ciliter se iactabit. sic eum cu- 
rabis. sanguinis detractionem facies de cervice, abstinebis 

20 ab aqua primo die, ne nimis bibat. potionem dabis sic: 
trisaginem et centauream violaceam et nitrum aequis 
ponderibus admixta, bene tusa et criblata. ex his cocle- 
aria diuma ex aqua dabis. haec potio et sangninis et 
humores et morbos imminentes purgat, et sanus fiet. 

25 Viil De sanguinis detractione, unde fieri debeat san- 246 ohi- 
guinis detractio. morbidis sive valitudinariis sanguinis de- '^'Swiri^ 
tractio debet fieri, ex quibus morborum vitia evincenda sunt. c»p- (^^) 
dico autem de superiore vena cervicis, quae est inter eas 
prima, praeterea quam solam observare debeamus; haec 

so enim sola maxime ad salutem pertinet. ex qua conser- 

1 alicaloticia: loticia = lota; symphyti vel anagallici 
Veg. 1 2 cribata = cribrata || S caldas manus accidiabis: cum 
aquae calidae hemina Veg. | 7 Veg. II ^^ || 11 sertivi || 12 pol- 
linis triticei Veg. || 18 amyli semiunciam Veg. || 14 snffondes 
sangainemque praeclndes Veg. || 15 Veg. II 27 || 18 difQcile- 
qne curabitnr Veg. Q 20 sonmique indulgebitur copia moUibus 
Btratis add. Veg. || 23 aquae tepidae Veg. || 27 debet addidi " 
28 cf, supra 7 



74 MULOMEDICINA CHIRONIS 246—260 

vatnr omnis statos corporis. omnem iumentum, si faerit 
corpore plenum et crassum, coinquinatum morbum statim 

246 se incipit scalpere aut etiam parietibus se adfrigare et 
119'a dentibus comedet et subinde conunoYet | totum caput 

et auriculas demittit, auscitatur frequenter et priora genua 5 
iactat altemis et oculos lucidiores adferet et plurimum 
dormitat et 9»onnunquam sanguinem adsellatur vel etiam 
meiet. eorum autem debet superior vena aut duo aut 
tres aut 4°' . . . sanguinis laxari, quae a verticibus usque 

247 ad tempora descendunt. similiter eorum, qui febricitant. lo 
sic cognosces: quorum caput ducitur usque ad terram. 
his ergo a temporibus ex ipsa facie debet sanguis de- 
trahi. et ex alio loco aut ex posteriore parte eius san- 
guinem quisquam detraxerit, contractionem patiuntur ner- 
vorum. nervus enim, qui est ad articulum lumborom, is 
totius corporis principalis, non tantum hoc sed et de huius 
morbi, qui appellatur maleos, causa solutus totus sub- 

248 iaceat, quotiens ei sanguis emittitur. oontingit autem boc 
a frequentia cursionis multa, ut iiunentum evirietur. et 
hi nec stare nec procumbere possunt. quotiens inambu- ao 
lant, prioribus pedibus calcant, i;enae in cruribus plenae 
sanguine erunt et tument ei crura. quibus necesse erit 
de coronis sanguinem detrahi, ut tumorem eis ateferas. 

249 Ylin Quascunque valitudines aterapeutae smit et cronia, 
cura sua curari oportet. eas ciclo curari oportet. [et] cui ss 
autem ciclus curae adhibendus erit, sic curabis. abstinebis 
eum ab hordeo triduo, mollibus cibis eum temperabis. 
tertia die sanguinem ei detrahes dextra sinistra de oollo 
quod satis faerit, prout ipsa aetas animalis dictaverit. 
post sanguinis detractionem eum triduo viridi cibo tem- so 
perabis cauliculo vel lactuca: quantum satis est, pro 

250 modo dabis. post tertium diem cibo aBstinebis eum et ab 

2 conquinatum || 5 auscitatus || 7 nunquajn || 9 mpple 
digitos a cervice || 16 hoc rs» propter hoo {| 19 adfrequentia || 
21 bene; corr. B || 23 adferas || 24 Veg. III 6 \ aterapen- 
tescet sic || 26 et del. B || 26 aut || 27 temporabis || 28 de matrice 
Veg. II 30 temporabis || 31 colliculo, superscr. cau || 32 et addidi 



MULOMEDICmA CHIBONIS 251—263 75 

aqua. nono die coliculos madefactos offabis cnm ligua- 
mine et oleo optimo. dabis ei offas non minus XX. cibum 
dabis lactncam. hoc per triduo facies. a secundo tamen 
die adaquabis ita, ut sitiat. cimi ventrem senseris solu- 

s tnm esse, desines colicZomm offas, dare debebis fnrfdrem 
et paleam, alio die nihil aliud nisi bibere. altero die 
ducis eum in balneo et mittis eum in cellam caldarem 
et fac ut desudet et cura ne nimis tardet. et ne inter- 251 
cladatur, eicies eum. et diligenter terges mero et oleo 

10 cataplasmabis et defricito bene. dabis ei folia radicis 

nitrio | aspersa quantum satis est. potionabis eum per 119'b 
triduo oleo decoctum cum radicibus cucumeris silvaticae 
yiridis minutatim concisae. in yase novo ita decoques, 
at tertiam deperdat. et ex eodem singulas eminas per 

15 triduo potionabis. curabis, ut yentrem solvant. si yideris 
eam ninus soluto ventre esse, lenticulam et ordeum pari 
mensura friges et ex eodem bilibres singulas per dies 
singulos cum furftu*e et palea dabis. re^cies eum per 252 
dies V et promoves perminutatim, ut intelli^as, quomodo 

90 senserit ipsum corpus circa eam valitudinem, quam patie- 
batnr. post haec omnia dispumabis eum pro arbitrio. 
altera die purges et caput ex oriza yel ex rafanida 
agrea vel ex radice Itenaria. si haec non fuerint, ex liqua- 
mine optimo cum oleo mixto per nares dato. pro modo 

S5 coplas eum et tendes in expurcitiam currere. cum bene 
purgaris, solves eum et dabis ei per nares butirum cum 
oleo rosaceo mixtum per singulas nares singulas cotulas. 
si ventrem ex supra scriptis rebus non solverit, elebori- 253 
zabis eum sic. elebori albi 3 . . una et vino dulci emina 

so bene tritum potionabis. si et eleborum non habueris. 



1 sq. ligamine || 3 ter in die Veg. 5 collicorum || 6 pa- 
lam II 7 caloarem » caldariam || 8 ne intercluso spiritu pereat 
Veg. 1 12 cucumeris asinini Veg, \\ 18 reficiens H 22 ea | et ho- 
riza vel extra fida: ex oriza vel ex radice Dianaria, quam 
Artemisiam dicimus Veg. \\ 23 lanaria || 25 cuios caput pedes- 
que conectis Veg. || 28 solveris? | elaborizabis || 29 m lacuna Ci ^ : 
albi pondus unius denarii cum hemina dulcis vini Veg. 



76 MULOMEDICINA CHIRONIS 264-267 

dabis ei scaminoniuin dragmas nmnero •U* bene tritom 
cum vino dulci eminam, ut s. s. , dabis. si yideris eum 
nimis soluto ventre fatigatum, potionabis eum ypocisiic^a 
p -~ trita bene cum suco ptisanae yel cum aqua. si 
ypocistida non fuerit, dabis ei algallicum cum suco ptisa- & 

254 nae. cui cibum dabis lenticulam et ordeum, sicut s. s. 
post baec omnia adbibita sinapidiabis eas partes causarias 
eit^sdem valitudinis. post sinapidiationem ures ea loca, 
quae sinapidiasti, et curabis usta, quomodo oportet. potio- 
nabis eum per dies plures ex antidoto policresto. per lo 
plures dies promovebis perminutatim, adiectionem cibariae 
paulatim facies, donec ad pristinum modum cibariae per- 

255 yeniat. per boc ciclum valitudinis incurabiles sani fieri 
promittuntur. baec sunt autem valitudines, quas ciclo 
curare oportet: insani, carobarici, caduci (ciclo curati ca- 15 
pite uruntur), morbidi, dismierici, coriaginosi, ortqpwoici, 

119^a stropbosi (ciclo curati renibus uruntur). | 
Ghi- 256 X De capitis yalitudinibus, quae et quomodo et a quibus 
taSri cap^io ^®^^s accedeut. scire oportet, si quando in corpora iumen- 

torum alicui contigerit, ut plenitudo sanguinis a cruditate 20 
per indigestionem in eos corrumpatur. quod fit imbecilli- 
tate corporis ex perftictionem vel aestu. quae corruptio 
sanguinis, quam Graeci diaf^oram appellant, in capite se 
derivaverit circa membrana cerebri et venas ex perfric- 
tione, tendideritque membrana totius capitis. si nondum 25 
cerebrum gravaverint, distentionem faciunt ab eo, quod 
257 somnum . . . unde fit scotomaticus. est autem valitudo levis 
ini^um valitudinum infra scriptarum. qaod si coeperint ipsa 
membrana cerebri gravari ex eadem corruptione sanguinis. 



3 ypocistia: in marg, ypaquistidos || 8 eisdem || 10 i. e, 
noXvxQfjarca || 16 carobarici = TiaQriPaQiiioi JB, insani cor- 



I 16 morbidis intecti: corr. 
18 Veg. in 1, 3 (III 8) 



roborari Veg. perperam \ curato 

Veg. II 17 ortotonicis: corr, Veg. 

23 dyaforam || 26 quae j sq. noxii san^inis virus in caput se 

rapit. tunc enim repletis venis cerebn membrana distenditur 

et somni salubritas irequenter ezcluditur Veg. || 27 stomaticus : 

corr. B || 28 in ictum: corr. B \ scriptum | quo sic: corr, B 



MULOMEDICINA CHIRONIS 258—261 77 

facit capitis dolorem, quae graece cephalqponian appeUant. 
quod si in una parte cerebri haec comiptio veni^ et 
innndaverit, ex eadem parte doloris gravatas amens 
fit apiosns. ex qua gravedine in illam partem cor- 

5 poris girat tanquam post molam. unde nec videt, cerebro 
enim yistis in oculis pascitur et in eorde sensns. inde 
haec onmes valitudines, quae e cerebro oriuntur, nec vi- 
dent nec sanae mentis sunt. 

&eneticus autem fit, cum medio cerebro corruptio san- 258^ 

10 guinis grat^ando membrana tenderit nimis. ex quo fer- 
Yore sanguinis et tensionis totius capitis a cerebro et 
insanus fit. unde subito persaliet, praesepium exilit yel 
parietibus, et exfrenat et inregibilis impingit. 

cardiacus autem fit a nimia epifora totius stomaci et 259 

15 toracis strictura et concussione cerebri et pressura cordis 
a corruptione sanguinis ex ratione s. s. unde contingit 
totius corporis sudor et alienatio mentis, de qua causa 
di£&ciliter liberantur. 

haec similis ratio toracis si apioso contingerit, rabio- 260 

20 sum facit ex ardore nimio iocineris . . . cordis et spa^us 
nervorum in corde constringitur. ex qua constrictione 
et rosione ipsius loci mordendo se comedet et amen- 
tatus a corde fit his valitudinibus s. s. aliquando iumen- 
tum de periculo liberatum, si contingerit ei post cu- 

25 rationem, ut aliqua pars cerebri minuabitur vel plus 
intumuerit, post sanitatem semper erit meptum, cuius 261 
signa erunt haec. piger fiet, etiam et in ambulandum 
tardius sequitor et in illa parte capitis, uhi viti ea causa 
inesse videtur, difQciliter se praegirat et in eam partem 

so ambulans illo latere parieti se iungit. si exun. in con- 
traria parte conatus faeris in ambulandum ducere, vix 



1 cephalonian || 2 Veg. III 2 \ venisset || 5 ad molam Veg. 
6 viBis I pascitus || 9 Veg. III 3 \\ 10 gradando || 14 Veg. 
III 4 I stoci, ci 8uprctscr.\\ 19 Veg. III 5 \ toricis | a opioso || 
20 ezardere : ex ardore emm nimio iecinoris et sanguinis venae 
cordis nervique praefocantur Veg. \ spaumus || 26 ineptum suppL 
Veg. II 28 subici: corr. Veg. || 30 ambulas 



78 MULOMEDICINA CHIEONIS 262--264 

119^b persequitar. si per aliam partem tenaeris | eum ad am- 
bulandmn ducere, facilins seqntlMr. bic erit semper habens 
pabolam. in ambolandam non aentiet plagam, qoi et 
ambolataram saam perdit. ambalabit semper sabmisso 
capite, qaam yix a terra aUeyabit sed st eam sta- s 
taere voles, quomodocanqae steterit, et si oancellatis pe- 
dibas yel extensis, non se movet nisi difQciliter, qnasi de 
somno experrectas videbitar. hic et minas yiderit semper 

262 corato corpore et ^anos. qai nec cibam nec potum re- 
casat. qaod est insaniae genns, coios caratio diffioilis est. lo 
qaem sic carare yolens corabis eam cjclo. difficiliter post 
caram ad sinceritatem mentis reyerti possant. omnibas 
autem yalitudinibus s. s. sanguinis emissio de temporibas 
prior est, sed et de matrice aliquando. cnra aatem 
omnium paene similis adhibetor. quamm yalitndinam is 
cura et potiones singulis capitnlis suis inferius demon- 
stratur. 

263 XI De cerebro commoto. si quod inmentum cere- 
bmm commoyerit, hic morbus nequam erit. signa erunt 
haec. prayus ambulabit et pedibus subinde offendit. simul so 
si inngere eum yoles et eius caput si strinzeris, yalidus 
sub iugo cadet. sic eum curabis. baccas lauri numero XX, 
nitrium p semis, rutae manipulum, omnia haec bene trita 
cum aceto acro et oleo rosaceo optimo. ez his omnibus 
praemixtis perongito caput eius et cerebmm, et inter aari- ss 
culas imponito crebellare de pelle lanata aut pannum 

264 similiter. si haec non habueris, snmito farinam ordeaceam 
et resinam, ex eo cataplasma imponito in cerebro. si nec 
hoc habueris, cerotum facito [et] ex oleo Ciprino et cero- 
tum in linteolo inducito et imponito inter auriculas. reli- so 
quum corpus potionibus curabis sic. cancros fluyiatioos 



1 sq, ad ambulandom ducere del. B tamquam dixrdv 
ex p, 77,31 II 2 seq sic \ habens: ayens Jtf; amens pabulanB 
JS il d pabalans || 6 sic || 8 expertus: corr. B jj 9 curatn | 
yanuB: corr. B ilO insama || 11 si cnrare yoles B |j 14 et 
add. Veg. \\ 18 Veg. III 7 ; H 251, 5; Peiag. 50 \\ 24 son 
acro Veg. 



MULOMEDICINA CHIRONIS 266—267 79 

tres conteres et brassicae perinfdndito ~^ lactis sexta- 
rittm, olei datos n, percolato, haec ita dato per os. 
si haec non habneris, aqnam mulsam facito, melUs 265 
ciatos •n*, aqnoe caldae sextarimn •I*, croci ciatum •I-, 

5 eadem coquito et da p libram. ex his omnibus admiztis 
pastillos feusies, qui s. s. ex aqua frigida diltiitm' et 
cremorem facito et dare bibere. et si non habaeris 
aqnam, noli dare, nt illnd bibat. si ^ieme corabis, su- 
mito farinam triticeam et dato eodem modo, sicut s. s. 

le sic sanum fiet. 

Xll ABsmTus de capitis dolore. capitis dolor si fderit, 266 
qui morbus graece cephaloponia dicitur, id est cephalargia, 
signa eront haec. caput, auriculae ei iaoebunt et oculi 
gravitatem patiuntur | temporaque gravitate conligata 120^a 

15 eront nec cibum appetit. et quibus iam morbus inest, 
"feausa caput post se, ambulans vacillat corpore toto 
erebroque et umbram suam naribus aspiciet. hoc accidit 
ex corruptione sanguinis, quae Graeci diaftora appellant, 
tonc, cibum, quem conoeptum venire oportet in duas partes, 

20 ita id natura postulat, si in his constet venis, quoe circa 
tempora, et membrani^, qaae cerebro sunt. quibus yenis 267 
praeobfurati^ distentio sequitur. quae non solum capitis 
dolorem praestat, sed et reliquum corrumpit corpus. cu- 
ratio eius rei haec erit. sanguinem ei detrahito a tem- 

25 poribus. cum satis tibi visum foerit, oleo et aceto com- 
mixto caput perunges. si autem hiems erit, ordeum pridie 
infnndito et decoquito, ut caldum fiat, et in saccellum 
mittito et caput eius ^ene foveto quamdiu; antequam 
reMgescat, bene vaporato. sanum fiet. 

1 conteres diligenter et cum daabus unciis Bucci caulium 
addito lactis sextario Veg. || 2 colatum per os diBfundes ad 
comu Veg. | 4 aqna | calde post sextanum I {| 5 da: adipis 
lib. I GothantM Veg. || 7 tremorem || 8 sigeme || 14 tempore 
qoae 1 16 Veg. III 8, 1 sq. \ causa: quassat B \ post se: 
ponit? I 17 umbramque euam yelut odorantes expayescunt 
Veg. { 18 dyafora || 20 ut scripsi: in | quo || 21 membra 
neque ) 22 praeobduratio || 26 rems: corr. Veg. || 28 yene 
foTeio I aqua diu B 



80 MQLOMEDICINA CHIRONIS 268—271 

268 Xlll FARNAx de capitis dolore. qui capitis dolore 
yexabitor, signa eius erunt haec. tumor circa oculos ent, 
caput mobile habebit et pabulum recusabit, et lingua et 
palatum et labia turgescunt. ex hi5 locus si obduraverit, 
quantum morbus crescit, eo magis caput turgescit. sic s 
eum curato. sanguinem de palato mittito. creta Gimolea 
ex aceto [et] infusam et merdam bubalam recentem et 
cominum tritum, haec onmia admisces, bene maturam 
facito et in cacabo super carbonibus bene caldum linito. 
curabis tamen, ne eam cretam in capite eius adstringas, lo 
et aceto acro rigabis. deinde et calda ad curandum eum 
fomentabis. hoc idem facies, donec sanum fiet. 
sotto-260 XIV De capitis dolore. si caput doluerit, sic intelligas 
pitis doiore ^x gravedine et ex eo quod assidue praesepio caput deponat, 
14 cap g^ g^ QQ quod adlacrimatur. sed oportet flebotomare i5 
eum desub oculis aut temporibus vel de palato. et absti- 
neto a cibo et potu primo die et sequenti die, et pro 
modo dabis ei bibere, deinde fenum adponere et furfures 
et paleas debes. vesperum potu dato et ordeum pusillum 
cum palea et paulatim cibum et potum adicito, quousque 20 
sanum fiet. 

270 XV S0TI0NI8 aliter de capitis dolore, si fuerit. et 
hoc circa boves fieri solet. et si aliquod rotundae ungulae 
caput doluerit, dif&cilis cura videtur esse. signa habebit 

l^Cb haec. tempora | eius colligantur et male escatur et am- 25 
bulans i;acillat et agitat se toto corpore. evenit autem 
haec valitudo, quando in venis cibus corruptus fuerit. 

271 curabitur autem sic. sanguis mittetur eis de temporibus. 
hoc quando statueris, perunges eum aceto et oleo mixtum, 
hieme vino et oleo similiter, et perungetur sequenti die 3o 
ex ordeo sacellione vaporato hieme ex aqua triticea cruda, 
aestate ordeacea. et si minus videatur a te profecisse, 

1 Veg. III 8, 1 et 4 || 3 ligua || 4 hic | se obduraverit. 
B \\7 et primum del. Veg., et dlterum potius B || 10 adstrin- 
gat II 11 aceto addidi jl 18 Veg. III 8, 5 \\ 14 in ma/rq. 
pro cap. extat haec nota y |J 16 autem | sq. abstinet || 17 pn- 
mo (i. e. I) addidi \\ 26 facillat || 30 vini || 82 a testate | a te 
ut SiTt6v {pro a testate) del. B; autem? 



MULOMEDICINA CfflRONIS 272—276 81 

ficus yirides in sacellione mittes et decoques et facies cwai 
aqna ad sextarium, infondes per os et deambnlei posil- 
lam. nnctionem autem facias baccas lanri grana nn- 272 
mero XV et irin Illirica 3 n, mtae quod suf&ciat. haeo 

5 Uqfies diligenter, penmges tempora et nares eius et iron- 
tem calido, si hiemps fderit; si aestas, sic iUa uteris, 
qnomodo est. hoc et circa omnes caput dolentes fac. 
ntere autem et clistere ex nitro et melle et oleo et aqua. 
ante produces stercora ex aqua calida et cataplasma ex 

10 farina ordeacea commisces, resinam duram aut fici radices 
coques. adiuvat enim et in bubus. 

XVI De capitis morbo farnax. quem sic cognosces. 27S 
caput et auriculas demissas habuerit et in ambulationem 
conquassatur, toto corpore feritur, nec enim cibum sumit. 

15 sic eum curabis. sanguinem de temporibus detrahes et 
desub oculis. tempora curabis sic, ut s. s. sanum fiet. 

de capitis morbo policletus sic scripsit. cum a 274 
capite morbus oritnr, primum cadet illi reuma in caput 
et caput ei grave fit nec oculos erigere possit. nisi forte 

so accesseris ad . . . auriculae ei stabunt, oculi graviores erunt, 
et spiritus crebro ducit, nonnulli rigores insequxmtur et 
pilos horridiores habebit, difficilis servit. eum morbum 
sic curato: et sanguinem emittito dextra sinistra de collo 
et abstineto ab aqua, ne nimis bibat. curato caput eius, 

25 sicut supra scriptum est. sic sanum fiet. 

XVn FARNAX de distensione. quod iumentnm a 275 
dt^nsionem laborabit, signa erunt haec. caliginem 
patietur sive tremet totns. haec autem valitudo accedit, 
si qnando^ iumentum ex aquae epifora et indigestione 

)onon dormierit et substrictus manserit. | huic membrana 120^a 
capitis tenduntur et refrigerationem sanguinis non pa- 



1 enm || 6 liges || 6 coUido vel callido cod. \\ 14 fervitar 
^l 16 ut scripsi: eum || 17 Pollicletus || 20 ei M: et || 25 sicut 
supra scriptam est in cod, ad initium cap. XVII delata (sicut 
usque ad totus l. 28 rubro scr.) : transposuit i || 27 ad extensi- 
onem: corr. B || 28 Veg. III 9 || 29 aqua || 30 membra || 31 dis- 
tenduntur Veg. 

Malomed. Ghir., ed. Oder. 6 



82 MULOMEDICINA CHIBONIS 276—278 

tiuntur, mide et minus vident. haec antem yalitado 
initinm est et ceterarom valitadinum: quod membrana 

276 oapitis sine sonmo, orinntur. si hoc enim in initio ca- 
ratum non fiierit, ez hac re fiunt apiosi, insani, rabiosi, 
frenetici, cardiaci. horum autem omnium cura capitis s 
prima est. ceterae prout se ostendiderint causae, aliis 
adiutoriis adiunctis medentur. sic eum curabis. qui a dis- 
tensione pressum faerit, sanguinem ei de cervice emittito, 
in quantum pro magnitudine corporis aestimabis. et aceto 
et oleo aestate totum corpus perunctum perfirigabi^. sed lo 
loco refrigeranti et tenebrigoso inclusum habeto et ster- 

277 cora mollia obponito, ut se proicere possit. detdta loca 
calidiora et exiguo cibo eum alimentato fartee et 
palea vel lactucarum folia, non multum, sed ut alimen- 
tum habeat. jpotum praeterea similiter exiguum dabis. is 
et s^ co^erit melius ^abere, mediocribus ambulationibus 
eum exercebis. cum iam tibi visus erit posse cibaria ac- 
cipere, ordeo infoso paulatim per crementum adduces. si 
intra dies V vel VI non proficerit, sanguinem ei iterum 
de temporibus emittito et curato caput et hunc curando sa 

278 deserere noli. potionem dabis eam, quam opioso. accepta 
sanantur. nasturcii semen p uncia, apii semen p -^-, argal- 
licum p-7-, petrosellium J-r-, aneton p-f-, papaveris 
^Tlvestri semen pondo -^-, piperis 3 numero •III-, croci 

5 'I*. haec omnia bene trita et cribellata ex aqua tem- ss 
pera et trociscos facies, ut habeant 3 singulas. et hoc ex 
aqua dabis dissolutum trociscum unum in dies singulos 
per plures dies, donec sanum sit. si cibum non appetit, 
[et] ex suco j^tisanae unum trocisei«m solutum diumum 
dabis. vinum ntmquam dederis. haec enim valitudines 3o 
accepto vino in peiora vertuntur. 

3 somno: 8C. sunt || 7 medetur || 10 perfrigabit || 12 debita: 
corr. B^ declinabis Veg. || 16 positum: corr. Veg. \\ 16 flie 
operit melius ab re: cum convalescere coeperit Veg. || 17 cibaria 
largiora Veg. || 19 VI scripsi: ei (ut puto, pro ui i. e. VI); die 
septimo Veg. \\ 22 apii semmis, ^seminis lactucae^ Veg. \\ 23 an- 
trum II 24 silun: cf. infra 286 || 27 trocis: suppl. Veg. || 29 tpi- 
sane | trocis || 80 nunquam Veg.: quem 



MULOMEDICINA CHIRONIS 279—282 83 

XVni Si quod iumentuin opiosum fuerit, signa demon- 279 
strant haec. in praesepio incmnbit, oculos fensos habebit et 
auiiculis dimicat, et non multum yidet et oculi eius lacrima- 
buntur, et girat tanquam post molas. hic erit opiosus. 

5 sed si in rabiem conversus fuerit, sic intelligis. | subito 280 120^ b 
hinniet tanquam sanus, et morsu appetit aut parem suum 
aut hominem, aut praesepium perrodet aut ilia sibi mor- 
sicis comedet. sic eum curabis, tanquam opiosum. loco 
tenebroso eum includes, ordeum ne dederis, et mollibus 

10 cibariis iuvabis. magis tamen apium viridem prius, quan- 
tum yolueris, ei da. sanguinem de temporibus detrahe 
vel de cervice quod satis fuerit. caput ei curabis sic 
acopo peruncto hoc: oppoponace $ ->>, resina terbentina 
p 'II-, galbani p -=-, [opponace ^ -f-], resina fiicta 9, 

15 mastice Chia pondo -r-, cerae libra, oleum vefus pondo -r- . 
ex hoc ei cerebrum frigas, et oleum liquidum in auriculas 281 
suffandito, et ex sacellione cerebellum vaporabis cerebel- 
lare opposito vel acopo. quo modo caput mxmgiU) et ex 
potione sic cottidie potionato et coUirio acri sic eum in- 

10 ungueto cottidie, ut caligo eius auferri possit. si ex hoc 
non profecerit, caput ei ures et tempora sic sub ipso 
protocomio semisse iustissime ures, vel pinna empiema 
fiacies, hoc similiter et super venas temporales facere 
curabis. plerique tamen tabulare in palato usto solo sani 

25 fieri possunt. illa enim ustionis restauratio et nimites 282 
fervor facit membrana capitis alienata ad sanam mentem 
pristinam et sanitatem reverti et salit;ae plAs flegmatis 
aufert. medio autem die adposito freno herbam aut fenum 

1 in ma/rg. XIX cap. |{ 2 densos: corr. Veg. \\ 4 maleos: 
corr. Veg. || 6 Veg. III 11 || 6 inniet | morsus: corr. Veg. 
7 porro det , mordicans Veg. || 10 iubabis || 11 voluerit Veg. 
12 8^. si cacabo: corr. Veg. \\ 14 resinae frixae uncias II 
Veg. II 16 masticis tritae uncias 11 Veg. \ utrius: corr. Veg. \\ 
16 solmn: corr. Veg. |j 18 apposito Veg. | vel coco: corr. Veg. \ 
iniunto sic || 19 potionata I collirii j sq. in unguero || 22 hiem- 
pima: iiLjivritux B || 24 taoi lare: corr. Veg. || 26 et nimius Bi 
eoim his || 26 fervor enim foci debilitatem capitis tollit Veg. " 
27 salibera: corr. B ! flegmates || 28 adfert 

6* 



84 MULOMEDICINA CHIRONIS 283—286 

adpones et ordei pasillum,' deinde innovabis ei clisteria, 
toUes et ante stercora ano inhaerentia et iniusta, et post 
exinanitionem iterom infondes cucameris agrestis aqaa 
decocta, et fomigatar farina infdsa in i;inum aut galba- 

283 num, et infanditar intra cucumens agrestis relic^ua pars 5 
tusarum, miscentUr galbani, nitri obolum, deinde solvitar 
aqua, ex sextario infanditur per quatriduum tantumdem 
cottidie, aut stercore sicco humano, quod commiscetur post 
sanguinis detractionem. sed si non refirigaverit, infdnde 
compositionem talem. ratae agrestis et arthemisiae de- lo 
quam partem, radicem tundis et conteres et addes galbani, 
mtri obolum, resolves in aqua, sextario uno infunde per qua- 
triduum, 4^™ partem medicamenti per singulos dies dabis. 
121' a 284 XIX. Sotionis de insania. | si quod iumentum a bile 
sicca insanit«s fuerit factum, tanquam rabiosam sit et is 
propter pedum dolorem rabiaverit, signa emnt haec. oculos 
habent fnlgentes et sanguineos, et totus mali odoris fit, 
naribus etiam adaperfis et quasi sudans fit, aliquando et 
excutiet se et levius sudat et labia. . . adiutoria utemur 
sanguinis detractione de capite et iugularibus yenis et de 20 

285 pulpis pedum. calefactionem autem praestare ab igne et 
fumo et infandere aceto cum aqua aequali mensura ad 
sextarium unum tepidum, ut faciliter ebibat, ut iterom 
possis dare. et adpone herbam ^fofisagriam et teres, tam 
vini sextarium •I- plenum infdndes ei per narem sinistram 35 
etsi non vi. ambulet. ex hac respiret. elebori albi 5 -I- 
teres et cofhmisces cum vini dulcis sextario et infdndes 
per os, ut venter ei solvatur. sed si eleborum defuerit, 
scammonea 3 n similiter, sicut s, ei dabis. et si inutilis 
fderit aut senes aut novellus, exiguo uteris. 30 



1 ciclisteria || 2 iniusta: mista? || 4 unum || 5 cucumeris 
addidi || 7 quam triduum: c&rr. B || 10 sq. acervam partem: 
corr. B\ an acetabulum? cf. p. 92,8 || 11 sq. galbani tribulum t| 
12 sq. quam triduum || 14 Veg. III 12 \\ 16 insanis 1 18 adaperus 
sic jl 19 supple demittit, cf. supra 115 || 20 de iugularibns 
vems, de palato et post de cruribus Veg. || 21 ingne || 24 istam 
fis agriam || 26 et si non vis || 29 escamonea | et dabis 



MULOMEDICINA CHIRONIS 286—289 85 

XX Si quod iumentam insania plenum foerit, signa 286 
enmt haec. subito somnum patietur et contremiscit toto 
corpore, circa musculos armorum frequens erit iremor et 
sudor nimius circa totom corpus, rigido capite attonito, 

5 quasi de curru veniens auriculas diniicat, quasi quo 
spiritu terreatur; salivae multae candidae per os fluent, 
stare nescit, sed frequenter girat et pedibus terram con- 
tondit. sic eum cnrabis. sanguinis emissionem facies ex 
temporibus et de palato. potionem dabis hanc. opii p 11, 

lohyosciami -^, anesi -r-, apii semeh 3 H, papaveris sil- 
Yestii 3 I*) haec onmia tusa et trita. ex his coclea- 287 
riqm •!• ex aqua dabis, vel si cibnm non accipit, [vel] ex 
saco tisanae simiKter potionabis. curabis loco tenebroso 
emn stare et refrigeranti. cuius caput et auriculas oleo 

15 et pice liquida saturabis et tempora ei mtintas vel cere- 
bellarem impones, sudorem absterges, ex aceto et oleo et 
mirta arida contusa commixta totum corpus perMgabis, et 
silentium facias, ut dormiat. ordeum ne dederis. apio 
viride vel lactuca cibabis. hac ratione si sanum non faerit, 

soprosequi solent signa haec: hebes fiet, non suae mentis 
erit et in ambulationem non per . . . post ustionem cura 
tamquam roborosos. 

XXI POLICLETUS de insania. si quod iumentum insania 288 
temptatum fderit, signa huius erunt haec. oculis arden- 

«stibus erit, tanquam reumatici videbuntur, aurijculae sta- 121'b 
bnnt, et nemo eum capere potest tanquam indomitum; 
cmn prensus foerit, oonatos in pariete pectore expellet. 
sic eum curato. sanguinem de toto corpore emittito, co- 
opmto caput ilHus de vestimentis vel quadrupedem de- 

aoligato, et opertoriis operitur bene, ut sudet. si sudaverit 
et dormierit, sanus erit. et in tenebras eum statuito, et 
silentium fiat, ut dormiat. sic eum curato. potionem hanc 289 



6 quos H 8 Veg. III 12,5 \\ 10 sq. siluri || 12 [vel] ex Veg. „ 
15 minaas: corr. Veg. || 21 per<get>? prodiet? || 23 Veg. III 
12, 1 I PoUicletns {| 27 parietibus se illidens conetur enugere 
Veg. II 28 si || 32 Veg. III 12, 6 \ si 



86 MULOMEDICINA CfflRONIS 290—292 

dato. herbam saxifregam, qaae nascitur locis humidis, 
pondo -II- , pistato in pila, ex aqua mulsa dato. si hoc 
non habueris, lactis caprini sextarium •!* . quod s. s. , in 
unum dato, usque dum somnum adducas. si somnum ad- 
duxeris, sanum fiet. si hoc non proficerit, potionem hanc 5 
dato. cominum rusticum, qui similis nascitur aniso, p -11-, 
tundito in pila et cribellata ex aqua mulsa dato et oleum 
obolum addito et sic ei potionem dato. si hoc non ha- 
bueris, de suo sibi circum brachiolo vellito et fumigato. 
sanum fiet. 10 

290 XXTT soTioNis de insania. si vertiginaverit et foriam 
passus fuerit, hoc ^glipsis patitur assidue, et laboriose 
giraverit. intelligitur autem passio ex eo, quod sangui- 
neos oculos habeat et se ipsum mordet et tremet, totus 
sudat et calcitrat et exilit ad mordendum homines et 15 
fodit terram, in praesepium se proicit et ad parietein. 

291 caput ponit. curatur autem hoc modo. solve illius iugu- 
lare^ venas, satis sanguine detrahito, abstines a cibo illa 
die, qua fle&ofomabis, et infunde per os turis dr. , ex aore 
solves aceti albi sextarium •I- , e^ panacis radicem, et auferes 20 
quae in ano sunt stercora. clisteria per quatriduo et da 
manducare in cibariis aut porros aut fenum moUe aut 
herbam. at ubi refeceris, da ei cibum, quod consuetus erat. 

292 XXm soTioNis de insania, si quod iumentum in- 
saniam patitur. evenit hoc autem a calore solis va- 25 
lido et si multum cibum ediderit. cognoscetur autem ex 
eo, quod pes eius contrahet, iterum se transferet et quod 
in altum saliat et se convertat etiam, ut mordeat, et 
caput in praesepium conKdet. defluent de ore flegmata 
gracilia multum, et sanguineos habet oculos et in gressu 30 
gravabitur et adlevare caput non potest, piger fiet et 

1 saxifraffae Veg. || 3 Veg. III 12,4 l 11 vertigmaverit | 
12 hoc = ob hoc I gUpsis: = iydBi^i^Big B || 17 Veg. III 12, 2 \ 
sq. iugulare || 19 flomabis | drecare : dr. , ea resolves B || 20 Veg. 
III 12, 3 \ epanacis || 22 tibariis || 23 at B: aut | refecteris |[ 
26 evenit B: et venit || 26 ediderit = ederit || 29 Veg. III 
12, 1 



MULOMEDICINA CHIRONIS 293—296 87 

^DSus intos nlulat, mugit, os convertit. cooperies ei ocu- 
Inm et colligas firmissime, ut insano et caeco similiter. 
curatur autem sic, sanguinis detractione multa | de pa- 298 121^a 
lato aut de collo et de cruribus, et alia die mane bibat 

5 aquam frigidam. deinde datur ei fenum et tertia die in- 
fiinditnr anacaUidis tritae. est autem genus herbae flore rt«5- 
seum pusillum, et granula in partes in foliis pusilla in- 
haerentia; dicitor a quibusdam miosota j*ur . . . anagal- 
lidem tritam cum aqua sextario -I* [trita] ei in os in- 

10 fonde. sed frenum impone, ut contineat. . . 

. . . sequetur. quasi oculis dormitantibus erit et in 294 
praesepio assidue decumbit et capite parietem expellit, 
qui nec cibum appetit, [et] nisi ei manipulos offeras, 
ut manducet. subito quasi dormiens hebes fiet, labrum 

15 superius deprayare incipiet, quasi paraliticus aut sidera- 
ticius, et yix ad se redit eius labra solent in novissimo 
acrovaricia fieri, yel alia signa insaniae peiora ostenderit. 
sic eum curabis. sanguinem ei de ceryice dextra sinistra 
mittito, prout se corpus habuerit. potionabis sicut s. s. 

20 solet haec yalitudo haec signa in noyissimo adferre, 295 
ut fiat insanus simile rabioso. tenstis erit, ut aestimes 
eum suae mentis esse. oculi lucidiores sunt et quasi 
sanguinei, et morsibus hominem persequitur et propodas 
hominem percutit similiter et calcibus, non patietur ho- 

35 minem sibi accedere , sed ut fera bestia hominem ore 
patenti capiet. cibum suum conficit. interdum aliqui- 
bus diebus quasi suae mentis factus adquiescit, et in- 
terdum iterum similiter faciet. sic eum curabis. religas 29G 
eum ad praesepem et curcubam ei impones, caput yeryenis 

30 fot^ebis et sinapisabis et sufPumigabis soporibus. hoc facies 



1 sensus: cwr. M i| 3 Veg, III 12,2 \\ 6 vnfra 533 flos- 
culum habet oculum rotundum et yalde exiguum | florisseum: 
corr. -B II 8 miossotaur sic: — (iv6ga}ta, postea mamla rubra^ 

o 

in qua i8(?) g hgere mihi videor: miosota teris ergo B \ anangal- 
lidem || 13 et si B \\ 14 Veg. III 39,1 || 16 solet || 17 ». e. 
&%ifas yarica (= distorta) B \ insane | ostenderet jj 30 foUebis 



88 MULOMEDICmA CHIRONIS 297—298 

per plures dies. si ex hoc non proficerit, ures ei medio 
eapat a vertice a fronte tribus locis in trigono duobus 
digitis distantibus. ures ei temporales venas decosatim 
similiter et labium per contrariam partem, sicut sidoratici 
uruntur, sicut s. s. , pice liquida et oleo perungues. solent 5 
et religari et stercore obru^, ut insudent et obdormiant. 
cui si somnus venerit, sanum fiei 

LIBEB ir, 

297 1 de rabioso 

2 de cardiaco lo 

3 de cardiaco 

4 de frenetico 

5 de linioso 
121^b 6 de emplectico | 

7 de alienato i5 

8 de rovoroso, ibidem est et potio 

9 de sinacen 

10 de fragmam 

11 de ydrofoban 

12 de spasmo 2% 

13 de caduco 

14 de caduco 

15 qui aquam Yoment 

298 16 de ciferinon 

17 de sideraticio 25 

18 de solis percussum 

19 de cruditate 

20 de bulimo 

21 de paralitico 

22 de polippo 30 

23 de maleos, id est morbos articiilares 



4 sidoTatici = sideratici || 6 Veg. III 12, 7 \ obririutim 
(«tc) fludent: carr. Veg. || 7 mhscr. explicit liber tertiua in- 
cipit liber quartus || 18 linioso == lienoso || 16 potius fl 17 sna- 
cen II 19 ydrofaban || 24 qui|^rinon || 27 ruditate || 28 bulinio 



MULOMEDICINA CHIBONIS 299—300 89 

24 de eruptione vt*lsi 

25 de plectora 

26 de suspiria 

27 de suspirio arido 

5 28 de succutan^o qui s. s. 

29 de farciminoso 

30 de arida tusse 

31 de pulmonis labore 

32 de dolore qui s. s. 299 
10 33 si yexabitur a qui s. s. 

34 de ortqpnoico 

36 de ortqpnoico 

36 de litargico 

37 de morbo regio 
15 38 de bile 

39 de bile arida 

40 de vomica 

41 de podagra 

42 de orthocolo 

20 43 de tussi ab inferioribas 

44 de emfraxin, id est de obturatione 

45 de timpanitico 

46 de obturatione 

47 de ydropico 

25 48 de fartoso 80a 

49 de ecedermia 

50 de sintectico 

51 de ictero 

52 de strophoso 

30 53 de iocineris dolore 

54 de labore qui supra 

55 de dolore qui supra 

56 de ventris inflatione 

57 de stentini versione I 122'a 



1 volusi: corr, infra 357 || 3 suspirioso vnfra 360 || 6 suc- 
cutano: corr. infra 363 || 11 ortotonico | 12 ortotonito || 21 cenen 
fraxinides |{ 26 ecederamus || 27 emtection|| 34 versatione infra 420 



90 MULOMEDICINA CHIRONIS 301—303 

801 I Si quod iumentum rabiayerit, sic intelliges. subito 
hinniet, auriculis erectis dimicat, capite erecto erit, nec 
stare poterit, sed girat interdmn, quasi quaerens aliquid. 
solet tremor et sudor aliquando esse, et non patietur ac- 
cedi sibi et [non] praesepium corrodet; aut si quis circa 5 
eum iumentum steterit, totum eum comedet. solent ilia 
sibi sic comedere, ut intestina sua foris extrahant, et 
clamant frequenter. plerumque haec valitudo sanis con- 
tingere solet, cui tamen obripi poterit. sic eum curabis. 

802 sanguinis detractionem £acies de temporibus et de auri- lo 
culis aut de cervice dextra sinistra, paene de omnibus 
membris. haec enim valitudo accedit ex abundatione san- 
guinis. potionibus autem adiuvatur haec cura eis simi- 
iiter, sicut superius insano demonstrat;^. sanum fiet. quos 
soli depressos inveneris, recludes eos et frigida perfondes, i5 
aui moriuntur. solent autem et quiqui ab eo morsi faerint, 
similiter rabiare. 

808 n ABsntTus de cardiaco. si quod iumentum cardia- 
cum faerit, signa erunt haec. cuiusmodi autem fit nitidus 
toto corpore et totum ventrem sursum versus ducit et diu 20 
subversus plurimum expectat, qui et tristis fit . . . haec 
sunt signa. quae curantur sic, ex rebus termaticis qui 
excalfaciunt, quas et per nares sufiundes et per os prensa 
liwgua : piper tritum bene, in quo admiscebis vinum et oleum, 
aut scilla trita aut lauri folia aut thus aut aristologiam 25 
aut mirram aut cominum aut aliis rebus similiter, quae 
solent excalfacere. escis eum aridis cibare iubeto. habeant 



1 cf. Veg. III 11 2 inniet | demicat || 8 ffuirat | 5 non: 
nonnunquam? vel morsu? mordicans Veg. || 9 obripi » obrepi 
^, abripi? || 14 insana demonstrabis || 16 solide pressos || 16 aut 
scripsi: et || 18 H 98 \\ 19 XayaQbgylvstai: scriptor Latinus 
XiTtccQbg vel legit in exemplari sm Graeco vel confudit cum Xa- 
yaQ6g II 20 sq. &v£6na'Kaig tiiv yatniQa^ wxtmn^g icti xal Xsto- 
nfipbivog ot re Sgxsig oldoHav «al tb y6w J 21 ezpectat « 
spectat II 23 prenssa || 24 ligua || 26 stilla || 26 ^ Ofjt^gvav 
ri d^viiov 1 Ti totg &XXoLg ^BQUMvtiMlg || 27 vescis: corr, B { 
andiis 



MQLOMEDICmA CHIRONIS 304-306 91 

opertum corpus. vino et oleo suffiicabis. habeat autem 304 
coopertum pectus, et totum Y«ntrem eius salfu/re trito 
et oleo fricare te oportebit. curabis autemi, ut, ubi stat, 
mundum sit et substratum habeat e rebus, quae odorem 
5 faciant, murta aut laurum aut huius simile aliquid. cum 
quando autem hoc vitium si^^ haec [equa] excesserit, 
iit s. s. est, ut ambulare non possit et pedibus infirmus 
sit, et de pariete in parietem se conlidet, et fantasietur 
et caput demissum habeat, dolore satietur, et quotiens 

10 adlevare se volet, non potest, ut exuitus s. s. ... qui 
exuitus eius incadet et vix meiet. scire autem debebis 
in hoc et fele eius in ipso iecore solvere. unde hic vi- 
vere non potest. 

m Si quod iumentimi cardiacum fuerit, signa | erunt: 805 122^b 

15 huius incZinabit caput, in ambulationibus non sequitur. 
haec ergo signa cui accedent, talem ergo desperare de- 
bebis. curabis autem, sicut s. s. 

rV POLICLETUS de frenetico. si quod iumentum frene- 806 
ticum fuerit, signa erunt huius: oculos subturbolentos 



1 ictto 8h i6%S7Ca6ftivos triv HOiXiaVy {uxXiexa S\ rb iFvfj&oSi 
xal Tifipsiv ^stov nBta iXaiov xal dMvai || 2 substricto: sul- 
fure tnto substitm || 4 substractum | e addidi || 5 faciat || 
6 si^g^a^ Mi si I sqq^. Ztav 6^ yivij^ai ngbg tots ysyQafir- 
pLSvoig 6ripLsioi>g, advvatst tov nsQiTtatstv, &vayiiLai6iisvog 
Sh naQatpSQStai, slg to^g toi%ovg %al t^ &navti&vti ifi- 
^ifttst xal TLatmnSg ietiv j mg nQOsiQrjtai, , xal idgot tijv 
y.oiXiav xal tovg &iiovg, ag xal tQOfiov iv a{)t& xal aicaCfiSv 
yivsc^ai xal tiiittsiv &9'Q6(og xal fii) nXatvvscQ^ai, iiXX' iitl tijv 
TLOiXiav TLatatista^at ddvvAiisvov atp^Sga xal firi vnoiiivSLV. 
iysiqsaO^ai d\ Q^iXovta fi^ dvvaa^at &XXit ftsta §iag, xal &vsana- 
%6fta to\)g didviuovg slvaL, t6 ts alSotov 7tQ0§dXXsLv xal rCQoisa&at 
t6 o^qov nat' dXiyov. yi,v6>a%siv 8h 8st, mg toH toiovtov naQ- 
siueintmxsv slg ticg &Qtr]Qiag fj x^^V ^^ ^^^ ^4^ %aQ8iav iv' 
r^SrLtai, xal ifiv oi) dvvatai. \\ 10 exuitus^a^doroi^.^ | sq, non pot- 
est, ut ex vi testes ^quoque eius adsurgant^ et vix meiet. scire 
autem debebis in hoc ^causam esse felhs^, quia venis eius 
incadit, et fel eius in ipso se corde solvere ^ y 15 iiioppina- 
bit 1 18 PoIIicretus || 19 erunt haec aut huius <^haec^ W \ sub- 
tnrbolentus 



92 MULOMEDICINA CHIRONIS 307—809 

habebit, nares et auricalas subrectas, sed mordebit nec 
patietur accedi ad se. oportebit ergo ex cervice vel ex 
pectore huic sanguinem emittere quasi ad sextaria TTT, 
uti autem lavationibus. et hoc illi dabis. radicem silci 
in vino leni odoratu infusam unam eminam per nares 5 
infundes tam diu, donec sanum fiat. sunt autem somni- 
fera optima. ad defectiones autem et ad lassitudines silci 
radicem 3 ilil, rutae acetabulum. tantundem infusis et 
liquatis uteris. 

307 Y De lininoso. si quod iumentum lininosimi fnerit, signa 10 
erunt haec. in oculis angt^li vertuntur, et tardius ambulat. 
est autem haec passio iniUum rovorosi, quibus accedere 
solet, ut latera eorum tumorem ingentem adferant paene 
usque ad cervicem et media spina alt;ei simili^ concat;a 
fiat, quibus et maxillae constrictae fient et in oculis an- is 
gu^i vertuntur. hic erit liniosus, a^ eo quod plancto ner- 
Yum media spina positum constringat totum caput et 
cervicem, unde et [in] mguli ocnlorum convertuntur et 

308 stricturam omnium commissurarum patiuntur. hoc autem 
accidit ex nimia perfrigatione, si quando tergora eorum so 
nives aut grandine aut pluvia nimia passa sunt, inde 
quo plerisque contingit. sic eum curato. sanguinem de 
cauda detrahito non multum, ne rigor rigorem insequatur. 
in eo sanguine admisces merum et oleum, calefacies et 
ipsa hora perungues cito totum tergus et cervices et supra ss 
sacellionem ex fnrfnre calido impones, ut totam spinam 

309 et lumbos tegat. altera die destringes eum diligenter et 
eam unctionem eum per&igabis. super quam similiter sa- 
cellionem vaporabis: medulla cervina pondo libra, manna 



4 silcu II 6 unam scripsi: in eam || 7 i» marg. non de silci 
radice || 10 Veg. V 27 \\ 11 agruli: cf, 316 \\ 12 in intm sicz 
principium Veg, || 14 albei simile conca || 16 sq^. anguli 
scripsii sanguine || 16 hiis erit ligosus adeo || 18 munde | 
in: ei? | agruli || 19 omnem || 20 tergo | sq, cum animalium 
dorsa aut frigore aut pluvia aut grandine caeduntur aut 
nivibus Veg. || 21 nives aut B ex Veg.: universa ut | sq, 
id quod B || 28 unctione eadem Veg. 



MULOMEDICINA CHIRONIS 310—312 93 

thuiis micias III, yidella tincias III, castoreom 5 11, oppo- 
ponace 3 n, apochima 3 II, resina terbentina 3 II, resina 
fncta 3 m, cerae pondus -— , olenm laurinmn sextarium 
•I-, oleum Cjpnnum emina, oleum daucinum sextarium. 

5 omnia haec s. s., sicca quae fuerint, tusa et criblata, iam 
cetera supra carbones | soluta in tepida, admisces ea quae 122^a 
ereta sunt, et repone in yase novo. potione hac eum cot- 310 
tidie potionabis: absintium pondo 3 .9., aristologia 3 III, 
vectonica ;ti,, petroselino 3, trisaginis }• , turis masculi 

10 5 m, castorei 3 11, magma croci 3 n. haec omnia tcm- 
dito et cemito ex aqua mulsa et oleo. potionato. sa- 
num fiet. 

VI De emplectico, id est epilentico. si emplecticom 311 
factum fnerit, sic eum cognosces. erit autem totus obli- 

15 gatus, et quasi con^trictus pedibus ambulabit, et subnatat 
a pedibus et rectum ambulare non potest conligationis 
beneficio, et in parietibus impinget. in qua parte se morbus 
profiiderit, tanquam sideratus, sic erit obligatus. sic eum 
curabis, sieut superius lininosum. si ex hoc non proficerit, 

20 ures eum in cervice, palmas dabis. sanum fiet. 

Vii De alienato. si quod iumentum aHenatum mor- 312 
bum habuerit, signa haec ostendit. oculos patentes habebit, 
nec ^entit homine. quibus et labia et ipsa orificia in- 
tumescunt, quasi ab aliqua interdum bestiola morsi sint. 

25 hic morbus valde nequam est. ex quo iumenta inflantur 
et subito moriuntur, quasi nihil habentes. praeterea ubi 
iumenta crassa et curata facta erunt, subito cadent et 
moriuntur; et nemo intelligit, ex qua causa moriantur, 
uhi iumenta ex hac ratione morti consumuntur. hic est 



1 unctias: thuris uncias IV Veg. \ vidella = bdellii | sq 
opopanacis uncias m Vep. \\ 2 apocninia: uncias III Veg. 
4 glaucinum Veg., glencmum Gesner \\ 6 soluto in tepidu 



trixaginis unciam 
epilentico = •epi- 



9 betonicae uncias duas Veg. \ petroselmo 

vel semunciam Veg. \\ 18 cf. Veg. V 28 

lemptico || 16 contrictus || 21 Veg. V 22 || 23 nem sentit sie 

(se macula nigra obductae): nec sentit hominis adventum 

Veg. II 29 ibi: corr. B 



94 MULOMEDICINA CHIRONIS 313—316 

morbus alienatus maleus, qui circumhaeret et contagium 

313 faciet. hoc est, quod hic morbus differat a maleos arti- 
culari: huic enim morbo subyenitur, articulari non sub- 
venitur. hi autem alienati vermibus confossi, ex hac con- 
inquinatione aliquando huius morbi aqualiculo suffocati & 
subito moriuntur. sic eos curabis. sanguinem ei emittito 
de cervice. potionem hanc dabis. sandonicum libra, jso- 
pum libra, abrotanum semis libra, aristologia rotunda 
semis libra, magma croci 3 H, absinthium erraticum 3 11, 

314 trisagine 3 JLLil. haec omnia contundito et cemito et lo 
utere ad onmem morbi huius locum, et ex aqua mulsa 
decoctam facies, et exinde totam gregem potionabis et 
fumigabis, sicut supra in articulario. quibus et pascua 
mutabis — utinam possint — in alia regione eos trans- 
mittere debes. illa enim pascua iam la&is suis coin- 15 

122^b quinaverunt. ita sani velocius fiunt. | 

•315 Vin De rovoroso. quodcunque iumentum rovorosum 
fuerit, quem quidam tetanicum dicunt. hic autem ab aliis 
opistotontes appellatur. cuius ego signa et curationem de- 
monstro, et unde haec valitudo accedat, et ex quibus pas- 20 
sionibus plurima vocabula acceperunt. suiit autem robo- 
rosi signa haec. erit autem sic constrictus toto corpore, 
naribus extenses et auriculis immobilibus et rigidis, qui 
nec os aperire potest, cervice recta, capite extenso, dextra 
sinistra in cervice ab humeris tensus, conligatus ab armis 25 
316 cruribusque et omnibus pedibus constrictus. nullam com- 
missuram pedum flectere potest nec cervicem recurvare. 
cui per terigia in oculis anguH invertuntur. cui caput 
erigere si volueris, praecluduntur terrigiis oculi. cui tergus 
durum et constrictum a nervis erit, ex qua causa caudam 30 
erigit nec eam movere nec flectere potest. varws a poste- 



4 hic I confessi: corr. B || 5 pertuso aqualiculo Veg. \\ 
9 magacroci | erraticum = &y^iov \ sq. uncias tres Veg, 
ter II 13 supra 193 \\ 14 ut si fieri potest Veg., ut iuvari pos- 
sint B II 15 lavis: labris Veg. \\ 17 Veg. V 23 \\ 19 pisto- 
tonis I singna || 23 extensus || 28 cf. infra 462 \ per addidi [ 
tyrigia || 31 varius 



MULOMEDICINA CHIRONIS 317—319 95 

rioribus conatur ambulare. cuins cominissurae in ambn- 
landum a nervis crepi^ant ex tensione nervorum totius cor- 
poris, unde et ilia dura et tensa a renibus habebit. ex 
quo se nec proicere ad terram poterit nec cervicem in- 

5 clinare hec nulla conunissura pedum flectere. bic erit 
ligno similis, unde roborosus dictus est. quod contingit 317 
ex nimia perfrictione et spasmo nervorum et tremore, 
unde et fetanici dicti sunt. solent autem bac valitudine 
incedere bi, qui ab igne castrati, si quando in fervura 

10 ne^Iecti inambulant et in frigore repercussi a cbrema- 
steribus nervorum spasmum passi fuerunt. similiter et 
usta iumenta in pedibus, vel quoquo loco nervi usti fae- 
rint, hac ratione, sicut supra dixi, in robor incidere solent. 
alii vero vel ex nivibus vel ex gelicidia vel ex nimio 

15 rigore sudabundi vel calidi si repercussi fiierint, statim 
rovorosi fieri solent. haec igitur passio nervorum quibus B18 
contigerit, ut plurimum a posteriori parte prensi sunt 
et a priore minus, sic facilissime curantur. qui desidet 
in Ixunbos tanquam canis, unde et opistotonus dictus est. 

20 si quem autem robor a prioribus partibus prendiderit, ita 
ut os in totum aperire non possit, hunc desperato. scito 
ergo eum vivere non posse. qui autem ex toto corpore 
aequaliter prensus est, ita ut ex aliqua parte os aperire 
possit, sic[ut] eum curato. unctionibus calidis eum per- 

25 fiigato tam diu, donec sudet, et | [et] epitogis coperito, 123' a 
loco calido eum statuito et ignem facito, ut desudet. sur- 319 
culos laureos poUice validos in ore ei inter molas mittito. 
facito cauteiium, assidue moveat. cui fabam solidam et 
baccam lauri inmixtam mane ieiunum dabis. cum aqua 

so calida et castoreo mixta per clisterios delavabis vel po- 
tionem per narem sinistram cum suco ptisanae mixtum 



1 conatas || 2 crepidant || 7 spasmum || 8 tanici | solet „ 
9 incedere | castrato || 10 nec lenti: qui .... ne^Iiguntur et 
inambulantes firigore laeduntur Veg. || 14 exige hcidia: corr. 
B; ex nivibus quoque et pruinis Veg. || 15 callidi: e calidis 
stabulis Veg. || 18 cf. infra 488 \\ 19 epistotonus || 27 molas = 
malas 1 28 moveat: sc. malas 



96 MULOMEDICmA CHIRONIS 320—322 

oleum dabis vel nunc per os eam potionem, quae infrar 
s. s. est. similiter et eadem unctione infra scripta inter 
alternis diebus uteris, ut insudet. cui ordeum molitom 

820 cum fiirfdre mixtum edere dabis, donec sanus sit. alii 
quidem dixerunt eos oportere aere candenti in arena col- 5 
ligata obruere, ita ut caput foras habeat et nares, ne 
praefocetur. et sanguinem detrahere debe^. tam diu 
in are^ protricet, donec insudet. hac re sanum fieri 
dixerunt. ego tamen ex cura s. s. saepissime plures 
sanavi. qui ex hac re non profecerit, ures ei cervicem lo 
dextram sinistram similiter decusatim, et perungues enm 
unctione infra scripta et saccellionem ex forfare super 
totum tergus calidum inpones per triduo. curabis, ut s. 
sanum fiet. 

321 potio ad roborosos ao te^nicos et opistotonos. dauci 15 
semen p •!• 5 II, cuminimi Alexandrinum p 3, sil Grailieum 
p 3, castoreum p 3, aferotanimi p 3, trixagine p 3 II, 
magma croci p 3, ysopi p 3, piper album semi 3> haec 
omnia tusa et creta bene, dantur ex eodem medicamento 
coclearia duo. aliis ex suco tisanae mixtum lassis et peri- 20 
culosites se habentibus, aliis vero ex aqua calida et oleo, 
alii^ vero ex vino yeteri datur, nunquam tamen sine oleo 
propter leniendam austeritatem potionis et faucium len- 
^tiam. 

822 unctio ad valitudines s. s. cera p libra, afroniirum ss 
pondo libra, terebentina pondo semis, galbanum p g^*, ca- 
storeum pondo §•, oppoponacis pondo -L, piperis pondo 
semiuncia, medulla cervina p §-, olei veteris quod satis 
faerit, vino veteri optimo admixtum. hanc imctionem 
uteris ad valitudines s. s. nunc vero facis ad praesens 30 



3 aut II 5 area: in arena fluviali vel maritima colligatos 
Veg, II 7 debet || 8 area || 15 Vea. V 23, 12 \ attenaticos 
epistotonos || 16 uncias II, anagallici Veg. || 17 aprotanum 
trixagne || 18 ysopi: antea succari unciam add. Veg. \\ 20 sq. 
periculosis: corr. B || 22 alii || 23 liniendam | s^. lenitiam: 
COTT. B II 25 Veg. V 23, 10 \ afronitri Veg.i aut toritum || 
28 semiunctia 



MULOMEDICINA CHIRONIS 323—825 97 

sic. picem liquidam cum oleo et vino | caJefacito totum- 123'b 
que iumentum perungere curabis, ex qualibet unctione in 
auriculis sufiPundere cum oleo liquefacito. sanum facies. 

IX De sinacen. si quod iumentum sinacietm factum 323 

5 faerit anguina, latine strangui^ia, haec signa demonstrabit. 
haec cito periculum vitae facit ab ligatione temporwm [per], 
litigua eius proeadet foras, et eis similiter caput et oculi 
tnment, et obturatur eius gula et ipsa arteria faucium, et 
nec manducare potest nec bibere nec se extendere. qui 

10 curatur sic. fomentatur eius caput caldo et tempora et 
lingua, deinde super fauces oblinis fel taurinum, et suf- 
fondes vinum et oleum vetus. quod si vetus non habueris, 
€0 qiiod hahes uteris. dicitur autem et hoc facere. ficus deco- 324 
ques et cum aqua earum nitrum miscebis et sic sufPiindes. 

15 facit et hoc, vestitura belluae vel colubrae pellem. ex eo 
con&igabis corpus. quod remissionem [non] feceri^ et desi- 
deraverit escam esse, dabis ei et viride fenum. melius 
autem facies, si eum in pascua miseris. quod si non 
fderit, dabis fenum aridum aspersum nitro similiter. nuUo 

20 loco deples nisi ex superiore venam. cum rectam habuerit, 
pnrgabis eum per cucumerem et nitrum. 

. . . et si in auricula vulnus fuerit aun similis 325 
colori, qui melliceris appeUatur. quod oportet excidere 
recte, quomodo ^atum est. quod curatur ex melle 

25 et alumine. necessarium est utique fieri ad eius modi 

3 liquefacto vel tepefacto Veg. || 4 nsgl %vvikyxrig H 64 \ 
sinace || 5 stranguiria || 6 sq, tempore per liguam . . faras : avv- 
SsofLog ylvBxai x&v tiQOtdqxov xccl i) yX&aaa itminrsi, ^^aa hocI 
oldst II 8 alteria || 10 si || 13 ^aT(o 9% rb ^Xatov nccXaidv. sl 91 
oijTf. Iffrt, xm 6vxi %o&x tmde supplevi \\ 15 icQftdtsi 8h xttl 
rb Suc pdsXXlov &visvxag avyxgisLv aiyt6vi confudit Chvron 
pdiXXa (= pSiXXiov) et pSiXXa 'hirudo' || 16 feceriB: ivddasatg 
Ss ysvo^V7\g xal imirixovvxog cpaystv, Sidovai x^Q^ov xXoiQdv \\ 
19 Tov ^TiQbv %(XTaQQaivsiv viTQcp xofl xag TiQiJd^ag maavraig 
naQa§aXXsiv \\ 20 &avfKpOQOg dh r} to^ attiaTog &(paiQsaig in r&v 
&XX(ov T^nonvy i% 8s Tf^g vTCSQmag iiovrig aQiioisL. o»? ctv 9h 
naX&g ^xoi, yta&aiQSiv ai)Tbv 8ia to^ aMvov xttl tov viTQOv \\ 
22 aari ego: ant || 24 donatum: corr, B; an demonstratum? 
cf. supra 61 sq. 

MalomecL Chlr., ed. Oder. 7 



98 MULOMEDICINA CfflRONIS 326—328 

morbos medicamentniu. nidnm hinmdinmn cmn pullis 
hiirmdininis in ollam novam fictilem coqnito in fdrno et 
sinito, dmn cinis fiat; tnnc eximito, et quod intro est 
contundito usque bene, cemito diligenter, sic servato. ut* 
cum Yoles, cuique in aqua calida et in soo sibi stercore & 
mixtum ad causam imponi. et in potione per tridumn 
dabis, eodem modo temperabis et in reliquis potionibus 
coicies. et si maior tumor erit, ex eodem pulvere in vinam 
et aquam coquito et ad fauces alligato. 

S26 X De fragma. si quod iumentum fragmam habuerit, la 
signa erunt haec. febricitabit, oculos introversus habebit, 
auriculae sunt tensae habentes rigorem, pendet et terram 
pedibus tundit. sic eum curato. sanguinem de cervice 
emittito et perunge totum iumentum, vino et oleo in unum 
123^a ungito { et sic frigato, et loco calido statuito. sic sanum fiet. 15 

327 XI De jdrofoba. si quod iumentum aquam timebit, 
hoc quod dicitur ydrofobas. si autem ab aqua6 habitate, 
hoc est cruditate, sic eum intelligis. venis omnibus tensis, 
sudabit, oculis sufiusis, tremorem et frendorem patiuntur, 
solent in rabiem converti. sic eum curato. sanguinem ei sa 
de inferioribus detrahito et eum loco tenebroso statuito 
et a cibanis abstineto. his vinum austerissimum et lum- 
bricae semen tusum ciatum unum tempera et da triduo 
potionem, quam singulis eminis dabis, et cibariis siccis- 
simis utatur. sic sanum fiet. 2"^ 

828 de ydrofoba. si quod iumentum ydrofobam patietur, 
in pariete inlidet se, sitiebit et timebit aquam. sic curato. 
concludito in loco tenebroso, ne lumen videre possit. sed 
silentio magno sic aquam offerito in alveo, ita ne stre- 
pitum audiat. opponito escam, ne satur fiat. si esuriet, so 
non tam vehementer vexabit. caput perungito ei et su- 



4 uti B: ut II 6 imponi = impone || 7 tempurabis || 10 Veg» 

V 29 II 12 pendet: frendet ^ || 13 cervice: matrice Veg. || 
14 adiunctoque oleo et vino tepefacies Veg. || 16 Veg. 

V 30 I itrofova || 17 aqua || 18 densis: corr. Veg, || 23 tem- 
pora II 26 Veg. V 30,2 \ ydrofoya | ydrofabam || 31 vexabit = 
vexabitur 



MULOMEDICINA CHIRONIS 329—331 99 

mito manipalam rutae, conterito, et baccas lauri in nu- 
mero XV, rosa Ciperi p libra, aceti pondo 3, commiscito 
et perungueto caput. sanum fiet. 

XTT De spasmo. si quod iumentum spasmabitur, signa 829 
5 erunt liaec. subito cadet et articulamenta eius extensa 
sunt et subsalit toto corpore; aliquando quidem et spumam 
de ore emittit. est autem hoc, quod in hominibus hiera 
nosos appeUatur. huic autem sic escam offeres. aspergis 
ei nitrum in escam, et postea et purgatio offerenda est 

10 per cucumerem et nitrum per dies VII. et hoc ei non 
continget subinde. dicitur autem facere et hoc. testu- 
dinis marinae sanguinem dimidiam cotulam, aceti tantum 
et Tini tantundem et lasari ciatum, onmia in unum mi- 
scebis et suffundes ei in nares. utile erit et hoc. per- 

16 unges eorum tergus oleo et aceto et nitro, frequenter 
eum confrigabis. 

XTII De caduco. si quod iumentum caducum fuerit. 330 
hos autem caducos luna traducet nova; cum decresceret 
et minuet, sic caducitas mentis dimidia. signa quae sunt 

20 accipere. | noli hunc tenere. girat, sicut mola, oricula 123^b 
curva, dextra cervix vertitur, pedibus contundet. tunc 
cadet, tanquam occidatur, qui equus iacet per horam. 
sic curatur. ranam viventem involvito et sic dato. san- 
guinem emittito multum ex utrisque temporibus. cum 

25 decrescit luna, tunc curari optime oportet. veretrum po- 
tionabis album et non cadet. radicem panacis, mannam 
thuris 3 cum vino infiindito, tepida foveto, aceto postea 
perungueto. ventrem si solves, facile sanabitur. 

XrV Quodcunque iumentum caducum fuerit, sic eum 331 

so intelligis. saepius cadet diurnum ter vel quater. aliquando 
cum ceciderit, subito contremescit toto corpore, et salivae 

2 olei rosei Veg. j| 3 perunguero || 4 Veg, V 31; H 258 ' 
espasmabitur || 6 x&v ocQd^QOiv a fihv &vUtai a 8% cvvrsLvsTat> \\ 
6 Bubsalito II 7 sq. serenosos: ^ati 81 toHto iv &v9'Q&nois Isqcc 
voGog l8y6fUvov |j 10 sq. ei contingit: non ciddidi; xal oi) avii,P'/jas- 
Tfft awsx&g aifTm j| 15 nitrum || 18 novam: cum supplevi; inde 
crescet^ et minuet sic caducitas mensis dimidia B || 20 huc || 
26veretrum= veratrum|| 27tepidam|| 28perunguero || 29 Veg. V32 

7* 



100 MULOMEDICINA CHIRONIS 332—334 

per os eius mtiltae efduent. postmodum porrectos pro 
mortao iacebit, non post moltum subsurget et pa&tdtun 
appetere quaerit .... autem, huius vitium si recens fnerit. 
sic eum intelligis plus casurum. cartilaginem narum eins 
digito '{'mulieris subtemperabis. quanto frigidiorem invene- 5 
ris, plus casurum eum scies; si minus frigida fuerit, hoc 
832 minus cadet. vemm si calidam cartilaginem eius inrene- 
ris, non cadet. bimc in recenti si non curaveris et sine 
vitio feceris, semper hic cadebit subito inter tempus. 
sic eum curabis. sanguinem ei copiosum de cervice enait- 10 
tito, post quintum diem ei de temporibus sanguinem de- 
trahito, loco calido statuito et tenebroso, totum corpus 
defricationibus termanticis deMcito et cerebrum eius simi- 
liter et auriculas, vel pice liquida cum oleo laurino mixto 

333 idem facito et munito caput eius. potionem hanc dabis ei. 15 
silci radicem 3 11, panacis radicem 5 -I-, castorei jj 3, 
oppoponacis j 3, nitri tusi pondo [p] 3 •!•, drachidi[pon] p 3, 
cucumeris agrestis pondo 3. haec omnia sibi quisque 
bene trita conmisces et cum mellis sextario uno, et 
ex eo potionabis aqua calida et oleo admixto ad pon- 30 
dus 5 -I*, et uteris cottidie usque ad pondus 5 ni, si 
corpus eius tamen sic declaraverit. hac re sanum fiet. 

et si sanum non fuerit, ures ei caput similiter ut apioso, 
124'a cura tamen ei caput frequenter. | 

334 XV De his, qui cum biberunt, in praesepio aquam 25 
voment. quod contingit id ex paralisin stomaci defec- 
tione nimia. est autem cura difficilis. quae curatur sic. 
sanguinem de cervice detrahito, potionabis ^hermanticis, et 
unctionibus similibus et ustione utere in pectore, purgare 
caput et in primo sinapidiare oportet. sanum fiet. 30 

2 parvulum |{ 3 ^vix est sanabilis, erit]> autem J? || 4 in 
marg. non bene || 5 molliter <[inmiB8o) temptabis B; digito 
temptabis Veg, || 9 tempua : opus JB || 16 silei Veg. ; cf. supra 
306 II 17 dracnidipon: diagridii Veg ; syllabam pon, sicut x> 
OMtea, del. M \\ 18 quisque « quidque || 19 uno <^decoques^ 
Veg, II 22 tamen: iam? || 23 ut Veg.i et (= ytai) L || 25 Veg. 
V 33 II 28 hermanticis || 29 utere supplevi: unctionibus calidis- 
simis armi pectusque confricantur Veg. 



MULOMEDICINA CHIRONIS 335—338 101 

XVI De ciferinon. si iumento sanguis per naribus ef- 885 
fluet, quod vitium appellatur graece cyferinon. si hoc vitio 
veiabitur, signum erit supra modum peractum esse iumen- 
tum. euratio huius rei est haec. perunges illum oleo vel 

5 aceto, et corpus totum. cooperire autem debebis, et da ope- 
ram, ut molliter stet. cui et ambulationem intermitte et 
attende cibo post hoc, deinde rutae manipulum cum lacte 
contritum infunde. quod si non habueri^, aristologiam et 
crocum tritum ex vino dulci infdnde ei. quod si hoc non 

lohabueris, coriandri viridis sucum liquabis et ei per nares 
suffundes. sanum fiet. 

XVJI De sideratico. si quod iumentum a sidore per- 886 
cussum foerit. hoc autem sidus si venas vacuas a frigore 
mt ab aestu percusserit, aut cruditas maior in plectura 

isreversa fuerit, aut ieiunus in bu^imum inciderit, singula 
signa cognosces sic. vaste temptabitur, toto tempore 
stupebit et titt«bans ambulabit. hunc mollibus cibariis 
et Zenibus potionibus potionabis. et in lasaris 3 aquae 
mulsae commisces eminam et cremorem tisanae. et am- 

jobulationem . . . ad calorem enim uteris refrigerationibus, 
aceto et rosae aeqnis partibus. si a frigore, uteris vino 
et oleo. his unctionibus uteris. 

XVin De solis percussu. si quod iumentum sole per- 887 
cussum fuerit, detrahes de temporibus sanguinem et simili 

25 ratione curabis. sic eum tamen intelligis. in priore at- 
tendat et caput dolorosum portabit. 

XJX De cruditate. si quod iumentum cruditate per- 888 
cussum fuerit, ei sanguinem de cervice detrahito et a ciba- 
nis abstineto maioribus, tantum ut ace^o et aqua sit, et 

1 sq. Veg. III 37; infra 550 fere ad verbum redit || 2 graece 
«(W. infra || 6 stet: cubet infra et Veg. | cum: cui et infra; 
tom B II 8 habuerit jj 12 Veg. V 34 \ eidere W \\ 14 aut ab 
scripei: a vita J| 16 bubum: corr. Veg. \\ 16 vaste B {cf p. 103, 9): 
^ates II 17 toium bas: corr. Veg. \\ 18 plenibus j et in: ita 
Ve^. II 19 et scripsi: i. e. sic\\ 20 ambulationem : 8C. adhibe || 
23 Veg. V 35 \\ 26 dolorosum: deorsum (diossum) B \\ 27 Veg. 
y 36 II 29 aceto B: a cibo | sitet | sq. si aestas est, 
refrigeratorias accipient potiones Veg. 



102 MULOMEDICINA CHIRONIS 339-342 

refrigerationibus , si tempus aimi permiserit, na^ationibus 
uteris. sic sanum fiet. sic eum cognosces: modo in unam 
partem ambulant, modo in alteram. 
389 XX De bulumo. si quod iumentum a bulumo temp- 
tabitur, sic cognoscis. totus spasmabitur, oculi interius re- 5 
124'b fugient, | et visus non tam certus eius. subito ne ei ciba- 
ria datur, sed primo eum refrigera et minutatim cibaria 
dato et ungue^o calido yino et oleo. si quis tibi dicit: 
bulumo quid prodest unctio? respondeto: quid tibi cibum 
prodesse videtur? sic etenim et singula signa sudoris, lo 
quorum ratio reddi potest, intelliguntur et curantur. 

340 sed si inflatio est hoc, quod dicitur anAelatio, cuius 
causae rationem reddi non posset, sed a superioribus signis 
causarum, quae prima curatione sequimur [sequenti]. spon- 
giis uteris in capitc ex posca, calida enim maiorem refii- is 
gerationem habet; in auriculis rosam Campanam adicies, 
et frigidissimo statues loco. et subinde sternutamentum 
dabis pakam in naribus, et eiciet et sic stemutabit. haec 
cura eiusmodi causas et medicamentis saepissime curatur. 

341 XXI De paralitico sive epilentico. quodcimque iumen- 20 
tum paraliticum fuerit, signa erunt haec. pravus ambu- 
labit in latus, quomodo crancus, recte ambulare non potest. 
si coe^eris eum ambulare, parietibus impinget. pabulum 
et potum non recusat. sed [si curvus] maligne et prave 
manducabit, cuius cibaria uda erit semper. sic eum cu- 25 
rabis. sanguinem ei detrahis de parte temporis contraria, 
non qua contractus est. unctionibus termanticis eum per- 
catapsato et cervices eius assidue corrigito vel cretellag 

842 imponito in cervices . . . fractae curari solent. curabis quo- 
modo rovorosum; similiter et loco calido et potionem simi- 30 

1 nacionibus |{ 4 Veg. V 37 \\ b totius || 8 unguero || 9 cibum: 
chylon Veg. || 10 prodesse scripsi: esse || 12 Veg. V 38 \ anbel- 
lacio: anhelitus Veg. \\ 14 inter sequimur et sequenti lactmam 
stcUuit £ II 16 in capite B (cerebro Veg.): incipiat || 18 palam || 
20 Veg. V 40 \\ 22 crancus = cancer || 23 coegeris Veg. : cogno- 
veris || 24 cervicem incurvabit Veg.; si^c^ curvus ante quomodo 
l. 22 ponit B J| 26 contrarie || 29 ^sic ut cervices^ fractae 
suppleo; impomto, ut cervices fractae B 



MULOMEDICINA CHIRONIS 343—344 103 

lem, quae in rovoroso, uteris. si per plures has res sanus 
non fuerit, ures ei cervicem ex contraria parte, non qua 
contractus est. palmam dabis usque ad verticem auriculae 
et in tempus semisse ures et in aliam stellam cauterio 

6 facies et in parte renum usque ad mediam spinam mr- 
gulam dabis, cauterio sequeris, eademque cura, quae s. s., 
et usta curabis. sanum fiet. 

XXll De polippo. si quod iumentum poli^Tpum fac- 84B 
tum fuerit in nasum, vexatur vaste iumentum, obturantur 

10 ei nares et pt^s de naribus exiet male odoratum, et sufOiat 
ex his vasfe et languidus toto corpore erit et tristis est 
semper et hinnire non potest. similiter et ipse polippus est 
magnitudine mori pusilli. cmatur autm, cum pars eius se 
foras ostenderit. qui, cum paruerit, praeciditur. de cal- 

15 citem cum aceto mixta grassam facie^ et sic super obli- 
nies. hoc saepe facies. aut amurgam coctam cum aristo- 
logia mixtum ei in|pones. cum autem fuerit de interioribus 124^a 
partibus putridum, non habet hoc vitium curationem. dici- 
tur ab aliquibus plumbo oportere suffirigare. contingit hic 

20 autem Sarmaticiis. 

XXm CHiRONis CENTAURi. de morbo qui appellatur 844 
maleos, quem quidam profluvium appellant, quod latine 

4 in alia autem parte temporis Veg. \\ 5 sq. ungulam: corr. 
Veg. II 6 cauteriose queris || 8 sq. cf. Veg. III 38 et infra 551; 
H 70 •jtoXvTtodog ysvon^vov iv ra fwnrijQt, roH initov 6%Xslrai 
rh i&ov. aviKpQciccsrat yccQ 6 (m&cDv xal (piQsrai itva e| ai)- 
Tov 6<f(i7iv i^ovra caitQav iMti qyvaa Ssivdv, &rQO(psZ 91 SXoo ra 
<fo)iiart Tial aytvd^Qoaytog iari itdvrors xcrl %QSiiBrliBiv oi) Si^varat. 
lari ds 6 noX^Ttovg rm iisyid^SL mg av%dn>tvov, r j nsQioxjj iXda- 
aeyp. ^SQaitsvstai 8^^ Zrav ^|c0 (patv6\LSvog ^, ?} {liQog rt i^ 
aiytov i%rs^6itsvov , yial %aX%iri8i (Uft^ yi,aranaaa6iLSvog. ccq- 
ll^isi 8s ij a4)r7j wxl fisrdc 6^ovg 7td%og %%ovaay iiara%Qio\Liv7i 
7tv%v6rsQOv, Tj &fi6Qy7} kcpd^f fisra &Qt,aroXo%siag iitystaa. Srav 
8\ ^ ivdorsQO) %al {istitoQog, o^^x Jcativ a^brov ^SQaTtsia. Xsysrai 
yaQ i)7t6 rivcav xal fioXvpSa) 7taQarQi§stv a{>r6v, avfipaivst 81 
roHro iL&XXov iv rotg yiarcc SaQfuxxiav r67toig. \ polibum || 9 sq. 



obdurant ure in 
pusille aut cum 
faciet I oblimes 
m-; H 10 



10 plus I odoratur || 11 vasse || 13 in ore 
14 sq. decalcitent || 15 grassam =» crassam | 
I 17 et inpones || 19 plubo || 21 supra 164 



104 MULOMEDICINA CHIRONIS 346 

suspirium appellatur. yerissime antem continebit bic mor- 
bus appellationis nomen artrites, quae latine articularia 
dicunt. qui adferet signa sic. plenitudines profluunt olen- 
tes naribus grassae et male odoratae colore pallido, et 
cuius caput gravatur et stridet pectore et sfatim a cor- 5 
pore gracilis flet, &b boc quia escam non accipit, propter 
quod ad medullas eorum non pervenit. altemisque pe- 
dibus ab articulis claudicationes interveniunt, bt in qua- 
cunque parte procubuerit, exulceratur, et illa pars corporis 
sub cute unde et articuli laborant, ex amaritudine ipsius 10 
846 morbi. ideo autem contingit eis plerumque, propter quod 
omne imnentum fel non babet. pro felle inbaerent eis nervi 
graciles laxante^, in quo bumorem recipiunt et sucum buius 
morbi. et sic vitae periculum faciunt, et ei commixtt^ 
sanguis praecurrit per omnia arteria, quae iuxta sunt dorsis 15 
et spinis, praecurrit et in meduUas scapularum, aeque ce- 
rebrum corrumpit; escam enim ab inferiore scapularum loco 
accipit. propter quod continetur caput, itemque liwguae 
constitutionem praestat, quae est principalis omnium arti- 



1 htv Sl ry aXrfiBla dcg&Qtus \\ 2 artrices || 3 sq. olent: 
i%&QBs &noGtdiovOiv ^x x&v iivntiJQcov TCaxstg iciiag ^xovteg 
IltjXlvoi tb XQ&jia \\ 5 satim || 6 ad boc qui: xal &7tia%voiL- 
vstai diit TO sivai icv^Qiiitov^ xal t^ •jtaQ* hnatiQff. ivalXaJ^et. 
t&v &Q&Q<ov %a}Xdoiiata imyivstai. xal ov ^tv tv%oi natatisl- 
^isvog iisQovg^ iX%ovtai tb ^LSQog instvo toi) amfJbatog dia tb sIvocl 
&vd%vCLv 'bnb tijv p^^QOav xal ra HiQd^Qa ^vfLo^ ^QtfLvtdtov 
ytXifJQri II 9 exulcerat uret illa | pars: sc. laborat || 11 mpra 175 \\ 
13 gracilia laxant: slvai tv vsvqLov iTiXsXv^isvov ^ &no8i%stcct 
tovtov tbv YVfibv Ti&Tistd^sv trjv iyLHQLaLv noLSttai xal ^yvvai^ 
t& atfLatL dia t&v ScQtriQL&v t&v TtQbg ty (d%SL n^oariQiLoafLSvcov. 
slta insvs^d^slg inl tbv vtotLatov avsXbv 6 %viibg xal tbv iy%s- 
(paXov (p&sLqsl II 14 eum commixta : corr. B (ei = umori^ || 
15 arteria scripsi: latera {i. e. alteria) || 16 praecurrunt || 17 enim 
addidi: tijv yccQ tQog^riv dnb tov vaytLaiov XaiL§dvsL; <(id^ escam 
ab ^ 11 18 sq. Sib xal tijv 7isq)aXiiv nataY,QatsttaL xal tijv yXSyt- 
tav. slvaL yocQ xal a^btiiv {&Q%i}V B) t&v ivaQid^Luov icQd^Qaiv. 
^SQaTtsvav S* &v tLg inLtvyvdvoL atfiatog dtpaLQsasL Xvoiv tag 
iv t& nQoamTttp <pXipag xal tag iv t<p atrid^SL. hL ds 8Lan.6nttov 
ra iLsao%'{}VLa nQoacpOQ^ ts tQO<pT^g navtoSanfjg %Q<ii(LSvog %al 
iy%vnatLaiL&. \ quae ligua 



MULOMEDICINA CHIRONIS 346—348 105 

culorum. quod si cui contingit, f currenti efficere posses 
succurrendo, succurre^. sanguinis detractionem facies, solves 
yenas in faciem et in pectore, persecueris omnes et circa 
clayiculas. et escam omnem uti debebis et potionem hanc: 346 

5 centauream, absintbium, peucedanum, serpillum, sagape- 
num, vetonicam, saxifragam, aristologiam rotundam. baec 
omnia tundes et cemis aequis ponderibus et coques ex 
aqua vel cum vino et sic ei dabis. et bae res amarae 
sunt et morbus amarus est. ita incipit baec potio amara 

10 amaritudinem expellere. item et aliam potionem dabis, si 
boc non proficerit* cucurbitae Aegiptiae semen quod capit 
acetabulum, friges et contundes minutum, commisces - cum 
vino I albo cotulas 11, et per lentiolum colato, sucum eius 124"^^ 
per dextram narem gementis suffnndito. baec ipsa autem 347 

15 compositio et ad disinteriam faci^. sic curabis. si Aegip- 
tiae cucurbitae semen non babueris, sumito cucumeris sil- 
vaticae radicem et contundito et in eo adicies aquae co- 
tulas n et ibi sinito una nocte macerari; deinde sublatam 
conteres et colabis et commisces in eo nitrum. sic repre- 

sohensa li^gua iiunenti per os rem suffundes per dies octo, 
partem dimidiam medicamenti in dies VII partes VJUL hibeTe 
dare curabis, et aliam partem dimidiam in Vn partes divi- 
sam, quotiens eum adaquabis, et Vn diebus miscebis cibis 
et aquae. item nitri crudi contusi miicti in vinum cotula g^^ 

25per nares suffundito; ipsum vinum tepidum sit semper, 
ex quo ordeum aspergis. itemque et fenum, quotiens eum 
adaquabis, ex eo nitro tuso adicies. quodquod autem ante 
castrati sunt aut castrantur, non incident in bunc morbum. 
plerumque bis enim contingit maxime pullis, cum excepti 

30 sunt protinus de grege et solitam exercitationem caruerunt 

1 «g. ^nifli^ recenti <^nil> efificere possis succurrendo. sic 
curetur J5 || 2 succurret |1 3 persequeris || 5 mpra 197: Veg. I 
13,6 II 6 saxifragiam || 11 supra 201; H 11,1 ijtistsga $h 
B^^fUira tavra || 12 minutim ? || 14 gementis : iumenti M \ xal 
a^5 6h t{ ivts(fni)V7j xQija&at ns(pQvyii,ivy add. JBT l| 15 facis || 
16 &Qiotov ds Hai tov &yQiov avniov tiiv fl^av nd^ipat 
Unti/iv II 20 ligua | os rem: orem M \ dies septem? || 21 vi- 
^ere: notitovtas \\ 23 sq. cibis et aquae suppl. B 



106 MULOMEDICINA CHIRONIS 349—351 

et ad standum yenerunt. hoc Yitium huius morbi in eos 
decurrit plerumque. qui appellatur artrites, qui latine dici- 
tur articularis. qui et cum inciderint in hunc morbum, 
de vita de his promittere noli. in quo magis sit vitium 
S49 hieme cognoscitur. quod sic cognoscis, prius quam de nari- 5 
bus mucci grassitudines exeunt. incipient enim tunc sic 
tussire, tanquam si putes eum aliquid devorasse. inde 
ergo intelligis et palam tibi facies, quia ab articulario 
vitio posse^sus tenetter. huic celerissime necesse habebis 
succurrere, quemadmodum supra scriptum est. erit autem 10 
hoc utilissimum, ut hac succursione uteris. si fuerit tem- 
pus autumni, hoc uteris: ut;am albam exprimes, herbam, 
quae [quae] appellatur aristologia, quam contundes et cemis 
ad coclearia plena tria, et sic dabis per nares per dies Vll. 

850 sunt autem genera maleos 4^': humida, arida, articu- 15 
laris et succutana. et harum [succutationum ex qua] sunt 
aliquae sanabiles, aliae insanabiles, alia quidem dif&ciliter 
sanantur. facilissime autem curantur inter eos, quae est 

125'^ himiida. quae signa adferent haec: distillatio narium | 

humida et gracilis, s,quae similis. his autem similiter et 20 
succutana, ex qua contingit scabies. et haec articularis, 
quae difficiliter sanantur, quemadmodum supra scriptum 
est. nam illa insanabilis est arida, et quae per nares 

851 nuUam pituitatem adferet. qui nec idem manducare [esse] 
nec potionis quidquam recipiet, et illud quidquid recipere 25 
potest, concoctionem non facit, propter quod corporis gra- 
cilitatem patiuntur scapulae autem eius extensae et tumi- 



2 artites || 3 incederit || 4 magis : fidUg B \\ 5 si : ijtiyvm" 
ed^asrai dh ngb ro^ (piQsa&ai dia x&v qiv&v || 9 posBis suste- 
neto: corr. B \ nal B^yviiii6x6v i&civ Zxi %%^ai inb rfjs &qQ'qLxi- 
6og xal mg xd%i6ta dst ^orfislv^ xccd^cbff avto yiygaittai \\ 12 unam : 
(jTa(pvXriv Xsv%iiv \\ 14 tria: tlotvI&v d^o || 15 H 12 \ cf, supra 
168 sq. IJ 16 tovraiv al fiiv slaiv si^Q^sqditsvroi ^ ij dh dva&SQa- 
nsvrogy rj 91 &9'SQdnsvtog \\ 20 atque: S^LOtov Mati \\ 24 ne 
quidem JB \\ 27 sq. at rs (tvsg a^broii &vs<pyiiivai sial xal (pva^ 
paQioag kXn^iisvdv rs o^x sifx^Qobg &XX& oXov avarQi(psrai , Xa- 
yovsg nSQirsrafiivat slai, rviinavosiSstg fisrioaQoiy %al ij fi^&Qaa 
avXTiQvvsrai 



MULOMEDICmA CHIRONIS 362—353 107 

diores eruntj tympano similes, cuius et corium [non] dure- 
scit. et sic curationem nullam recipit et ex vita recedit. 
dictmn est autem et Eume^o medico. 

cuius arida maleos nec ego nec alii medicorum hanc 352 

5 sanare arida maleos potest. cuius et rationem ego pro- 
tinus reddam, quare et statura et curationis insanabilis 
est: quia pulmo eorum corrumpitur, qui corruptus ad latus 
decurrit, et sic incipiet esse pleureticus. quemadmodum 
intelligere quis possit, qua ratione succurrere huic vitio 

10 nemo potest. pulmoni corrupto tussis insequitur. scru- 
temur, si possimus huic rei succurrere. sic curato. thuris 
pollinem contrito in vino odorato cotulae imius suffundito 
pef* nares. ne quidem omni parte negligens videtur, ex 
omni ratione succurrere debeo sic. radices quoque con- 

15 cisas minutatim yalde commiscito cum ordeo, sic dato. 
et hoc iam inventum est maiorihns nostris, non tamen 
praeteream [aut] mium. morbum, qui appellatur maleos, 353 
debemus fumigare in omnem pecus, quod ungulas calcat. 
hoc quoque, ut caput eius totum coperias assidue. et 

20 totum per triduo origanum decoctum in oUa nova per 



1 descit: corr, M \\ 2 si || 3 eo mlto sic: mg dgriraL %al 
E^fiijXco TGo 07i§aico \\ 4 rfjg di ^HQ^S ftaXsco? o^s iyat UcTgbg 
o^s kXXog tig || 6 statura » status; perduratura.^ || 7 sq. 

Squi corruptus] ad latus dextrum et? tiiv de otitlav iriXmGG}, 
»rt 6 nvsviuov (rjyvvtai ngbg trjv ds^tav ^Xsvgav xal ^(Ttrt 
TcXsvQitL^^g. Pofid^ijfiata dh xal rovtm tavta^ oig av tig ataO^ri- 
Tai kaXamSta tbv innov t^ (idXBi xal pi^GGovta * iidvvrig xofl 
Xipdvov dva tQLm§oXov iv olvat tQiipag notvXri yLia iy%vyLatii,ixca 
6iic tflg &Qi(StSQag Qiv6g. (iorfisLtai os %al Qatpdvovg 7iatats^va)v 
slg XsTCta xal (iLiyvhg tdig %Qi^atg xal naQapdXXatv \\ 12 odo- 
rati II 13 videtur = videbor, i. e. videar || 16 hoc tamen | maio- 
ribus Mi corporibus | si)Qi%^ d\ xal tovto tolg jtQb rjii&v tb 
^onanvlisiv t^v ybdXiv iv ts totg tiCTCOig xal totg aXXoig 'bno- 
ivyloi>g Zca luhvvxag dnXag ^x^i, t^ dQiydvco TiaXvil^avta tr]v 
'».S(paXi]v iv %^Tpa 'naivfj fiaQlXXav ixovaTj xa^' ijiiiQav ft^v iii} 
nliov ijiiSQ&v TQimv, naQ' rjiiiQav Sl inl nXslovag || 17 praeterea 
aut uno: praedecessore uno M \ aut = vel? || 18 quodquod 
ungula rotunda calcant quidem supra 164 \\ 19 quaequae: corr. 
B (hoc quoque 8C. inventum est); aeque M \ cf. supra 190 



108 MULOMEDICINA CHIEONIS 364—366 

nares proicito, ut bibere des per triduo, aut per altemis 
diebus stet pluribus diebus. cura, ut [si] sit origanuia 
asinale. cum factus est maleos adhuc tenero pullo, qui 
cum maxime [aut] mamilla matricis suae sugit, nihil 
prius debet quam matrix curari. debet autem cibis sic, 5 
quemadmodum s. s. est. et radices ei dato. baec enim 
curationes prosunt et in sitim iumentum adducunt. quod- 
quod autem in gregem incidunt, eos statim debebis a 
reliquis secemere. hic enim morbus facillime plures coin- 
quinat. lo 

364 sed cum et tumores circa cervicem creverint et venae 

tensae fuerint circa collum, eas venas curvas habebit 
125' b et tumentes in | modum draconationis, similiter et in ca- 
pite et in facie tumentes, et nares distentas habebit. qui 
adferet spumas sanguilentas per ore. statim anhelitus et 15 
suspiria ab inferioribus partibus reddit, fanquam si per 
naribus sufflet. quotiens escam et potum accipere volet, 
355 non potest; dolorem enim contrarium sensit. sed et quod 
sumit, exiguum accipit; vulsiones quoque totius corporis 
sentiens usque eo, ut exulcerentur extrema, omnia cacumina 20 
narum itemque et labia. et statim humores eius semper 
ex ore emittimt, unde et lingua obligatur; salivas eicere 



2 stet: si et JB II 3 asmale: fidXiaTa dh §gt<o dgslTig (lege 
6vtTi,g) dQiyccvog \\ 4 aut i bille sic, mamille in marg. : fiaXsoag &h 
YSvofJiivrig iv t^ n&Xca hi vsoyvA Hvti, %ocl TiTd^svofiivtif imiLS- 
Islad^at ^sl Tijg TiTd^svovarig \\ 7 in addidi, an iumentum » iu- 
mento? | sq. Zaoi Ss iv Tatg &yiloiLg naXi&ai \\ 11 H 21; cf, 
mpra 195 aq. \\ 13 tragonationes mpra 183 \\ 15 sqq. iXnsTiKt. 
$s xal iyi t&v XccydvcDV 'Kotl &va<pva^ ^ta t&v fWKTi/jQatv %al 
'3iQod'viio'(){LSvog TQdaysiv oi) SvvaTai &b6'k nivsiv ^ &XXa %aTcc 
fiiKQbv Xa(i§<3ivsi (fj^iv ts toi) athfiaTog navTaxo^ TtoistTai, maTS 
iX%oi}a&ai y^HXiaTa tcc &'KQa Qtvag xsiXri ana, xal anonlnTSiv 
xarco a{)T6iLaTov, rj ts yX&aaa avvdstTai, riv %al tcqoP&XXsl ^hXsv^ 
%ov xal naQO, qivaiv &fLOQ<pov., %al xqsplstL^siv &dvvaTODg ^x^i', 
6 Toui^Tog iXs<pavTi>a xal o{)dhv sig aiycbv i)7taQXSi ^o^ijd^rma, 
o{) dst Sl TovTov fiSTa hiQOv laT&vai., &XXa iTipdcXXsad^av fuc- 
%Qdv. II 16 inferioribus : corr. B \ reddita quam: corr. B || 
20 exvulnerentur | sq. cacuminaram: mppl, JB || 21 semper: 
spumae £ || 22 ligua 



MULOMEDICINA CHIRONIS 356—369 109 

non potest et album sputum remittit insuetum et alieni- 
genum. haec signa sunt, quae adferent elefantiotes. cui 
succurrere nemo ex ima re potest, cum ista signa se 
ostenderint. sic quoque solus sibi separatus debet stare 

5 locis secretis et tenebrosis. fvita inane debebis adcuran- 356 
dum cum rebus aquae calidae cotulas 11 et nitri contusi 
validissime minutatim coclearia III, quod commisces in 
calda et oleo viridi ciatos tres. haec onmia mixta suf- 
fandes per nares assidue, donec sanum fiet. dictum est 

10 autem in hoc vitium facere "}"in vinum cervinum, ex quo 
radices niinutim miscebis. ex hoc evenit sanum fieri. 

XXrV De eruptione vulsi. si quod iumentum vulsum 367 
fiierit, signa erunt haec. strangunabitur [iter et] excrea- 
bitque purulentum, e^ quotiens volutatus fuerit, se non 

15 revolvitur, nec excutiet se. quodsi recens fuerit, sangui- 
nem excreabit. periculum promitti debebit. curabitur sic 
cibo levi et leni; etiam exercitationibus desinere oportet. 
potionem dabis talem: thuris masculi j) ---, opium jp 9, 
eliotropium p "^, quod nos intubam agrestem appellamus, 

2orutae tantundem cum vino austero mensuris Atticis IIII 
infundere in singulos dies, donec desinat. 

XXV De plectora. si quod iumentum a plectora labo- 358 
rabit, signa erunt haec. ubi plus ebiberit, caput emittit 
et super emittit, oscitatur. ordeum autem si nimis 

25 ediderint, sic intelliges. caudam inter se complicabit et 
tremulus erit in cursu. qui est deterior, si cruditatem 
senserit. haec sic cognoscis | ab itinere eum calidum 125^a 
hordeom nimis edisse et non digestum esse. quem sic 
cognosces. sudabit et prioribus armis inligatus erit et 359 

5 ceteris | vitare lumina aut bituminare B \ sq. ad curan- 
dum emn ^dabis^ B || 10 facem | [in] vinum genuinum? ^me- 
dullam^ cervinam? inguinum (*. 6. inguen) cervinum M; ve- 
nenum cervinum aut lixivium aut in vinum <^infu8um cinerem 
comum^ cervinum B || 12 Veg. V 41 \ quodsi: transpomi \\ 
13 stranguilabitur | iter et : stertet B, cf. p. 112, 22 \ excriabit- 
que II 14 ex | si || 18 ad opium in marg. nota -r- add. \\ 19 quos | 
intubem || 22 Vea. V 43 \\ 23 et 24 demittit? jj 24 emittito 
Bcitatur || 25 complicavit || 28 dedisse: edidisse? 



110 MULOMEDICINA CHIRONIS 360—362 

incertus ambulabit. sic eum curabis. sanguinem de cer- 
vice emittito et aceto et oleo totum corpus perungito et 
ambulationibn^ le¥ibus moveto. hordeum ne dederis. po- 
tionem hanc dabis. brassicae folias contusas et sucum 
eius exprimes et mirrae admiscebis et vino optimo et 5 
liquaminis pusillo. hoc per triduum dabis. sannm fiet. 

860 XXVI De suspirioso. si quod iumentnm suspiriosum 
factum fuerit vel anhelito vexabitur, signa erunt haec. 
ilia suspensa erunt, oculi intensi, et longa suspirabit. ergo 
illi de cervice vel palato sanguinem detrahito et post 10 
sulfuris vivi 3 ni contusas cum aqua et . . . sufiPimdito. 
et si haec non fiierit, terrae intestinum, id est lum- 
bricos, necato in loteo quasi mensuram Atticam, et aquae 
ciatos tres unam mixtis infundes per sinistram narem. si 
suspirium evadet, signa habebit talia. tussire incipit, in 15 
naribus muci erunt. 

8G1 XXYII Si suspirium aridum habuerit, sic intelligis. 
suspirat graviter et ilia introrsus nimis adducet, cervice 
recta et capite erecto, in obliquo tensis oculis attonite 
respiciet, et graviter suspirans donitum dat ipsius spiritus, 20 
et cibnm nec potum non adficitur accipere, nec proiciet se. 
cui nulla pituita per nares neque per os effluet, [et] unde 

362 suspirium aridum dictum est. si ei subvenis, ne praeter- 
mittamus aliquid — saepissime solent remedia provenire — 
pro remedio secabis inter nares, et ibi aquam impones, 25 
uhi staf, propter dolorem in aquam nares mittens assi- 
due, suspirium in eo distabescat. potionem ei dabis su- 
cum tisanae et sepo caprino in eo decocto, cui admiscebis 
sulfuris vivi et turis masculi aequis ponderibus mixtis. 



1 insertus: corr. Veg. || 6 mire: myrrhae pulverem Veg. 
11 <vino>? II 12 tere: corr. B \\ 18 nec to || 17 cf. supra 170 
21 cibum recusat et multum bibet swpra || 25 setabis: inter 
nares iumenti scalpello (sagittella) secabis et aquam frigidam 
per fistulam latam eius ori (in situla latiore cod. Sanffal- 
lensis) suppones naresque ipsius (ipsas) assidue diebus plunmis 
merges, ut suspiriam ditabescat in aqua Veg. I 11, 13 
26 substa et: corr. B \ mittens = si mittat 



MULOMEDICINA CHIRONIS 363—366 111 

ex eo coclearia singala diuma dabis cum suco tisanae. 
cum coeperit fortior esse^ aanguinftm de c^rvice detnihito. 
iHUie sine repromissione curato. 

XXyin Suspirium si erit timidum (alii vero succuta- 363 

5 neum), sic cognoscis. de naribus mucci ei exeunt crassi et 
putridi, et tussiet valde nec cibum nec potum appetit et 
corpori | deterior fiet et ex prioribus humeris incertus 125^b 
erit. cui nuUa res subvenire poterit. hunc ergo nec ari- 
dum promittere non debemus. curari enim non possunt. 

10 curabis tamen, sicut supra. 

XXIX De farciminoso. si quod iumentum farcimino- 364 
sum fuerit, signa haec demonstrabunt. in locis necessariis 
nascuntur tubergula plena sanie, quae et per se erumpunt 

et sanatur sibi et aHis locis renascuntur similiter. et vivet 
15 et per longum tempus et corpore gracilis fiet. evenit eos 
liberare posse. quem curabimus sic. ea tubercula urito 
cauteris rectis, ut non per se rumpant; ita enim in- 
cipient alias nasci. perungues ea loca sale et oleo, post 
Vn dies distringito et delat^ato. cum usta ceciderint, 
20 curabis, quomodo vulnera curari oportet. et potionabis 
eum potione s. s., quae ad morbida iumenta composita 
est. curato eis sanguine de capite emittere. 

XXX De arida tussi. si quod iumentum arida tussi 365 
laboraverit, difficilis est huius curatio. signa habebit falia. 

25 tussiet frequenter, distentus et difficilis spiritus erit in eo 
et ilia contrahit. curabis eum sic itt suspirium aridum, 
hoc est quam &ilem aridam vocant quidam. quod curari 
non potest. 

XXXI De pulmonis labore. si quod iumentum a pul- 366 
so mone laboraverit, signa erunt haec. stertet a cerebro et 

laborat per viscera [uterque reficiet corpus] et tussiet 



4 cf. 8upra 169; Veg. I 3 | tumidum | succutaneum: sc. 
yocant || 7 insertus || 11 cf. supra 179; Veg. J 7 || 14 sanantur 
ibi, set? II sq. 16 curavimus | urit hoc auteris || 17 cf. Veg. I 
U, 3 II 19 delabato || 24 alia: corr. B \\ 26 ut addidi \\ 27 vilem || 
2d Veg. V 44 \\ 31 ut aegre reficiat corpus vel itereque deficiet 
corpus (cf 113,18) B 



112 MULOMEDICINA CHIRONIS 367—369 

graviter et in corpore ipsius exire solet non adsimiles 
forunctdos. sic eum curabis. turis masculi pondo II, mag- 
ma croci 3 . • . mirra 3 II, haec omnia bene tosa. et 
ex eo medicamento coclearium ex ovis numero m et 
aquam temperabis et sic ei dabis. si cibum non appetit, 5 
id medicamentmn ex lacte caprino mixtum et mellis de- 
cocti coclearium -I- dabis. vel sucum tisanae cum ovo et 
oleo rosaceo cum eodem medicamento mixtum potionem 

367 dabis. curabis ei et offas dare ex farinae triticiae sexta- 
rios duos et ervi polline sextarium -I- . admisces eo medi- lo 
camento s. s. coclearia V, et ex lacte cuiuscunque pecoris 
conspergis, et ad offas numero YII diumas sic ei dabis 
post potionem cottidianis diebus, nsque dum cibum libenter 
appetat. cui offerens omnem escam viridem propter fasti- 
dium vel lenticula vel triticimi vel ordeum torrefactum i5 
126'a cum palea dabis, quod|quod ex his libenter accipere volet. 
cura, ut cottidie lacte recens des, et si non babueris, 
aquas. sinito eum ambulare, quo usque fortins se habeat; 
postmodum paulatim per crementum exercebis. sic sa- 
num fiet. 20 

868 XXXn Si pulmonem dolebit, sic eum intelligis. an- 
helat, suspirat graviter et tussis insequitur, ita ut ster- 
teat, excreabitque purulentum. post dies aliquos, non in 
recenti, et prioribus pedibus claudicat, et putorem per 
nares gravem ostendit, dif&ciliter se iactabit et febricitans ?5 
in praesepio incumbit, fatigationis beneficio stercora ad- 
sellatur [et] dura et vix conatur ad adsellandum et anxiatar. 
hi solent et corruptum adsellari, si quando in digestione 

860 male accepti fueriwt. horum curatio difQcilis erit. sic eum 
curas ad modum s. s. aquam eis bibere dabis, in gua 30 
ervum antecessus lotum mansit, et aquam eius bibere 
dabis. quodquod pulmonis causa laborant, detrahendus 



1 8q. similia furunculis tubercula nascuntur Veg. || 3 hys- 
sopi uncias duas, trifolii unciam unam add. Veg. | 6 tempu- 
rabis || 9 ex Veg. et || 10 elbi || 21 Veg. F 44 || 28 sic: corr. B " 
29 mali | fuerit || 30 qua B : aqua 



MULOMEDICINA CHIRONIS 370—372 113 

erit sangois de palato yel de cervice, qaoram tamen cor* 
pora fortiora sunt, et quibus fastidimn non fuerit. item 
aliam curam ad eos facientm ex hac potione ostendo. 
vini odorati qaartarium antiqaam misce et da, aut cioeris 

5 infdsi aqaam bibere dato. detrabendas erit sangais eis 
de palato et de temporibas et de cervice yemo et 
aatanmo. exercitationibas et ceteris ati debebis. si gra- 370 
vius vexabitar, morbas est. lentisci radicem, tharis 3 11 
vel si hoc non fiierit, mirrae 3 •!• com croco saffdnde 

10 cum vino. aliam eodem modo: costi 3 m, •('vini tantun- 
dem contrita cum vino dulci infiinde per os. aut uvam 
albam exprime in os. aut radici^ semen ex eodem modo 
dato, nuces amaras, id est amigdalas frictas cum aqua 
eodem modo. aliter: cardamomum infnsum in vino albo 

15 odoris boni et cotilam, similiter utere. 

XX X 111 Si a pulmone vexabitur, signa haec erunt. 371 
tmnescunt intra ilia concat;ationes graves, cursibus retar- 
dabitur, itineribus deficiet. curari non poterit. curatio 
huius rei curanda est maxime, ut habeat virium. escam 

soinfcindere debes ordei, sic dare. ambulationibus cedere, 
unde insanus fit. pabulum opponere et potionem. ^rura- 
tionibus longis utatur, item unctionibus pinguibus. "|*eum 
gravibus, molliter cubet. potionem | hieme da ex farina 126'b 
triticia, aestate hordeacia. si autem deprehensus fuerit, 

S5 costi et cinnami 3 11, siringa, cassia, storace {■ , his rebus 
cum tisanae suco potionabis. 

XXXrV De orthqpnoico. si quod iumentum ortho- 372 
pnoicum fuerit, haec signa erunt. inambulationem subinde 

3 facientibus: facientem <^plus^ -^ II 4 ^S- cineres quoque 
uhni loti et infusi Veg, || 8 lentisci drachmam Veg. \\ 9 cum 
croco: succari semiunciam Veg. || 10 costi unc. 11, cinnamomi 
unc. I, eryngii radicis unc. U, storacis semen Veg. jj 12 ra- 
dici jj 14 cardamonium || 17 convacationes || 19 vicmm: ut 
abeat vitium B \\ 20 ^ab^ ambulationibus W; postea lacimam 
itatwU B I cedere = desistere; caedere £ || 21 s^. caratio- 
nibus II 22 piguibus j 8g. eum gravibus: unguatur B || 23 mol- 
libir: corr. JB ||*24 aestate scripsi: est autem || 25 Veg. V 44 
fin. II 27 Veg. V 45 \ orthonico | orthonicum 

Malomed. Chir., ed. Oder. 8 



114 MULOMEDICINA CHIRONIS 373—376 

ei praestas et ambulare non vult, et suspirat graviter 
anhelito magno toto corpore et ambulare non potest, et 
subinde se proicit frequenter et cadet, et cum procubu- 
erit, extendere se non potest nec dilatare, et cum ceci- 

S78 derit, magis resurgere vult. quod curatur sic. sulfur vivum 5 
3 n conteres usque et macerabis in vino odorato albo et 
melle, per'nares saepius infundes, ]iqmdae picis pusillum et 
nitrum coctum valde commisces melle et vino et suffun- 
des usque, donec spiritum contineat et careat vitio. non 
algeat et exercitationibus utatur. in potionem adicies, lo 
eodemque fenum aspergis. et si haec medicamenta eum 
sanabunt, catarticis uteris. curabis huic et sanguinem de 
cervice detrahere vel de pectore. sanum fiet. 

874 XXXV De orthqpnoico. si quod iumentum ortAo- 
jpnocam habuerit, signa erunt huius haec. ilia ducit vehe- i5 
menter et suspirat cum sonito, runcos ducit et curvatus 
erit, cibum nec potum recusat, et praefocaiione in anhe- 
litu patitur et manducans tussit, stans et iacens aequa- 
liter runcos ducit. et vivit, per longum tempus protrahit; 
nam ex eo vitio liberari non potest. pulmo enim eorum 20 

876 se contrahendo conmurit. imde et wacrescit in novis- 
simo tempore et ^aWdus moritur. huic curam adhibes sic. 
sanguinem ei de pectore detrahes in recenti et ipso san- 
guine cum mero et oleo tepefacto eum perunges. lixivio 
cum oleo temperato per nares eum potionabis per dies V, 25 
postmodum sinapis Alexandrini fricti et sulfuris vivi 
et mirrae, cardamomi aequis ponderibus. ex melle de- 
cocto tusa omnia et criblata misces. ex quo medicamento 
nucis magnitudinem ex vino nigro calido potionabis. 

376 XXXVI De litargico. si quod iumentum litargum 30 



2 mangno || 6 odoratu || 7 liquiet de pussillum: corr. B 
ex Veg. \\ 10 adicies: sdl. nitrum || 14 Veg. V 45 \ ortho- 
nico I ortonam || 16 runcos = ronchos || 17 praefocione || 19 bibit: 
corr. B, protrahat vitam Veg. \\ 21 comnurit = combnrit; com- 
burit vel convoret Veg. \ macrescit J5: in ea crescit; unde et 
macies cum morte insequi consuevit Veg. \\ 22 ^dus: corr. B \\ 

27 cardamo^l sic \\ 30 Veg. V 47 



. MTJLOMEDICINA CHIRONIS 377—380 115 

• 
faerit, signa eius erunt haec. iacebit et semper dormit 
nec cibum accipiet nec potum^ sonmo consumitur. quem 
cum excitasti, statim adgravatus se magis proiciet. et sic 
amens marcescit, nec ulla res illum delectabit. et si po- 

stionem | dederis, dormitans vix eam accipit. sic eum cu- l^G^^a 
rato. in stabulo, ubi stet, substemito stercora mollia. 
noli eom permittere proicere se, et assidue emn ezcitato. 
in anricula eius scarabeum yel blattam mittito, et ita 
religato, et ibi t;it;at. et fomentabis ei caput calda cum 377 

lopulegio decocta et postmodum pemngebis oleo cum adai^ce 
trito, caput eius perfricato. cui potionem dabis: came- 
melon, irin Hliriaca et Artemisia in aqua decoques, ex ea 
aqua cotulas 11 et olei rosacei ciatos II cottidie potio- 
nabis. cui et pedes priores frequenter non simul caZda 

^fomentabis. solet enim haec passio et ab strictura pedum 
contingere. hac re sanum fiet. est quidem periculosa cura. 

item et alia signa litargici haec erunt: oculi eius lacrima- 378 
buntur, quasi qui lippiat, somno operam dans vel stans et 
in praeseplo incumbens dormit, et a posterioribus natabit 

^ambulans et totus gravabitur. sic eum curabis. detrahes 
ei sanguinem de priori pede dextro et a femore sinistro. 
potionem dabis hanc. herbam Artemisiam contusam et 
criblatam dabis ex cinericia sextarium •!•, ex eo et oleo 
ciatos n, hoc per triduum uteris, quarto die intermittas. 

^si cibariam non appetit, ervum moUitum ex aqua tepida 379 
bibat in die unum seoctariwm^ in quo bibere dabis. si hoc 
non proficerit, lini semen coquis ex aqua in ollam. post- 
quam coxeris, dabis ei per dies singulos eminas singulas 
et mellis quod satis est et effectum faciet. haec res et 

^ad febricitantes prosunt. sanum fiet. 

XXXVli De morbo regio. si quod iumentum morbum 380 
habuerit regium, signa erunt haec. utrique oculi viridica- 
bunt, cervicem inclinatam habebit in dextram partem, in 

2potum add, Veg. || 9 ut ibi? | ibat || 11 perfricat || 14 simul: 
Bemel? | adda || 18 quia si | sompnio | das || 19 natabit: nutat 
^•^. II 23 cum lixivii sextario Veg, || 25 si oMidi \ mollitum aut 
meuitam Veg. || 26 B(extarium) mppl. B || 29 hee || 31 Veg. V 48 

8* 



116 MULOMEDICINA CHIRONIS 381—384 

Binistro videbitur claudioare, etBi in dextrum habuerit clau- 
diginem. ita curato. include eum loco tenebroso, ubi nec 
lumen yiderit. ignem ibi facito et sagis operito ita, ne 
oculi eius appareant. bis die oleo et vino deMcato. lapi- 

881 des molares ne minus V in ignem imponito. cum bene 5 
caldaverit, pecus ad pedes caput coptdaio et sub nares oleo 

126^b eos perfuso^ fumigato, | et per dies VII his potionibus 
eum curabis: sanguinem caprinum cum lacte ovili, si^ 
OaMcum, costum, oleum; haec in uno inmisceto et per 
dies XYII potione dato. sanum fiet. lo 

882 XXXVin De bile. si quod iimientum bile molesta- 
bitur, signa erunt haec. concurrit ac yolutatur temporibus, 
similiter ut strofosus. sic hoc curato. sanguinem emittito 
de cervice et potionem dato: herbam trisaginem nigram 
sescunciam, herbam trisaginem albam pondo ^e^cuncia, mag- 15 
man croci 5. inmiscebis vinmn et pisatum cum nitro et 
potionem dato ex aqua mulsa eminam per narem sini- 
stram, ut s. s. est. sanum fiet. 

888 XXXIX De bile arida. si quod iumentum bile arida 
vexabitur, nihil mm curar^ poterit. ergo murtam agre- so 
stem cum yino contritam in^dere in dextram narem 
debebis, ordeo autem non satiare, in farre triticeo potio- 
nem dare ex aqua oportet. 

884 XL De vomica. si quod iumentum a vomica vexa- 
bitur, hie morbus valde gravis est. signa erunt huius 2S' 
haec. incidens difQciliter resurgit, et olebit ei spiritus, 
graviter incumbet in eo loco, a quo vexabitur, tussit et 
aliquando purulentum excreat. sic eum curabis. thuris 
3 V. . .in unimi contusa cum vino tepefacto ei per nares 



com 



1 Bed si II 6 uon zninus pondera quinque Vm, \\ 6 pedes 
plantato: animalis caput copulatur ad pedes Veg, || 7 per- 
fuBo II 8 sq. simul calidum: corr, Veg. || 9 oleoque pariter admixto 
Veg. II 10 dies XII Veg. \\ 11 Veg. V 49 \\ 12 concurrit {%. e. con- 
cursat): commovetur Veg. \ tempuribus: » frequenter || 13 stro- 
phosos II 15 sescunciam: suprcLScr. 5 | ponde | sescuncia ego\ ez 
tuncia || 19 Veg. V 50; H 202,18 \\ 20 enim curari: corr. M || 
22 triti: pro hordeo far triticeum dabis Veg. || 24 Veg. V 52 j vo- 
mita II 28 sq. turis dragmas duas, aristolochiae uncias duas Veg. 



MULOMEDICINA CHIRONIS 386—386 117 

infundes* quod si non habueris, sulfuris 3 11, arlsto- 
logiae 3 •!• eodem modo dato. cibo autem maiime dili- 
gendus est, ut habeat nu^rimentum. vitium [ut etiam] 
ambulationibus lenibus cum etiam ruperit se, utere cau- 

5 teribus circa pectus oportet. 

XLI De podagra. si quod iumentum podagricum fuerit, 385 
signa erunt haec. stare non potest nec ambulare, sed clau- 
dicabit aliquando et altemis pedibus, et proiciet se simi- 
liter, tanquam qui ordeum nimis acceperit. cui tali vehe- 

lomenter dolebunt. cui si palpare volueris, non patiatur 
doloris aliquid beneficio huius rationis, dum interdum in 
totum nihil concoquet. et horridum et fervens habens 
totum corpus sudJet, et superiores eius venae extant, et 
testiculi eius subinde salient altemis, veretrum procadet 

15 et subinde arriget, et pedibus inaequalibus stat, et stercus 
in ungulis eius haerent propter nimiam excalfactionem, 
quemadmodum subtricio. sic eum curabis. non patieris 886127'a 
enm accumbere, et coges eum ambulare perminutatim loco 
tecto usqne, donec sudet, et defricabis eiim manibus totum 

2ocorpus, donec persudet. sanguinem ei detrahes a capite 
de superioribus venis, sed noli multum. et iterum per 
dies Vn sanguinem de posterioribus locis emittes supra 
talos et de gambis eius, et noli multum, vel desub ipsis 



1 sq. aristolochiae unciam semis Veg. \\ 3 iumentum: corr, 
Veg.; ut habeat <ad>iumentum virium: uti etiam . . ambula- 
tionibus lenibus <^oportet^: cum etiam ruperit se, ... pectus. 
B I 6 Veg. m 53; H 164 \ sq. TCoddyQa bC iiiniGoi tnnog, o^ts 
indvecL dvvarcci o^s nSQvaatslv ^ &XXa %(xtayiXLvsxai ioiyLcag t^ 
xsxpi^taxf^rt xal ^tfrir &v6QB%tog nQbg nav tb nQog<p£Q6(isvov 
xal t6 0t6iia {c&iia Chiron) &£q^v ^x^t xal yiatd^riQOv tr^v ts 
vnsQmav [istitoQOV^ ot ts ^QXSig airtoi) ivdXXovtai ivaXXa^ Y.aO'' 
hu %al 6 %avXbg nQonintsi v.al inalQStai, xal ol n68sg iv t^ 
ctdasi nQogXafifidvovtai ta %6nQia dia tr}v nvQfoaiv mg xal iv t^ 
v7t<nQlApsL. II 10 palpebre || 12 torridum^ jj 13 et suet superiores: 
aestuet JB || 21 sq, xal ndXiv di* ijiiSQ&v knta iv, t&v dnta&iatv 
V7co%dt(o t&v &Y%vX&v naQcc toi)g datQaydXovg maavtayg fir) noXX-j 
"^i Qvasi Iht ts t&v i^nQoa^ioiv || 21 non multum Veq. || 22 se- 
quenti [i. e. II) die Veg. || 23 tertio de gambis Veg. \ non 
miiltuni Veg. 



118 MULOMEDICINA CHIRONIS 887—390 

dolorum locis. bibere ei dabis aqaam calidam, in aquam 
387 adicies nitrium et farinam triticeam. e^ autem et hoc: 
[heren in] manu plena [vel] ^erawthemum et thuris pollinem 
acetabulum plenum maceratum in vino suffundes ei per 
nares triduo cotulas singulas. facit et hoc: hets, cocta s 
ex aqua, deinde cocta exprimis et aquam eius adicies 
ciatos tres, suffundito, deinde exercebis eum. omnibus [de] 
his uteris. set maxime plus expedit purgare eum iumen- 

888 tum, qui hoc vitio tenetur. expurgatiowe enim totius cor- 
poris levioris facies et eas venas, quas in pedibus habet, lo 
et non erit spurcities, quae in eius pedes recurrat. sed 
post purgationem hoc utere. timi acetabulum plenum in 
vino veteri dulci macerato cotulam •!• et per nares ei 
suffunde et fenum illi oppones. quod si non habueris 
novum, fenum vetus nitrio asperso da. quod si non rese- i5 
derit vitium, castrato eum^ et sanum fiet. 

889 XLn De ortaculo, quem stilosum vocant. de orta- 
culo, quem quidam stilosum vocant. quem sic cognoscis. 
patitur hic contractionem nervorum in pedibus prioribus, 
et capitibus ungularum calcat. rectis articulis erit. quare 20 
et ortaculi vocantur, quod stilo recto similes pedes habet, 
inde ^tilosi dicti sunt. plenas ungulas in terram ponere 
non possunt, pendentibus taxillis incedunt recte, quasi 
clodigine. quibus nervi in articulis dextra sinistra emi- 
nentes erunt , quasi scauros futuros sic eo5 multi aesti- 25 
mant. quod contingit hoc vitium sarcinaris causa magno- 
rum onerum et viae fragosae labore, unde nervorum stric- 

•890 turam patiuntur. quod vitium curatur sic. sanguinem ei 

2 et autem: facit autem B \\ S heren in = isQdv \ rathenium: 
igavQ^ifiov (iirjg dgdtia liccl fiavvqg d^^pccq^ov \ sq. polline in: 
corr. B \\ 6 beta M: ut a; betas etiam excoques et aquam earum 
ad tres cyathos suffundes Veg. || 6 fii^avTa iXaiov Tivdd^ovg rQStg 
TiotvXaig VQiaiv \\ 8 set JB: et || 9 roi) yaQ a&fiatog ZXov sh Siansi- 
(iBvov tdcg sig toi)g icddag iitiQQoiag fisXtiovg slvai aviipi^astai \ 
expurgatio || 11 spurcitias J| 12 iQav&i^ov d^^^^acpov oHvcp SUvta^ 
thymi Veg. || 14 fenum vinde Veg. || 16 eo || 17 Veg. III 54 \ orta- 
culo » dQd^oiiAXa) \\ 18 quidem |{ 21 articuli || 22 inde B: i.e. 8ic\ 
telosi I plenas : planas Veg. \\ 25 eo | extimant 



MULOMEDICINA CfflRONIS 391—392 119 

desub cirro detrahes vel de coronis, ungulas bene com- 
ponis, poUine ex ordeo et resina et axungia cocta ter in 
die mittes, aqua cum. vervenis fovebis, et acopo perM- 
gabis I tota eius crura per dies VI. cataplasmabis eum 127nb 

i> ex poUine ordeacei et lini semine et fenugraeci aequis 
partibus ex vino cocta. cataplasmam inpones in omnibus 
cruris ante acopo perunctis cum articulis totis, ab arti- 
culos usque ad genu munitos facies et fasciabis. bis aut 891 
ter diumum promovebis eum paulatim. si hoc non pro- 

10 fecerit, malagmen hanc in articulis eis inpones: ammoniaci 
3 n, galbani 5 H, oppoponacis 3 11, medullae cervinae 
3 n, resinae terbentinae 5 n, ciclaminis libra, apoctmatis 
libra, resina fiicta libra et semis, oleum vetus pro modo. 
coques igne lento et colabis, temperabis eam, ut non sit 

15 stricta , mollius , impone in aluta per dies plures , donec 
sani sint. hac re sani fient. dif&ciliter quidem pro- 
veniunt. sic remanere solent, si tardius eis cura adhibita 
fiierit. aUi vero urent eos decontra in articulis palmatiw. 
sed et sic raro proveniet. 

20 XLin De tussi ab interiora. si quod iumentum 892 
tussiet ab interioribus, sic eum intelligis. nares ei prac- 
cludes, ut spiritum reddendi non habeat, et aspicies iliam, 
quomodo ducat: si spissius iliam duxerit, scito esse tussim 
totius iocineris vel pulmonis vel praecordiorum causa 

25esse, sed recentem. si lente iliam duxerit, scito esse 
veterilem et ex int&riorihus ^ ilia ubi cinguntur intestina, 
qnod quidam sapientiam vocant; eorum tensionem intus 
esse scias et inde eum tussire. hi convulsi appellantur. , 

I 

2 prolinees: corr. Veg. || 3 quam vervenis: tepida quoque 
aqua in qua verbenae decoctae fuerint, confovebis Veg. || 7 antea 
capo I cum articulis totis om. Veg. || 12 apocismatis: = a7Co%V' 
fMXTo? II 14 temporabis || 18 pahnati : paulatim Veg. perperam \\ 
20 Veg. V 64 || 21 sg^. percludes et: corr. Veg. || 22 habeat: sc. 
facoltatem || 23 spissis pulsibus Veg. || 25 siliente: si lentis pul- 
sibns Veq. || 26 inter: suppl. Veg.; ex interiore ilia, ubi aut 
ex intemia (fictum ut intematium, interscapulum alia) B \ in 
qoibns intestina iumentorum ligantur Veg. jl 27 sapientiam » 
9?^»ag2 1,28 hic 



120 MULOMEDICmA CHIEONIS 893—395 

ex [ajqua re perpetuo tussit«zit magis, et si qui facilis- 
sime cursum laborant. ex qua re haec omnia s. s. in 
equis, qui yulsionem patiuntur, intelliguntnr. f quem cum 
sibi idem nec cura sana sunt, cicatrices eorum locomm 
stricturam faciunt, quorum titillaginem passi perpetuam 5 
tussim patiuntur. quae res magis leniter parastaticari 
potest, persanari non potest, ut non tussiat. sic eum 
curabis. fenugraeci et lini seminis sucum et dragantum, 
thus masculum et mirram et crocum et ervi polline, 
haec oumia tusa et criblata bene aequis ponderibus ante 10 

S94 pridie in caldam infusa maneant. altero die madefacta 
ex boc suco s. s. mixtam temperabis, ex aqua per cornu, 
ut possit conuneari intus. dabis cotulas singulas admixto 
127^ a oleo rosaceo per dies plures. ex hac compositione | yalde 
bene accipiuntur. si recenti dederis, persanabuntur. ad is 
huiusmodi vitia ne quit aliquis austeriorem dederis potio- 
nem, ne cito occidat. haec enim res lenes et catarroicas 
et simplices et collecticas et refrigerantes potiones acci- 
piendo leniuntur et ad sanitatem gaudent. ergo simile 
aKquid dederis. sanitate gaudet. 20 

395 XLIY De emfraxi. si quod iumentum em&^axin tenu- 
erit, quod latine praeobturatio dicitur, signa erunt haec. 
vitium praeterea et quare contingit, monstrandum est. 
fit autem hoc ab arido cibo, si sitim abstineat [et] iumen- 
tum. ex qua re fit frequens suspiratio et difficilis in ss 
cura. tmde fit flegmon, quae appellatur inflatio. ex 
quo vitio scapulae eis et ilia inflata flent, et duriorem 
yentrem facit et remittit stercus durum tanquam glae- 
bulas et sufflat per anum. hoc ipsum vitium autem 

1 tuBsi sunt: cursu nimio vel latiore saltu . . . ex nimio 
quoque aestu yel intolerabili Mgore interiora vitiaiitur et tussim 
faciunt Veg. || 3 sg. quae cum a^hibita omni cura sana sunt B 
6 titillaginem = titillationem || 8 sq. Veg. pondera singula add. 
12 temporabis: teporabis B^ ez aqua tepida Veg. H 17 lenis | ca 
toricans || 18 colecticas: » %oXkrixi%dg || 21 cf. Veg. 1112,3 \ tene- 
fraxi I cenefraxin | habuerit? || 22 praeoccupatio Veg. || 23 vitium 
aut ad tenuerit oUm pertinuit aut post quod inserendum B \\ 
26 flegmone? || 29 vitium del. B 



MULOMEDICINA CHIRONIS 396-399 121 

qmdam dicunt spiritom spinae ipsius esse. qnidam em- 
fragma appeUant. in quo vitio quidam sic succurrunt, 396 
ut clisterient eos per anum. curam. . .cucumeris agrestis 
radicem contusam et eius sucum expressum ad cotulas m 

5 et yinum tantumdem et olei cotulam •I* et admixtis om- 
nibus sic uteris et per os suffundes. alii quidem et hanc 
succursionem demonstraverunt. stercus columbinum ^ -I- 
vel gallinarum domesticarum macerari in vino dixerunt 
et admixto nitro potionem dare. et hoc autem bene- 

10 ficium, ut nitrium contusum bene in cibo ei dabis, ex 
quo et potionabis, ex oleo et aqua mixto: prodest. cave 897 
ne quis eum molestet et ad laborem aut ne iungat, sed 
inambulet perminutatim et fiat ei frequens defricatio ex 
vino et oleo calido. sed defricationem . . . facit autem 

15 et boc, si sanguis ei de cauda detrahatur longius ab ano 
digitis 4°', ibi de ea vena sanguinem emittis. sunt alii 
quidem, quibus nares patent et suspirare non possunt, et 
decidunt a ventre et lateribus. hoc autem vitium incidet 
in eos a sicca esea. subvenitur autem his. . .et ad per- 

20 curandum herbam viridem offeras ei escam. 

XLV De timpanitico. si quod iumentum tympani- 398 
ticum fuerit, signa erunt haec. non tam libenter cibariam 
appetit nec facile dormit nec tam libenter bibit, non- 
nunquam ilia subducet. si nares mundos habuerit, ita | 127^ b 

25 in illo spes erit vivendi. sic eum curabis . . . deinde 
aliam potionem decoctam dabis: ysopi ^ triew. , alium 
viridem quod satis erit, palmas XX numero, fenugraeci 
ciatos VI, aquam cisteminam et vinum optimum admisces 
tepida, triduo potionem dabis. 

30 XLVI De praeobturationes. si quod iumentum prae- 399 

1 sq. enflagma || 10 beneficium est nitrium JB || 12 ut ne? || 
14 ad defricationem? || 21 Veg, V 26,4 || 23 si per nares 
nmeoB coeperit emittere, desperandum est add. Veg. || 25 cre- 
morem ptisanae et defruti binos cyathos per tridumn da- 
bis tepidos add. Veg. \\ 26 trie: = trientis, cf. supra 144; 
tincias quatuor Veg. || 28 vinum odoratum vetus Veg. |1 30 sq. 
S 146 ificpgdyiiatog ysvonivov arifista rdds. oifQccv &notsxa- 
(tivriv ^x^tj ((hd^fovag iisetaXiiivovg xal to5 7io8l tvntsi ti^v yfjv 



122 MULOMEDICINA CHIRONIS 400 

obturatum factum fiierit, signa erunt haec. habebit cau'- 
dam extensam, et nares ei non constabunt, et [de] de 
pedes feriet terram, et omne stercus odoratur, et subala 
ei sudat, aliquando "|"e quae et tremor ei fit, et tanquam 
qui meiare volet, volutat. contingit autem ob hoc, si 5 
stentinus reversabit se, per quem solent iumenta ad- 
sellari, cum eius stentini pars foras se misit et vix 
redit. quod curatur sic: vini veteris et olei cotulis binis 
et ambulatione plurima et feno viridi. si volutare vult, 
noli mutare. ea vitia difficiliter vincitur. lo 

400 XLVn De ydropico. si quod iumentum ydropim 

Tial xfig 'KOTCQOv 66(pQaLVExai Idgot XB x&g itaaxaXocg {trad. 
^aXag) xo;l XQOiiog nsgl xovg cafiovg ivLOXs ylvsxai nal ong oijQTi- 
xi&v nQOxala xb aiSoiov v,al Y,vXisxai. avfL§aivsi. dh xovxo, Zxav 
&7t6 xfjg tiOLXiag xb iicl xf]g i^6Sov ^vxsoov iTCiaxQOtpijv Xdprj ital 
xa iv ai}x& iyyisifisva si^i^oda fiii ysvrixai, &SQaicsvsxaL dh 
iyXviiaxiS^iJiSvog ohov Tial iXaiov TioxvXaLg dval xal nsQiJcdxtp 
nXsiovi %al TOQXfo xX(OQ& X9^¥^''^^^ ^^^ noxvioiLSvog x^ vixQoj. 
TtvXiSiisvov Ss iirj 'kcoXvslv. 6 8s xoLovxog dvaxsQ&g TCSQLyivsxaL. 
2 non addidi || 4 e cervice tremor B || 5 ei || 9 et ^: ex | si addidi 
11 sq. Veg. V 24,2; H 134 imyviiiarj ds ix^v iisydXriv yaaxiQa^ ol- 
Sovv xa atiiXri xal xoi)g dLd6fiovg xal x&v ifiTCQoad^itov xovg &y%&vag 
rj ydvaxa Xsydfisva, ^riQav QaxLV, la^ia xal Xaydvag aaavxoDg^ 
at xs 'KLd'dQaL icaQ k^dxsQa xov v&xov 6axoq>avoiiaL, xdg xs iv x^ 
liStpaX^ (pXi^ag &S'!/jXovg l%£t xal x& TCQoa&TCcci mgavxatg xal xotg 
'bTcb xfi yX&aa^g. atjfaiiivtp dh xov oiSiiiiaxog x^ X^''^^ sHhsl Ttal 
ivxvTCovxaVy xal Y,axa%XLv6fLSvog i^cl xrjv TiOLXiav oi) iisvsl &IX' 
i^KxsivSL iavxbv xal nXaxvvsxaCy xal iv xy XQiijfSL i^nQSt xccg 
XQixag. ^SQaTCS^sxac ds TCSQLicdxoLg i% yCQogayoDyfjg {rcQoayoa- 
yfig trad.) %ax' 6Xiyov x6 nXiov iv x& iiXida iansTcaafiivog 
acavQaLg i^ iQiov, al IdQ&xa mvovaL. XQitpSL $s XQ^^^^^ ^^' 
oXtyv xov atiinaxog xal XQOcp^riv $Ld6vaL QatpaviBag xa2 xa (pvXXa 
aijx&v xal aiXiva, xal 3aa xa^&aprtxa siaL xal ^tovpTjTtxa , xal 
x6qxov x^^Q^v, iav ^ 6 xat^d^, 8^ S' oi^xi, ^riQ6v 'naxaQQaivovxa 
vixQtp. ^axo) dh ivdXLaxa i^ XQOtprj firi^Ltir], r) iQS^ivd^ovg xo^g 
XsTCxovg §spQsyft,ivovg iv vdaxv vvKxa xal ijiiiQav xal iaxQuy- 
yLafiivovg naQapccXXsLv. ftT^ iv8L86vxog S^k rot) icdd^ovg naQa- 
Y.svxsiv xs &7c6 xov 6fifpaXov rj xfjg tiSvxQixLdog Xsyofisvrig &n6 
Sav.xvXcov XQL&v xov 7CQ6g xriv x^Q^v [LSQOvg xal ivxL&ivac xa- 
Xafiiatiov, 8l' ov QvaLg yivsxaL xov 'byQoi). Zxav S% &7C0QQvy, 
&QxriQLdisad'aL •aal ^SQaTCSvsad^aL atg XQav^ia. %axta 8\ ij dta/- 
Qsaig firj iisydXri, Lva ft^ 6 ircinXovg &}ioXovd'i^arj. ysvoy.svov 8s 
'byLovg xov xQa^^Laxog tcolslv a-^riv ^&XXov xqsx^lv, lv' ijtl x6 



MULOMEDICINA CHIRONIS 401—403 123 

passum fuerit, signa erunt haec. venter ei turget et 
crora et testes et tihia^ cum ambulabit, aut genu; similiter 
Inmbi, latera, scapulae et circa totum dorsum, usque eo 
totum, ut ne quidem venae eius nec in capite videri 

5 possont. eidem sub li^gua cum tetigisti easdem manu, 
subtussiet. fit totus tympanites. quotiens eum reclinas 
in ventrem, sufferre se non potest et tenditur et dila- 
tatur. sic facies. ambulationibus brevibus perminutatim 
pluiimum in sole eum ducito opertum sagis, qui sudare 

10 sustineat. quem defricabis adversum pilum per totum 401 
corpus. cui cibum radices et folia earum, quia et 
expurgationem faciunt et expellent vitium, vel si fenum 
habueris viridem, dabis [nitrio asperso]; vel si viridem 
non habueris, dabis aridum nitrio et aqua sparsum. 

15 aut lupinos maceratos die et nocte in aqua deinde 
siccabis et sic ei dabis idem manducare ciatum diumum. 
si [se] morbus ex hoc se non abstraxerit, paracentesin 
facies de ventre. quem non diu exiccabis et paulatim per 
dies ab umbelico IHI digitis longius ad veretrwm versus 

20 sagitta pungis, ut peritoneon ipsum rumpas. et subicies 402 
fistulam cewtetalem et sustines humorem currere. quem 
excipies in vaso , quod satis tibi videtur. et auferas 
fistulam et duo grana salis in plaga subicies, ut possit 
non cludere, et super | emplastellum. cum exiccaveris to- 128'a 

25 tum humorena, curato vulnus diligenter et potionibus catar- 
ticis eum potionato et exerceto eum inter dies, donec sudet. 
quanto fortior faerit, tanto agilius ^urato. abstineto a 
potu cottidianis diebus. modicum bibat. sanum fiet. 

XLVin De farto. si quod iumentum fartosum [in] ventrem 40B 

30 habuerit, cum ebiberit, tantum sufflat infiatus. sic eum curabis. 
cineris lixiva sextarium -I*, plantaginis semen conterito et dato 
iumento fet s. s. cito, usque quo resedeat infiatio. sanum fiet. 

nXstov IdQ&TSg yivcavxcci. iyi,7io8iisiv ds avtbv nivovta inl 
nXsloVj tva iii} ol nsvs&vsg nXriQad^&avv. || 2 tibia B: ubi || 5 ligua 
cum tetigistis eadem || 6 reclinaus || 7 etB: nec || 11 quae et M 
17 cf. supra 233; infra 679 et 708 || 19 feretrem, v superscr. 
21 certe talem: centeralem Veg. \\ 27 curato: corr. B \\ 32 ex s. s. 
B, cf. p. 126, 23 sq. 



124 MULOMEDICINA CHIEONIS 404—407 

404 XLIX De ecedermia. si quod iumentum ecedermiam 
habuerit, quod latine coriaginem appellant, signa erunt 
buius baec. corpus non reficiet, nimis emacrescit et sine 
febre non erit, et corium illius ad costas haerebit, nec 
stercus reddere potest eviriationis causa, corpus eius 5 
horrescit, et in tergus eius nonnunquam furunculi exire 
solent, qui nec spinam reddit et multum manducat. et 
sic eum curabis. tumum et sale cum yino rubro con- 
terito et tubera, si qua sunt in eo, confrigato. et aliam 
unctionem ei parato: picem, ceram et resinam cabialem 10 
et thuris polline aequis ponderibus in unum coquito et 

405 temperato oleo veteri et ex eo perungito eum totum. 
quem potionabis his rebus: vino et oleo et mirra aut 
piper album grana numero 30. conteres omnia et dabis 
aut rutam in vino decoctam, aut apoponacem in vino de- i& 
coquis et dabis. vinum in quocunque medicamento ne 
plus quam cotulam adicies et olei viridis ciatum •!• . hoc 
autem ipsum vitium, quod videtur sine causa esse, 
rationem suam habet, nascitur autem ex perfrictione et 
ex coactione, cum penuriam cibi passi sunt et inediam. 20 

406 nam multi auctores dixerunt hoc vitium causam non 
habere. qui enim hoc vitio tenebitur, si coeperit non 
cibari et corpori fuerit solutus et capillos stantes habebit, 
hoc dare ei debebis: scrophae sanguinem, sed novellae, 
non vetulae, cum vino; aequis portionibus dabis, per os 2& 
ebibat; sed videto, ne plus aliquando sanguinis dederis, 
occidet enim. quod magis expedit minus dare. facit et hoc 
ad vitium: cepas Germanas et erucae semen aequis par- 

128' b tibus I dabis, per os ebibat 5 III diumas, utrisque bene 

tritis misce vinum et cotulas per singulas dabis. cura autem so 
reliqua eius plenissima adhiberi oportet, ut in roboroso. 

407 L De sintetico. si quod iumentum sintecticum fuerit 
factum, sic cognosces. erit hic sine febre, ut sanum. 

1 Veg. V 53 \ cedermiam l| 12 sq. totumque: corr. B; an 
totum. <tum>que? 5 || 13 myrrnae semiunciam Veg. \ 16 fasci- 
culum rutae Veg. \\ 20 inediarum || 22 sic operit || 28 aerucae ; 
rutae Veg. || 30 cur || 31 roboro suo || 32 Veg. V 54 



MULOMEDICINA CHIRONIS 408-410 125 

mmis macer fiet et cottidie consumit se ipsum, corpus 
illius et fiet eminentibus omnibus ossibus. et manducans 
multum esurit, et quidquid invenerit, rodere vult famis 
beneficio. stercus semper durum adsellatur, et trahet per 

5 longum tempus , eo usque vivunt. nec surgere possunt 
et iacentes fatigati sic manducant, quasi putes eos refi- 
cere se posse. hi autem, qui hoc vitio tenentur, multum 
manducantes fame moriimtur. consumit hoc vitium eorum 408 
meduUas. quidquid enim escam accipiunt, ad stercus 

10 se ducit. similiter et potus ad urinam, et nihil ex his 
ad meduUas eorum pervenit, propter quod stomacus 
eorum concoctionem caloris non patitur. nimio enim 
frigore constrictus iocineri nihil propinat, ubi totius 
corporis virtus ad nutriendum corpws per sanguinem 

15 praeparatur, increscit et venis et cordi; ex eo medullae, 
quae nihil sumunt ex parte superiore. tabescit in eis 
ipsum iocur, minwet. paulatim totum corpus per lon- 
gum tempus ita erit, ut arbor, quae partis maioris 
radicis suae ex aliqua re perdidit. et quae minor radix 409 

20 fuerit huius arboris, si valeat, ad praesens praestat ei 
victum; tamen per tempora stans arescit. ita sintectici 
simili modo moriuntur. quo5 sic curari oportet. primo 
in tempore unctionem facies: sale, cera pondo 11, resinae 
terbentinae libra, meduUae cervinae libra, axungiae veteris 

25 sine sale p libra, propolin p selibra, irin Illirica p se- 
libra, oleum laurinum quantum satis faerit. coques ea 
onmia s. s. , et temperatum id medicamentum ad ceroti 
mollitiam colabis et tepido admisces irin IUiricam tusam 
et cretam, idem tuc^iclabis, ut una refrigiscat. ex hoc 410 

30 medicamento perungito totum iimientum et perfricato 
manibus, usque donec excalefaciant. hoc facito in ternos 
dies, et copertum sit et cottidie paulatim exercitetur, 

4 sq. trahunt longam ac miserabilem vitam Veg. || 13 con- 
strictum II 14 victus M (cf.l.21) \ corporis: corr. Veg. || 16 prae- 
paratus: corr. Veg. \ cordis || 16 qui || 17 minum et: corr. JB, 
minuitur Veg. \\ 22 quo || 24 axungia: corr, Veg. \\ 26 ^samsuci 
libram^ oleum Veg. \\ 29 tutuclabis: tuditabis itf ; agitabis Veg, 



126 MULOMEDICINA CHIRONIS 411—413 

ut digestionem patiatur. cui potionem dabis hanc: abro- 
tani 3 IIII, sandonici 3 ini, trisaginem 3 nil, camepiti 
128^ a 3 ini, gentianae 3 11, aristologiae 3 11, murra 3 II, j 
panacis radices 3 11, croci semen 3 I, rutae semen 3 -I*, 
haec omnia bene tusa. ex eo medicamento coclearia 11 & 
in yinum decocta cottidie sic dabis per dies numero IX. 

411 post dies IX potionabis eum suco ptisanae, in quo acro 
decoctus est, in qua miscebis ervi pollinem coclearia duo. 
hoc dabis pluribus diebus, ut viriculas accipiat et resumat. 
deinde reverteris ad potionem superiorem. similiter facies lo 
sicut s, iterum revertere ad sucum ptisanae. hoc facien- 
dum est altemis periodis, donec sanum sit. dabis ei 
interdum et vacuis diebus ex farina triticia cum lacte 
consparsa, dabis et furfurem triticium et paleam. or- 
deum nunquam dederis nec infusum. herbam ne dederis^ i5 
nisi coeperit corpus reficere. 

412 LI De icterico. si quod iumentum habuerit icteron, 
signa enmt haec. oculos viridiores habet, et de oculis 
eius exiet similitudo faftae, et corium eius durescit et 
pilos horridiores habebit et fatigatus erit, ambulans genuis 20 
claudicabit. sic eum curabis. panacis radicem et apii 
semen p libra et mel Atticum tantundem contundito et 
ex aqua lupinorum ad sextarios singulos, et ex medica- 
mento s. s, coclearia tria et admixto cito et dato potio- 

413 nem. si hoc non potueris 'fvincerari vini Sextarium -I» 25 
addito in pultario novo, qui capit sextarios III, et cani- 
num stercus albimi p 3 admisceto, pultarium sub dit?um 
ponito. postero die potionem dato ne minus sextarium «I-, 
impleto ca?da aqua. e^ hac maceratione utere diebus V, 

2 amepiti: camepiteos Veg, |i 4 opopanacis uncias duas, 
eiusdem radicis, succari semiunciam Veg. \\ 6 vinum Veg.: 
unum II 9 at || 13 offas ex farina Veg. \\ 15 nec: nisi fortassis 
Veg. I herbam viridem Veg. || 17 Veg. V 55 \ interico | in- 
teron || 19 fave: corr. Veg. \\ 22 sq. contundito atque cribrato 
Veg. I 24 superius descripto add. Veg. \ IV cochlearia miscebis 
Veg. I 26 non profecerit [vincerari] malim\ si tardius adiuvat Veg. ; 
vincere aut eum curare B || 27 subditum : sub divo Veg. || 29 ad 
aque ex: daque ex hac B 



MULOMEDICINA CHIRONIS 414—416 127 

deinde renovato cicer et stercus caninum quinto die. 
utei^e, quemadmodum s. s. , usque dum sanum fiet. 

LII De strofoso. si quod iumentum strophosimi fuerit, 414 
signa erunt haec. volutabitur, ad ilia sibi respiciet, maligne 

5 manducabit, stercus durum adsellabit, prae dolore pedibus 
terram tundet, et non post multimi solet sibi refrigerare. 
sic eum curabis. acori 5 •!•, anisi 5 •!•, apoponace 5 •!•, 
haec in imo contundes et cribro tenui cemis, coclearia 11 
in vini sextario et in oleo semis immisce et tepidum per 

10 comu dabis triduo. si hoc non proficerit, caprofici folia 
quod satis est, et olus siccanum in imo conteris et in 
aqua tepida triduo dabis. si hoc non proficerit, dabis, 
quemadmodum s. s. sic sanum fiet. | 128^b 

Lin De iocineris dolore. si quod imnentimi iocineris 415 

15 dolorem habuerit, signa erunt haec. cibaria non tam 
libenter appetit et multimi bibet et corpus non recipit et 
ventrem inflatum habebit. sic eum curabis, tisanae cre- 
morem et olei rosacei ciatos III. si hoc non proficerit, 
his5opi quat^ran. , apii semen ciatis VI, abrotani p 3, 

20 alium viridis, quod satis est, et ex vino optimo in tertias 
decoques. per aliquod dies potionem dabis, et ab interiori 
parte motus sanum fiet. 

LIV Si quod iumentum a iocinere laborabit, signa 416 
erunt haec. timiescet infra ilia et nervos contendit, an- 

25 helitus gravis erit , in cursibus gravantur et itineribus. 



3 Veg. V56 \ sthrofoso || 7 sq. Pel. 128 \ singulas libras Veg. 
14 Veg. V 67 || lOhisoperquaran: hyssopi uncias tres Fe^r. ;pond6 
qtiadran? | apii seminis uncias tres Veg, || 20 vel sicci paulo 
ininTis, si viridem abnegat tempus add. Veg. || 23 sqq^. H 109 
Agathotycki t6 fytag &Xy&v tnnog ernista Ttoul tdds. dyxoai- 
m Tijv Xaydva tijv ds^uiv, &vaitvoi\v ScyQiav ixst, iv rotg 9^6- 
fiotg xs 'botSQSl xal iv x& nsQiitdxm pQdStov 'Kivst xa dniad^La 
ffn^Xij %al xi^v %oix7iv anoqfs^bysi. duxixridi/jcsxai dl fidXiaxa 
tf iyia^o^daTj Tial 'byQoxiQoc tQO(p^ Tuxi nsQindxoig TiovtpoxsQoig 
&nsx6itsv6g xs yv^vaaiag. xi]v XQotpiiv 81 avxa didov xar* dXiyov 
xal %oix7iv s^bxQiTtiis \uxXa%Gytdxr\v xal ivdXsups XiitaQ&g r6 xs 
v^cop didov avvs^ljri^ivov &(iQox6vm^ dt& yccQ x&v nox&v ^&XXov 
7} x&v iyxvnaxiaiL&v ^SQansvsrat \\ 24 in dextra ilia? 



128 MULOMEDICINA CHIRONIS 417— 4i 9 

subsidunt et posteriores pedes, efFu^t cubitus. pabulo 
itaque oportet uti humido, ut eam escam liabeat, utere 
ambulationibus, et bihere minutatim, cubitos facere longi- 
ores. oportet itaque uti unctionibus pinguibus et stra- 
mentis mollibus. aquam bibat cum abrotano, propter quod 5 
suffusionibus non utimur. 

si quod iumentum iocur doluerit, signa habebit talia. 
febricitabit, cibaria non conficiet, testiculus dexter ei tumebit 
et durus erit. sic eum curato. fenugraeci ciatis m et 
in olla addes aqiiae fontcmae sextarios lU et coques ad lo 
tertiam partem et ex eo potionem dato. sanum fiet. 

417 LV Si quod iumentum iocur aliqua doluerit, non pot- 
erit sanum esse. diMcilis enim cura est. si tamen ei 
cura adhibita fuerit, turis 3 •!• conteris bene et addes 
vini quod satis, et inde totum corpus perMcato. bene 15 
operito iumentum cooperimentis, ut insudet. si sudabit, 
intelligis eum posse parastaticari. 

418 LVI De ventris inflatione. si quod iumentum ventris 
inflationem vel dolorem habuerit, signa erunt haec. su- 
dant ei et latera et scapulae. non minus ipse venter 20 
tensus est, et sudantibus testibus, altemis pedibus terram 
batit, et subinde in alteram partem corporis se vertet et 
caput ad ilia sua vertet, tanquam qui ostendat doloris 
sui locum, et gemet, plerumque tremor totius corporis 
erit. curabis eum sic. iubes eum ambulare perminutatim 25 
et manum unctam in anum mittis et stercora excutito, 
deinde salem et mel in ipso foramine stentini inmittito, 

419 ii^ idem faciat. si hiems fuerit, oleo et pice liquida 
ISO^^a lumbos | et auriculas saturabis. potione hac ei dabis. 

laurum viridem aut baccas lauri, piper, cuminum Alexan- 30 
drinum, petroselium, feniculi semen, argii semen et 
nitrium, contundis in unum et cribellabis. ex eo pastillt*w* 

1 effudit II 3 vivere || 4 ut ] 7 Veg. V 57,2 \ si Bi 
sed II 10 aquae fontanae mppl. Veg. \\ 13 cure || 16 Veg. 
V 57 fin. II 18 Veg. V 58 \\ 23 os tondat || 28 ut idem B: 
luudem stc; ut adsellandi augeat facultatem Veg. || 32 pa- 
stillo 



MULOMEDICINA CHIRONIS 420—422 129 

ad yitium in potione dabis, ex yino et oleo et calda 
pusilla potionabis. et iubes eum deambulare, donec dolor 
ille pauset, et sanum fiet. 

LVn De stentini versatione. signa erunt haec. in- 420 

5 testinum , qui vocatur monenteron , quod quidam colum 
appellant, propter hoc quoniam nullam obligationem hoc 
stentinum patitur intestinis, sed volutatur singularis, propter 
quod strepitum reddet et in cursum et in ambulationem. 
signa autem adferet haec. cum ambulat, prioribus pedibus 

10 transvaricat pusillum, posteriora subporriget, ipse prae- 
gyrat, sugglutit doloribus. nam intestinomm natura non 
est aequalis in omnibus. aliqui enim habent intestina 421 
magna pedum XX et unum, interiora pedum XV 111, tenu- 
iora pedum 52. et haec quidem de eo quidquid . . . cum 

15 Sarmatae eorum minores habent propter aetatem. qui hoc 
vitio tenentur, sic eos curabis. ambulationibus contingit . 
eis resolvi in stentims pariter. deinde sufiundes ei 
per nares lazar Cyrineicum, et sic ei sufFundes, ut s. s. 
sanum fiet. 

20 LIBEB r. 

1 de coleribus siccis 422 

2 de coleribus 

3 de coleribus humidis 



4 sq. H 132, 4 ovfL§aivsi Sh tovto tip iLsydXo) ivtiQm, 5 

UyBtai fiovivtSQOV. tivhg 91 ti&Xov Tdyovev Siic tb fiii ^xsiv 

evvSsafuyv tolg Xomolg ivtigotg, &XXoc TivXlsad^ocL ita^' kocvtd, dib 

xttl fixov &7totsXst nocl 'ipotpov iv ta ^SQLndttp xal SQ^iup. ar}- 

iLsla 8s (piQSL tdds. 7CSQiMoct&v totg iit/TCQOC&ioLg diaBalvSL 

iuxQoc xal toc dnlcd^ta ^Qog^piQSi a^ytolg %al avyndnntsi iavtbv 

^w6i[LSvog. ij dh t&v ivtiQfov <pvatg oifK iativ tcq naQ^ n&aiv. 

oi fikv vocQ IjrovfXti' ivtSQa fisydXa no8&v x|3', Xsntoc 8\ no8&v i^y 

tiv\g oh Xiyovci v «al /5', %al ohtoi y^v icj»' ov 5v tbv nataQ- 

ticiibv (pvyaciv. 6 81 to^dtoiv vsd^tSQog iXaaaoa naQ'* JiXvaiav. \ 

stentinis || 5 monentoron || 7 stintinum | singulaTes || 8 strepitum 

^ps*: scriptum || 9 Veg. F 59 || 11 sugglutit: confudit Ohiron 

Kaf&Trro) et ndntoD \\ 12 nominibus || 14 hee || 17 instentiniter 

^l instenti pariter eod. \\ 19 mhser. Explicit liber 4*"« Incipit 

liber quintus 

Mulomed. Chir., ed. Oder. 9 



130 MULOMEDICINA CHIRONIS 423 

4 de disinteria 

5 de coeliaco 

6 de lumbricibus 

7 de lumbricibus 

8 de splene & 

9 de splene 

10 de pedicnloso 

11 de vermibus 

12 de pediculis 

13 de vermibus lo 

14 de cruditate 

15 in potione si sudaverit 

16 de omento vexato 

17 si vexari coeperit qui s s 

129'b 18 ab interioribus commotus | is 

42a 19 de colo 

20 de vitiis vesicae 

21 de stranguiribus 

22 loteum si non faciet 

23 de opistotono 20 

24 de morbo subrenaU 

25 de vitio quo s s 

26 musculi vexati 

27 si sanguinem adsellatur 

28 lumborum tremor » 

29 de disinteria 

30 de extale 

31 de renum dolore 

32 de renum vulsione 

33 de musculi renuin sa 

34 defectio pectinis 

35 de testiculorum dolore 

36 si dolebit qui s s 

37 si dolebit qui ss 

38 de opistotono 35 

14 qnis: alterum S addidi || 22 oMertm S ciddidi || 31 de- 
iectio infra p. 158, 27 || 32 de addidi 



MULOMEDICINA CBIRONIS 424—426 131 

39 de sirmatico 424 

40 de vulneribus in ventre natis 

41 de impetigine 

42 de fascinatione 

5 43 de cordis dolore 

44 si potionatus tremet 

45 pulveris vexatio 

46 de serpentibus 

47 de mure caeco 
10 48 de colubra 

49 de aranei puncto 

50 si comederunt qui s s 

51 de vipera 

52 de falangione 
15 53 de vipera 

54 de mure pra^gnante 

55 de cane rabioso 

56 de scorpione 

57 de morsu omnium. 

20 I De coiera sicca. si quod iumentum colera sicca 426 
passum fueiit, signa erunt haec. exfervescit toto corpore, 
maxime venter eorum, refugit recumbere, liyet, et cum 
adsellatur, stercus vix eZepellet. exarescunt in eo stercora | 129^ a 
fervoris beneficio, et adsiccatur in ei^ omnis bumor. 

25 propter quod et si a dolore adduntur, quibus et 

II Si quod iumentum coleribus humidis praeoccu- 426 



1 sinmatico || 7 si addtdi |{ 11 arenei || 12 quis : altertm s addidi \\ 
16prmgnante || 20 H200 \\ 21 d^SQiibg 3iog ylvstoci rco c&iucvi, ftd- 
luixa oi tf noiXl^j Ttal &(podsvwv listcc §lag i%%Qivsi, 8ib Tial ^qu 
Xiystai, xal Siaqis^dysi tb TLatavislchai || 22 libet |{ 23 repellet || 25 sq. 
post et quattuor fere codicis lineae vaciiae; in marg. deficit quia 
caducom erat || 26 humidis addidi \ H 201, 10 'byg&g 8h im- 
ysvoiiivrig iMyvma^rjastai 8vk tovtmv. dtp^aXiLol fifjXivoi yivov- 
xai %aL tstiXpovtsg^ (Mavag SisotaXfiivovg ^x^iy i^QOl ts ta 
ata xffl ticg Xaydvag t6 ts atoiuc d^SQiibv i^^L Ttal al {fjib t^v 
yX&ocav (pXipsg dtgavtcog iiijXivoi, xal iwtivaaooiv iavtbv ativsi. 

9* 



132 MULOMEDICINA CHIEONIS 427-428 

patum faerit, sic cognoscis. ocoli fiant eias pallidi, 
splendentes, et auriculae sudant et scapulae, et os habet 
calidum et sub lingua humores ei fiunt pallidi et mali, et 
quotiens eax^utiet se, suspirat. aliquando quidem a genuis 
subclaudicat, quae et tument eis. et cum recubuit, excatit 5 
se et suspirat. cui succurritnr sic per sufhisionem puscae 
ab aequalibus pai^tibus aqua et aceto tanquam cotulas 
duabus. nos autem qui usi sumus cuminum et thumum, 
quae conteres, et vino et melle et oleo et aqua singulis 
cotulis commixta suffundes per os. et sanguinem mittis 10 
de venis mesooims, quae sunt circa vitales, quae latine 
claviculae appellantur. quidam dicunt oportere famigare 
cum lavacro, ali quidem ab igne et gestatione uti et 
famigatione. 

427 m Si quod iumentum colera humida habuerit, sic 15 
cognoscito. in equale pmesepium pectore ^det et 
calcitrat et corpus eius horrescit. si autem viridis fuerit, 
hic morbus solet fieri ex aquae mutatione aut ex hordeo 
novo. sive calidus de itinere venerit et frigidam biberit, 
hic morbus sic accedit, et in fatigationem et solutionem 20 
ventris currens aegrotat. sic curabis. advenienti de 
itinere dabis medium panis candidi empticii in poscam 
poleiatam. ante ei faciem eius plurimum fomentas et 

428 temo die potionabis in quo admisces defriti 

ciatos ni, et oleo rosato tantundem, et ova 1111°'' ad- 25 
misces. medicamenti cocliaria tria ex hoc, quod infra scrip- 

ivioxs d\ nul xmXaivsL tiva r&v (tnsX&v xal olSovvta ^xsi, ovQsi 
il d^xQbv xal x^^^^Sy naTanlL&elg Sl tial kiteivag iavtbv ati- 
vSL . . , . ijiJLelg dl ixQricdiLsd^a xal tovtoig \\ 3 ligaa | et || 
4 scutiet II 6 pascuae: corr. B || 8 qui del. J? || 11 mesoliris: i% 
t&v ybe6o%wUav \ que H 13 aliquid | naQayyiXkovai di tivsg Xovsiv 
a{ft6v. itSQOi d\ &nb rot; nvQbg xQ&f^<^'' &Xitf xal %anvo^i Chi- 
ron ergo iXaaia vel &nBXaaia m contextu Graeco legit aut con- 
fudit; minus jprohaMle est pro gestatione scribendAim esse cal- 
factione || 16 congnoscito | aquale {cf. equile infra490: katoag 
iv tfj Ucicoataaia tb atfjd^og TtQbg tbv tolxov d)&et Hierocles H 
201, 26 J crudet: corr. J? || 17 viridis: sc. herba || 24 post 
potionabis apatium vacumn fere octo litteris sufficiens | demti 
= de&uti II 26 sq. scriptum est B: s. s. et 



MULOMEDICINA CHIRONIS 429—431 133 

ium e^t, mirra 3 H, cnmini Alexandrini 5 n, petrosillion in 
fporistide 5 H, plantaginis . . , sideritis herbae 3 11. dabis 
ex hac potione. si ex boc non proficerit, aliam potionem 
ei dabis: nuces grandes commustas numero X, valan- 

5 stinm 3 nn, lapidariae semen 3 ni, cocleas Germanas 
numero X, argallicum 3 MH, baec omnia tusa | et crebel- 1 29^ b 
lata. dabis autem ex eo [in] medicamento cocliaria duo 
ex lacte caprino decocta cotulis 11 per singulos dies, 
donec sanum fiet. 

10 rV De disinteria. si quod iumentum disinteriam 429 
habuerit, signa huius erunt haec. eoporrectus cubat et 
anum comprimet et gemet et plurimum mucid(um ad- 
sellatur, sanguilentum aliquando, et assidue se proicit et 
consurgit, caput ad ventrem vertit, respicit passionis suae 

15 locum et fastidium eum sequitur. sic eum curabis. cu- 
mini 3 ni et porri sectivi manum plenam et lasaris 
Cyrinei ^quam granum fabae. haec contundito, et ex 
60 medicamento singulas 3 in aquam diluito caldam 
ad cotulas 11, potionato per dies plures. si hoc non 430 

2oproficerit, lacte caprinum ad cotulas 11 in vaso novo cu- 
rato decoquere cum salis pusillum. cui admiscebis post 
decoctionem ex hoc medicamento coclearia duo: glandis, id 
est ilicis arboris corticem pondo libra, et cumini tantun- 
dem et murrae 5 IHI contundito et cemito. ex eo medica- 

25 mento s. s. potionato, donec sanum fiat. 

V De coeliaco. si quod iumentum coeliacum fuerit, 481 
sie eum cognoscis. crura sibi "j"conabit et in itinere de- 
ficiet ab eo, quod stercus retinere non potest, et per os 
salivas multas emittit et fatigatior fiet. cibum non tam 

solibenter appetiet nec potum nec facile dormit. quae 
passio accidit, si quando iumentum ab itinere calidum 



2 pom sectivi (cf. l, 16)^ an dgsaTig herba? | 4 commustas « 
combustas | aq. balaninum? || 7 in del. B \\ 8 decocto || 11 spor- 
rectus ;| 12 mucitum || 16 sicibi || 17 cyquam: corr. B; an latet 
xvttftoi^ i. e. (c/*. Pelag. 268; 214)? \\ 26 coelyaco: = Mikia%& \\ 
27 rodabit (=rodet)? mordebit? conplicabit B; conabit (=co- 
nabitur) infinitivo suppUto TF J 28 retinere aut continere in cod. 



134 MULOMEDICINA CHIRONIS 432—436 

• aqua . . mutabit ad bibendum aut ordeum noYuni manducans 

432 cruditaverit, inde hoc patiuntur. sic eum curabis. fabam 
sine sale coctam conteris et saties ad sui5, i. e. h-jos cola 
cocta. cui admiscebis ex hoc medicamento, quantum satis 
tibi videtur, gallas sutoricias 3 in, piperis albi 3 11, haec s 
omnia bene tusa et creta. ex eo medicamento per pluribus 
diebus potionabis. mollibus cibariis utatur, herbam ne 
dederis. sanum fiet. 

438 VI De lumbricibus. si quod iumentum lumbricos 
habuerit, signa erunt haec. corpus non reficiet et macer lo 
fiet. sic eum curabis. nasturcii semen frigidum ciatum -I- 
et . . . conterito ex vino et oleo, potionem dato per os. si 
hoc non proficerit, nasturcium per se terito in mortario 
130' a leviter, potionem dato | ex vino et oleo cyatis 11, calidum 

dato. si hoc non proficerit, olei ^ I- dato per nares et is 
facito ^olutet. sanum fiet. 

434 VII Si quod iumentum lumbricos habuerit, sic co- 
gnoscis. volutabitur et anum comprimet et caput mo- 
vebit nec stare poterit prae dolore, sed cadit. sic eum 
curato, quemadmodum s. s. est. 20 

486 VlLi De spleneticis. si quod iumentum spleneticum 
fuerit, signa emnt haec. habebit hic ventrem magnum 
et sinistram partem duriorem habebit, spiritum ducit 
subinde. quod curatur sic ambulationibus pluribus et 
cursionibus, W5que donec sudet. et suffundes ei per narem 25 
sinistram mirobalini expressi suco, conterito ... et in 



1 utabit: aqua^m fri^dam biberit aut aqua^ mutabit 
B (fioll.p. 132,18) II 2 cruditQ.berit || 3 suhyocolla jj 4 quantis jl 
13 p se =^ pondo ^ ? || 16 volutet jj 20 albeTum s addidi || 21 H 
140 II 22 iitiyvdiay iv t& iisydXriv %%Biv x^v 'yaczBQa xara rh 
sixiiwiiov iiiQog xal anXriQOTBQocv ttal nvsvcxi&v mnQ&fBQOv Qtge 
7tv%v6xsQov). d^SQans^sxat Sh nsQiTcdxoig nXsioai xal SQditotg ix 
TCQoaayoDyfjg, ^va l9Q&xsg yivmvtav^ xckI iyxvitaxi^dftsvog iide roO 
ScQLOxsQOv wvTtxfjQog (ivQoPaXdvov &7C07tifaiucxi XQipivxog fjksvcc 
d^vnQaxov 71 iWQiyirig 7taQn& ^onivxi fisxa 6^v%Qdxov rj ^afteXa^ 
xsxQciii^ivfj nsxa otvov. iaxo) Sh xb rc&v %ox^Xri. %al xovxo Ss 
ycviad^o) inl nXslovag iniiQag. Maxc yccQ SvaQ-SQdnsvxov xb rcd&og || 
23 ad einistram partem et? || 25 cursionibus quae: corr. B 



MULOMEDICINA CHIRONIS 436—438 135 

poscam dato, aut cameleonta trituin similiter in vino, 
ita ut omnia singulae cotulae, et fiat singulis diebus. 
res enim difficilis morbus. oportebit autem in potione 
eius nitrium adici. item in feno et in ordeo spargis. 
6facit autem et aJ/umm ad hoc. dicitur quidem ab ali- 
quibus oportere eos inuri. nobis autem non placet, 
ipse emm locus naturaliter perducit,* propter quod cau- 
terium refugit. 

IX Si quod iumentum splenis dolore laboraverit, sic 486 
10 cognoscis. venter crescit et sine ullis respiramentis erit 

et in equitatu expavescit. sic eum curabis. sanguinem 
de bracliiolis ei detrahis et ab ordeo eum abstinebis, ut 
emacrescat. in potione autem eius dabis calami Sjriaci 3 -I*, 
in die dabis denarium imius pondus ex vino cyatis tribus. 

15 si hoc non proficerit, tunc absinthii unius pondus ex vino 
dulce ciatis tribus dabis. si hoc non proficerit, caidae 
capparis aut capparem salsum tritum argenteorum 11°'^"^ 
pondus et mellis libras 11 ex aqua tepida permixta dabis. 
cottidie eum manu fricato. quod si permanserit yalitudo, 

90 adures eum ex utrisque partibus. 

X De pediculoso. si quod iumentum pediculos habuerit 437 
in praecordiis, signa huius sunt haec. torquebitur solide, 
proiciet se et volutabit, nonnunquam in lumbos sedet et 
dolore hinniet. sic eum curabis. folia caprofici conteris, 

35 ex vino dabis, cibariis mollibus utere. si hoc non pro- 
fecerit, hoc ei dabis. coriandrum viridem ex aqua mulsa 
et nitrio potionem dabis. deiciet omnes, etiamsi lumbricos 
habeat. | 130' b 

XI De vermibus. si quod iumentum vermes in ventre 488 
^ habuerit, signa erunt haec. volutatur et caput in ventrem 

habebit ad iliam, nihil [eisj cibi capiet et bibet et sine 



2 omnia sint I cotula B \\b alumen ad addidi: ivioi iiivtoi 
^vtI roi) vltQov atvittriQCav ifipdXXov6i t& not& | 7 -ipe n* sic cod. : 
^gosidoHg yotQ 'bycdQxovtog toH t&Jtov {mofZQi%H tb notvtriQtxiv || 
9 Vtg.V 27^7', Pelag. 212-, H 141,15 || 16 unius: 8C. denarii, 
^ suppl. B, cf, sttpra p. 45, 13 \\ 16 caulae = caulem y 21 Pelag. 
118 g 24 inniet 



136 MULOMEDICmA CHIRONIS 439—442 

febre non erit. sic eum curato. de ano manum plenam 
stercoris educito et anum lavato, postea sumito capparis 
radicem et pistato, in eimi adicito aceti sextarium -I*, 
permiscito et potionato. si hoc non proficerit, item aliud 
dabis, iunci Marsici semen ciatis ilU bene contritos, et 5 
addito aceti quam acrius seztarium •!•, aqua sextarium •!•, 
permiscito et dato potione. sanum fiet. 
489 XTT Si quod iumentum peduclum in intestinis habu- 
erit, signa erunt haec. in pectore caput primo . . quae 
signa ostendat. oculi eius humidi erunt, et auriculam 10 
dextram contractam habebit, venae inter femora viscerales 
dextra sinistra extensae sunt et inter pedes tuberum erit, 
pedes posteriores implicitos habebit. si utrumque tra- 
xerit, scito eum morbo pressum esse. si recens fuerit, 
sic curato. de^ad;ione facito de capite et de ambobus is 

440 femoribus et sub crura venae quae sunt exinani. alio 
die potionem dabis panacis radicem p quac^ran. haec 
in uno conteres et ex vino et melle decocta in vino 
miscis et per triduo potionem dabis. alio triduo sil 
Gallicum aqua mulsa et mirram et costum. haec omnia a» 
articula causticato et unctionem parato et sub aura dor- 
miat et ojQfam per triduo dabis, axungia et pice liquida 
offas. sanum fiet. 

441 XTTT Si quod iumentimi a vermibus molestabitur, 
signa huius erunt haec. calcitrat, eo^porrigit pedes, volu- 2S 
tatur. sic eum curato. comu cervinum inradito, lupinum 
fncito et contundito. bene cum erit minutum, addito 
stercus columbinum et dato bolum in die in vino ne 
minus sextarium •!•, tepidum bibat. hoc vermes necat. 
ex hac re sanum fiet. so 

442 XIV De cruditate. si quod iumentum cruditatem 
passimi fuerit, signa erunt haec. sudabit et prioribus 
armis inligatum erit, vix ambulat, febricitat assidue, se 
in terram proicit, quoniam stercorare non potest. huius- 



6 acrissimi B \\ 9 primo grato sic: premit gravaturque? 
primo curato B \\ IS implicito || 16 deratione || 17 quaran || 
26 sporrigit || 27 ficito 



MULOMEDICINA CfllRONIS 443—446 137 

modi caute intelligendi sunt, solent enim ex hac re ab 
interioribus •jrepare vexati esse et inde solide febricitare. 
itaque requieto etiam bene intelligito et sic curato. de 
brachiolis | sanguinem emittito et priores pedes /asciato 130^ a 

5 et de suo sibi stercore circa coronam imponito, et salis 
sextarium •!• in sole eis infandito et ex eo armus eius 
perungito. quam plurimum ambulet et cibariam sub- 
ducito per triduo. sic sinito. fomento curato diebus 448 
tribus. si effectum non habuerit, ungulas eius curato, et 

10 ut stremmes vel semisses contra venam, quatemario simi- 
lem toUito et sinito sanguinem currere, quantum satis 
existimabis, et curato aceto, sale et oleo, et calciaturam 
contra venam imponito, tertio die solvito et simili modo 
curato. septimo quoque die alium pedem similiter curas et 

15 sequeris eam regulam curandi s. s. percurabis fraumatico 
et axongia, cum cicatrices fortes fuerint. sanum fiet. 

XV Si quod iumentum t^pidum ad potionem veniet et 444 
expavescit et ex sudore subito perfimditur, scito eum Mfeisse 

et eundem incommodari simili passione ut s. s. quod ergo 
20 a potu intellexeris contigisse. sic eum cm^abis. ficum, 
alii, rutam et folia olivae decocta in aquam, ex eo 
potione per triduo dato. sanum fiet. 

XVI Si quod iumentum omentum tendiderit, signa 445 
ostendit haec. submisso capite stabit et oculis apertis et 

25 naribus crebris tense anhelant et genuis subsistant et ilia 
solide ducit et vena "['posterinis cubitum cordis variis 
pulsibus solide pulsabit et destrigmenta adsellabitur et 
non proiciet se nec cibo nec potum appetit. hic triduo 
non durat. quicunque autem levius omentum vexabit 

30 sine ruptura, his quidem signis supra s. cognoscuntur, 
et cibum appetit et proiciet se. et his quidem contingit 
aliquem liberari posse. sic eum curabimus. tisanae cre- 446 

2 et hepate? || 4 adciato: corr. B || 6 solea? sed cf. in sole 
'p. 138,17 I annos? || 12 calcaturam || 15 draumaticmn || 17 cf. infra 
838 I si quod supplevi \ tipicum || 18 uuusse stc || 19 in conmio- 
daris || 26 tensis crebre ? || 26 cf supra p, 46, 4 \\ 31 set cibum 
B II 32 curavimus j sq. tremore 



138 MULOMEDICmA CHIRONIS 447—448 

inore et argallicum et ova in se haec commixta dabis 

potionem. oleum ne adiceris, omni glutinationi enim 

repugnat. sed post horas potionis digestae propter im- 

petum caloris uvae lupinae folia trita cum aqua et oleo 

5 rosaceo mixto tepefacto potionabis. h&e res valde calorem 

leniunt et refirigerant. quare hi$ omnibus febricitantibas 

hoc facere observandum est. huic autem cibum dare de- 

bebis magis intubos, qui glutinationem praestat, vel quid- 

quid eum delectaverit, et moUia. 

447 10 XVn Si quod iumentum omento vexari coeperit, in- 

flabitur totus, ita ut oculos aperiat. erit autem vitiom 

130^ b morbi a ventre. ad remedium erit ergo | huic sanguinem 

emittere de collo, si minus, de armis aut de reliqois 

partibus. et exceptum sanguinem et acetum et nitrium 

15 libra, aut si nitrium non faerit, salis tertiam partem 
bilibre in uno permisces et inde totum corpus laborantis 
perunges et diligenter in sole fricabis biduo. tertia die 
bibere aquam frigidam dabis et patieris respirare. deinde 
iterum perungere et frequenter hoc facere debebis, donec 

20 se reficiat iumentum [ab interioribus motum]. 

448 XVIII Si quod iumentum ab interioribus motum fuerit, 

signa erunt haec. cibaria non appetit et nec facile dor- 

miet nec tam libenter bibet, aliquando et labia subducit. 

si nares mundas habuerit, ita in illo spes erit vivendi. 

25 sic eum curabis. tisanae cremorem sextarium -I-, de&iti 
ciatis n, olei rosaoi, his admixtis in se potionem dabis. 

3 repungnat || 5 hac || 6 hii : in B |{ 10 mento {{11 vitium : initium 
jB II 16 bilibrae || 24 si nares scripsi: sinceres || 26 olei ros sic 



Chiron 

ficum decoques in aqua cotulis 4°', 
in quo commisces nitri tusi uncia, 
80 similiter dabis. item dabis polio- 
filum, decoques in vino cotula 
una, eodem modo dato similiter. 

30 sq. pollofilum 



VegetiiAS V 14 

(14) ficus praeterea 
optimas decoques in 
aqua cotylis quatuor 
mixtoque nitri pulvere 
similiter defundes 



MULOMEDICmA CHIEONIS 449—450 139 

si hoc non proficerit, aliam potionem decoctam dabis. 
ysopi 5 n, apium yiridem quod satis est, palmas XXX, 
fenngraeci sextarium -I*. facito potionem ex aqua cister- 
nina, decoques eam ad tertias, deinde adicias vini partis III 

5 et vescat. deinde per triduum singulas eminas per dies 
singolos dabis. sanum fiet. 

XrX De colliculo. si quod iumentum coUicum fuerit, H9 
signa erunt haec. sine ulla inflatione erit et frequenter 
voli^tabit, sed ut non possi^, et cum mictu et intervsXLo^ 

10 quasi pauset in ventre. his complictus iacet et ventrem 
sibi respiciet, quasi ostendat doloris sui locum, deinde 
porrectus pausat volutatione et aliquando surgit. salis 
minuti acetabulum in anum mittito, ut si qua spurdda 
interius ei obstet, eam manu abstrahas. dulcido enim 

15 sequitur et solutio ventris et sic dolorem caret. sinailiter 
et hanc aquam calda fovebis renes et totos lumbos et 
compositione uteris hac. avenam agreste cum «;ino dulce 460 
cotulas n miscebis et per narem sinistram dabis. et 
hoc facit in aditum: 



7 colliculo = colico || 9 sq. volitavit se sed non posside 
et cum mictuet meruallo quas: corr. B \\ 10 complictus = 
complicitus || 12 sqq. salis — caret Veg. V 14, 4 || 13 spurticia || 
14 eum |[ 16 Veg. V 14^14 || 16 etiam aqua jB || 17 cumino: 
vini dulcissimi Veg. || 19 in aditum: ad id vitium B \ ea quae 
secu/ntur quomodo sese hdbeant^ Apsyrti (auctoris omnitm), Ve- 
getii, Pelagonii lods adlatis cognoscenms : sit hoc unum spedmen 
pro multis, qu^nto peius Chironis quam ceterorum testium libri 
aetatem tulerint, etqua ratione genuina versio latina (quam 
Pelagonius nondum adhibuit) restitui possit. 



20 Apsyrtus H 112, 8 sq. 

cv%ec rs itbi/jaavta iv vSarog 
wniXaig TBrQaat rgi^iljavra %al 
nliavra virQOv oaov yo a 
iyxvnariisiv f maavrcog noXi6- 
25 (pvXXov ktl>fjaavra iv o^vov xo- 
TvX^ inu rb aifrb tcovsZv. 



Pelagonius ed. Ihm 



140 



MULOMEDICINA CfflRONlS 461 



Chiron 

inambulet et procnrrat, sed non 
magno curso. cni curabis ante 
onmia ordeum abstrahere, quod 

5 in totum non tangat per triduum; 
ab ipso die, cum iumentum inci- 
deri^, ne potionem ei quoque of- 
feras. quod si faerit fenum no- 
vam vel feirago, illuia magis 

10 dato. cwaa. iam melius se ba- 

131' a buerit, minutatim | ordeum adau- 

451 geto. curato et boc utique scir^, 

ex qua causa haec yitia na- 

scuntur, quam nunquam nemo 

15 scripsit. contingit enim dysuria, 
cum iumentum in opere aut in 
cursu cottidie cogetur et [in] spa- 
tium urinae faciendi non patiatur. 
quod maxime subinde currenti iu- 

20 mento offerri mictione facienda 
spatium debet. contingit enim a 
vesicae cursu usque ad veretri 
intumescere. incipiat difficiliter 
excludere loteum ab bac causa, 

25 quod inde tumor ingentem dolo- 
rem ei praestat aliquando qui- 
dem si consuetum est iumentum 
exercitari et stet diebus plurimis. 
s^ando enim nascitur in eis spur- 

80 citie et fertur usque ad vesicam. 
deinde morsus et punctionis fistu- 
lae ei praestant, quae veretro 



Vegetius 

(13) mambnlationibus 
et leni cursn exercebis 

(15) memineris ,autem 
ex eo momento cum in 
hanc inciderit j^assio- 
nem, hordeum ei sub- 
trahendum penitus et 
potnm, herbam viridem 
vel farraginem ad sub- 
stantiam dandas. 



2 procurat || 6 incidere || 10 sed 
12 sciret || 15 dystria || 17 in: ei? 
18 patiatur: datur JB || 19 cur- 
rendi || 20 mixtione || 22 feretri || 
29 scando 



(6) ex his autem cau- 
sis passio ita descendit, 
si inmentum in opere 
aut cursu magna parte 
diei cogatur et urinae 
faciendae spatium de- 
negetur, tunc a vesicae 
meatu usque ad vere- 
trum nascitur tumor et- 
cum dolore egestionis. 
foramen angnstatur. 



(7) e diverso si iu- 
mentum exerceri soli- 
tum diebus plurimis 
steterit , indigestione 
nascuntur spurcitiae et 
humores efferunt\ir us- 
que ad vesicam, com- 
punctiones etiam et 
morsus urinali fistulae 
praestant, 



MULOMEDICINA CHIRONIS 461 



141 



Apsyrtus 

iial ivxQOxocSitai Ss xal ^sqv- 
itatBlxm SQoybOi iir} evvr6v(o. 
^oeroXfi dl r&v ^Qid^&v XQV^V 
tb 3Xov (iai dido^s iiixQ'' Tlpi^SQ&v 
tQi&v' iv ^ 9h cv(ipi§ri%s ito- 
tbv firj 8Mvai. si Sh x^^Qtog 
%hoQ6g icti. \LaXmtu inslvai 
XQ&, tccg is TiQi^as i% ^qoo- 
aycayi^g nQ6<S(pSQS BisU&ovG&v 

t&V ijflSQ&V. 



&Qictov 8s %al tccg ocltiag 
slSsvai^ Sl' ag yivstai ta nd- 
^13 r^S SveovQiag^ a oiySsvl 
yiyQantai. avfiBaivsi SvaovQia 
inl nXslGtoVy otav dSomoQ&v 
5 tQoxdStov di' SXrig iiiiSQag 
fiT] o{>Qija7] Sloc trjg ddov. Sib 
8st &vay%disiv invsvovta nal 
ixnaXsZffd^aL nQbg tb oijQsZv, 
tbv yccQ &nb trjg q>vcrig niQov 
ini tbv oifQritfjQa aviifiaivsi 
(fXsyiiaivsiv , %al astoc ^iag 
nQoXivai tb o^qov^ Si r^v altiav 
&Xysl ycal dSw&tai. icd'' Bts 
Ss xal duc tb katdvai rcal iii} 
yviLvdisa&aL ysvv^ ;^vftoi;g 8qv- 
ILvtdtovg, ottivsg q)SQ6fisvoi 
ijtl t^v TivatLv 8riyii>bv reaQi- 
Xovai t^ SMco tfjg oi}Qi/JGS(og 



Pelagonius 



141 eyenit autem supra- 
scripta passio uimio cursu, 
sed frequentius de itinere, cum 
per totum diem ambulaverit 
et potestas meiandi non fuerit 
data; unde oportet frequentius 
adhortari, ut urinam faciat. 



interdum et nimio otio, de- 
scendens enim acrior umor 
urinam prohibet. 



142 



MULOMEDICINA CHIRONIS 462—463 



Chiranf 
ministrat, propter quod plerum- 
452 que stranguirica facit. tamen et 
ex perfrictione magna nascitur, 
5 propter quod debet eis vitiis ignem 
facere. ita "j" concalefactiyum su- 
sum in uranam emittere .... 
ab hoc ruptionem accipit vesicae, 
ob hoc quod corruptum et per- 

10 frigiscat interioris "|"ab oste, quae 
appellatur dorsana, quibus iuxta 
est vesica. propter quod cum cor- 
rupta est, statim vitae periculum 
facit. nam equo nunquam contin- 

15 gere potest, quia calidiores partes 
corporis habet. quibus magis con- 
tingit ventris dolorem pati ex 
cruditate, cum non conficit ordei 
cibaria nec eam concoctam per 

20 stercora emittit. aut cum at;ide 
bibit pleno ventre aqua, sic do- 
lorem patiuntur et altemo cor- 
pore vertitur. aut casus contingit 
"faut si a via aliqua bestiola mortua 

25 stat in feno et manducanti offe- 

458 ratur, ut eam commanducet. ma- 

xime enim "fcanes et cruditatem 

facit et tortionem ingentem. ple- 



2 ministrant || 8 stragnilica ]| 6 vitis || 
6 convalefactivum | sq. susn m mura- 
nam : = oi^QKvri i. e. oi>^&Qa ; ita con- 
calefacti possunt urinam emittere ^et 
hoc scito^ quia mulus^ si vibumam 
comederit, ab hoc B\\ 10 aortae? || 11 iu- 
sta II 18 eum || 20 stercore mittit: corr. 
B I eum madide || 24 aut si a via: 
alitis aut B li 27 sanis? ea res B 



Vegetius 

ex quo stran^uria 
plerumque contingit. 

(8) ex perfricticmis 
inaignatione dysuria so- 
let venire, cum nimio 
rigore meatus intumue- 
rit, et ideo calefactio- 
nibuB diversis a frigoris 
Bolvenda est celeriter 
iniuria. 



(9) interdum ex indi- 
gestione hordei vel cum 
aquam frigidam avidis- 
sime biberint, dolorem 
ventris animalia patiu^ 
tur et propter vicinita- 
tem commota vesica 
stranguriam sustinent. 
aliquando et stercus pul- 
linum vel alia noxia in 
cibo sumpta, cum in- 
flationem fuerint, im- 
pediunt minctionem. 



I 



MULOMEDICINA CHIRONIS 462—463 



143 



Apayrtus 

%al dia To4hro «Fr^ayyovptce. 
woXXdnig 6h xal xBtiimvos Sl' 
ffTCS^poXiiv if)6xovg ylvsrai, 8i6 
dst x& xoMvttp ^Q TtaQatiaUiv 
%al o4>^4fH. 

%al xo^o 9% yivfDC%By Zxi %al 
i\\dovog iicv (pdyrf ^oSoSdtpvag^ 
ytXslova fil^iv Xafi,§dvsi ^ %v- 
itxig ^toc x6 TCaQaXdsod^ai xal 
^vxso^at xitg ivx6g &^riQlag 
xag Xsyofiivag i7CtQa%ixi>Sagy alg 
nQOiFKSixaL ij (p^aa, xal 8ui 
xovxo fijyvvxat %al diaqxovsZ. 
innm Si oi> 94>vaxai xo^o 
tfvitfiffvaty dtic x6 d^SQiioxiQav 
(ixsiv xi]v o^axaaiv to4) tfcbftof* 
Tog %al xa%v %axa7tixxsi.v xic 
cixia. xiiv 9h yaoxiQa oviir- 
§ciivst novstv di di\i^7(ta^ ijxot 
OTttif iiij 7iaxanixx<ov xag %qi~ 
^ttg ZXag &(podsv7j, ^ %al xov- 
to)v ififisivtoot nXsiovsg. ipir- 
nXfiG^slg yicQ xoH noxtt^ xijv 
(p. 113) yaaxiQa 6dvv&xai %al 
cxQotpstxat. Ti bit&tav iv xm 
nQ06(p8Q0fiiv(p x6qx(p ifinia^ 
ia^iovxi (fXQOv^iov nxsQ6v{fmm 
n6nQov Chiron legit?), xal toDto 
yaQ jtXriCfioviiv itaQixsi %al 
oxQ6(pov. 



Pelagoniua 

interdnm nimio frigore, cum 
satis alserit aut loco frigido 
aut umecto steterit: hic, qui 
frigore hoc patitur, calore cu- 
ratur, aut in caHdo stet aut 
contra focum aut aqua calida 
foveatur. 

sane rhododaphnen si burdo 
comederit, vesica ipsius rum- 
pitur et inde moritur; 



equus autem si comederit, 
liberatur vino et crebris po- 
tionibuB, quae aut ventrem 
moveant aut veneno resistant. 



144 



MULOMEDICmA CHIEONIS 454 



Chiron 

ramque ea res eis contdngit: ves- 
siolus, qui appellatar buprestis, 
qui nascitur in feno. est autem 
^ 5 haec ipsa hestiol& similis araneis. 
hanc cum in feno comederit, prae- 
focabitur et laborabit. contingit 
autem et propter aquam turbo- 
lentam. aliquando tamen si ver- 

10 mes habeat aut lumbricos , si 
hoc eis venter doleat. et cum 
ex lumbricibus dolorem habeant, 
non sic periclitantur. est enim 
ista res, quae cito se foras evocet, 

15 et ipso enim stentino. si vermes 
habuerit, magnum laborem patitur 
et periculum propterea qmd non fa- 
dle ex eo pun^antur. cui cognoscis 
hoc contigisse et ex istis signis acci- 

20 disse, et mordente terram videbis 

464 propter dolorem. sic eis succur- 

res. brassicae folia confdcabis, quae 

fuerit levissima, in qua commi- 

24 scebis vini cotulas TTTT et olei 
131' b wnam^ per senesteriorem | narem 
profundis. deinde sulfur vivum 
conteris cum oleo et ex eo con- 
fricabis et ventrem. facit autem 
ad id vitium absinthium decoctum 

30 vino similiter suffasum. item et 
hoc eis optime facit, si ordeum 



Vegetius 

(10) bestiolas etiam, qui 
appellator baprestis 
araneae similis, si cum 
foeno devoratas fuerit, 
animal praefocabit 

aqaa qaoqae coeno 
vel limo tarbida si bi- 
batar, meatas impedit 
minctionis. (11) vermes 
qaoqae vel lambrici si 
intestinam exalcerave- 
rint, vesicam laedant et 
dapliciter animalibus 
ducrimen important. 
qaod his deprehendi- 
tar signis. anixnal quod 
tardias mingit, latera 
sibi scalpit vel terram 
mordet, scias illad ver- 
mibas vel lambricis tor- 
qaeri. 

(12) cai hac 
ratione saccarris. bras- 
sicae folia sabtilissime 
contandis et commisces 
boni vini cotylas quatuor 
et per sinistram narem 
infundis. snlfaretiamvi- 
vam in palverem rediges 
et cam oleo totam ven- 
trem animalis et vere- 
trnm perfricabis. ab- 
siathiam etiam largiter 
cam vino decoqaes et per 
sinistram narem defan- 



^s^-vessiol^s^^^bestiolus || Spastu- 
la: bestala TTH 7 laboravit || 10 lam- 
bricoso || 14 iusta: corr, B || 17 quod 
non facile swp^l. B || 18 pungnantur || 
19 accidisse: laciente se B || 24 sq. 
olei unam supplevi \\ 25 senestiorem 



MULOMEDICINA CHIRONIS 454 



145 



Apsyrtus 

yivszoLi d\ nctl 8 wxXovai. 
BovTtQuniVj Ofioiov q>aXayyiqi, 
o iyyBvv&tai iv r^ X^Q'^^' ^ 
iav nQoaXdpfj xq^ivaiVj ataavtiog 
iliJCQLa^astai {i(inviyi/ja£tat? 
ilLTCvvx^riasraL?) Ttal mvSv- 
vsvasi. yivstai il %al duc (pav- 
lotnca 'bddtoiv xal ^svtaiu6v. 
ia^ Zts d\ xa^ iav andtXrixag 
axi 71 iX^LVv&ag, %al dik tovto 
^ovsl ri}v yLOiXiav. xal 8ia 
^\v tocg iXpLivQ^ag o^% ovroig 
'Kivdvvsvsi ^iic rb slvai aiytkg 
iv tolg ivrsQoig lial sifs^ddovg, 
diic ^h rohg a^KmXriTtag xal dt>a 
tiiv rQaxvrTjfca rfig noiXiag tco ft^ 
si)%SQ&g ixnaO^alQsa&ai ai^rovg. 
ov iTCiyviSaafi iv r& avfi§aivsi.v 
Qinrsiv ^avrbv %al ddnvscv rriv 
yijv dicc rbv novov. rovrea Sh 

tm §ori^(iari XQV^'^^^' '^Q^' 
§ovrag HQdnBrig wvXXa Xsi6rara 
xal oivov smxsavrag nXijd^og 
mg riaaaQag %orvXag xa^ iXaiov 
(Liav iy%vybariisiv Suc rijg dQt- 
atSQ&g oLvbg xa^ ^stov tQCipaV' 
tag fista iXaiov inaXsitpsiv ti^v 
%oiXiav. %al &'i(}iv9'iov dh to^- 
Td9 aQ^^si k^ify^ftsvov iv oHvo). 



Pori^st os Tial tag KQid^ag &Xsi' 
<povtag iXaCm naQapdlXsiv, xcel 
iuxXiata tm ticg SXfiivd^ag ^ovti. 



Pelagonim 



142 coliculorum fasciculos 
cum foliis suis decoque, inde 
exprime folia et proice, et 
aquae, in qua coliculi decocti 
sunt, id est ut habeat aqua 
ipsa mensuram sextani, iunge 
yini heminam et olei acetabu- 
lum et per narem dextram 
suprascripta infunde (cf. Apsyr- 
tu8 H 111, 3) 

143 absinthium cum vino 
decoque ad sextarium non ple- 
num et ut supra per narem 
infundis. 



Mulomed. Ghir., ed. Oder. 



10 



146 



MULOMEDICINA CHIRONIS 466 



Chiron 

eins oleo aspersmn perangeas et 
sic ad eos des mandncare. et eis 
maxime facit hoc, qui a Imnbri- 
6 cibns molestantur. sic snccurrito 
et ei, quem dissuria molestat. 
permiscere ipsum ordeum quan- 
tum capit acetabulum, cum tdno 
coques ad cotulam unam et ali- 
455 quantum suJBPundis. similiter facit 

11 lasaris /Stiriatici et nitrium, coques 
et yinum et sic sujSundis. deinde 
protricabis eum meiere, adduces 
eum in eum locum, quo so- 

15 lent alia iumenta urinam facere, 
ibit ad odorem lotei alieni pro- 
tricatus et ipse meiet. quod si 
iocus non fuerit is, quo solent 
iumenta meiere, in lutum aut in 

so Yoraginem adducis, et ibi meiet. 
et hoc quod a rusticis ma- 
gis inventum est, non prae- 
termittamus, quod appellant 
ostium charcedonium. dicit 

26 enim, quod dissuria sanet eo 
quod desubtus pedes ipsa ramenta 
pedum conterere, commusta im- 
miscere in yino cotula. suffundas 
per nares, et meiet. 



Vegetius 



2 perunge eas || 6 molestant || 7 pe- 
rifiterei [ipsum ordeum] B || 8 cumino : 
eorr. J? jl 11 uriatici || 16 ali(]^ua || 
21quod£:quidem || 24cnartedonium: 
pro Mdyaivog toH legit Chiron iidyav 
davoi) II 26 sanet » sanetur || 26 sa- 
menta: corr. B || 27 contendere 
28 cotulas 



des, laser quoque Sy> 
riacum et mtri pulve- 
rem cum vino deco- 
quens per os digeres. 
(13) inambulationi' 
bus et leni cursu exer- 
cebis in loco molli yel 
herbido, yel ad aquam 
leniter labentem ad uri- 
nam inyitabis. facHius 
autem proyocabitur, si 
ubi aliud animal min- 
xerit, teneatur. 



(19) ad urinas inyen- 
tus est qui af&rmaret 
priores ungulas equi 
ipsius radi et teri cum 
yini sextario et per na- 
res infandi ad celeritar- 
tem minctionis physica 
ratione prodesse. 



MULOMEDICINA CHIRONIS 455 



147 



Apsyrtm 



Tial TOVTO dh (^orfiBi rco 9v6- 
ovQi&vTi' xsQtaTS^iag Zcov 6$v- 
§a(pov olvov %OTvXi[^ SUvra iy%V' 
{uxxLf^siv. 



diioLag 6nhv SvQia^hv O0oy 
l^iys^og yLvdiiov Tial vItqov 
6nT0v dlTiiiv fiiav BUvTag iv 
oivtp iyxvfJLaTlSsLv, dtg nQoyi- 
yQanTai. nQOnaXoviisvov Sl a{f- 
Thv aystv inl &novQ7ictv, Znov 

^TSQa %T1^V7l ^^ "^^9 04)Qlf^<SS(Og 

6v<nripM nsnoirivTai, iq>' rjv 
iav IX^, mg Td%i6Ta oifQi/jast. 
d dl ovyL iimv lyytora, tovtov 
Sst slg nriXhv slgdystv %al aaav- 
Tag oifQi/JGSt. 

nal TOVTo Sl i% T&v TS' 
aiQyi%&v Mdymvog ro{) 
KaQxriSoviov (trad. XaXnri- 
Soviov) svQfiTaL. 

Xiyst yocQ tov dvaovQi&vrog 
i^nnov To^g i^inQoa&iovg ndSag 
yLdTon&sv 'bno^vaavTa in to^ 
xctr' diM;;|fa [UQOvg tcc 'bno^va- 
pLora avrfig T^g bnXf^g tQipsiv 
iv otvtp Zaov TLOT^Xri xal 
iyXViucTiisiv diic T^g Qtvhg %al 
oi)Qi/jasi. 



Pelagonius 



160 Aliud ad eos qui non 
meiant, ^Magonis^ Carche- 
donii, quoa solus adseyerayit. 



dicit enim debere de priori- 
bus pedibus ungulas subter 
ipsius equi radi et teri cum 
yini sext. et naribus infundi. 
adseverat certissimum reme- 
dium. 



10" 



148 



MULOMEDICINA CHffiONIS 466—457 



Chiron 

456 hoc quidem rescivi, quod solet 
fieri apitd Sarmatas : imponas ster- 
core eum et involvere a coUo usque 

5 ad lumbos et ventrem eis suffumi- 
gare. castorium impones in vivis 
carbonibus et totum ventrem eius 
et testiculos suffumigato, deinde 
subducito vaporem carbonum, et 

10 cito inambulet equus et protinus 
meiet. oportebit autem et hoc te 
scire: tanquam balani plenitudi- 
nem facere ex sale et melle et in 
longaonem eius pingue subicies. et 

15 in animali haec res succurrit tribus 
generibus vitiis his: quibus venter 
dolet, et qui praefocatum ventrem 
habet, maxime autem ad eos qui 
difficiliter urinam faciunt, cogit 

20 enim ex praesentem eos meiere. 

457 XX Genera autem doloris urinae 
sunt tria, ex quibus quemadmo- 
dum quod et contingit, sic voca- 
bulum accipit. dissuria ideo ap- 

25 pellatur, cum quando difficiliter 
urinam facit. stranguiria appel- 
latur, quia cum quando guttas 
mittit per veretrum. isc^uria ideo 
appellatur, quia cum quando lum- 

80 bos exporrigit ad conatum mictionis 
et non est meiere. nam cum 
ex istis his generibus nihil 



3 fieri imponas sermatas: apud 
supplevi; fieri in Ponto, Sarmatas 
stemere emn JB || 14 pigue |J 28 siria || 
32 supple fere duo curan possunt. 
quod vero 



VegeHus 

(16) Sarmatarum au- 
tem,^quorum^ equitatus 
apud veteres plurimum 
valuerunt, usus invenit, 5 
ut animalia a collo us- 
que ad pedes involvan- 
tur de saffis, suppositis- 
que carbonibus vivis 
addito castoreo sufiFdmi- lo 
gentur, ut totum ventrem 
testiculosque eorum ca- 
storei famns vaporet et 
confestim detractis car- 
bonibus cooperti deam- i5 
bulant et mingunt. 

(17) alumen scissum 
et sales fricato admixto- 
que oleo et melle col- 
lyrium longam et tenue 20 
facito et in scapi ipsius 
foramen inserito, con- 
tinuo provocabitur. 



(2) et si difficulter 
mingit, dysuria appel- 25 
latur. si quando guttas 
per veretrum mittit 
cum labore, stranguria 
dicitur. cum in totum 
non potest mingere, 90 
ischuria appellatur et 
vicinus est morti. 



21 scapi == longaonis? 
an = veretri? cf. infra 
p. 152, 18 



MULOMEDICINA CHIRONIS 466--467 



149 



Apsyrtus 

lyvtov 8\ iyoa nutl 
rovTo nuQoc SaQfidtaig. 9sl 
itTrjoccvta xbv ^imqv xcetoatBtd- 
aai &nh tov tgaxrjXov li^XQ'' ^^'^ 
i%v&v IfMtiov nal {modviu&v 
imb triv lioiXiav xal to^s ^t" 
dviiovg ^aatdgtov ht dv^Qa- 
%(0Vy slta (>q>sX6vta tb dyyslov^ 
iv 09 'bno9viu&tai ^ Tcoif^cai 
diaxivijaai tb Titfjvoe, xal &g 
tdxieta o^Q^^asi. isl ih xal pd- 
Xavov Ttoiijaat i^ dXbg xal fU- 
Xitog ktp&oH ijXiitov dibv xal 
iv&sivat slg tiiv idQav. toHto 
yocQ fiori&st &nq)otiQOtg t& ts 
tiiv %otXiav dXyo^vtt xal iiuts- 
TCQtaiLSvip (iiiytsnvtyitivip?) %al 
t& dvcovQt&vtt, noiijast yicQ 
aiftbv o{>Qilaat. 



tfjg ds iv tfj ovQijast dSvvr^g 
slal yivri tQia^ &v noctcc tb 
avpbfiatvov ^ nQO&riyoQia na- 
QaXceptfidvsvat. SvaovQia yccQ 
Uystat, Ztav i dvarcdX&g o^- 
Q&v. avQayyovQta d\, 8rair itatct 
otQdyya y TtQoXiiisvog. iaxovQia 
9sy otav na^dXov ft^ B^Ovrj^tat 
oisQfiaat. 



&v al iisv 8vo fiori- 
^ovfrrat, xa^fibff yiyQantat. 



Pelagonim 

161 item aliud Apsyrti, quod 
se apud Sarmatas yidisse ad- 
severayit. nam dicit cooperiri 
debere equum diligenter, ita 
ut usque ad terram cooper- 
toria demittantur, ne fumus 
thymiamatis ezeat, et sic ca- 
storeo carbonibus imposito om- 
nem ventrem et testes ipsius 
equi fumigari: statim meiat. 
prodesse tamen mel coctum 
salibus iungi et facere pilulas 
in modum ovi et in ano ponere. 



162 sane ipsius passionis 
genera sunt tna: unum quod 
aicitur dysuria^ quando tar- 
diusmeiat, alterum stranguria, 
quando cum dolore et difficul- 
tate meiat, tertium ischuria, 
quando omnino non meiat, 
quod non facile curatur. 



150 



MULOMEDICINA CHIRONIS 468-469 



Chiron 

facit, ut in totum non meiat iu- 
mentum, ei succurri dif&ciHter po- 
test ex periculo magno laboranti. 

5 nam in medicamentis, qui faciunt 

ad urinam, quae sunt res vitiosae, 

et quotiens offeratur eis, morbus 

131^a458 eorum | magis intenditur, yuI- 

siones eis praestasse. quibus vitio 

10 laboranti&t^ uM oportebit fomentis 
calidis oum spongiolis adplicitis 
ad inguina: calfaciet. potionabis 
eum [in] dulcibus, aqua mulsa tem- 
perato, sufPimdes per narem sinis- 

15 tram. facit autem ad hoc vitium 

betae et malvae decoctio expressa 

et mixta cum passo, sufPunde per 

459 nares. utilissimum autem est ad 

hoc fenum dari. quodsi non fuerit 

20 fenum novum, quodcunque fuerit, 
ex aqua mulsa asperges. cum istis 
herbis usum fecerit tantum dul- 
cibus, solutio fit vulsionis et non 
deducit veretrum. oportebit autem 

25 et ordeum eis fieri tanquam tisa- 
nae et aspargi cum aqua mulsa, 
et sic et [et] esca offeres. si 
quando contigerit, ut equa dif- 
ficiliter meiat, acHungito ei equ- 

so um salacem. qui cum conatur 



4 laborant || 6 qnae » aliqaae 
9 sqq. si qui ^eo^ vitio laborant, 

oportebit ad inffuina calfaci 

(» calefieri), et potionabis B \\ 10 la- 
borant | uti mpplevi \\ 11 eum |{ 
12 iguina || 24 educit? || 27 sic- 
cet II 29 eum 



VegetiiM 



(20) betas quoque et 
et malvas decoques et 
aquam earum calentem 
cum melle ad unum 
sextarium naribus in- 
fundes. (21) si tempus 
yirides denegat cibos, 
foenum melicrato ad- 
spersum praebebis, vel 
sucum ptisanae hordea- 
ceae cum melicrato 
similiter dabis. 



MULOMEDICINA CHIRONIS 468—469 



151 



Apsyrtus 

6 ds Tiad^dXov fiii dvvaiisvos oif- 
ifslv, o{> (oidUog pori&BZtai,, &lloc 
%ivdvvsv8i. 7tQoaq>SQO(i4va)v Sh 
t&v diovQfitLTi&v dgtfisav 6vtmv 
initsivstai tb Ttd&og Ttvriciioviiv 
jlj^ovtog tov jtdQOv. 



8sl ds t& 
toiovtm tag nvglag nQoadysiv 
tag duc Q^SQiMiii vdatog an6yy(p 
^sqI t7]v %mQav XsyofUv^v xal 
iyxviuctiafu)tg XQtlad^ai ylvniai 
r.siiQa\Uvoigiv9'SQiL& vSati taov 
inatiQov fii} ytXsio} %otvX&v dvo. 
t6 aiftb il nal di* {>SQOfiiXitog 
noiovvta aaavtmg iy%vfux.tiisiv 
^iof tf^g &QiatSQ&g (i,v6g. 

OQfioisi, Sh t^ toiovtm xal tb 
^qti^fia tov asvtXov xttl tfjg 
(uiXdxtig Slcc toH yXvaiog iy^v- 
fuctiisiv xal tbv rXaiQbv %6Qftov 
8id6vai. si 8\ ov% iatLv, fisXi- 
%Qdt(p %ataQQaivsiv tbv ^riQbv^ 
aaavtmg xal r^v Xomiiv tQO- 
fpiiv %ataQQaivovta 7taQa§dX- 
Xsiv. 

toiovtmv yccQ TtQOatpSQO- 
fiivatv Xvavg yivsxaitov %v7iafLOv 
%a\ oiy% inalQStai 6 %avX6g. 8st 
ih xal tag ^QiJd^ag noiovvta 
nnadvriv %ataQQaivsiv t& fis- 
XiiiQdta) xal ovtmg 8to6vat. 
iav 8i Ttots avfi,p^ 8vaovQtdaat 
T^v ^^XsiMVj naQaOtatiov airtf 
^QQSva innov oig Xayv6tatov 



Pelcigonius 



cui etiam pro diligentia et 
pro amore equonun remedium 
et medelas negare non debes, 
sed calidis rebus uti, ita ut 
spongias calidas locis omnibus 
naturalibus admoveas, et po- 
tiones firequenter melle etpasso 
mixtis cum aquae calidae sex- 
tariis propeduobus per sini- 
stram nai«m infundere. 

facit etiam ipsi passioni et 
prodest aqua, .in qua betae aut 
malvae fuerint decoctae cum 
melle data. cibos yirides dare 
quod si tempus non patietur, 
faenum melicrato aspergere et 
de hordeo tisanam cum meli- 
crato dare utilissimum est. 
his autem rebus praebitis omne 
intrinsecus malum, quod ex 
acerbis umoribus nascitur, dul- 
cedine ipsa mellis yel aliarum 
rerum smiilium dissolvitur at- 
que curatur. 



152 MULOMEDICINA CHIRONIS 460-462 

Chiron Vegetius 

admiscere, continuo meiat. haec 
est demonstratio horom monstru- 
orum et sanatio. 



2 sq. morborum B 



460 XXI De stranguiria. si quod iumentum a stranguiria 5 
molestatum faerit, signa erunt haec. meiare non poterit, 
cmra quatuor flectentur, ventrem ad terram remittet, 

et de veretro eis guttae procadunt, unde stranguiria 
appellatur. sic eum curato. sumito oleum et manum 
perungito, id est brachium, et demittito brachium in smm. la 
sensu magno in partem dextram et reversato in partem 
sinistriorem, vesicam manu plana premito leviter, ne 
valde presseris et intricato. sic meiet. sanum flet. 

461 XXn Qua^do animal non potest stercorizare. si quod 
iumentum loteum facere non poterit, si quod subilia is 
molesta sunt, alumen scissum, salem bene frigito et oleum 
admisceto. inde turundulam longam et tenuem fadto, 
ungtto, intro in caputn addito, ut anum impleat et lotemn 
facit. item facit oleum modo melle coctum. ez sale 
turundulam facito longam, ut ungueas, intro ducito, 20 
meiat. [de cauculoso, quod in novissimo est adscriptum.] 

462 XAITT De opistotono. si quod iumentum opistotonuzn 
fderit, signa erunt haec. a smnmo capite iumenti, quasi 
quae signa faciunt iumenti, primo a coda prenditur. 
codam feriet ad renibus rigidam, ambulat et vanus flet, ss 
corium extensum habet. si quem ab armos prendi- 
derit, Aac re eflugit, aut a cervice. item quod prias 



5 straguiria | straguiria || 10 anem || 11 sensum || 12 vesica 

plena H 13 intritato || 18 ugto sic \ capud adito: in acapi 
ipsiuB foramen inserito Veg., cf. stipra p. 148, 14 \\ 22 cf. mpra 
25; infra 488; Veg. V 46; Pelag. 267 sq. \ epistotono 
epistotonmn || 23 capite: capo? cf. l. 18 \\ 27 acre: corr B 
effugitaut | prius: supra 316 



MULOMEDICINA CHIRONIS 463—465 153 

Pdagonim 



Apsyrtus 

tf£i. (0$ iv %BfpaXaiii 8e bIhbIv^ 
avTTi oov inlSsi^is tovttov t&v 
5 na^&v xal d^Bgansia. 



dixi, et in oculis anguli inyertantur, ut statim producitur, 
et pedibus et cruribus rigidus ambulat. sed si totum 
prendiderit cervicem et torquet, [et] sic moriuntur. si 
posteriorem partem prendidit, sic eum curato. | in loco 463 131^b 

10 calido imponito illum et epitogis coperito aut peUibus 
lanatis, sic tamen ubi oyes deglupseris. sic imponito 
calda, sic potionem dato. primum sanguinem mittito, 
potionem dato herbam trixaginem 3 'S •? serpillum 3 •!•, 
ysoptim 5 •!•, tragoriganum sextan. , magma croci 3 •!•. 

15 haec omnia pisato in vaso novo et perceme et potionem 
ex aqua mulsa medicamentum dato et s. s. perungeto 
eum a capo, et sic sanum fiet. cum perunxeris, fricatio- 
nibus deesse nolito, et ambulet plus minus mille passus 
diebos septem, sicut supra s. s. est. 

20 XXrV De morbo subrenali. si quod iumentum mor- 464 
bum subrenalem habuerit, quod yitium graece nefreten 
appellatur, latine subrenale, signa erunt haec. protrahit 
posteriores pedes et strepitum ab inferioribus locis red- 
det, et cum prodire incipiet, impingit se^e de pariete. 

85 »i recens fiierit, impinget et non cadet, sin dierum 
septem, incipiet cadere, cum ambulare yellet. hic autem 
morbus cum inciderit, sic eum curabis. ures eum per 465 
totos lumbos usque ad vertibula lumborum, yesicae puncta 
non plus 24®' alternis dorsis digitos tres, ordines tres 



11 tam il 14 extan || 20 supra 38; H 100; Veg, J5 || 23 in- 
terioribus mpra \\ 24 sese de scripsi: se sed et; de pariete in 
parietem supra || 25 cadet sin sic: si non? sed nnmero? cf. 
p 154,30 II 28 et vesicae supra 



154 MULOMEDICmA CfflEONIS 466—469 

facientes, ab aliis alio distantes, latitudine digitis tiibus. 
subrenalem sic urimus. baec ipsa yitia, quae inuri de- 
bet, parapresmata appellantur. quae fiunt in concavis 
testiculorum, quas melliceridas appellamus. et haec ipsa 
adure^, si fuerint mollia et nova. cum induraverint et ve- 5 

466 teruerint, in totum non sunt tangenda. nam plantas et 
genua urent ex hanc rationem non plus altitudine eonim, 
ideo quia ipsa loca exilia sunt et gracilia et nerviosa. 
cum quando enim iumentum ex via aut ex ss.rcina ducti- 
onis laboraverit, naturalem habens tenuem corium, dum lo 
in quo maxime frequenter facit offensum, dolori accipiat. 
inde claudicat per aliquod temporis et per negligentiam 

467 crescat, aut lapsus ceciderit. ideo ofiendat o^stm, ranim 
quoque intervallum faciat eodem, et plantae laborant ex 
labore viarum aut ex ^arcinae ductionem. inde enim is 
contingit dolorem fieri. qui sunt in plantis nervi labo- 
rant, passi protinus intumescunt maxime eis contingit, 
qui propensioribus et lassae aetati^ sunt. quibus magis 

1 32 ' a 468 ustio maxime fieri non debet. quibus huius morbi { vitium 

se profundit in plantis, quae parapresmata appellantur, 20 
aut mellicerides, quae aquatilia vocantur, quod vitio 
ante facto in genuis, non debet uri. similiter quae sunt 
in concavis articulorum, inuri non debet. contingit enim 
contractionem eis fieri. quod peccant facientes. non enim 
potest deducere, sed fit clodicus. 25 

quod vocant graece ferisoma, latine farcimina. sunt 

autem per se vitia corpore fiirunculi, coUectionem foris 

faciunt, qui et per se rumpunt. sed et haec non debent uri. 

469 XXV Si quod iumentum vitio subrenaU prensum fuerit, 

quod appellatur graece nefrites. si fuerit vitium diebus 3o 



1 in altitudinem aupra \\ 3 sq. concava articulorom 
supra II 6 dura fuerint: corr. aupra \ eum | 7 urentes 
hanc II 9 arenio || 13 os sic, cf. supra p. 16, tf || 16 arci- 
nae || 18 propensionibus | lasse stuati: corr. supra \\ 19 non 
add. supra \ deb^ = debent? || 21 aut quod supra \ ustio: 
corr. supra || 22 non debitor: corr. supra \\ 27 in corpore similia 
furunculis quae supra 



MULOMEDICINA CHIRONIS 470—472 155 

«eptem et non cadet et per se, utt eodem medicamento, 
scito, quia in interioribus aliqua corporis pars corrupta 
est. ex qua vivere non possit, sed magis tempus ducit. 
adurenda erunt haec vitia tempore bono vere et aestate. 

5 XXVI De musculorum vexatione. si quod iumentum ab 470 
utrisque musculis vexabitur, qui subiecti sunt renibus, 
signa huius erunt haec. . .si dexteriores fuerint, nihil mali 
est. sed si sinisteriorem partem cadens subcumbet, opti- 
mum est non movere illum iumentum de loco. quotiens 

10 ceciderit, perfiindere eum aqua frigida et alio loco unctio- 
nibus uti. 

XXVn De his, qui sanguinem adsellantur vel meient. 471 
si quod iumentum sanguinem adsellaverit vel minxerit, 
sic eum curabis. sanguinis detractionem facies de superi- 

15 ori vena et potionem dabis hanc. affodilli radicem con- 
teres vini albi dulcis cotulis duobus, facies autem, ne 
nimis vinum adicies. post hoc uteris farina triticia cum 
adipe suillo et mali granati corium. ea omnia in aqua 
diu decoques, sed noli crassum facere. coctam simul per 

20 os infundes. ab ambulationibus et cursibus eum absti- 
neto propter glutinationem venae, [et] quae interius 
ruptionem passa est. hoc enim contingit ad cursum vel 
saltum, ut vena interius subdossana ruptionem patiatur, 
et inde hoc vitium concipiunt. quod curabis rebus col- 

25 lecticis et siipticis, et curato, ne algeat. cui et super 472 
renes anacollema impones hoc: bulbos numero F, 
coclias numero F, ova numero V, argallicu p libra. 
haec omnia bene trita in se admisces et ex eo renibus 
imponis. hoc facit et eis qui renes volserit, simul et 

80 eis, quibus per nares sanguis venire solet. sic eis succur- 
res: fotdtionibus frigidis magis posca eis caput fovebis, 132'b 
habeat salem modicum, et curato, ut nimis aqua sit fri- 



1 per se ut: perseverat B \\ 2 interibus || 5 Veg. V 4 
De addidi || 12 Veg. V 9\\16 affodilli » asphodeli || 18 granii 
corr, Veg. || 25 scipticis | curatione algeat || 26 V ego: I; 
L Veg. II 27 V smpsii 1 1| 31 fobitionibus 



156 MULOMEDICINA CHIRONIS 473—474 

gida. postmodum anacoUema s. s. in capite et tanpo- 
ribus oblinies. sanum fiet. 

478 XXYin De tremore lumborum. si quod iumentum 
tremorem habuerit ex percussu aut morbo factum aut 
bestioli alicuius percusst^, sic eum curabis. cucumeris ^ 
silves^s radicem in aquam marinam decoques aut ex 
aqua ex sale, ex aqua calida spongi^ fomentabis, deinde 
uteris ipsi unctiao et oleo et adipe taurino, et ex ovo 
albo ipsum fimdes et in uno commisces et ex eo oblinies 
causam. quod si ei vitia ex aHa causa intumuerit, quod lo 
non sit ex percussum, si quemadmodum nos n^scimus, sic 
uteris. bis in die fomentabis aquis calidis, in aquam 
nihil adicies et oblinies erectam . . . qui mollia ex aceto 
macerata et absinthium, yiridis radicem atque eis in 
potionem uteris. nihil autem melius facit quam primitium i5 
ex aqua maceratum. veretrum eis oblinieris. cum autem 
testis proceciderit, qui non possit loco reverti, exit vitium. 

474 quidam excidendum eum dicunt esse, aut in fiumine eum 
ducunt famentari. alii quidem dicunt in mare eum de- 
ponere oportere et religare susum Yersm. ex ceroto com- 20 
miscebis adipe suillum et nitrium minutum, et testem 
reducere. ante tamen famentabis ex aqua frigida, usque 
quo faciat redire illo. cum melius autem fuerit, si fuerit, 
aqua marina, si minus, in aquam salem adicies. facit 
autem et hoc. stantis equi in ipso ad extremum cole ia- 25 
culum interpunge, per ipsum extremum foUicuIi eis testes 
tangis, deinde acetum acernmum in ipsis punctis aspergis 
et sic eum testiculum susum [injversus in loco naturali pro- 
pelles. idem facit, si confricabis et imposueri^ aquae. et si 
ipsum colum ex acum punxeris, reducebis eum in loco. 30 



1 mane cole ma | timporibus || 4 factu || 5 percussus [| 
6 siluris sic || 8 untictio || 11 uscinus: corr. J? || 13 erectam = 
yeretrum erectum || 16 eum || 20 yerres || 23 illo cum: 
in locum B || 25 stanti se | coleiaculum: cole «= veretro; 
coleum? foUicuIum? || 27 macerrimum || 29 imposuerit || 28 in 
del. B II 30 mulum | puxeris 



MULOMEDICINA CHIRONIS 475—478 157 

XXIX De (^isinteria. si quod iamentam 6?isinteriam 475 
babuerit, reversatio est extalis. qaod si coeperit carari, 
circomsecabis eam sic, ne intestinom tangas. qaod sten- 
tinom si non tetigeris et iteram non rediet, sic lemanet 

5 patnlas extalis. ex eo procedit stentinam foras , qai 
praepositas est extali. qoi cam processerit foras, statim 
vitae pericalam faciant, qaibas boc contingerit. 

XXX Si cai extalis ergo procederit et ex perfrictionem, 476 
sic eam scsJipeMo exscarifabis. praeterea in eadem loca 

10 eminentiora, qaae videntar vesicae similes esse, ei etiam 
nmic post exscarifationem | digitis expremis, ita at de- 132^ a 
cames et ex sale trito confricas, donec adsiccetar totas 
bmnor cum sangaine. qaod cam adsiccaverit, posca calida 
et sale tardias fovebis, post fomentam deprimes eam 

wintas, et statim rediet. si non proceciderit, et altero die 477 
curabis intas digitis, lipparam vel ceroto atere et corare 
simol, donec sanam fiet. [si] qaod si proceciderit, et no- 
lebis ferro tangere, hoc medicamento carabis cottidie: 
castoream 5 m, salis nostri p II, sal ammoniacam pondo 

xo libra, sinopidis Ponticae sex 5, haec onmia tasa et cre- 
bellata bene. ex eo medicamento in eandem extalem im- 
positam alligabis. cottidie lexiva calida fumentas et 
medicamento imposito simal caras, donec sanas sii qaem 
et potionabis rebas /ermanticis, et sanam fiet 

25 XXXI De dolore renam. si qaod iamentam renes 478 
doluerit, sic eam intelligis. posteriores angalas trahit, 
et lombi ei dextra «;acillantar, ilia dara et contracta 
emnt, caada deiecta erit, meiet faecalentam. sic eam 
curabis potionibas, qaae ad valitadinem congraent dare. 

30 et si maior exactio faerit, pancta interponere astionibas 



1 Veg. V 10; H 138 | bisinteria | bisinteriam || 8 Veg. V5 | 
procederit = prociderit | perfrectionem || 9 exadpello: scal- 
pellosacrific^bispraecipueloIaFe^. || 11 exscarificionem || ISpos- 
carpost Veg.perperam || 15 proceciderit: profecerit Veg. || 17quod 
Titium si ferro tangere dubitas Veg. || 19 nre sic: nostratis Veg. \ 
annoniacum | pond' sic \\ 20 Ponticae sescunciam Veg. || 24 erma- 
ticis I 25 Veg. F 5 || 27 dextra <sinistra> M \ bacillantur 



158 MULOMEDICINA CHIRONIS 479—482 

quam . . dextra atque sinistra, et herhis levioribus eum 
adducere, donec convalescat. 

479 XXXII De renum Yulsione. si quod iumentum renes 
Yulserit, signa erunt haec. pedes posteriores trahit et 
ut intelligere eum possis, iubes eum currere, et dum cnr- 5 
rerit, subito eum flectere. si flecti non potuerit, inde 
intelliges, aut lumbis aut renibus vxQsus sit. et non- 
nunquam sanguinem meiet. sed si viyum sanguinem 
meiet, scito eum non posse vivere. si blafteias mixerit, 

480 scito eum posse curari. sic eum curabis detractione lo 
sanguinis. potionem banc ei dabis. porri sectitn sucnm 
ex aqua dabis. si urinam facere non poterit, stercns 
suillum recens in vino veteri diluito et dato, bibat. 
statim urinam facit. item si urinam non fecerit, clmio^s 
tres in sinistra manu sumito et eos ei perfricato [et] ori- is 
flcium, qua consuerit urinam facere. statim sanum flet. 

481 XXXm Si quod iumentum musculos subiectos renibns 
vexabit, signa huius erunt haec. tergus durum et con- 
tractum habebit et coxam trahit et vultus eis tristis erit, 
non revolvitur. haec autem valitudo nascitur aut longa 20 
fatigatione itineris aut a cIit;osa [aut a] via aut a curru 
aut saltM et quidem plurimum ex fatigationem. cum sic 
sentiunt, sic curabis. sanguinem a visceribus ei emit- 

132^b tis, I prout se corpus habuerit. potionem uteris ad 

valitudinem facientem. mollibus dormitionibus eum collo- 25 
cabis. sanum flet. 

482 XXXIV Si quod iumentum deiectionem pectinis vexa- 
bitur, signa huius erunt haec. color oculorum mutabitur, 
et quidquid remittit, nimis humidum erit. sic eum cn- 

1 quam ntts {i. e. nuUis) sic | erbis || 3 cf. infra 715 || 
5 intelleges: corr. ^ || 9 siblato teias: = blatteas, cf. infra 655 
sq.; parum cruoris Veg. || 11 sectibi || 13 in marg. non d' {sic: 
— nota de B) stercore porcino quomodo statim mingere facit 
iumentum || 14 cinnas || 17 Veg. V 4, 2 || 21 adclibisos: 
anfractu clivosarum viarum, incitatio quoque cursus et saltus 
extensio hanc adferunt causam Veg. \ currus || 22 saltus | et 
add. JB II 23 8g. visceribus et se mittitis: oportet emitti Veg.\ 
semissabis? || 27 defectio index supra p. 130, 31 



MDLOMEDICINA CfflRONIS 483—486 159 

rabis. uvae albae g IIII tere cum vino austero et infiin- 
dito per os. quod si boc non fnerit, folia ramni pulentae 
triticiae immisce simul contrita et offas dare debes vel 
folia sideritis et turis 5 •!• cum vino aeque rubro infnnde, 

5 retrita et contrita dabis. vel ex tritico tosto factam 
pulentam in aqua frigida bene bibere dato. quod si non 483 
bibet, infundere per os oportebit ei et opertum eum in 
aquam statuere ea qua usque ad ventrem hora I. si 
minus, tridd tosti [et] bilibrem et folia herbae sideritis, 

10 subministrare etiam gramen. quod si haec non fuerit, 
cannae foliam vel caprinam herbam aut paleam dato. in 
quo enim magis stipticis uteris, tanto facilius sanabitur. 
id autem iumentum vel [quodjquodcunque si languet et 
pabulum nec potum adpetet, desperato eum, vivere enim 

15 non potest. 

XXXV De testiculorum dolore. si quod iumentum 484 
testiculorum dolore vexabitur, signa erunt haec. incedere 
non potuerit nec cubare cruribus nec iisdem insurgere. 
debebit ergo coneaZfoctionibus foveri, aridis pabulis uti 

20 et rebus ad urinam facientibus potionari et cataplas- 
matibus uti, potionibus competentibus foveri quoque. et 
nasturcio tantum cum vino contrito linito pannum, in 
altitudinem renum imponito, et sanguinem emittere de 
visceribus debebis. si ex hac re sanum non fuerit, urito 

25 emn stellis in testibus et curato, quomodo oportet ustionem 
curare. sanum fiet. 

XXXVI Si quod iumentum testes dolebunt vel ei 485 
tumebunt, aquam de ordeo quae fieri solet, inde crassum 
STunito et commurito et ei adipem suillum bene com- 

somiscito, ex eodem medicamento bis in die oblinito mane 
et vespere. id medicamentum praeterea optimum erit. 
alio modo: felle canino testes oblinito. sanum fiet. 

XXXVn Si cui iumento testes dolebunt, ilia ei ob- 486 

2 profaerit? | folie || 4 nibre || 8 quae usque || 9 tridigi- 
tosti I si dederitis: corr. B \\ 10 profecerit vel profuerit? || 
16 infra 724, cf. Veg. V 6 ^ 19 conadfractionibus || 27 infra 
725; Veg, F 7 |1 29 ei B: et || 33 Veg. V 6 



160 MULOMEDICmA CHIRONIS 487—489 

dnrescunt et infiantur. sic corato. sangoinem de utris- 
que femoribus mittito et testes sic foveto. loteum vetas 
putridum in vaso adicito et in eo lapides molares fer- 
ventes dimittito. ita facito, ut a vapore femina et testes 
bene sudent. postea aqua calida foveto bene, postea su- 5 
mito nitrium pondo trien. , aluminis pondo. . .bene trita 
133'a cum oleo pro modo admiscis et oleo | et testes perunges. 

487 si lapides molares non habueris, testes ftunigato vel ligno 
vel oleo cypressini scapi, uteris cypressi oleum et cum 
medicamento ungeto. eidem rei alio modo: lentis pondo lo 
semis coquito, terito in mortario et admisceto cum vino 
pondo scrupula im et cjpressi folia. omnia bene 
trita in se commisceto et adipem suillum addito tantun- 
dem, ut mollius medicamentum fiat. et vinum et oleum 
in testibus imponito, usque dum sanum fiat. si minns i^ 
proficerit, testes subtus urito vel curato ita, ut s. sa- 
num fiet. 

488 XXXVm De opistotono. opistotoni, qui a posterio- 
ribus prenduntur. si autem equus aut aliquod subiugale 
partes posteriores opistotono vexabitur, est quidem pars 20 
extrema, et signa sunt huius haec. quomodo canis resedet, 
et non sequentur posteriora eis priora, sed quasi colligata 
retinentur et discole trahuntur a prioribus, tensa habet 
posteriora. curatur autem sic. sanguinem detrahes de 
interioribus partibus femorum, de iwguinibus et de uredira, 25 

489 qui est canalis urinae. ubi statueris sanguinem, vino 
et oleo tepefacto perungeto, deinde in altero die fumentes 
crunes aqua calida et femora; et ubi fumentaveris, reunge 
vino et oleo tepefacto. crunes confricas, vapora, aut 
crassamina palearum aut ervi aut ordei infande aut so 



4 facit: corr, B \ feminei testes: corr. ^ |1 6 bene: venae 
testium Veg. || 6 supple pari vel trien.: nitrum et alnmen 
scissum pariter Veg» \\ 8 ligui || 9 cypressinis capi || 10 modu || 
11 trito II 12 cypressi folia scri^ IIII Veg, \\ 19 subiugales j| 20 sq. 
pars extrema : per se stremma -B || 21 cf. stipra 318 || 25 igoi- 
nibus II 26 uredira = oi^Qifid^Qa \\ 26 urinre || 28 crunes = 
clunes I fumentaberis 



MULOMEDICINA CHIRONIS 490—493 161 

ei miirra aut crocum aut dauci semen 3 n, apii se- 
men 5 IH. haec teres cum vini albi cotula I et infimde 
per narem dextram et potu calido utere. 

iLXXTX Quodcunque iumentum syrmaticum fueiit, his 490 

5 signis intelligitur. proc^iens de equile vel de quo loco 
stabit, subito coxam trahit, unde et syrmaticus dicitur. in- 
mobilem et alienatam quasi yulsam coxam demonstrat... 
eius ungula transversa corona trahitur, his evenit, et 
citius reversatur. ita si super ipsum pedem celse eum 

10 dederis, statim rediet ad se et ambulabit rectum sine 
ulla claudicatione. quod vitium non absimile est cadu- 
cae. hoc enim inter tempus contingit luna crescente, 
simul quod contingit et hanc rationem. in ipsa vertebuli 491 
commissura et humor nascitur ex corruptione corporis et 

15 ex con£ricationem se in illis partibus derivat et in partes 
nervorum se diffnndit ex cruditate et statim torpore ner- 
vis praestat et acinetos facit nervos. facit immobiles et 
abalienatas partes commissurarum humor | alienus, qui 133*^^ 
cum suo loco redibit, in quo consuevit morari, satis 

ao abi^: rediet ad se sanitas illius loci et £[et rectus. quod 
sic curatur. sanguinem ei detrahes copiosum de sub- 492 
gamba et in eo sanguine admisces salem, adarcem, 
sulfor, manna thuris, feclam, nitrium, baccas lauri aequis 
ponderibus, tusa et creta, nitro et oleo mixta cum sanguine 

25 haec unctio praeparatur, et post inflationem coxae leniuntur. 
calda vervenarum foveto per plures dies, et ita innovato 
nnctionem. si ex hac re sanum non fuerit, mittes eum 
in sudibus. et post sanitatem vulnerum ures eum in 
ipso vertibulo, similUer ut sciaticum. sanum fiet. 

80 XL De vulneribus in ventre et saniem habentibus 493 
ant per multum temporis tussem siccam habentibus. 



4 Veg. V 31 \\ 6 procliens : corr. Veg. || 6 sq. in mobilem : 
alienata horum vel emota coxa Veg. \\ 9 celsi: cessim repel- 
lantur Veg. || 12 cf. supra 390 \\ 13 ex hanc? | ipso vestebulo: 
corr. Veg. || 16 et || 20 abi || 22 Banguinem || 24 tuse || 25 leniun- 
tur as liniuntur || 28 sudibus: mittis ei sudis Veg. sic || 29 ve- 
Btibnlo I similiter Veg.i sxt | sciaticum ^ laxioctLti^v 

Mtilomed. Cbir., ed. Oder. 11 



l«a MULOMEDieiNA CHIRONIB 4f94— 49« 

[sed] 91 vulnus- in ventreni' haiBtteri<f, iirtelfigitut e* eo, 
quod' capite gravato sit efr cervix' efe gtacilis' fiat- et 
saepe volutans non trans^eret se, nety ceirptis exeti^eftr s«^d' 
caput solttm, et suspirat. ihfiixntur emin^ et nuAtmi fos- 
sam potbst transire iit deombnrtftionjfbus. sio' intbUigimnfir 5 
autem sieeam' tussem: ctm escatur, tussit, aeut«r et cito 
gemit, sanbulans conci^ et vi^ se leyastl euratur seutem 
sic. caWum ezooriaituin' et e^tfentmatom' mittls' in aeetl 
sexi^riiEE' IX. succendesj quous^ue duae- parte9 ren^EmeaxrtL 

494 deinde- exossabis^ attde murram ^ I b^aee contereSj ad- lo 

nrisce suco illr, efc iterum coque- cum catufo, quousque- 
terMa pars iioiis lemaneat et dbo se!d:a^fl^ remaneanf. 
hoc inftmde per os tepidum. si levi purgi^one uti* vo- 
lueris, dimidio uteris, si plenissima) tbtcon simul. sed' si 
infirmom fherit iumentum, aqua- pro a^ceite utei^j mittbng-iB 
tantundem thmis, murrae 3^ n, conteres^ in- se^, coHue- 
aceti sextari» 11, tertium aquae sextarium: dfeindfe^ <fividfes- 
in tres partes, infundes per triduoj abstitfes- a cibo- usqae* 
ad' vesperum. ad' metBum diem dk bibtere" aquam ctksn 
farina ordeacea et ad- vesfperum^ dk herbam , quanttozr >» 

495 voluerit. sit autem Ibcum, ubi sttrt, calidum: iiif&nde 
autfem scillam, buibum aibum invoive» luto^ assa diligettt«r^ 
adtibi coria laxarerint. detra^ ea et aufi^rtie medium 
et contere cum' viho didce et apJKmdb' adf ciatum per 
naA*es, adubi' reiecerit ssoiiem: coques ih^ aqtlttm colbefitcoot 25 
poiwinum, et madefiet cum iure, ei ihffaidfeS' per os^ 
ciatum; si' plurimo tiempore impedittttir, dk sic. libae' 

133^a sextaria IT | vino* inftodbs, sed* si vofaeris, infunde^ ei sici 

496 da cottidie aestate et auttmmo. ^eme aut^ eif t^et^ko' 
ervum- simuF inftmdes, dtf et contondfes-, in- aqu» eis so 
ordbnm dkbis. ervo autem utere, herbam viridem veF 
siccam aut fenum molle adspargens passo adpone. ordemn 
autem' infundens in\ seminis lini cocii aqua dicbis. et 

2 gravs^s II 6 aitrt 1 eum | esct^ trithis': cdrr, Jt |fid exeirt^ 
ratum (extenerattim t^adi) supra- p: 61, T || 1® sic* || l^ colue J 
17 aqnae «n marg, add. || W detrae |f 27 ciatuer |f W Seme 
neruo 



ITOLOlfEDICIHA GmONIB 497-~499 Iga 

« 

chiiidfe ds «oetoiti soecr potioiifiibis^ et ev8«r inftmdes. si 
quid 9&aAf <{imk emii^etiiv difc 

XLl Cxam. ihpeAdi^imff. inpimiol^giiinniii piunice cnm 
aeeto ccmfiricAB et panmges 9ii6> et bntiro aut olidtiin 

5 jDimMr et statoe» iii looo HK)Lli; 

]BLni Be^i!iteoinert»on»'et ^ t7o^%4^m'pra900ciipsre', ne moiv i97 
basstoe^dat. fascinato sotemr inteide per n«B6s Ml^imefi^ snit- 
fhr, fmohim lauri, resolyentes aqcBn^ et eivotuii^rettibesaaxta 
iUom eoriamivam et taedaaft et 90k£aa eiBdkttn et Aunigunitesi 

lo simcd observsndtBn* et ciroa alia^ q<iHidrape«i9 iseipientes 
infikmitates omniimi rotoadae ongiiiiie aut Jiobis, si eoepe^ 
rizit infitfmttftT. ant m p«(ta mittes soiiiatii* et ranmi mdices. 
est autem ramnus poptda^a^ et sale mitte' in potu cotti- 
dsaaio: die-, qaonsque samis fiat. cft si Tolaeris praeoccu- 

15 pareK daqponwtani: valitiidin^, tit niMl eorom animalia 
pstiimtuir', rsmo^ inoipieiite da» supmaoripta' in pota, ut 
nommUo timpoi^ d^s ^fferendo. d» autam per dies IX^ 
et mmqaans d»ieipieriB< boe fttcien^. 

XLliQI Do cofdfeB djbloiM. m a^ coide aiiqmd yexEtom 498 

90 faeiit aat rotondae- angula^ aot boimm , signa habebit 
haec; saspiMrtr spiSBun^ et ociilas dioxter ei Ikcrinatar et 
a cibo reiMAt, qoidam et contrahantxDr et consident in 
genaai t0tam «iitieiii eorpOiB dolet et manlme ca^ot con^ 
tniiit, iyi' aatimi erva^re non posswt. caraaitar aotem 

26 sie: SBAgcuMm QtotMibis^ €»' c^rnbem et peronfe^ eam 
Yino et oleo et infniidi ei cineei' smenr ad) dimicKcQii. 
aceMmlaia et anisi' tantondem. haec teres et eeraes^. 499 
adsoe Tini MA onina' et coinmi8ci&, inftmde pcnr navem 
siidfftraMit tertiJO' aotem die detraiies sangoinem- de genif 

90 bos et pmmges ssbiuI. infdndi^ ei acci|neii8 comiiii ad 



3 de iimpetigine index mpra p. 131, 5 |[ 5 nriiscentes || 6 Veg: 
V T3 I fiMHnone: emr, ind&c mipnap. 131, 4 \ m. voflueris- mp^ 
plevi ex l, 14 \\ 7 bitumen Veg.: yitium || 8 fungum: corr. B; 



cam gtaaa laust Vegk \\ tO nmiliter? || 11 Veg. TT 74 | vobis , 
si eukMU' If 16 et || le* Bap^seripta || l^ per SIT diap contbmoB 
Veg. I 19 ef. H 100, l^t CBmtel^W 20 bonum Jf 2» residit: eorr. 
B I 25 deiarahit et | penxnget 



11 



164 MULOMEDICINA CHIRONIS 600—503 

magnitudinem fabae leyigans et mellis acetabula 11 et 
nitrimn. haec omnia commiscens infonde aqoae sextaria U 
et aceti (/) I piaec omnia commiscens] infdnde per os ad 
sextarium. deinde [inde] ipsum accipies et operies totam, 
133^b fac deambnlare, infonde aatem medicamentnm. in tertimn | 5 

500 diem subduces ordeum. utere autem aut herba aut feumn 
*aut accipiens piper et levigans cmn vino et oleo infdiide 

per os aut per narem aut semen querci simul aut scilla 
levigata simid aut thus aut murram aut tumum aut ali- 
quod aliud, quod calefacere possit. dare autem et ordemn lo 
et fenum siccum debes. defricatione de vino et oleo 
utere hieme, aestate aceto et oleum, et ^ectus et ilm per- 
fricare. sit autem, ubi stat, mundum. 

501 XLIV Quodcunque iumentum potionatum fuerit. quod- 
cunque aqime potione sive ez vino magis temperata et i5 
potionatum contremuerit , ita ut musculi omnes in eo 
saliant, scito eum ab epifora cruditatis t;ttio datum ab indi- 
gestione. ex qua re percussus stomacus per potum toto 
corpori spasmum praestat, ex qua re contremescunt. hoc 
quidem fieri solet et a potu, si calidus nimis ab equalem 20 
yel a sole biberit frigidam. simul fit tremidus totios 

502 corporis ab spasmo stomaci ex ratione s. s. quod signum 
demonstrat imminentem aliquam corporis imbecillitatem 
ex sanguinis plectoria. qui et sibi quidem post unam 
horam sani fiunt. quibus tamen oportet sanguinem de 25 
palato detrahere, ut Televetar corpus propter imminentem 
causam s. s. alii quidem, quibus evenit, dum potionantur, 
ut tussiant et eis sudor post potionem superveniat et tre- 
mor omniorum musculorum et follicado gravis superveniat 
et submisso capite sustinere se non possunt. his evenit 30 
hoc, si quando potio resalierit eis in spiritalis pulmonis, 

508 unde fit et periculum non modicum. quare observandum 
erit, tussienti iumento pendenti ne potionem adicies. qui- 

8 scylle J 9 szt: similiter? || 12 rectas: corr, M \ ex illa || 



16 aquae add. jB || 17 vitio B: mution sic \ 
mum II 20 equalem == equili || 26 reveletur 



causa I potionatur || 28 positionem || 29 foUicio 



19 corpons pau- 
1 27 Veg. V 75 



MULOMEDICINA CHIRONIS 604—506 165 

bus hoc evenerit, subvenis sic. aqua tepida et oleo 
potionabis emn saepias et puleiata posca nares fovebis. 
sanum facies. observandum erit, ut quodcunque iumentum 
potionabitur, deduci ei et de berbaria debebit, ut tem- 

5 pori herbam finiat et digestus ad potionem veniat nec vi 
indigestionis epifora spasmum praestat. 

XLV De curricularibus equis [quis] et de pulveris 504 
vexatione onmibus subiugalibus. his qui in curribus iun- 
gont, non eadem est cura, quae est singularibus, quomodo 

10 nec his, qui subiugalia sunt, non enim idem est labor. 
potiona ergo sanos equos medicamento bis in anno ad 
bonos spiritus. animadverte enim spissitudinem spiritus 
et sudoris et sahmgaMum equorum | necessitatem. qui in 134*^ a 
cwrribus sunt, nares ducunt in pulverem, quando est et 

15 sudor magnus , deinde et pulmo et arteria implentur 
pulvere, et deinde sicca concidet. et sic stranguiriae et 
lapides et s^ophi et grat;idines et aliae multaeque de 
his eis contingunt. etiam pulvere vewarum conclusio 506 
fiet, unde debent purgari equorum arteria, ut tussiendo 

20 possit expellere pulvere. et si qua collecta sunt nare, 
hoc medicamento. . . . alia potio . . . equum in fine, ad nullo 
in tempore, quo incipis velle currus movere et in fine, 
ubi ieiunaverint, et intermittes promovere, deinde con- 
suetudinem. et alia cetera subiugalia simul curas et medi- 

25 camentum conficies sic. si ut puta fuerint equi centum, 
accipe cedri fractum modicum et murra libram et vini 
sextaria X, haec contundes et liques et utere. sed si 
in breviorem numerum equorum uti volueris, ad rationem 
compositionis utere medicamento. 

30 XLVI De serpentium et bestiorum morsibus. bubrestu 506 
si ediderit in feno vel pabulo, sic enim intelligitur. in- 
flatnr statim et venter et a ciho resilit et sterooram 



4 erbaria || 5 erbum | nec ei? || 13 sb'e sic \\ 14 cruribus 
17 scrophi | grabidines | quod e || 18 pulverem venerarum 
19 aut II 21 ad ss at || 28 sq. consuetudine || 28 breviorum 
30 Veg. V 77 \ buprestem Veg. \\ 32 a cibo Veg. {cf. p. 163, 22; 
169, 5): ab orbo ; minus placet a corbe vel ab herba 



166 ftlULOif EDIGINA CBIB0NI6 UTI-^UIQ 

ikdaidiie et «inmatainim reddk. adiatoeiuxift ^adlohere ^eipQiBJtet 
et ia OQntuLentia ad ^uraini f^nodaoone, et eastaftdefdas 
aie caepak «d; naaneB ecalpeUe^is Aeboitiwo, adafiAnire, «tt 
«aBgui&e^i «defloeniem 'tanmi^afot ^ -deiode «iseilUmB ad 
deattbniandnm et infiLiuiere tei jNirnim et tskit^m <nun 5 
passu, aut si hoc de^ecit, la^mm paeeam cocAeapaac boI- 
Y^itefi in mn,Q et sic iaimAevit ^^e/Mmm- 

^07 £L¥iI Bi mii8 caeeus mGBUwderit e^tto, toibiiim «Mam 
ei intameaeynt tffbaxa et tMsts, em aceto «et oleiNSL djNMde 
eoeto %.9c peinmge, et |>ostea cawibNrisa xaoianim <et isk- 10 
mentia loca «k aptifi «ntieidts Mt nefviosis locis. .oigm 
Tufaieffa, isifiiit .pi»edictiiim ett, «t oataplasMA fa^ies wt 
tordiaeia faaaaoA emt tritiQea «enm ym» ot oleo, ^ffluonfiqpe 
nstio, et ^ostea ^raonta aqna tcalida^ deiaikde irisiim, 
et fliLwBUBn sdBmun leyigai» «2; «dipe suiUe. jiis tm^ 15 
nilius jQOnmtixtis et commolaiiis fiataplaamas, qsf^iaiqpe 
sanum &^. et qoaerere dsbes emdeaBi B»igalem -eoiabimQre 

SM et iomigave ei et looam i|)sum inurere. ^tUa eic tean^t. 
in0rl»da in aqjaa dreponitMr, M Tota tomsbdt, aoetran »este 
134'b jafiindBntes. aiiEBreni lutom | de eadem tolUta et Mdbe so 
pimgentes aeo aui .'gra^olo loea, qnae tn tt^BoauB aiimt, per- 
Mnguiat. sed loea tit aear^Gfait et .<wciB?hitam iiopdnuiLt 
et fiangnmem ^detcaiuaii, Aote foraefrieantefi aeffbx, 4eiiide 
Into persmgentfis looom, qnod -de oibita eum aeteto eol- 

509 leetiim aoeipitiKr. sed si nftDrtKius faei:^} et atatim inl^lr- 25 
lectum &exit, loteo texram de orbita ooaispargoELtefi f>er- 
ungnent ant i^asum tarentes rnfandnnt. alii, afttafnwi 
penm^^t, [a^] 'et itaeda aat cosmu ant gaftaoo loiea 
fumigant, deinde sic perangiimt. si aliqaod ax fitskdbnir 
pedibas a min» leaeoD mozBum &iot.4, %>8iun xnlgalem so 



1 minutarum : inintttatim Veg. || 4 delflnexite | -translnceat : 
corr. Veg. \\ 6 purrum = porrum || 8 cf, H 230 sq.; Veg. V 7^; 
Pelag. 379 ^q. ^ 10 «9. tumentia B: cum etiam || 12^. foces 
autoFdiacia || 18 aot mppl^ || 16 et g 17 migaikam =? t$^wp^ijv \\ 
19 reponxfee ) ubi mppUm \ tcaiu^it {| 21 q«aw | ii, per- 
.pnngnnt: coftr. B | 2£ <et tioMidi || 1S6 «g. :per uDgaenta at: 
corr. B || 29 et 



jl£ULQ{BI[BDIQlNi^ GHIB0KI6 m-^tl2 l'6i7 

4ifiCori&, ^d i&t^sigiKa oios tollis, tere iUo diligeiitw, .ut 
taaquAm medulla fiat, deixvde in .aqoa GoinmiseASi, adicies 
[in] ace^um et infundes ei per nares. valde enim lioc 
medicamentum aatovaliter iacit. 

5 XLVJil 8i linmentum quodonnque colubra ipercusserit, 510 
qui ^Uigari pDtorit oanu^ quemounqne recentam caJidam 
-praetear porciiwm .im|>onito dn eum loonm, /et sae^us si 
f Yoluent ^us iumentum est .succurE^e voluerit. oocidito 
psaeter jiorQum quemcunque voles jpeandam ,et sanguinem 

lo.oalido QWiem .aUigato et potionem dato aoQri Pon- 
tioi p 9 oontufium ex vino veteri ani^lius «extarium et 
salem. et si eum locum percusserit, qni aUigari non 
potoit, ^caidfiQato jcurca yaate et saoguis «cqpioauB exeat 
a pirosima NmB, ois longe , sangume oum sale et aceto 

ismixito fidcato. et potianem eam «dato, si tumor perseye- 511 
rabit. ^item «Ibam silvtii^tBem copiosam comburito et 
lixiyam facito et potionem, id est sextarium, in die dato. 
•ei ex oadem lixLvam -et ,aoeto faequis partibus macerato, 
et im|ionito et aqua frigida loYeto. si nihil pxQfLcerit, 

80 urito. quis locus erit usta, cupcato. in 'Ungului quae- 
QunquB •inceciderit, .aequali i?atione coronae bublae mani- 
pulum bene tusum in aoeto et oleo coquito et omnem 
locum ^ingito. ^ostea eum locum et cetera secus .urLto 
et iaiinam ordeaceam ex vino et oleo coctam in cicatri- 

86 oem imponito. 

XL Si iumentum araneum pepu^erit, araneum in luto 512 
coquito, supra fnmum suspendito, locum qui tumebit ex 
^o tangito et faece madida inducito. 

Xi Si iumentum araneum comederit in rpabulo., sigma 

sojbaec te^rmt. huie tumor in toto corpore erit, ^lurimus 
ciroum auriculas et oculos et awres et femina. eum «ic 



1 <4e8C€a;ia .|| 3 amum || 6 .cf. Vsg. V 78, 3 .|| 6 quia 
ligaid II S FoUieri eius tumenti succqirrere Y<olaeris 4%2 .sic 
Tobftera eius tumeiit. si sucoursere Yolueriis JB || 12 eic ' 
MioAfi II 16 silYremJI 26 pepuierit j lotio? || 29 Veg. V 79 
81 femmeimi 



168 MULOMEDICINA CHmONIS 613—616 

L34^a curato. sanguinem | ... salis eminam, haec unam 
cum sanguine misceto et perungito et operito eum. sa- 
num fiet. 
518 LI Si quod iumentum yipera percusserit, signa enint 
haec. tumores eius erunt in totum corpus et ex eo loco 5 
exibit aqua. sic eum curato. scarificato totum locum et 
sale et aceto et oleo perungito eum locum. si tumores 
ampliores remanserint, cretam Gimolea madefacito [et] 
ex aceto acro et tumorem oblinito. potionem dato. ra- 
dicem cartami albi contundito, ex vino et oleo potio- lo 
nem dato, et ex pastillis qui supra scripti sunt, ei dato. 
sanum fiet. 

514 LII Falangus si momorderit iumentum, sic cognosce^. 
prae dolore extant ei veretra et simulat se posse mictunre. 

LUI Yipera si momorderit iumentum, ex morsu eis i5 
pt^s solet exire. nam si praegnans erit, rumpitur to- 
tum corpus. 

LIV Mus [si] praegnans si momorderit iumentum, sic 
cognoscis. pustulae exeunt per totum corpus. sic curabis, 
sicut supra scriptum est. 80 

515 LV Canis rabiosus si quod iumentum momorderit, et 
ipse, qui morsus est, sive homo sive iumentum facile 
rabiabit. sic eum curato. eum locum cauteriis urito et 
loco tenebroso eum habeto et sic eum adaquabis in tene- 
bris, ne aquam videat, et iecur eius canis coctum escam 25 
dato, et feni flos commures cum vetere axungia et ad mor- 
sum poni^. sanum fiet. 

516 LVI Si scorpio aliquod iumentum percusserit, sic in- 
telligitur. nascitur ei genuorum contractionem et clau- 
dicationem et non manducat et fluent ei de naribus so 
pituitae virides et accumbit et vix idem resurgit. simi- 



1 de palato san^inem tolles eumque exceptum cum 
sextario aceti et hemma salis miscebis Veg. \\ 10 cartami » 
TiaQddtiov J 18 Veg, V 80 \ cognoscet || 14 et | micturre 
16 Veg. V 75 I plufl: corr. Veg. || 18 Veg. V 81,3 fin. 
21 Veg. V 83 \\ 26 nefreni flos commurescunt aut exungia: 
corr. Veg. \\ 27 ponit || 28 Veg. V 82 \\ 31 «g. simul et 



MULOMEDICHNA CfflRONIS 617—619 169 

liter his curatur, quomodo supra scriptum est, et viperae 
morsus. 

LVil Omnis quadrupedis ab scorpio percussi aut mure 617 
caeco aut a colabra aut a vipera aut similLorum hoc 

5 habebis signum. a cibo resilit, pedes trahit et quando 
producitur, succubat ad singulos ingressus, fit fluxus sanie, 
per nares profluunt, gravedo capitis ad terram, marcor fit 
corporis, vires deficiunt ad cowcitandum. cura autem sic fit. 
adaperi venas onmes, quae inpetum ostendunt, et lavacris 

10 calidis et operturis et deambulatione utere et ad cibum 
mitte, farinae ordiaciae adjmisces et fnmiga locum cum 134^ b 
ovis et oleo miscens aut comu cervino aut galbano. 
tertia die inani per clistere ante ei eiciens, qu£^ sunt 
ano stercora. sed si haec non laxaverit, inure, quae in 518 

15 causis sunt et inter scapulas et commissuras articulorum, 
quae sunt in lumbis. sed nunquam inuras articulum 
aut aliquem locum in quacumqua passione nec in ner- 
viosis locis, sed aut supra pusillum aut infira. infunde 
autem ab initio ex ea die aut ex ea hora, qua passus faerit. 

20 haec accipies. mellis Attici acetabulum et tere dili- 
genter et commisces vino, calefactum imponis stercus 
suillmn. alii: et melantio admiscis vino, calefactum 519 
inponis stercus. alii: "fbibo commiscentes plasmentum. 
alii autem loteo cataplasman^ aut suprascriptis et de 

25 singolis sibi quisque cataplasmant , simul adsidue hoc 
facientes. sed antequam cataplasment, tunc utuntur 
suprascriptis famigationibus [utuntur]. hoc autem facit 
et ad omnes enim, ut persuadet. tunc deinde ieiunus 



3 Veg. V76^^ colabra = colubra |J 6 habebit || 6 fluxu sanguine : 
defluit sanies Veg. \\ 7 grayedo nascitur capitis, ita ut deiciatur 

ad terram Veg. \ mergor || 8 itandum sic: ad surgendum vel 
incedendum Veg. \ sic add. ^ || 9 in potum | 10 a || 11 succensis 
testis ovorum Veg. \\ 16 asticulum || 17 aut add. Veg. \ qua: 
corr. Veg. || 19 aut || 20 atticum || 22 melancio: := fisXdv&^iov \\ 
23 vino commiscent et cataplasment eum? || 24 cataplasmant 
aut B: cataplasmam || 28 enim ut persuadet: venas ut perva- 
dat B 



170 'IC0LOMBDIGINAGHIBONI8 b^-^m 

iukeve debeat. ae^ tumQFei» cat^plasmata -ut 6ri|»rasoKip- 
tam ntere. 

LIBEB VL 

520 1 si «qtto capnt ftusgebit 

5 m9»i a plectona si obtnrfient 5 
.8 oerabviiQi f^reoeewi 

4 ei amres dolaerint 

6 aurieulae doilor 
% de octtliB 

7 ,iie oculis elaiiJdomatiQis lo 

8 fii ireceiifi ^erxfc qoae 6. fi. 

9 de claucQfMa 

10 de QQiiIo pearouaso 

liL de treoesLti clau0eD«»a 

12 de iplumbo in oculo 15 

Id de l^pitudine 

14 jxL oculo YulnuB 

15 de Jingua inciaa 

16 'de dentium dolore 

17 de mento i&acto so 

18 corrupta oartilago 

521 19 artegria si m^perit 

20 de stmmis 

21 de sangm^is :per nares cuibu 

22 de )polippo m s^bus S5 

23 eruptio [in] faufiifim 

24 <de glanduUs 
135" a 25 de glandulis | 

26 de glandulis 

27 de parotidis so 

28 de ^olibus 

29 ide tuasi 



1 a itianoie:! ut J^: in || 2 ««bscr. Esplioit ;lib^ :9^aintne I^- 
jcipit liber aextas |{ ilO de ,addidi || l^ et hi claiiQonia || 18 Ijr 
gua I 26 in (iddidi || 31 colibus: corr, infra 657 



J^C^KEDIQIKA CHIR0N18 f^— m 171 

<31 de «id^irivtieio 

32 4e flft4«asatiGdo 

iS 4e Yem jnfttrijoe 
5 34 ^e .cmfifi» 9i ei ^xiezit 

^d 4^ jDgtalaodBiii 

d£ 4le ^enriois «Kstillittitone 

.97 de eeya^is 

38 de paU 
10 39 4e pantMe. 

¥eiierioA bestii^ xmic oixmia «dbiiigialia ia opem labo- j£8 
miida^ arefiafttiiM» cas^ es ^ifkQudxtiA f^eaioBibuB iSK^cadeii- 
tiboe veqtiai dolant. atiae yero e9>asae peir iong^m teio- 
fm 90 ifl efij» «demoQfitraQt ii>))fl(^e Jiis iiralit»diiu}w, 

isqna^ in qDiii<fco libro plemmme demanfltrata aimt. qnid- 
qoid ita a summo capite ^oi^ribjifis «^eder/e potest^ in 
hoe «exito libro owiia demonsitro^ n^e .quid puaus ^quid 
in «oetois liYaiB isnimotmi >sit. 

I Si oqiLO .ca^at itargebit simul et lingun et palattom 523 

80 et labMt, et si totus i&bduraFeriit, quA^atum morb^ crescit, 
eo mftgis .c«^)it turg^aait. ^t si neglexerjs eum^ «eanoeme 
solet. fiic pidmo ^iaoque die ourare oportet, jv^ in 
maximum periculum incident. lapides molares pluros 
eiai,defaeitQ. iubi bene ealebunt, .caput operito et vas 

^&pleymn loteo adpQBito^ mivm li^dem cAn4entem oa^uttito, 
ita facito ex Ufi omnibus omines de loteo ^apor^es ut 
eqao in os ctiint. oam per singulos lapides d^Eoiseria, 524 
|>oatea aquwL nMhrinam cale&oito et eodem aceto ^sceto 
et caput eis bene foveto, pofitea sumito c(»:oiiam bubalam 

^ manipulum et eo addito acetum acrum sextarium I, unam 
&ryere facito et ei cap\it ungito et os inirinsecus linguam 



1 mippkvi II 5 te^ .7 de addiM | 7 ^Uatione: c<mr. infra 
&70 J .11 mmc — laborantia gl/mema ^pvMa M j| 19 ¥e^. lU 
k8, 6 I tigoa II 27 par mes aingulos Veg. || Zd .fimum .bubalijm 
Veg. II 30 unam » una .aoepius Jl 31 ligoaDi 



172 MULOMEDICINA CHIRONIS 626—627 

et labra bene fricato, postea farinam ordeaceam in aquam 
addito et dato, bibat. huic et tomores . . . aqoae et fari- 
nam ordeaceam unam dato ei. sanum fiet. 

525 II Si cui iumento caput plectora obtarserit, sic intel- 
liges. oculi sanguinei erunt et venae tensae eront, /^alitus 5 
praeobturatur. sic eum curato. sanguinem de tmipo- 
ribus emittito. si tomorem non patietor, sanguinem 
emittito de palato. et totum caput cretam Cimoleam 

135'b duabus | partibus et tertiam caninae nigrae ex vino 
austero temperato, calida imponito. sic perduces ad lo 
sanitatem. 

526 ni Si cerebrum percussum habuerit, sic intelliges. 
spasmabitor iumentum, ad herbariam non accedit, totus 
in priori parte tensus erit. si sine vulnere erit, totam curati- 
onem haec est. de temporibus copiosum sanguinem emit- i5 
tito, spongiam Afram et oleo et aceto aequis partibns 
mixtam imponito et cibaria moUia dato. si non accipiet, 

ei per comum dato polline tdticiam ex aqua mulsa 
quantum opus faerit, et fabam molitam minutam misceto. 
si aliquod yiridioris [viridiorem] appetierit, gramen aqna so 
salsa lavato et dato. si per nares humorem crassum 
dabit, reliwquito: scito ei cerebrum profiuere, relinqne 
quamdiu et si nares siccae in eo erunt, erit aliqua spes 
curationis. 
627 rV Si aures doluerint ab aqua , si intraverit intns, 25 
sic curato. oleum vetus et acetum aequis partibns, 
nitrium quod yidebitur satis esse, contundes et miscebis 
et vinum calidum addes et auriculas lana moUi obturabis. 
si vulnera facta erunt, uteris lippara vel terra . . . farina 
cum oleo rosaceo. sic ad sanitatem perdncia. so 

2 hinc et umores aquae B || 4 Veg, III 29; Pelag. 58 \ 
abtruserit : corr. index \\ 6 alitus : auditus v. l. Veg. |J 6 timpo- 
ribus II 9 candidae (» lsv%fjg)? cretae Veg.; calcis Pelag. \\ 
12 Veg. III 13, 8; Pelag. 60 || 14 tensus addidi; in prio- 
rem partem se tendit Pelaa. | 16 spongia | Afram: aqua 
Veg. y 20 ^ramina qua |j 22 reliquito: 8C. tamquam insanabilem || 
23 quamdiu et: quamdiu vivet B || 26 Veg. III 14,6; Pelag. 
55 II 29 vel triticea farina B; cf. p. 173, 8 aq. 



MULOMEDICINA CHIRONIS 528—530 173 

y Si quod iamentmn auricalam condoluerit, haec 528 
signa eront. saepe caput commoyebit, parvum erit et 
dentibas frendent, in sole cum aspirotionem pulvis aut 
arista aut cauculus incederit. si non diligenter curam 

6 egeris, msanies sequi solet et difficile sanabitur. sic curato. 
spongiam novam sumito et nitrium conterito et ab aqua 
auricnlam extergito diligenter, sumito melotrida et invol- 
yito eam et lanam madidam facito et rosaceo '('erita 
demittito et foveto auriculam a lexiva calida et nitro. 

loboc facito, donec sanum fiat. 

YI De oculis. si quod iumentum claucomam aut mf- 529 
fasionem humorem temptavit, sic intelligis. usum sibi 
caracteres non reddat et color oculi alitis erit et tensiores 
oculos habebit. si lacrimaverit, taliter intelligis nullam 

15 esse sufFiisionem. hi autem solent et lunatici dici. 
quos magis deprehenditur esse tricesimarios. hi autem sic 
intelHguntur. vitrei similitudinem in oculis habebunt et 
lotei cauculum similem ostendent. hi autem humores, 
qui temporibus crescunt, lunatici | esse appellantur. 135^ a 

20 haec curatio [non] est imponenda et utilissime experientia 580 
curabis sic. iumentum bene a&stinere ab aqua uno die et 
nocte, quam deponas iumentum. palpebra utraque fibulas 
salutaris in superiorem traicies, aut supercilium in in- 
feriorem aut maxillam interiorem alligabis. si potueris 

25 statim eicere aut certius iacenti in dentes, maiori peri- 
culo laborabit. sic autem incipies. subslaictis utrisque 
palpebrjs digitum in superiorem partem oculi coicies et 
bulbum extendes. itaque et subtilissima fibularia yenas 
partes oculis subicies, laxabis membrana singula, donec 

1 Veg. III 14, 5; Pelag. 54 || 3 in sole eum auspicionem: 
insolitum . . suspicio ne ^ || 5 sanies: corr. Veg. || 7 melo 
trida: 9upra d sitperscr. t || 8 sq. erit adimittito: tinctam vel 
coniritam demittito B; cf. p. 172, 29 || 9 faveto || 11 cf 
«fpra 69 sqq.; Veq. III 16 sqq. \ clauconiam | sq. sive fusio- 
nem || 13 colore mtegro »upra \ alios || 16 tcesimarios sic 
20 non: nunc? || 21 astinere |{ 26 laboravit || 26 utriusque 
27 palpebres || 28 bulbum » §oXp6v \ eztendens || 29 membra 
nas in gula: corr. B 



1174 MlTLOlSfEDIGlNA CHIBONIB 531^(^4 

589 ad hmn^imi perveBiSBt solet fltateitt' iat6r pvoximas 
tomeai» esee hxunoF gtnjBmB mm siooo, qmd e/fioit simili^' 
tudlnem 'dti^i' ant oaacoli. et ctmi xnde enieeii^em* 
ttemicas sio, ctoaii' tamen ne pkia ]iiites esse» <|aam sep^MS) 
quaatmiiiitoieyimisiGrcognosea^. ad<ivmmem\ma^p9arwOM» 5 
sie^. sentles et cmiU^ie sio. qaasi peroiiSBiim staitim fibaLa» 
resoMs, palpebra dimit^to et saagttinem; de tmpwiba» 
emittitb et laiiam molllissimam^ ailbam sttbacten ex oleo' 
rosaceo et ovi albore^ et vino t«teri' aut passiim si babnp 
eris, misceto et eam lanam madefamto, ift* oonlam im^ i» 

5tt ponito; et eo' die abstineto. alt^o die abstiBeto. amuli 
aliqtd^ ac^seeto, thari» maMti]i aeqois pairtiba» et ▼k&tOM 
adioitO' et spo&giam moUem> dnit peneoiikQir mtp%r a^glctQr 
et viiio boao octilaMm aut hstrearium eqnestipet» i»p0]ii4ky, 
ne aUiga/liaJM/ cadiet. seqaens dldinde< coUisiO' proseque^^ i5 
qaod^ ba^s in oommieiitaafio. si bumor post di»B^ Y mm 
resed^!^^ ttottn veiiais, qjaa» m> timporibaS' sunt et tomorem 
praesta»^ eautierLo eandentl praeclodi^i et &t eadiam ci^' 
ratiom a ». corato. it» reeentia vtdtiera m ocaiis sio 
caarai4^. eieaMeis crassitiK^e saper tuni«as sittgtito eo^ 20' 

588 gnosees. siu' aatem per omnes tanios^ softoio erit^ dtt^ 
fioUiter eurattd', ut ocuHs speoiem seifVes, cflM^som' ad 
aibedinem- a^^Uet. nunquam* te mo^eat, qood iMsti(M< es^ 
si aequaUor fitetfit,^ uiagiB ia somma paote' erit^ d; IfiMdilat 
curaad poterint et herbam aat algalliddn itK»li ooatenmoi^e^. ar 
haeo nasc^r in hortis: et oultie l#cisi floMOltmi^ haibet 
oculvon rotmiddm et vald«' ejAgmm. huiu» Stt^uia- maUe 
135^b et sale aeq«de pai!(^» | tinaperaties tsstustios^itni ocaloriB& 
viliii sa^iai, destmo ^mpore eaof leges id' est. . ,siaJd mi 
mense Augusto. so 

584 YH Si oculum claucomotioum habueiit et Vettis, haec 
addite^ oaUiginem^ d68up7& f ^ci enimbena^aqiiaBar 



T qao^ d^cit |f 5' oognoscatque : ad^ auppk B^Z timjKmb- 
bu9 1 9^ si Buppkvi \\ 10 ef. mf¥u 798 gqqi H tl^ timpdribus I 
18 psaetaudit || 28 vttstiores | 26 ef. mprit^ p, 8^\ e*\ Oitis 
20« sastalivo | exceidli^ itk- mensv Jalie || St G(lflmeoxiil!iem&i|f 89 ftKsit 
vel antea frica supph B 



MULOMEDlCmA CHmONIS Qm^u^ ii^ 

ptmHtr, et connmi bnb&itttn oombtuito^ ii^ vp»jai tAsvdam 
itlEt- adtlito^ et meUlH pondb^ tencia, tas mfl^oli&a, stercttis 
hmnantmi' combiuito et salem ammoiiiactim, muiirfim) piper 
longmnj ossum sepiae; aeraginis flbs, vinom^ yetoB^ oroeom^ 

sratam. haec omnia commisceto, deinde inangito, osqae' 
dom santtm fiet. 

¥IEF &i recens Ax^<^ clauco^na^ croctan^ si^iBm> ammo^ 585 
niacam, mnm»n, ratb, aeraginis flos, mxA iOtticttmv vim 
veim d; tin^ m^etiite, Haec omnia ndtoeto' et inde on^ 

10 gito, asqtte^ dtan stotim fia^. 

E^ 3i' qao^anque' itdnentttm' cllmcGffiMtttt habtlerit; haec 5911' 
eront sigtia^ in ipsa/ papilibr qaomodo^ i^tMam ha^ebit) 
et Mc aa^ non poteri* saaus esge: et si' pertmsstm 
fiieri^ aat album faerit, sepiae marinae o^gtm i^flditof cro- 

15 cnmet m tn iWi Mgonitflm, salis^ammoniacr, coeedxilli ster- 
cns; hftec omnitt tma' trito bene, at levm siirt, e^ sic a«^ 
misceto' melUs qOEim optimi, conterito, oiiBm- eoniBftieeeto 
et indb intmgito', ante tasnen' sangcdnem^ de temporibos^ 

emm^\ 

20 X Si' recens fberit ant percttssas^ ocalttfr, sangoinem 537 
emittitb' <^ t^emporibas a^t de cai^lligine yel> desab octdo. 
sanam fifet. 

XT Si' reoens claucoma in perpetoo non rfevolv^ritj 588 
intercidito. s»nam faoiff es^ eo. ocalos immgebis' ei; 
25 XIF Si eqao pltimbam in oculo nattim fderit, mifipmor 589 
bene tfltom ei' in* ocHlGr inflato, idem iBSBaA^ ^ieati eoK^ 
Mt» rftdle^ ctim oleo bis in die: 

SID: 0ctilfi!B si lippiet, aeris combtis4$, mHgma^ croci, 540 
crocnm Sicalom, olei tantandem tma bene conttmde et 
sosic toigitb octdom. sanam fiet. 

iiv Si iomentkmi valnus habaerit in, ocalo, sic etim 541 

Gomponitb oetdo oolliriiiitL et inde intmgito ot stmiitQ: 

■- ■ ♦ ■■ 

1' 6%lwwr apuc^e^. VI^T,e\ ttirultttii =** tewduin: |f 3-pondo 
cineim |f 3- antioiii^am' {{ 7* clanconia | anaoma<nim> |f 11 ci»ii- 



coniam f l^ €Mrm apndVeg'. VT3r, 7 
Veg. ;| 16 itormoniftci |t 1« trfto == tieritO' 
timporibns || 2^ claaeonia || 26 et | lassasis 



seife tiipbaom: ec^: 
lenw: eorr. B' |t 18 



176 MULOMEDICINA CHIRONIS 642-644 

cocodrilli stercos, crocom hoic addito, lenem ex petiolis 
berbecinis medullam addito et eodem terito, leyem facito. 
ex eo inungito cottidie, usqae dum yulnus sanum fiet. 
inungito collirium, quod s. s, babes, ad album, usque duin 
sanum fiat. ^ 

542 XV Si iumento lingua incisa ftierit, cofmiiix) lingoa 

136 'a fibulis, deinde vino lavato. | his diebus gallam contundito 

minutatim, ex eo imponito, usque dum sanum fiat. et 

dabis ei fenum quam moUissimum concisum et pro ordeo 

forfarem. hoc manducet, usque dum sanum fiat. ^o 

54B XVI Si iumento loculamenta dentium aut dentes do- 
luerint, sic intelligitur. ordeum soUdum glutiet, corpus 
non reservabit, gingivae intumescunt, salivarum multum 
reddet. sic curato. cretam Cimoleam aceto acerrissimo 
macerato, et coldu. maxiUis inducito ne minus dies quin- is 
que. gingivas melle et mali granati cortice contusam 
minutum una temperato, tertia die gingivas fricato, donec 
sanum fiat. hoc crede fieri, si cui capiti malignus hu- 
mor in gingiyas destillaverit. hoc contingit hominibus, 
et quidam putant dentes excrescere, si fieri illud solet. sed » 
aliter intelliguntur fracti dentes et recisura sanantur. 

644: XVn Si iumentum mentim iuxta colomellos, ubi cha- 
mum sedet, eo loco £r6gerit ex aliqua vitia, ut dentibus et 
labris diu propendentibus sit et mor^m cludere non pot- 
est fracturae beneficio, sic e^^m curato. in continenti s^ 
calida fomentato eum, la&ium cum dentibus corrigito, et 
fasciolam quam tenerissimam aceto et oleo madefactam 
diligenter fasciolato. deinde ex pannis parastadcos made- 

4 s. 8. 5: si II 6 Veg. III 31; cf, Pelag. 66 \ ligua j cocito: 
corr. Veg. \ ligua || 7 his diebus: post Veg. || 11 Veg. III 32; 
Pelag. 69 || 13 reservavit: macescit Veg. || 16 callmn ex illis: 
corr. B\ cmentem extrinsecus maxillis mducito Veg. || 16 gra- 
niti II 19 onmibus? || 20 si addidi \\ 21 recisurae || 22 Veg. III 
33 I mentum add, index \ iuxta columellares {trad. collum vel 
molares) vel alio oris loco os fregerit, ut morsum claudere non 
possit et apertis dentibus horreat propendentibus labris Veg. \ 
chamum = camus || 23 sed et: corr. B \ frigerit || 24 lava- 
bis I morrum || 26 enim || 26 lavium || 28 parasticos 



MUL0MEDI(3NA CHffiONIS 545-548 177 

factos ab inteiriore parte ; componito, et rarsum itenim 
alia fasciola bene fasciolato, ne flecti possit. cui et cuf- 545 
cubam constrictam imppnes utrisque dentibus, constrictio- 
nem facies, ne praebet labium inferius. oc simili ratione 

5 cottidie curabis. cum solveris ad curandum, facito enm 
locam contineas mant^, et furfurem, ordei farinam mix' 
tam ei in cofino subtili offeras, et sinito manducet. quam- 
diu manducaverit, manus tibi a loco non discedat. cum 
iam edere noluerit, ofierito ei aquam, bibat. cum biberit, 546 

10 curato svmilUer, ut s. s. est. cui et sucum tisanae dare 
per nares oportet, [et] si minus manducaverit. hac ratione 
cottidie curare eum necesse erit per dies numero XL. 
sanus fiet. et plures in eadem fractura a me curati 
sunt, et ex cura s. s. sani facti sunt. | 136' b 

15 XYUI Si iumento in naribus cartilago rupta fiierit 547 
et sanguis premi non potuerit, sic eum curato. spongiam 
Afram ex aceto et thuris polline mixta imponito ei in 
eum locum. etiam si vulnus factum faerit, donec * sub- 
j7iimat, sic curabis, quomodo praeceptum habes. etiam si 

so sanguinem de palato emiseris et subpremq;^ non potueris, 
spongiam supra scriptam immi^il^ et *t!tfput"eis sursum 
instringito, et aqua frigida renes et cerebrum, testiculos 
perfumen^ato. si sic etiam subpremere non potueris, acaciam 
nigram et thuris polline aequis partibus ex aceto tempera- 

S5 bis, capite toto impd^to, donec subpremas. 

XIX Arteria si eflperit, signa haec erunt. suspirat 548 
graviter, stertet, tussit et spumam eiciet purulentam et 
pedibu9 priofibus claudicat. sic eum curabis. ervum 
in aqua macerato biduo et duabus noctibus, aquam mu- 

*o tato triduo et percgurato eum bene. macerato in aceto et 



r(mat 
cmi 



molito, winutum cSmito et ex eo cum melle mixto cu- 



4 hac similis || 5 eum | cum || 6 colum: corr.B \ manum: 
znanu quae ante composueris contineto Veg. \\ 7 confino 
10 sil' sic II 11 et del. B \\ 15 Veg. III 34; Felag. 63 || 17 et 
18 8q. subrimat || 22 aquam frigidam || 23 perfumigato: per- 
fundis. Veg. [ si addidi \\ 26 alteria || 30 in aceto B: facito || 
31 mollito. I m nutum 



Malomed. Chir., ed. Oder. 12 



178 MULOMEDICmA CHIBONIS 649—652 

rato per dies nmnero YIL sic hoe facies, donec sannm 
fiet. tisanae maxime cremorem dabis. 

549 XX Si stromis vezari coeperit, signa liaec enmt. infira 
anricolas intomescant nsqne ad ingalum interdnm, et tractaa 
longus anrae erit et singnltas, neo salivas continet^ carrant & 
pingaitadinis similes de ore. remediam hoc erit, et cam 
eam adures et farinam ordeaceam impones. et cam matu- 
ram erit, secari oportet sagitta [acaminis] vel scalpello crassi 
acaminis [sit], sic aatem ne iagalom tangas. si non re- 
spondet, adare caateriis rectis ordinibas daobas. sanam fiet. lo 

550 XXI Si sangais per nares flaet, quod yitium appel- 
latur graece ciferinon. si hoe morbo vezabitur, signum 
erit supra modom peractum esse iumentom. curatio illius 
haec erit. perunge illum oleo et aceto, corpus totnm 
coperito et da operam, ut molliter cubet. cui et ambu- i& 
lationem dimit^e et attende cibo post hoc, dednde ruta 
ei 3 cum lacte contrito infonde. [de] quod ^i non ha- 
bueris, aristologiae 3 I et croci conterito, ex yino dulci 
effundito. eidem rei ad ytnum coriandri viridis sucum 

136^ a expremis, sed per comum adicito in nares. | so 

551 XXn De polippo, qui in naribus est. si polippus in 
naribus erit, signa erunt haec s^angui^abitur, stertet 
de naribus, humidam fluent. est autem morbus pericu- 
losus, remedium est huius tale. si prope fuerit polip- 
pus, secare illum ferramento pleni acuminis. si autem ss 
intus erit, cauterium plumbeum facito quadratum et ez 
eo cale£eu3ere debebis polippum. 

552 XXm Si eruptionem faucium laborabit iumentum, 
signa erunt haec. stranguilabitur excreahitqjie purulentum, 
et quotiens volutatus fuerit, non revolvitur, nec excutietao 



5 curae || 6 piguitudines | et cum: locnm B \\ B saeittae 1 
crasse || 9 ai: corr, B \ ne add. -B || 11 supra 335; Veg, III 37 || 
12 qui ferinon || 16 ad opera molliter: corr. mpra || 16 dimittite | 
rutae manipulum suprd \\ 19 unum || 21 supra 343; Veg. III 38 t| 
22 rsi saguinabitur: corr, Veg.; cf. l. 29 H 23 humidam » 
humida || 28 supra 357; Veg. V41 \ laboravit || 29 excreabit 
add, supra \ quae || 30 8€[. ezcutiet se. quod si supra 



MmiOMEDICINA CHIEONIS 563—566 179 

se, et quod recens fuerit, sangmnem excreabit. f maditer 
et difSciliter remittere enm debebis. saturari debet, ut 
infra extrahendtun est cibo, et desinere et exercitationibns. 
thuris et opii . . ., tantondem heliotropi, quod nos inti&nm 

5 agrestem vocamns, ruti tantundem cmn vixii ansteri mensoris 
Atticis 1111'infdnde per singnlos dies, donec sanum fiet. 

XXW De glandulis quae fiunt in pullitia ex prima 558 
dentione. videntur enim haec vitia tunc se ostendere. ex 
quo contingit in puUis magis. quae cum factum est, 

lofieri solet articularis, et recurrit morbus in capite et in 
tota spurcitia, et sic yitae periculum faciunt. 
. XXV Si equus aut mulus aut alia bestia veterina glan- 554 
dnlas habuerit inter maxillas. hic morbus necesse et di£&cile 
sanabitur. sic ex hoo sanum fiet. [et] eximito glandu- 

15 las et urito eum locum, usta curato et de sale pemngito. 
hoc facito quod VIII dies numero, VIIII die lavato nitrio 
et aceto. si nitrium non habueris, loteo calido lavato et 
oleo, et farina erveam inponito per biduum, tertia die 
vmum tantum utere, ex farinam erveam imponito. hac 

^ocoratione curato, usque dum sanum fiat. 

XXVI Si glandulae faerint, sic intelliges. tumor 555 
erit st^rsum ad summas fauces, hoc est inter maxillas, et 
salivas multas mittet, naribus stridet et sine i^more erit^ 
ttt suspiriosum putes. sic curato. farinam ordeaceam 

^ et aquam mulsam et resinam austolosam temperabis 
aceto et aqua coques cataplasmam et unges axungiam 
veterinam et bene caldum inpones saepe, donec autem 
foras emnt vulnera tratimatico curato. ei viscum super- 
imponito, donec sanum fiet. 

1 sed I excreavit | rariter?; cum aderit (sc. sanguis) M 
2 ^non^ debet? || 4 elyotropi | in typum J 6 cumini: corr, supra 
7 cf. supra 89; Veg. III 25 || 10 morbus post articularis ponit B 
12 Pelag. 56; cf. Veg. III 24 \\ 14 si: set B \\ 16 quod nume- 
nim VII die: aypplem ex Veg. || 18 erream B ex FeL (farinam de 
enro): et aerucam || 19 unium: cort. Felag. et Veg. \ et aerucam 
22 Biirsum scripsi: salsum || 28 tumore: corr. B, cf. supra p.53,3 
24 Pelag. 61 \\ 25 austoloBaoi » astulosam || 27 aut: = vel? 
28 foras erumpent Pelag. \ trautromatico 

12* 



180 MULOMEDICINA CHIRONIS 656—660 

556 XXVn Si parotides foerint, dolores narinm simili 
ratione curabis fomentis et potionibus glntinosis et sum> 

136"^ b mum caput cale|factionibus foveto. 

557 XXVni Si toles fuerint, manum supinam m orem 
coicies et temptabis genus yesicae superiori parte, sic 6 
inyenies. curabis et ex axungia veteri ofiTas facies ex 
melle, butiro et pice liquida. manu offas dimittes, hoc 
primum facies. offas ne minus temas. deinde glutinosam 
dabis potionem et caput caHdis unctionibus curabis et 
lanis cerebellare iubebis uti, usque quo in capite causa lo 
fuerit. detractio sanguinis his omnibus causis non est 
contraria, sic tamen, prout impetum causae cognoveris. 

558 XXTX Ad tussim et si de ore saliyae fluere coeperit 
et de naribus humor ambulat. tamaricu folia et aquae 
seztarium I sub divo ponito, ut ros tangat, et mane i5 
leviter defundito^ postea sumito thuris boni, cimini Pon- 
tici, in yino Amineo diluito et aquam misceto, ei per 
quadriduo continuo da, bibat. 

559 XXX Eidem rei alio genere, si yalde tussit et ptis 
per os et nares fluet. sapis suilli pondus «g^- ex minuto so 
contundito et in loteo putido indito, biduum sinito, tertio 
die adipem exMto et liquidum facito et oleo [eo] addito 
resinae terbintin&e, postea thuris contundito [et in loteo 
indito, biduum sinito, tertio die adipem eximito et liqui- 
dum facito et oleo addito resinae terbentinae, postea 23 
thuris contundito, in loteo putido indito, biduum sinito, 
tertia die adipem eximito et liquidum facito] et ei addito 
aquam et per comum dato bibere per dies continuos liJLL. 

560 XXXI Si quod iumentum frictum faerit maxillam 
unam, hoc est sidoratum, sic eum curabis. sanguinem so 
ezaittito de tempora. si sinistrae partes prayus factus 
faerit, dextram partem emittito; si dextram^ idem facito 

1 perarotides || 4 in orem scripsi: minorem || 7 lalle sic 
8 primnm: prona B || 10 cere baUare || 12 si || 14 tramaricn 
19 plus II 20 sapis <=s sebi | et || 22 de eadipem | ex minnto 
23 termanticae || 29 Veg. III 39, 3 \ frictum: tortum Veg,- 
cf. p. 181, 11. 



MULOMEDICINA CHIRONIS 661—664 181 

sinistrcUf sic curato. hoc medicamento facito. famactam 
bubalmn jcolligito et ex aceto famactum contemperato et 
indiLcito in illa parte, unde sangoinem emisisti, sic tamen 
t«t caldum inducas. sic potionem dato. herbam trLraginem, 561 

5 ysopum silvaticom, tragoriganum, serpillum, aristologiam, 
magma croci. haec omnia in pila coicito et pisato et cer- 
nito cribro minuto et sic potionem dato. ex aqua mulsa 
et oleo in uno eminam per narem sinistram dabis. sa- 
num fiet. 

10 XXXTT 8i quod iumentum sidoratum erit, sic intel- 562 
liges. labia eis per unam partem torta invenies, | 137' a 
simul et maxilla equi# et nares tortos intelligis. vix 
cibaria dentibus coUiget, eius cibaria umi(2a invenies. hic 
cum bibere volet, totnm rostrom usque ad nares in aquam 

15 demergit, ideo quia labia eis evanie^a videtur esse. sic 
eum cnrabis. aceto et sale labia eis ex spartilagine £ri- 568 
gabis, usque eo ut sangoinent. deinde tertio die causticum 
crudum in illam partem labii impones, quae pars sidorata 
videtur, sic tamen, ut ante linguam alliges, ne ab eo 

80 medicamento noceator. cum satis medicamento usta labia 
videris, aqua lavabis, deinde aceto et oleo fovebis. cu- ^ 
rabis sicut vulnera. cum saniata fderint, sanum invenies 
iumentum. 

■XX XIII De cervice sanguinem iumento cum emittere 564 

25 volueris, a cibo et potu abstineto, [id est] . . . post aliquis 
teneat et lomm stringat, quod satis erit, ut venam inve- 
nire possi^. supra laqueum deinde sinistro polUce venam 
deprimito, quo minus Itidat vena, cum sagittam prae- 



1 sinistra addidi I sio 



famactum: fimacium? fimum Veg. 
^sq, si tamen et: corr, B \ 4 tritaginem || 10 Veg. III 39,1 
11 tortam || 12 sit || 18 umita i| 16 evamta || 16 lin^a eius e 
labia Veg. \ spariilagine = sparto || 18 qua || 19 si | liguam |{ 
24 Vea. lll 40 et 1 22, 3; supra 6 sq. || 26 abstinebis et potu, 
aequali loco constitues. tunc lorum supra cervicem alius teneat 
et adstringat ad normam, ut vena facilius appareat Veg., cf. 
supra II 26 locorum | et || 27 possit || 28 ludat suppl. Veg. et 
8upra I venam 



182 MULOMEDIdNA CHIRONIS 666—668 

miseris. duae aatem venae a capite summo discendont, 
conyeniunt sed sub mazillam usque ad gulam. inde a 
geminis yenis inferius infra digitis IIII mittito, ne de 
^ttlam mittas et bifurdum tangas et imnentnm occidas. 

565 tene sagittam duobus digitis, sunmiam venam teneto. "j^sta 5 
quod plus ferramentum in utraque coiciens, quam quod 
extra digitum aminebit, nihilominus mediano digito ma- 
num tibi subteneto, quo minus pendeat et leyior sit. 
yide ne valde impremas, quam opus erit, non autem 
plus quam mucronem. si sanguinis parum ad te fiuere 10 
coeperit, dato iumento aliquid in os, quod rodat, vali- 
dius fluat. « 

566 XXXrV Si quod iumentum cerrices ab loco eiecerit 
aut laxaverit, veTtebul& eiecerit aut extorserit, sic eum 
curato. deponito iumentum et constringito et cervicem 15 
eis extendito supra formam, donec onmia yertebula laxen- 
tur. et oleo utere et axungia yeteris liquamentis subigito 
cervicem et sic ad locum reponito ^^ertebula. sed fascia 
tenuem amplam ex oleo et vino inponito, supra eo alli- 
gato, deinde regulis tiliagineis ne minus digitis llii et so 

567 inter regulas tantundem spatii. sed alligabis lino tarta- 
ra7i, sufundes oleo et vino ne minus diebus numero IIII 
aestate, hiberno bis in die. cum nodum fecerit, regulas 

137'b solves | die primo L. deinde tunc scies, quo tempore 

nodum faciet, et unctionibus t^teris, donec ad sanitatem 25 
perducas. si minus, uras reticulatim. ustam sic sanabis, 
ut s. 6. habes. 

568 XXXV Si oui malandria auferre volueris, sic in- 
cipies. primum cauteria candentia praeparare curabis. 
deinde ferramento decamabis sic, ne nervos tangas. deinde so 

2 conyenientes sub B\\S sq. des illam*. ferramentum deprimes, 
ne in gulam mittas Veg. || 4 bifurgimn || 6 sq. si quo — coicies 
B [I 6 nec plus ferri imprimas Veg. || 7 seminebit: se eminebit?|| 
^ quod II 13 Veg. III 41 \\ 14 per te^la || 16 suprafossam Veg.per- 
peram \\ 18 bertebula || 20 tillagineis : oleagineis Veg. \\ 21 sq. tar- 
tarabis || 22 sq. si aestas fuerit^ quater in die Veg. J 23 state j 
modum Veg. inepte \\ 24 primo V: corr. Veg.; an XXE (cf. infra 
^99)1 I quod II 25 veteris || 28 Veg. III 42 j alandria: c(yrr, Veg. 



MULOMEDICINA CHIftONIS 569—671 183 

in sequenti qnascunque venulas adures, ut ei sanguinem 
statuere possis. caye ne nimiwm cauteris adures, ne 
nervi indignationem patiantur, ne in maius periculum 
iumentum incidat. deinde azungia cervicem fricabis et 

s fascia munito eum curabis. et altero quoque die cata- 
plasmam imponere incipies, ut impetum et feryorem au^ 
ferre possis. deinde ferbura ablata iam usta lat^es^ ^e- 569 
misses, loteo calido fovebis, deinde ticeto et oleo dilues 
et medicamentis certis curabis. si iam cicatricem prove* 

10 nire bene yideris, [incipies] medicamento tali uteris, ut 
possit melius cludere et piligerare. capite canino com-^ 
musto cmis et adipe suillum recens commixto bene. ex 
medicamento hoc omnem cervicem danari et piligerare 
posse scies. 

15 XXXVI Idem si cerviz a pluvia distillationem passa 570 
fuerit, boc intelligis. tumidiorem cervicem quam quod 
oportet videbis, et putorem canceraticium cum humorem 
nigro et liquido subsequenti invenies. huius scrutabis 
foramina, ne quid ulterius inter nervos distillatione. sinus 

» fiictns fderit. raro aHqua de quam pluribas posse eva- 
dere expromitte^, et signa talia invenies. statim in- 
cipiet pectore stridere et per nares humorem liquidum 
proicere incipiet et [neque] cibxmo. reousabit et paulatim 
corpore incipiet deducere. et hunc ergo sic curabis. 

S5 prendes huius foramina calcabis et quaecunque foramina 571 
subtus laxare curabis. deinde marrubium et salem in uno 
contuso in ipso foramine calcabis et quodcunque foramen 
subtus laxare curabis. deinde traumatico et pannis lineis 
vuhiera ^onabis, sequenti etiam limpida et depurata 

1 quascmique videris emittere sanguinem Veg, || 5 unito: 
corr. Veg, || 7 ustam | lasseB: corr, B \ sq. misses || 11 sq. cum 
musto || 12 eis: corr. B || 13 pelligerare || 16 Veg. III 43 \\ 
19 distLlIatio || 20 pauca hinc diffiiculter evadunt Veg. || 21 ex- 
promitfces B (coU.p. 184,20); exprimito eius || 24 corcore | huc || 
28 et si loci conditio patietur, diaeresin dabis, ut foras per 
plagam hmnor emanet. tertio quoque die calida urina lavabis, 
deinde traumatico eqs. Veg, \\ 29 vulnerabis: sanare incipies 
Veg.; curabis B 



184 MULOMEDICINA CHIRONIS 672—576 

curam cefalico curare incipies. eios coinpositioiiem sic 
inyenies: ervi polline sextarimn I, irin I^irica 3 n. hoc 
erit cephalicmn. deinde sicuf s. s. si iam cicatrix coii' 
stricta erit, medicamento, qaod s. s. est, curabis. 

572 XXXVn Si coi iomentnm scapulae dissolutae fderint, s 
sic curahis, ne quam inter nervos aut commissuras pendi- 
137^ a ginem habeat. si quam | pendiginem inveneris, quaqna 
parte plagas possi^ accipere, aperire curabis, deinde 
cataplasma opponere, et foraminibus traumaticum et linte* 
ola sicca calcabis. si quid inter nervos foramen factom lo 
videris, caute curato, ne quid ulterius subicere velis aut 
humores aliquid lat;are. sed magis siccis curare oportet, 
ne quid umoris distillationem huic iumento faciat. iam 
constabit, et constrictam curare oportet. et usta curabis. 
iam usta confirmata et sana, malagma caustici in no- i^ 
vissimo impones* 

578 XXXVJLLL Si quod iumentum palam eiecerit, sic cn- 
rabis. calido iumento loco . . . revocabis, sicut infra s. [s.] 
habes. sic curabis, sicut armos, tamen si recens causa 
fuerit, sin autem, non expromittes hoc £eri posse. w 

574 Xxxix Si cui iumento pantex camibus excreverit, 
sic curato. huius prendito foramina et ferramento aperito. 
deinde incipe pulmundum secare vel sagittam eam pan- 
tice ab intus decamare, quascunque came plus excrevisse 
videris, subtiliter sic, ne venas aut nervos intus laedas. 2$ 

575 iam excamata aceto et oleo exaniabis. deinde pannos ex 
eodem aceto et oleo saturabis et in eodem folliculo sub- 
calcabis et fasciam ad cervicem ligabis. alio quoque die 
cataplasma imponis, triduo curabis. iam ferbura ablata 
traumatiQo curare incipies, deinde medicamentis aptis us- so 
que ^d sanitatem curabis. sic sanum fiet. 



1 de falcito || 2 irillinirica | thuris mascnli uncias II (idd. 
Veg, II 3 sic |) 6 Veg. III 44 | 8 posse || 11 ne ulterius aut fer- 
rum aut cauterium procedat neque tumorem neque putredinem 
laves Veg. || 12 labare || 18 supple conlocabiB j cf. infra 683 \\ 
21 patex II 23 pulmundum || 31 suhacr. Explicit liber YI. In- 
cipit VII"». 



MULOMEDICINA CHIRONIS 576—677 185 

LIBER ril. 

1 de armis si doluerit 576 

2 de musculis armorum 
^- 3 de armo eiecto 

6 4 de nervis 

5 de colephis 

6 de fractura 

7 si patellam eiecit 

8 contusio genuorum 

10 9 de fleminibus in genuis 

10 de marmore in genuis 

11 marmur si citaverint qui s. s. 

12 de parcellides | 137^ b 

13 de ossilagine 

15 14 de crure fracto 

15 de mirmicibus in cruribus natis 

16 de articulo fracto 

17 de articulo extorto 677 

18 de nervis laborantibus, si nervi laxaverint 
80 19 de duritia articulorum 

20 in articulo nervi incisi 

21 de luxu articuli 

22 duritia nervorum in articulis 

23 de aquatilibus 
85 24 de aquatilibus 

25 de chiromatibus 

26 de ozenis 

27 de scabia 

28 de clavo morticino 
80 29 de corona intorta 

30 si duritia in &asibus faerit 

31 de flstola in corona 



2 m Armis sic {i. e. in armis), cf. p. 187, ^ || 17 asticulo 
18 asticulo II 19 si nervi laxaverint in cod. novi capitis inscriptio; 
«ed ef. infra 602 || 2Q asticulomm || 31 vasibus || 32 deest, cf 
P- 198, 17 



186 MULOMEDICINA CHIRONIS 678-679 

32 si mannor in &asibas faerit 

33 si tomor in corona fiierit 

34 de scanro 
578 35 de cretiatico 

36 corona si erapit 5 

37 item qni s. s. 

38 si ungiiis discesserit 

39 de yermicie id est chiromo 

40 de suffiisione 

41 de glodigine ungniom lo 

42 de contosione 

43 de astrictione 

44 de male pedatis 

45 de pandatilibus 

46 de ossillagine is 

47 de 055ilagine 

48 de o^^lagine 

49 de mirmicibus 
679 50 de aquatilibus 

51 de bt«bonacio ^ 

52 si articuli tument 

53 si dneraverit qui s. s. 

54 si duritia in vasis faerit 

55 de disciplina ustionis 

56 de cretiatico ^ 

57 de suffosicio 
133'' a ^8 de cretiatico | 

59 de ungulis fissis 

60 de pulmone 

61 de costa fraota ^ 

62 a tauro percusso 

63 de renum vulsione 

64 de hidrocelico 

65 de hydropico 



1 vasibus || 8 thyromo || .16 omlagiue || 17 omlagine || 20 ba- 
bonacio || 21 asticuli 



MULOMEDICINA CHIRONIS 680— 68S 187 

66 de veretro 

67 de vemica in qui s. s. 

68 si castrare volueris 

5 I Si quod iumentum annora ab itinere doluerit 680 
aut aridos et macros armos habuerit, sic curabis. primo 
vento armos inflabis, deinde ea die armos mero et oleo 
saturabis, deinde berbenis fovebis diebus numero IX. per 
singulos dies post fotum unctionem hanc utebis: sulphur, 

10 nitrium, feclam, adarcem, baccam lauri, castoreum. haec 

omnia in uno tt^nsa et cribellata hibemo tempore ex 

mero et oleo misces, aestivo tempore ex aceto et oleo. 

Xn die promovebis, deinde caw^ticum in armis inpones. 

n Si iumento musculi, qui in armo sunt, labora- 681 

i&bunt, signa erunt haec. pronus ambulabit et armos 
astrictos habebit, gressum non inplebit nec pascitur nisi 
altemis diebus. summis his rebus simili ratione curabis 
praeter ductum arinum, deinde consummabis caustico. si 
minime profecerint, ures reticulatim interpositis capitulis. 

^ sic curabis. per dies IX axungia perunges, deinde lavabis 682 
loteo calido, deinde frigida, deinde aceto, imponis cicatri- 
cibus traumaticum, aut licium ^aumaticum inponis, supra 
inponito ostreum commustum minutissime. si licium uteris, 
mali grani corticem contusam et crebellatam superimpones 

^ et cura, donec sanum fiat. 

m Si iumentum armum eiecerit aut luxaverit, signa 688 
eront haec. totus in alteram partem incumbet et cona- 
bitur primo ungulam ponere. sic curabis. si recens causa 
fiierit, statim alli^es eum et armum ad rotam duces aut 

30 ad machinam, si habes. si ad rotam duces, stringes eum 
medium ad columnam. si in campo, strophum fige aut 
palum, alli^es eum et medium vaste cinges, ne t;entum 
recipiat^ nisi armum ducas. armum leviter sic loro alli- 

5 cf. Veg. III 45, 4; Pelag. 44 | marmora || 6 avidos || 
11 tonsa I et 1 13 catictim | marmis || 16 ambulavit J 18 con- 
snmabis (| 22 straumaticum || 23 sic: corr. B \\ 29 allides 1 32 ali- 
des 1 vaste: veste B \ ebenfcum: corr, B 



188 MULOMEDICINA CHIBONIS 684—686 

188' b gabis snpra genu et iosmn et | iofra articnlis aequaliter 

584 duces, donec strepifum audias yertibuli. et si hoc continebis, 
denique yirgis teneribus caedes armum. deinde leviter 
fricabis armum, deinde stiptica caedes vena liciaria. et 
simul bene musculos excitaveris, iterum Mcabis. deinde & 
quatuor digitis sb summts umeris sagitta praemmpebis 
cutem et speciUo longo laxabis, qua spiritxmi recipiat. 
fistulam coicies in foramine. offabis, ne iaiuno facias. 
videto, qua inflayeris armum yento, obturato plagam stup- 
pam aut linteolo, deinde manu suspensa armum com- lo 
pungito et confricato sale et oleo. contra yertebulmn 
armi 4°' foramina semisse quoque yersus haxit longe regione 

585 media t;ertebuli coicies. eidem surculo^ pingues decusatim 
quasi fusos yehementer constringes et lana eos obyolyes 
et oleo et yino madefacies. et in machinam coicito enm, is 
ne accumbere possit per dies numero XV. suffandes yi- 
num et oleum, eicis deinde surculos die septimo, lino 
laxo Zassas, ut facile alligare possi^ linum. /taut secus 
die Xn uteris aquis calidis, yerbenaciis compositis utere. 
deinde cretam Cimoleam et terram commustam aequis m 
partibus ex aceto temperabis et aliquid picis liquidae 
admiscebis et ter in die uteris, semel mutabis medio die. 

586 cerotum supra eadem impones per dies Y. componito 
anacoUimam sic. mel sextaria tria Mcabis minutatim 
et ovorum XX a^&a cum aqua minutatim adicies, et 25 
thuris polline in pondo libra et rubricae Aegiptiae 
pondus semis, et hoc minutatim admiscebis et omnibus 
in unum commixtis ex his corpus deinde, armum eam 
anacoZIima fricato. hoc et ter in die et facito ne minus 



1 losum = deorsum || 2 cf. Veg.Vl7,6 \ stTepidum || 4 c/. 
H86,4 (Hieronymi Libyci); Veg. III 45, 4 | yenam stamineam 
aut ferulaceam Plin. X.VI 226 confert B | ut || 6 excitaberiB || 
6 ad sumes iuris: incb dccntvXav tsaedQoyif tfjg &%Q(DiUag || 7 spe- 
cilio II 8 ta iuno: corr. B (= ieiuno)) || 9 inflaberis |j 12 ut: 
corr. B H 13 bertebula j surculo | pigues | decusati || 14 lanam || 
17 eicis II 18 assas: usus B \ possit | aut || 26 odorum XX libra 
cuma quem: corr. B^ cf, Pelag. 332 | 26 lumbricae: corr. B || 
27 ut II 29 anacoli | affricato | tertio 



MULOMEDICINA CHIRONIS 687—690 189 

[etj V diebus. et si aestas faerit, nata^ionibus uteris, 
postea autem smcrisma aut acopum. perducis ad sanita- 
tem, si causa recens faerit; si minus, provida causa docebit. 
IV Si iumento nervi obriguerint, haec remediare. 687 

6 musCTtm de puteo coUigito f quod videbitur his die 
fomentato aqua calida, axungia ungeto. et octavo die 
fomenta renovato et biduo ab alligatura intermittito, 
deinde malagma ficuminam | alligato et tertio quoque die 138^0. 
solyito, usque quo ad sanitatem perveniat. 

10 V Si quod iumentum colefium fregerit aut eicerit, 588 
insanabile est, quia nullam alligaturam patiatur, nisi aut 
tempore aut medicina rustica sibi adhibita. haec est 
autem medicina rustica . . . qui proferunt illud et dicunt . . . 
quod si hoc aut illud faciet. . . 

15 VI Si quod iumentum supra genu fracturam fecerit, 
incurabile esse [se] scito, quia hoc adligatoram continere 
non potest. 

VII Si quod iumentum patellam eiecerit, hoc est 689 
cuneolum aut spatulam, quod vocant j^riorem, signa erunt 

ao haec. Ysjcum pedem feret et interiorem ungulam prae- 
mittet. sic eurabis fracturam . . . 

Vlil Si iumentum genua contusa habuerit, sic curato. 
si non apertum faerit, spongiam Afram iii ^a^are et aceto 
coicito et imponito ad locum et alligato. si apertum 

fs fuerit, argallicum, ibisci in vino veteri coicito et con- 
tundito, tertio quoque die renovato, donec sanum fiat. 

XK Si iumentum fiemina in genua nata fuerint, . sic 690 
curabis. sanguinem de brachiolis detrahes, deinde [in] 
spongiam Afiicanam et aceto et lasare madidam alligabis 

30 per dies aliquod, deinde causticum impones. si hoc 

1 naturcionibus : mittatur in piscinam vel flumen aut 
mare, uti natet Veg. III 45,4 \\ 2 sincerissime || 3 provida cura 
JB II 5 mustum: corr. B || 6 fomentata || 7 fomentare novato || 
10 cf.Veg.Vl7,4 \ calefium || 19 priorem scripsi (cf. Celsus p. 360, 
31; GaleniXVIII 2 p, 626): riotem sic; deGraeca voce in -dndris 
eocevmte primum cogitaveram || 20 varium || 23 salare: corr. M 
26 adgallicum | ibis si || 27 supra 105; Veg. III 48, 8 \ nate 
29 spongia affricana 



190 MULOMEDICmA CHIE0NI8 691-698 

efTectiim non habaerit, ttmc sic exsecabis. deinde yenam 
inter nervos qoaeres et "j^ei tam leviter evocabis sasn. 
deinde inferiorem parte soa sibi secta religabis. tam 
recide snperiorem. sic missum fades lasar in plaga, 
coicies deinde lanam socidam ez oleo et aceto et sale, s 

591 alligato, tertio die solves. cottidie antem snfPimdes a 
rigore, tertio die cretam Cimoleam uteris, nec Immor 
aliquis nascatur. siccmn expedi et posfea quam plaga 
cluserit, si tumor esse videtur, tunc malagma uteris. et 

si quis dolor remanserit, tollis. haec erit compositio lo 
malagmae: galbani pondo 11, storacis pondo I, amoniaci 
pondo n, resinae frixae pondo m, oppoponacis pondo 11, 
thuris polline pondo 11, murrae pondo U et §*, cerae 
pondo X, medullae cervinae pondo I, resinae crudae 
pondo I, sepi taurini pondo I. is 

592 X Si iumento genua marmora se citayerint, hanc 
compositionem uteris. calcem yivam et axungia vetere in 
vino pistato et imponito per dies numero IX. cum 

138^ b re{mollierit, inponis malagma crudam. si haec res non 

proficerit, tunc eam adunctionem applicabis ... so 

XI Si quod iumentum in genuis marmur se citaverit, 
hac compositione s. s. uteris . . . 

593 XII Si quod iumentum parcellides submiserint, sic 
inteUiges. iosu quam genu ab interiore paxte tubiscula 
ex osso nata invenies. si extra parte commissurae dece- 2S 
derint, sic curabis. depone iumentum, contra ipsa tubis- 
cula directa plagam scalpello aperis. deinde cum aperue- 
ris, cutem ab osso extendes ab utraque parte. deinde 
prende^ copidem et ipsum tuberum desuper ossum cae- 
dito ab aequalitate. oleo saturabis . . . cutis reddito. ubi so 
bene ossum cecideris, grosa subrades ad aequalitatem, 



2 ei tam: tacfcam B-, sectam? || 6 aut | sq. a rigore «ss post- 
quam alligaturam accepit B; a rigatore? || 8 si eum expendi et 
posse aquam || 16 genu aut armora: eorr. index 576 \\ 18 pistata ' 
20 eum I eum ad ustionem vel punctionem ^ || 21 sicitaTerit 
23 ipsixcenides ^ 3taQcniSif%lSsg || 24 iosu»deorsum; cf.p. 188,1 
tubiBcula » tubercula || 29 prende sicopidem || 80 curis 



MULOMEDICINA CHIBOITO 694— 69t 191 

deihde aceto ef oleo et sale exaniabis et pannos lineos 
ex eodem aceto et oleo saturabis et ipsom foramine 
subcalcabis. deinde tertio quoque die solves et cata- 594 
plasmam hanc impones: polline ervi . . . tantnndem fenu* 

5 graeci et lini semen sextaria m. onmia commixtis et 
crebellatis ex melle et oleo et aceto cataplasmam coqnes, 
eodem loco impones. iam ferbi^ra mitigata tramnatico 
cottidie cnrabis, sic tamen ut cottidianis diebus locum 
grossa radas, usque eo ut sanguis per ossum respondeat. 

10 cum iam concamare coeperit, curabis medicamentis, prout 
Yulniis permiserit. deinde malagmam crudam imponis. 
deinde cicatrice. confirmata locum causticabis et ambu- 
lare iubebis. 

Xlil O^sillago si fnerit, sic curabis. si ferro cae- 595 

15 dere nolueris, cauterio candenti medio tuberi puncta 

imponebis, prout ossilago permiserit, tamen ne plus quam 

puncta Y aut minus quam m inpones. usta curabis deinde, 

ut s. s. est. tum f aues malagmam impones et curabis. 

XrV Si quod iumentum crus fregerit, curabis mero 596 

so et oleo , lana^ suecidas madefacias , fracturam tegebis et 
supra parastoticos impones. deinde fasciabis, sequenti re- 
gulas tiliagtneas supra alligabis. mero et oleo suffondes. 
Vn quoque die solves. caldfa verbenacea fovebis, idem 
alligabis. YU diebus intermittes, sumliter curabis, vicesimo 

S6 qnoque die connodasse inyenies. deinde anacollimam 
imponis, quod supra s. est, deinde a capife pemngebis, 
XL^ quoque die caustico confirmabis. | 139' a 

XV Si cni iumento mirmices in cruribus natae fuerint, 597 
sic curabis. causticum crudum super ipsis mirmicibus 

30 imponito et supra eos motaria oleo et yino [quae] satu- 
rata, et alligato, m die solvito. si mirmices, quae in 
cruribus natae fuerant, ceciderint, cura sicut ustionem 
traumatico. si hoc non proficerit, iumentum deponis et 

7 fexbora || 8 si |] 10 tam: corr. -B || 12 cicatricem || 14 obsil- 
lago y 19 infra €23 || 20 lana || 21 parasticos: cf. supra 644 || 
22 regula stiliagmas || 23 cala || 24 Bimul || 26 s. addidi \ acap 
sic: acopon? j| 30 notaria J| 33 disponis 



192 MULOMEDICINA CHmONIS 598—601 

ea loca scalpello decamabis, cauterio candenti adurito. 
curabis, sicut s. s. est. sanum fiet 

598 XVI Si iumentum ardculum fregerit, conlocato et 
reponito commissuram suo quoque loco. si tumor non 
tam magnus erit, minute inteUigis reposuisse. si tumor 5 
erit, recturam [erit] quaeris et eidem adligaturam adli- 
gabis, quae s. s. esi regulis autem uteris tiliagineis 
aut ferulis vastis. suffnsionibus uteris ne minus quain 
ter die aqua frigida et aceto et oleo exiguo. solves 
primo die VII, curabis, ne ulla yulnera fiant ab aUi-io 
gatura. si erunt> facta, Hppara et pannis uteris mollibus. 

599 solves deinde dies YII et renovabis et rursus uno et 20° 
die. si Txo^us firmus fiierit, urito in ista tamen ne in&a 
die XLI^. in praesentia uteri^, si vis, eo. deinde cum 
ustus erit, usta curabis. praemixtis diebus IX ab ustione i5 
primo uteris aomngia, deinde [uteris] usta loteo calido de- 
lavare, deinde aquam calidam, deinde aceto, impones 
cipressi frondem et farinam ordeaceam contusam et aceti 
aliquid adicies: hoc per dies XI. si hiems faerit, tertio 
quoque die lavato; si aestas fuerit, in aquam frigidamso 
ducito, inambulet. et cupressina uteris de malagma ficur' 

600 nea, quod sic compones: picem pondo V, nitri pondo 
libr. I , sulfuris pondo libr. , farinae ordeaciae pollinem 
sextanum I, meduUa cervina pondo semis, jsopum siccum . . 
contundis seorsum et sic commiscebis et adicies aoetum ^ 
ciatum unum aut quod videbitur in linteolo ifi/ussum, et 
sic imponito, donec cicatrices cludant. si oaro crescunt, 
uteris stiptico, quemadmodum s. s. est. deinde malag- 
mam crudam impones. ad sanitatem perduces. sic in 
omnibus curationibus esse faciendum scito, quae alligatu-30 
ras patiantur. uteris autem uno quoque loco, ut causa 
postulat. novissimum causticum induces. 

001 XVn Si equus articulum extorserit aut laxaverit in^ 
tortum aut extortum, aut si proximum genu in fractura 

7 autem uetib uteris sic \\ 10 VII B: uti H 12 VII B: XI 
13 node { <^non^ firmus B || 14 uteri || 16 absungia |{ 19 ma 
lim IX |{ 26 istuaao: corr. £ B 34 in. ctddidi 



MULOMEDICINA CHIRONIS 602—604 193 

est, simili ratione intelligis, | tanquam si stremmam. sic 139' b 
cnrabis. sangoinem emittis inter articnlam et coronam 
desnb cirro sine ^carifotione. deinde fasciolam mollem 
alligabis fant corpus, ex oleo et vino hoc imponito. 

5 . . . saepius te admonebo, prout tempus anni fuerit. hoc 
per dies Vlt imponito, deinde concalfactionem per dies V, 
deinde lipparam, deinde t;iscum, deinde malagmam cru- 
dam. solent haec curationes ad ustionem provenire, si 
saepius prenduntur. si laxaverit articulum, ^carificato et 

10 eodem genere curato. si eiectum fuerit, reponito in re- 
golis aut in locum recollocato. 

XVJJLL Si equo nervi in articulis laxaverint^ signa 602 
eront haec. pandos articulos habebit et prope cirros 
in terram ponif. sic curato tanquam fracturam, donec 

i£ nodum faciat. nodum autem faciet post diem XXI, uteris 
lanis et suffusionibus , interdum et visco uteris, donec ad 
ustionem perducas. die autem XLI"® ures. usta sic 
cnres, sicut s. s. est. haec enim curatio non facilius 
nnctione sanatur. 

20 XIX Si articulis iumento duritiam creaverit, sie 603 
curabis. ures reticulatim. deinde usta axungia confricabis. 
lanas succidas supra ligabis. tertio die solvito et curato, 
sicut s. s. est. nono quoque die malagma ficumea impones. 
incipies deinde iam ustam confirmare, se^^ die narcissi- 

^ nam malagmam inpones. si iam clodiginem desinuisse in- 
tellexeris, caustico confirmabis. sanum fiet. 

XX Si iumento nervi in articulo praecisi fuerint, 604 
sic curabis. aceto et oleo delavabis^ deinde anacollimani 
hoc imponis: thus masculum, bulbos, ova, algallicum. in 

80 uno conteris et ad praecisuram nervorum impones, supra 
lana alligato, uno die intermittito, deinde simul curato, 



3 sin excarifactione || 4 at (— ad) corpus? aut carpus 
(=» carptum ^Charpie*) B || 7 biscum [ deinde addidi || 8 per- 
venire B \\ 9 excarificato || 12 iaxavennt aut laboraverint add. 
index supra 577 \\ 14 ponito: latetne hos? || 16 evisco || 22 suc- 
cides II 23 s. addidi \\ 24 confirmas | se stie sic \ narcissanam " 
25 si addidi || 27 praescisi 

Malomed. Ghir., ed. Oder. 13 



194 MULOMEDICINA CHIB0NI8 606—608 

si se nervi constabilieriiit. sed si praecisi faerint, nt 
t^erfebultun et articulum laziorem praestent, in ipsos ner- 
Tos palma ostionem nrito. curabis sicut s. s. est. si 
aliqua clandi^o permanserit, malagma cmda imponere 
curabis per quod dies nmnerum IX, novissimo curata 5 
sanataque vulnera caustico confirmabis. 

605 XXI Si quod iummium articulum laxaverit aut marmur 
si ei citaverit, hac compositione uteris: mmicis pondo I, 
cocodrilli stercus pondo I, nasturcii pondo quae^ran., atn- 
moniaci 3 ni, ysopi 3 II, cerae semis Hbr., melHs 5 IIL lo 
baec omnia ex aceto macerato et imponito. 

606 XXn Si iumentum nervorum duiitiam in articulis 
fecerit, sic curabis. sanguinem ab articulis detrabes et 
nervos scarificabis, lana sucida ex oleo et aceto et sale trita 
madidam uteris. postea ad fomentum cataplasma ad- 15 
ducis. farinam ordeaceam ex aceto et resina coques et 

139^ a per dies aliquod cataplasmabis. deinde majlagma inponis. 
septimo quoque die renovabis. si effectus non erit, tunc 
cauteria uteris, prudenter tamen ne Tiimium aduras. ad 
purganda vulnera uteris ceroto vel oliva nigra contusa so 
vel traumatico vel porro sectivo vel adipem recentem vel 
inuZa. iam sanata vulnera causticabis. 

607 XXIIi Si quod iumentum aquatilia babuerit in arii" 
culis, haec remedia erunt. fedam conspargito et salem 
dimidiam et lanam sucidam ex aceto colligato, tertio die 25 
solvito et calda foveto. cua^ato ex melle cocta farinam 
ordeaciam et lini semen contundito et fenugraeci. omnia 
in vaso coquito, bis in die fomentato et malagmam cra- 
dam alligato. 

608 XXIV Aquatilia si faerint in articuHs, sic curabis. »o 
sinapis Alexandrini pondo 5, saUs marini pondo ^, 
axungia veteris pondo h? acetum acerrimum, haec omnia 

1 quo Btabili erint || 2 cebulam | et addidi \\ 4 daudico || 5 quod 
« aHquod { diessiipplevi \\ 6 quae || 7 ixnnejitiixminserui \\ 9 quaran 
sq. armoniacu || 21 seciyo vel lapidem || 22 in uno || 28 supra 48 
sq. testicuHs: corr. supra et infra 647 \\ 24 fedam: in fnarg. 
fedam || 26 curato add.supra \ cocto || 27contonditum: corr.supra 



MULOMEDICmA CfflRONIS 609—612 195 

conmiiscis et in panno lineo oblinies et impones per dies 
aliquod. siccabuntur. 

XXY Pro/luyia incaden^ in pedibus, qui appellatur 609 
ciromata, et suffiragines, similiaque incadent et Ojeraenae. 

5 5et non una signa adferunt suffiragines f sunt equae 
aspretndinem et ragadia in sufBraginibus se ostendent. 

XX VI Ozenae autem sunt, quae videntur esse humores 610 
putridi. quae curantur sic. sanguinis emissionem facies 
ab ipsis claviculis abintro aut foras et ungulas subradas 

10 et inde babeant spiramentum exeundi idem morbus. elu- 
trias usque aceto acro, et acaciam rufam inpones, ex 
aceto coctum oblinis. deinde marrubium confricato cum 
pice liquida, idem oblinito et inambulet in sicco. aquam 
noli pati calcet. contingit enim hic morbus hieme et 

15 aestate recedit. hoc autem qui habent, non incident in 
maleos. sed hi qui castrantnr, non fiunt reumatici. 
prosunt enim haec supra s. yitiis. ervum molitum in vino 611 
mixtum ex melle cataplasmam facies et alligabis suffira- 
gines, Bimul autem et de faba farina. prodest et hoc. 

2ostercus suillum in vino subiges et cataplasmam facies et 
imponis, simul et fabam coctam ex loteo. facif et hoc. 
gallas contusas ei impones, ex aceto et amurca decoques, 
ferventi fovebis. item affodilli radicem decoques in aquam 
et inde foves. sunt autem genera huius proflut;i tria, 612 

25 quorum et quomodo { scriptum est . . . aliud, quibus tonent 139^^^ 
mgulae et in quibus debent maxime subtus laxari, ne diu 
vertantur ungulae. su/nt quibus ungulae se feriant. hoc 
antem flt, cum iam aetatem processit. reumatici autem 
et hi sunt, quibus salivae fluunt de ore, maxime qui 

soveterani sunt. hmc comedunt ordeum et arida cibaria 
facient lambere. diu^Mmi permanent. quod vitium et no- 



3 propluvia | incandenti: corr. -B || 4 chiromata mdex su^a 
^76: niQcAyMta? \ sq. similis aquae in cadente tosonaret: corr. B \\ 
5 et quae? || 10 sq, elutriasusque || 13 quam: corr. B || 17 s. sup- 
plevi [ vitis || 19 sxt || 20 sbiges sic || 21 sxt | et | faciet hoc {| 22 et J 
24 bI I proflui ] 25 sq. tument ungiilae B: iumentum gile || 27 a 
»8uit II 30 hunc I cnm edunt B || 31 labere | diumi | $q. non vellis 

13* 



196 MULOMEDICINA CHIRONIS 613-614 

vellis contmgit, sed non sic tamen mnltom nec fre- 
quenter. 

618 XXYn Si imnentom scabia prensmn fderit, signa et 
cmrationes enmt haec. quod non opportet recentem sa- 
nari, nisi cum se tota foras sevocavit. est enim similis 5 
maleus succutaneae, ex qua ei fit scabies. cui quidem si 
citius succurras, difQciliter evadit. cum enim sint acra 
medicamenta, quae eis imponuntur, necesse habet morbus 
inlroversus abscondere et i» peius se vertit. cum ergo ma- 
turum videbitur esse, tunc eum curato sic. sanguinem lo 
emittito de venis quae circa vitales sunt, et de brachi- 
olis, similiter et de posterioribus, et oblinis flos calcis et 
sulfur conteres simile, tum et pice liquida et sordes de 

614 balneo puerilem melius est autem butirum. onmia in 
uno conmiisces ad crassitudinem melUs. et sic oblinito. lo 
et hoc facit: acetum acerrimum et sordes puenles de 
balneo et cedriam exfervefacies , quasi solispungium, et 
inde caldum oblinis. quod si cedriam non habueris, picem 
liquidam uteris. ante tamen delavabis, loteum vetus 
conmoiscebis cum aquam calidam, et quodquod acra na- 20 

1 se II 3 Veg. V 70; Pelag. 347; H 186 sq. ij^&Qav r^v iv 
toZg Zn^Jtoig yivoiUvr^v oi) 9st ytQOC(pdir<og d^SQocTCBvsiVy &XV i&v, 
&XQi'g ov l|o) tQanfj n&ca. iati yccQ &vd%vaig {LocXBmg tfjg hno- 
dsQfiatitidog. ?jv ta%iov &SQansv(X)v atsyv6i6sig tr\v ^odov. 
GtvntiyL&v yccQ Bvtcav t&v nQogq^SQOfiivoav &vayiialov ^609 rpi- 
nsad^at Tial avy,§aLvsL yLanonoislaO^ai, Ztav oiv &%a(idisLv doKfjy 
t6ts ^SQdnsvs al^ia aq>aiQ&v i% t&v tLsao-avvloav wxl §Qaxi6voav^ 
diioioig xal ^x t&v dniad^ioDV, xal %atdxQLS &aq>aXtov tQiif)ocg 
iiav xffl ^siov yiQog xal niaarig ifyQ&g xal yXoibv nai8i%6v. 
&Qiatov S\ §ovtvQov idaysiv. iccv Ss iiii tj, t6ts yXoibv iv tavv^ 
ndvta fii^ag xal avvtQitpag xal \iiXitog naxog noLrjaag XQ^arj. xca 
toHto 91 * 6^og dQHivtatov xal yXoibv nai8i%bv xal %s8Qiav &vcc- 
iiaag iv tavtm, ^vXoan6yyiov notrjaag, ^SQH&g %atdxQLS. iccv Ss 
fx^ ^ %s8Qia, niaarj XQ^ fi'^ ^oXXjj, nQoan6aiirixs ds o^Qca naXat^ 
liiaymv vSoaQ ^SQiihv xo^l Saa S^ atvnti%& aQiiitst. ivsQysl dl %al 
to^to' ^siov %ccl &a<pdXtov i%davovtb taov tQiijjag. iXaiov intx^ag 
"ijjvxQbv %atdxQis xckI atri%it(Q iv t& ijXico, w%tbg 9s vncuS^Qog, iocv 
71 ^SQsia %tX. II 5 se vocavit || 6 succutane II 9 impetus evertit: corr, 
S ] 11 vitales: cf. supra 426 || 13 simili tumet || 17 solis pun- 
gium: = ^vXoan6yyiov || 20 sg. a cranatura: in «nar^. a curvatura 



MULOMEDICINA CHIRONIS 615—617 197 

tura sant, omnia huic vitio conveniunt. facit autem et hoc: 
flos calcis et snlfdris pari [et] conteris, in quo adicies lene 
olemn tanquam, frigidam et oblinies, et stet in solem cotti- 
die sub divo, nocte autem^ si faerit aestas. facit ad hoc 

5 cutis purgatio : ex nitrio et cucumeris silvatici radicem fiet, 

XXVlJLL Clavum morticinum in sufEragine si natum 616 
faerit, sic curabis. porro sectivum, salem, fermentum, her- 
bam urciolarem, axungiae pusillum conteres in uno et alli- 
gabis in sufBragine. tertio die solvito et ervum molitum tri- 

10 duum alligato. cum exierit, aliis medicamentis uteris. sanum 
fiet. et si radix remanserit, inde scies cartilaginem nasci. 
si fiet fi stulam, facere collirium, subicies, quod s. s. habes. 

XXIX Si equus coronam intorserit , quod dicitur 616 
stremmam, sic intelliges. prendes duabus | manibus un- 140' a 

15 gulam et introversus torques, si senserit dolorem, [non] 
intorsit. hoc equi quadrigari maxime et castrenses 
[hiis] patiuntur, reliquae veterinae maxime parcius. sic 
curabis. sanguine-de corona emittes ab ea parte, qua 
maior dolor erit, et ipsam coronam scarificabis, vaste 

20 aceto et sale exaniabis. uteris lanis sucidis ex oleo et 
vino et ungteem subtus fomentabis saepissime. tertio quo- 617 
que die renovabis, cottidie suffandes per dies 12. sic 
fomentabis, protet anni tempus faerit. sic in reliquis 
curationibus memineris tempora anni custodire. si dolor 

25 nihil minuerit, quadriduo temperato, hoc est abstineto. 
deinde lorum illi deponito et ungteem diligenter subradito 
acqualiter, susum in suffraginem, corrigiam ei constringitOj 

1 et addidi || 2 pariet || 4 nocte autem {quod B in cottidie 
latereputat) supplevi] aestas scripsi: stans || 8 urtiolarem|| 11 arti- 
laffinem | sq, unde scies cartilaginem nasci et fistnlam facere, 
couirium subicies B \\ 12 si addtdi \\ 14 Pelag. 256 \ sq. ungere: 
corr, Pelag. \ torques si suppl, Pelap. || 16 si vehementer dolet, 
certum est intortum unguem esse. id equi curules frequenter in 
certamine patiunturPeZa^. | et qui | castrense || 17 maxime del.B 
21 ungere: articulo et ungui imponitur Pelag. || 23 pro et 
25 quadriduo Bi quod pridie || 26 unge || 27 et qualiter: subter 
molliter raditur scalpello famicali et [a] quatemarii magnitudo 
toUitar, aut si plus pendet, usque ad vivum ungula aperitur, 
sic tamen ne os tangas Pelag. \ et 



198 MULOMEDICINA CHIRONIS 618—620 

tolle subtas quateman magnitudinem. out si plus pen- 
deiit, angulam aperire quaer^s ad yft;um, ne os tanga^. 

618 et cura levato ungula, ne qua paronichia remaneant, et 
resolvito corrigiam, unde suffi*agines a^^strixeras, ut san- 
gninem exeat copiosum. si exiet, stercus iumenti im- 5 
ponito et concalfacito, ne siccato. yaste si subtus cre- 
verit, uteris stiptico aut traumatico, et comum scalpello 
subinde tollito, ut aequaliter un^is incipia^ ascendere. 
deinde malagmam cmdam imponito et leviter moveri 
iubes. haec curationes magno vitio sana fiunt, interdum lo 
et ad ustionm persrenixmt. 

619 XXX Si quod iumento in basibus duritiae natae 
fuerint, sic curabis. primo Epirum subicies gummi de 
cerasi arbore p. 5, ffla p. 5, auripigmenti p. 5, misum 
p. 5, aeraginis p. 5, sulfur vivum p. §. hinc colliria facis i5 
et in umbram siccabis. ex eodem collirio subicies. quarto 
die quoque solvito . . . (XXXI) si fistula ceciderit, trau- 
matico sic curabis deinde, sicut vulnus permiserit. sanum fiet. 

620 XXXII Si cui iumento in basibus marmor natum 
fuerit, sic eum curabis. primo scarificabis bases, deinde 20 
fdmentabis et hoc malagma impones. sinapem in aceto 
macerabis triduo, et ficum duplicem pro modum commisces 
in pila, in una contundis et nitrium et ciminum inmiisces 
ad quartam partem et in uno malagmam perductilem 
sic facies et sic imponis. similiter hoc faciet: herbam «5 
lepidiwm contusam et axungiam impones. sic ad effectum 

140'b perduces. haec autem herba ad nervos bene utile est. | 



1 toUe add. Pelag. \ quaternam | ut | sq. senserit || 2 un- 
gulam perdere quaeris ad usum, ne hos tangat: corr. Pelag. \\ 
3 ne JB: et I paro anchea: cf. infra 633 \\ 4 abstrixeras || 5 exiet: 
exierit B \\ 6 si caro excreverit Pelag. || 8 unxeris in sipias 
descendere: ut aequaliter crescat Pelag. || 10 haec curationes 
= his curationibus | sane || 11 adusti pervemunt sic^ per in 
marg. add.i novissima autem medela est inurere, si necesse 
fuent Pelag. || 13 Epirum: coUirium B || 14 oerasia | fecla? | 
misum = ^hlGv || 17 ex indice p. 185, 32 apparet unum capitu- 
lum hic exddisse; numeros quattuor capituJorum insequentium 
propterea mutavi, cf. ad p. 200, 19 || 21 sinap: «ic || 26 lepidam 



MULOMEDICINA CHIRONIS 621—624 199 

XXX.MI Si cui iumento in pede priore in ipsa corona 621 
tnmorem magnum et durom et qnam valde claudicantem 
inveneris. scire autem debes per se hoc contigisse. hoc 
pleromque eis contingit in prioribus pedibus. nam mar- 

5 mor et durities, quae videntur esse, curantur sic. conuzam 
firicabis et conteres et cataplasmabis, aut cinerem viti^- 
neum cum aceto aut hee^erae folia similiter conteris et 
cataplasmabis. faciunt autem ad hoc vitium et haec com* 
positiones. salem et . . . conteres, usque donec sit spissum, 622 

10 . . . deinde ipsum locum, qui tumet. sic in illum linteo* 
Imn induces. ante tamen cm*abis die aqua calida fovere. 
mazime autem hoc equis in gregibus contingit. fit enim 
durities magna et pes tumidus yalde, si negligas. ambu- 
lare non poterit sed nec de alios . . . quotiens enim stat 

15 et proicit se, surgere non potest. non durant, periculum 
vitae faciunt. et hi equi possunt tamen, hi qui curabuntnr, 
si salem cimi melle aut picem cum sale mixta imponis. 

XXXIV Si quod iumentum in pedem priorem scaurum 623 
factum fuerit, sic curabis. depones iumentum, deinde 

2oipsnm pedem, ad ^essus ungulam componis, deinde 
religatum pedem loro in recto duo tenent. super arti- 
colum cutem aperiebis et de tribus nervis super alterum 
intro haerentibus unum medianum ferramento praecidis, 
sic ne alteros nervos laedas. cum ungulam correctam 

s&videris, aceto et oleo delavabis, mutaria eodem loco satu- 
rata aceto subcalcabis, deinde lanas sucidas satiatas im- 
pones et fasciabis diligenter. super fascias regulas tiliagi- 624 
neas imponere curabis. solvito iumentum. noli pati eum 
ipso pede incumbere. tertio quoque die solvito et fumen- 

^tato aceto et oleo. ita curabis, sicut superius demon- 
stravi. deinde die intermisso solvito, traumatico curabis 



4 contegisse || 6 commuzam: s^ %6vviav || 6 aq. vitiligi- 
nis II 7 here || 9 <mel aut picem>? cf. l. 17 i 11 die : de B || 
12 quis II 13 duricie magne || 14 <pedes>? || 16 hic qui: corr. B |j 
17 si add. B || 20 ad gressus B\ aut cressus; ad pressum 
«upra 24: 1 23 ferramentum || 24 nec || 25 mutari: » motarium [ 
30 auperius: cf. 596 



200 MULOMEDICINA CHIRONIS 626—628 

et reliquis diebns curare incipies sicut nervos praecisos. 
scias tamen, quia usque in diem novissimum sanitatis re- 
gulis alligare debebis. cum sanum faerit et . laziorem 
articulum fecerit, curabis nervos paulatim urere deretro. 
ustionem curabis, sicut superius demonstravi. sanum fiet. 5 

625 XXX V Si quod iumentum cretiayerit, sic cognoscis. 
ambulare non potuerit nec facile stare in posterioribos, 
subcumbet m priora crura et tremans et vapulans in iti- 
nere sequi non potest. cum oaZ/eceris, videtur tibi rectius 
ambulare. sic eum curabis. sanguinem adAibes clavi- lo 

140^ a culis. I ab utrisque pedibus per quatuor mittere curabis. 
at ubi de venis sanguinis satis cucurrerit, eam idem super 
plagas imponere curabis et pedes fasciolis per dies IQI 

626 yinciilabis. si aestas fiierit, frigida crura fovebis. si hi- 
bemus faerit, calida fovere curabimus, et mero et oleo i& 
crura per quatuor saturabis. potionem banc dabis: tbus 
masculum, caprofici folia, piper. hoc ex posca tritoin 
bene eum potionabis. ordeum ne dederis. 

627 XXXVI Coronae si eruptiones fecerint, scito subtus collec- 
tionem factam in ungulam esse. ita tu sic curare debebis. so 
subtus ungulas lazabis, deinde ex vino fumentabis, et fa- 
menta postea et mutaria ex aceto et oleo [et] eo loco alligabis, 
postremo argallicum pro mala^a imponebis. sanum fiet. 

628 XXX VII Si cui iumento a contusione eruptio nata 
fuerit, qui multo tempore sanari non potest, sic curato. s^ 
a corona et ungula contra oclamen fenestellum facies, 
si qua cartilago aut os laxet. cum limpidum oclamen 
fuerit, sincrisma curabis. sanum fiet. 

1 praecisus || 2 qua: corr. JB || 6 cf, infra 655 || 8 in addidi 
tremans: tremulis pedibus infra; extrema nisi B | et suppUvi 
9 calfeceris (coU. p. 208, 7) JBi adfierit || 10 adibes: adimes? 
12 eum scripsi (cf aupra 8): an; eam infra 657 ; in anidem 
latere a^cusativum nominis in — io putat B || 14 yinciliabiB 
19 in codice deest numerus XXXV, nam post cap. XXXIV 
(« 625 sq.) num^eratwr cap. XXXVI sqq. (= 627 sqq.), quia 619 
excidit caput, cf ad p, 198, 17 \ situs: supersc.aciio \\ 21 sq. fn- 
mento l| 22 muta^i || 23 postero: corr.B \ malauma || 26 oclamem: 
= oculamen (*. c. fenestella), ah oculns derivat ^ || 27 eum 



MULOMEDICINA CHIRONIS 629—633 201 

XXXVlLi Si tmgulae a corona discesserint et ex- 629 
caZi^^averint, sic curabis, ut recrescant. stercus caballinum 
manum plena, alumen pondo -^, [ab] axungiae p II, aHi 
capita numero V, sulfiiris vivi p. -f- . ex eo medicamento 

5 cottidie curabis recrescentem. sanum fiet. 

XXXTX Si cui iumento m ungulam Chironium, quod 680 
quidam vulnus vermiciosum vocant, natum fnerit, sic 
curabis. sulfur et pice liquida, resinam fricatam in vaso 
decoques, et cum bulZizant, in ipso vulnere adicies. hoc 

10 triduo facis. si hoc non proficerit, feclam Spanam, cal- 
cem vivam et lamina in uno conteris et cribellabis. ex 
eodem medicamento e^ vaso et lixivam caKdum coques. 
quomodo malagmam ferventem ad locum pones. hoc 
facies, usque cum vermico extinguatur. si caro non cre- 

15 verit, scias eum sanum posse fieri. traumatico curabis. 
si haec omnia non proficerint, scias ossum in ungula 631 
vitiatum esse, ex quo vermico excrescit. haec autem 
cnra difficiliter curatur. cuius tamen ratione curae et 
experimentum doceo, quemadmodum curari possint. cum 

20 videris eius genus vermigini semper multos menses curari 
non potnisse, sic curabis. elides iumentum et locum ex 
xmgue^ ubi vermigo increvit, se|missibus cauterus adures 14t0^h 
nsque eo, ut ad ossum pervemas. curare incipias caldo, 632 
sic tamen ne fervens imponas, sed quod manu pati po- 

25 tueri^, calore vaporabis, usque vitia cadant. cum usta 
ceciderint, subtus invenies ossum vitiatum. [cum] traumatico 
curabis, donec laxat. cum hoc ceciderint, curabis, sicut 
vulnus permiserit. sanum fiet. scias tamen, cum eum 
U5seris, in magnum dolorem fervuram et impetum ipsum 

30pedem ire nec refrigerare, nisi curam ad maturitatem 
pervenerit. 

XL Si cui iumento in ungulis suffasio permanserit, 633 

1 corone | sq. excaldaverint: correxi, cf. infra 734 || 3 aloi || 
6 in addidi \ infra tfP7|| 7 vermiculosum infra || 9 bulbizant : =bul- 
lescunt II 12 ex: corr. B || 18 cura: causa B || 20 vermiginis (-em 
BfwproBcr.) per genuinum esseputat B \\ 22 ungue B: vino || 23 aut 
pervenas || 24 sq. potuerit || 26 tum? || 29 useris | mangnum 



202 MULOMEDICINA CfllRONIS 634-637 

sic curabis. prendis corrigiam et in ipsam snf&aginem 
diligenter stringis. ongulam compositam ab interiorem 
partem contra venam stremmam tolle sic, ne qua par- 
ronicia relinqvL&s. deinde corrigia solves, et sale yenam 
in ungue fricabis. cum sanguis ambulaverit quod tibi s 
satis yisum fuerit, aceto et oleo linteola saturabis et con- 
tra yenam calc/aturam impones et fasciabis, diligenter 

634 stringes. tertio quoque die solves et ita cnrabis ad 
quintum diem. traumatico curare incipies et axungia 
ungues per&icare. cum cicatrix callositatem fecerit, du- lo 
ramen imponere curabis. iubebis eum in yerbacto cotti- 
dianis diebus promoveri. sanum fiet. 

635 XLI 8i quod iumentum ab ungula claudicat, sic in- 
telligis. cum ambulet, incipiet in capite ungulae calcare, 
temptat et facile ungulam, et fervere incipiet. huic scar- 13 
pello diligenter d^albare curabis et omnia vestigia et ma- 
culas mucrone elimpidare. curare, ut locum invenies. 
cum locum inveneris, diligenter pendiginem toUis. recu- 
rabis et aceto et oleo. sicut s. s. est, curare incipies. 

686 XLII Si quod iumentum pedem contusum habuerit, 20 
hoc facito. ordeum solidum discoctum in aceto, usque 
dum discoctum sit, et resina eronalem ex eodem ordeo in 
fumentum bis in die mittito. cum fameo; facta foerit, 
adaperito. si crudum fuerit, furfores ex aceto decoqueto 
et ad locum imponito. cum maturuerit , adaperito et ^^ 
curato sic, ut s. s. est. sanum fiet 
637 XLIII Si quod iumentum ungulas subtritas habuerit, 
sic intelliges. claudicabit et extremis ungulis ambulat, 
ali quoque crura tumebunt. nihilominus iacens manducat 
et in via aspera claudicat. eum sic curato. fel bubalum s^ 
141 ''a in aceto et oleo et cunelam bubulum in ungulam im-| 
ponito. eidem rei salem bene tritum in oleo bene fricato 



3 sq. paroniciarum quas: corr. B; remaneant supra 618 || 
5 unge II 7 calcaturam || 10 unges || 11 in addidi \ verbacto » ver- 
vacto, cf.p. 207,25 || 13 cf.infra698 | si cut || 16 scarpello « scal- 
pello II 16 dalbare: corr. infra; delevare B \\ 17 mucronem || 18 re 
curabis || 23 fames || 26 ut addidi \\ 29 aliquoque jj 31 et addidi. 



MULOMEDICINA CHIRONIS 638—641 203 

et sic ongalam lavato et in loco puram sarmentam [in- 
cendideris. . . . loco] . . . satis parebit. ubi sarmentam 
incendideris, pru^^am et cinerem conyerrito et eum ibi 
statnito. postea sepo bircino cmn solpbure bene trito 

5 commiscito et ungulas bene penmgito. 

XLIY Item pedibus omnibus quique male pedati erunt 688 
aqna frigida bene pedes lavato et sepum bircinum cum 
sulfore mixtom imponito yel aliata curato. 

XLY Si quod iumentum pandatilia fecerit et genua 689 

10 laxavit. quod contingit a labore viae et epipbora genu- 
ormn. simili modo contigit subito, ut suffusio. quod sic 
corabis. calida fomentato et cataplasmam frigidam im- 
ponito, quod dicitur anacollimam, quam ex bulbis et 
cocleis, ovis et polline et ex algallicum fit. banc im- 

i5ponito et fasciato et regulas imponito. sic curato tU 
fracturam. noli continuo solvere. sed singulis diebus inter- 
missis calda fiimentato et curato similiter. regulas noli 
toUere, nisi iaw genua correxerit. si ex hoc non pro- 640 
ficerit, urito palmatim genua deretro supra nervos. sed 

^noli alligare nec nimiam diligentiam ustionis adbibere, 
at possit plus stringere et revocare laxationem stricturae 
si non desinuerit. curato ustiones, quomodo oportet 
fasciato pabnatim introrsus, crura constringat. noli enim 
assidue movere, sed et si se proiciet, ne frequenter exci- 

^tare. hoc enim ei utile est. ita se nervi, qui laxave- 
rint, constringunt. ustionem diligenter cuxato et malag- 
mam ficumeam inducito, donec sanum fiat. 

XLVI Quodcunque iumentum ossilagittem submiserit 641 
non bene, ex qua re parastaticum vel genum longum 

^fecerit. sic eum curabis. cataplasmam imponito per dies 
quinque, quinto die delavato, exiccato genum, ne humorem 
babeat. altero die exponito iumentum et urito genum, 

1 sq. in foco puram sarmentam incende, quae res foco eatis 
parebit B \\ S pmmam | convertito i| 6 omnibus: tumentibus B 
9 pandat ylia: =panda; carr. supra p. 186,14 || 10 tepiphora 
14 sal gallicum || 16 ut addidi || 18 la genua: sic \ sq. profice- 
ns? I 21 revocati || 23 cura 



204 MULOMEDICINA CHIRONIS 642—646 

qnomodo et causa permiserit, et curato usta ab axongia 
et aceto et oleo, sicut s. s. altero die solvito et cata- 
plasma imponito ex polline ervi et ex axungia veteris 
per dies YII et usta curato. septimo quoque die layato, 
quomodo cottidie oportet, et malagmam j^erductilem ex o 
141 'b senapi imponito, donec sanum fiet. | 

B42 XLVll Si quod iumentum ossilaginem cum deformi- 
tate summiserit, et eam facere voles, ne crescat et non 
claudicet et minuat eius ossilaginem tumor^ urito eam 
mediam punctis cauteriis tribus vel quatuor vel quomodo lo 
res ipsa permiserit. usta curato, sicut s. s. est. sanum £et. 

648 XLYin Ossilaginem si auferes, ne intelligatur faisse 
propter generositatem equorum et deprehensionem causae, 
sic eum curabis. expones iumentum, ut res ipsa in in- 
feriore sit, ipsum pede in organolo mittis^ sed tendes, t5 
ut immobilis sit ita aperies eam cutem contra ossilagi- 
nem. nudato et secito ossilaginem per eccopida et o^stera 
diligenter adferito, ut ad planitiam cruris reddas. cam 
eam paulatim ablatam deplanaveris, curato aceto et oleo, 

644 et linteolis madidis in eandem causam calcato. tertio 20 
die solvito et curato, ut cottidie ossilaginem per ^sterem 
radas et asaroticum labraturam his cutis cottidie exte- 
nues. cum coepeiit locus ossilaginis concamare, curator 
Yulnus diligenter asarotico, ut sanum fiat. cum iam co^erit 
cicatrix extenuare et confirmare, lamellam plumbeam ad^^ 
ipsum ista cicatrix caesa super medicamento pro mutario 
imponito et super cottidie fasciato, fasciolam et la^nnam 
tollere nolito, nisi sanam cicatricem. et non apparebit 
eum ossilaginem habuisse. haec est ossilaginis cura prior 

646 XLIX Cuicunque iumento mirmices in cruribus habn- ^ 



6 productilem: corr. mpra p. 198,24 || 7 definnitate || 
14 sq. inferiores et: c(yrr. B || 15 organolo » machina || 16 sit 
addidi || 17 sedito: ^ secato | et copida: » i%%wiiSa \ cro- 
stera || 18 cruris: cutis? || 21 ezisterem || 22 assaroticam || 
23 cumque perit | cor cama recuratur || 24 ascarotico | ia^' 
que perit || 26 ista: mper a suprascr. est b vel p litterula, pra^' 
terea a per lineam transversam perfossa || 27 lanam: corr. B 



MULOMEDICINA CfflRONIS 646—648 205 

erit, quas omnes ex cauterio prope ossum venire ext^ti- 
mas, Gurato sic Tulnus medicamentis causticis et stipticis. 
nunquam lenem medicamentum imposueris nec oleum teti- 
geris. ex liac re dto et crescunt. sed loteo caldo la- 

5 vato et aceto et sale curato , donec sanum fiat. si ex 
hac re sanum factum non fuerit, exponito iumentum, 
easdem mirmices scarpello intercidito ab osso, eas eradas, 
et urito eundem locum ossi et circuito labraturam dili- 
genter, ne qua radix vires habeat, et curato ipso die 

10 eadem vulnera vel labra. satiata impones, tertio die 646 
solves. si vulnus elimpidaverit, temptato osso, ne quam 
scabritiam babeat. quod si scabrum fuerit, caedito eum 
vel radito scabrum, donec ad sanas partes pervenias, et 
curato medicamentis s. s. et radito cottidie ossum, donec 

15 sanguinet et concamet. ita huiusmodi cames super ossum 
natae | curari possunt. omni diligentia s. s. curato. sa- 141^ a 
num fiet. 

L Quodcunque iumentum in articulis aquatilia ha- 647 
buerit, sic inteUigis. dextra sinistra abintro et deforas 

30 tumorem eminentem moUem nucis magnitudinem demon- 
strat. ex qua re claudicat, sed per tempora perdurat et 
articuli onerant. quod nascitur a labore tenerae aetatis. 
quod curatur sic. primis diebus tribus cataplasma. deinde 
expones iumentum et cauterio ciprino diu ures, donec 

25 membranum praerumpas et humorem exicces. cum exicca- 
veris, membranum in continenti ab axungia cataplas- 
mal)is et fenugraeco et lini seminis et polline, sicut s. s., 
per dies numero IX, donec ferbura desinat. ex hac enim ^^8 
causa grandis ferbura et clodi^o insequitur. quare negli- 

30 gentius curari oportere non debet. cum iam saniem 
fecerit et clodiginem et ferburam interamiserit, malagma 
imponito crudam et usta diligenter curato. sani fiunt, 
alii vero dixerunt eandem causam simiH modo curari, 

1 extimas || 4 icito: corr. B \\ 7 eandem || 9 virus: corr. B \\ 
10 satiato || 14 tradito || 15 came || 25 exiccis || 27 ex || 29 olo- 
dico II 30 oportere relegat ad curari l. 33 B \\S1 inter amiserit: 
interea miserit? 



206 MULOMEDIdNA CHIRONIS 649—661 

ut sagittam exemptnm flemen, lasar et aceto in eadem 
foramina cum lana sabicere et curare, ut si fLemina in 
genibus. ex hac re curati sani fiunt. sed propter fer- 
buram imminentem cauterio cyprino curare, sicut S5, melius. 
sanum fiet. 5 

649 LI Quodcunque iumentum meliceri^em ^berum i. e. 
2»ubt>nadum in articulis quoquo loco natum habuerit, emn 
sic curato. deponito iumentum et scalpello aperito et 
eum exiccato, quocunque fedt sive me]ioeiidem sive ador 
natum, sinum aceto et oleo et motaris impleto, tertio die lo 
consolvito et similiter curato. cum saniam fecerit, asa- 
rotico intus totam causam impleto, ut yesiculam saam 
quam ferro tollere oportebit, medicamento auferas. deinde 
traumatico, tertio die curato medicamentis aptis et ma- 
lagma ficumea superimponito, donec bene glutinet. hac i5 
re sanum fiet. 

650 Ln Cuicunque iumento in articulis prioribus contingere 
solet genus suffusionis ad profluyium, a qua causa articuli 
intumescunt et humorem intus cruentum nutriunt. qaod 
curatur sic. primo cataplasmatibus et fomentis, donec 20 
cura tenerior flat cutis. cum iam senseri^ humorem intus 
vagurire, das plagas in ipso articulo abintro, ne defor- 
mitas curae flat. obseryato yenam et neryum ne laedas, 
ne curam deteriorem facias, cum humorem exiccayeris. in 

651 quo trumbos sanguinis inyenies, eos quoque bene exic- 25 
141^ b cato et | subicito in plagas licinium cum aceto et oleo 

et cataplasmato ex farina ordeacea, donec sanum fiat. 
cum saniam fecerit, et tetrafarmacum et ceram solu- 
tum perpulcrum intus inmittere et fasciato et malagnaa 



1 sagittam » sagitta | flumen lasaret || 4 s addidi || 6 me- 
licter i. e. uberum || 7 subunarium: correxi, cf. mpra p. 33,10 
et p, 186, 20 II 8 et aperito : transposm || 9 ferit | meUcer i. e. 
sic I 8C[. adomatum: = atheroma? cf, supra p. 33, 6; ad- 
omatum sinum J? || 11 sq. ascarotico || 12 intus tusto totam 
eic I ut: et? || 13 dum de || 18 aqua :corr. B j| 21 senserit 
22 ya^urire «s ya^ari; scaturire £ || 25 trumbus: » ^Q6y,povs 
26 licinium = licium || 28 coram : corr, B || 29 per prulcum 



MULOMEDICINA CHIRONIS 662—665 207 

cypressina imponito per plures dies. vulnus curato me- 
dicamentis aptis. sanum fiet. 

Lni Quodcunque iumentum articulos oneraverit vel 652 
bases. quod contingit ferendo, ab onera magna, quod 

3 facile dossuaris eyenit. sic eum curabis. primo sanguinem 
desub cirro emittito, deinde cataplasmato et genu superius 
curare oportet. tertio die solvito et imponito ficum se- 
napi mixtum aequis partibus, ex aceto contundito et ma- 
lagma facito et imponito, donec omnis dolor et tumor per 

10 saniem digeratur. post dies Y malagmatibus sublatis dela- 
vato genua aqua caUda et exaniato ex aceto et sale. usta 
diligeuter medicamentis aptis curato et super malagmam 
ficumeam imponito per plures dies. hac re sanum fiet. 

LIV Quodcunque iumentum in basibus marmor et 658 

15 duritias fecerit, ex quo valde claudicat, sic eum curato. 
sanguinem emittito de coronis et caldum imponito, quod 
ad duritiem et ossilaginem compositnm habes, et scari- 
ficato easdem duritias et postmodum malagma cruda im- 
ponito per plures dies. si recens fiierit kaec res, sanum 

*ofiet. si iam veteruerit vel praeduruerit, urito cauteriis 
candentibus, puncta interponito, ut ipsa duritia ustione 
solvas, et curato similiter, quomodo in articulis, ut cura 
demonstrata est. sanum fiet. 

LV Curato, ut onmes curas commisswales ab ustione 654 

«5 sanas facias. in arato vel in berbacto primum promo- 
vere per plures dies. et cum existimaveris iam recte am- 
bulare et sine clodigine esse, causticum imponito, quae 
res omnem curam confirmat. et post causticationem quinto 
die in via et ad laborem committito. ita onmis causa 

30 curata et bac re perconfirmata bene provenit. 

LVI Quodcunque iumentum cretoverit ab ordeo vel 655 
sufi^derit ab aqua. quodcunque ex his duabus rebus 
calidus ab iter acceperit, statim se sanguis in pedibus 
eius sufifundet. unde suffusio dicta est et nervos invalidos 

6 curro || 10 diguratur | delevato || 24 commissonales 



25 aratro 



berbato: «= vervacto, cf. supra jp. 202,11 || 26 ex- 



umaTeris | 81 mpra 625 \ creverit 



208 MULOMEDICINA CHIRONIS 666—659 

praestat. ex qua epifora sanguinis ungulae fervore nimio 

alienentur et blateias subtus faciunt. per quam causam 

ambulare non possunt et iacent tantum quasi quo castra^i. 

142'a trejmulis pedibus immobilis fixus stat nec pedes a terra 

656 leyat. cui si non cito succurreris, statim ungulae eios 5 
vertuntur et longum tempus curae et inbecillitatem in- 
cident. quem cum calefecisti, ambulare videtur beneficio 
excalefactioni^ et blateiarum sanguinis. si eum in itinere 
ambulare cogas cum eadem causa suffusionis, statim un- 
gulas proiciat et excalceat ex ipsa corruptione sanguinis. lo 
sufifusionem ergo recentem biduanam vel triduanam sic 
oportet curari. sanguinem de coronis ei detrabito. alii 
praecipiunt, desub cirro vel de geminis. alii de brachiolis 

657 mittunt. melior autem cura est, si de coronis detrahas. 
sed si evenerit, ut eisdem locis super venas coronales i^ 
duritias babeat, donec desub cirro aut de geminis, vel 
unde tibi faciUus visum faerit, sanguinis detractionem 
facies. eam idem super venulam impositam, quod est 
genus i^chaemon, diligenter fasciabis, ut sanguis praeclu- 
datur. et potionabis thus masculum 3 H, piperis grana XV, «o 
caprefici folia recentia 5 n. alii et traumaticum praeci- 
piunt ferventi farinae ad magnitudinem nucis. trita haec 
omnia ex posca non agra ad cotulam unam per triduo 

658 similiter potionabis. si aestas fiierit, in continenti eum in 
frigidam mittis vel per diumum perfrigidabis, ut epifora 25 
sanguinis et suffusio per rigore constringatur. hoc facis 
per triduo. hibemo autem calda fomentabis propter 
stuporem glaciati sanguinis et ut nervis calore quidem 
praeste^. tertia die venas solves. si adhuc in eo clodigine 
reliquiae remansemnt, 'fin ex fomento et furfure et resina so 
vel ordeo similiter facies et fasciabis, donec rectus ambulet. 

669 LVn Quodcunque iumentum ita suffaderit, ut neglectus 

1 ezquepiphora || 2 blategas || 3 castrare: quasi nequeant 
stare -B || 8 excalefactione | blaterarum || 10 excaldat: excalcat? 
12 8q,siipra21 \\ 16 donecstunc |{ 18 eamidem: cf.suprap. 200,12 
19 genu sichemon II 20 supra 626 || 21 traumacium || 22 tritam 
23 agra » acra || 25 et || 29 praestet || 30 mox B || 32 supra 22 



MULOMEDICINA CHIRONIS 660—662 209 

per dies Y ex eandem curam s. s. proficere non potuerit, 
sic emn cnrabis. componis ungnlas usqne ad yivmn, ut 
pollice depresso caUiciem moUem intelligas. contra venas 
interiores scalpello frte^tum toUes quatemari magnitudine, 

5 id est semissa&is, yel de media ungula a capite religata 
suffiricabis. corrigiam vel lino crasso constringebis, ut ve- 
nas omnes recludas propter viscationem, ut possit bene 
semissari. cum contra venam semissaveris quoquo loco, 66<^ 
solve adligaturam et desine sanguinis decursionem fieri 

locopiosum I et con&ica sale eum locum bene, ut maior 142'b 
decursio sanguinis fiat. cum satis ambulasse videris, 
aceto et oleo delavabis et licinium vel linteola tenera 
contra venam deprimis et calciatura diKgenter imponis et 
fasciabis strictum, ut sanguis suppremi possit. et calciato 

15 soliam diligenter, ne solval tertio die solvito et similiter 661 
curato cottidie. cum iam minus dolere intellexeris, si- 
Ttiili modo alium pedem curabis. quomodo demonstratum 
habes, servabis ordinem facere. deinde traumatico vul- 
nera percurabis. curato cottidie [ab] axungiare pedes vel 

20 aliata confricare, si pauperi pedes fuerint. cum cicatrices 
vulnerum soldaverint et praedwruerint, duramen imponito 
et excalciato. quinto die in agro promoveto. si adhuc 
reliquiae claudiginis fiierint, fomenta ex ordeo et resina 
per dies V. sanum fiet. 

25 LVili Quodcunque iumentum cretiaticimi aUter curari 662 
solet, stremmabis eum sic. deponis iumentum unguUs 
iam compositis prope vivum, ut s. s., et alUgabis ei 
suSragines, quomodo s. s. est. totum oalUdem ungulae 
in circuitu ungulae scalpello circumgirabis , ut separes a 

80 vivo. ab unguja usque ad geminas experisceris. cum 
tibi calciata separata ab ungula visa fuerit, spatulam 
osseam sub calUcia subicies et scalpello supra totas venas 



3 caUicie : = caUum || 4 scalpelU frictum : correoci, cf.p. 215,15 1| 
5 semis sanis || 11 videaris || 13 calcatura || 16 dolorem || 20 aUa- 
ta: cf.suprap.203, 6 \\ 21 Boldaverint=soUdaverint | praedolue- 
rint: correxi, cf, supra p. 207, 20 || 28 gaUine || 30 vino [ ungule | 
geminos | experrexis | eum || 31 calciata = calx? caUicia? 

Mulomed. Ghir., ed. Oder. 14 



210 MULOMEDICINA CHIRONIS 668—667 

668 denudas et anferes emn cateanemn ungolae. dissolvito 
suffraginem et sinito sanguinis fluxum per omnes yenas 
fleri, et sale trito con£ricato, ut restaures easdem yenas, 
ut possit decursio sanguinis melius fieri. quanto sale 
fricueris, tanto minor e^ ferbura flet. cum iam satis yisum 5 
faerit ambulasse, curato ex aceto et oleo et in linteola 
calcmto. sanum fiet. 

664 LIX Si quod iumentum ungulas fissas habuerit usqne 
ad coronas. quod fit ex suffusione humorum digesta in 
ungulis. quod factum est, ut suflfusio levius ungulis 10 
digeratur. et itineris cottidiani beneficio his sanguis un- 
gulis digeritur et evaporat per ungulas et flndeat eas. 
ex qua re oa^Zicie e^ crepulae ungulae fiunt. quod et 
sic claudicet, quasi ex illa fissura claudiginem patiator. 
inde et sufiusio non intelligitur. et digeritur quidem ex 15 
142^ a 665 his flstulis suffusio, vaporat et { ventiZat, sed postero un- 
gulas vitiosas facit et semper fl^^as. quae fls^ura non 
patitur novam ungulam excrescentem integram esse. sed 
ipsa flssura ambulat et semper praerumpit ungulam no- 
yam. quod sic curabis. prendes ungulae fi^^ram ad 20 
finem et terebra medicinali locum terebrabis, quo usque 
sanguis respondeat. similiter et circa omnem fis^uram 

666 hoc facies, ut uno in tempore totam ungulam sanes. cmn 
bene omnes fissuras terebrat;cris, a sanguine usque ad . . . 
medicamentum hoc inponis: sepum hircinum ex axungia 25 
yetere et pice liquida aequis partibus in se mixta. ex 
quo medicamento et mero et oleo madido yel cremore 
ita impones. sanum fiet. 

667 LX Quodcunque iumentum in dorsum pulmunculum 
habuerit, sic curato. depones iumentum et dextra sinistra so 
a loteribus [a] pulmunculwm in dorso scalpello aperies 
et cutem spatomele suspendes, quantum potueris. subicito 

1 adcaneum || 5 minore || 7 calcato || 9 digestam || 10 leyii 
sic ^IS ardicie ei: avidae JB || 14 si |{ 16 inde ego: i. e. sic \ de- 
geritur II 16 yentidiat || 17 fixas | fixuras || 20 fixuram || 22 fixu- 
ram II 24 terebrabis || 81 alteribus | pubnunculis || 32 spato 
melli: » Gna&oiJLi^Xri 



MULOMEDICmA CHIRONIS 668-670 211 

ancistnun et pulmunculum teneto et sagitta in primo 
decamato eundem super spinam, et aceto et oleo dela- 
vato et elibera, deinde immisso sarcola&ide prendis 
et decamabis eum pulmunculum. quo decarnabis per 
5 atrasque plagas et diligenter auferes desuper spinam 
et a cutem ipsa libera, sed eum foras exime. quod- 
cunque intus reliquiarum remanserint, rursus decarnabis 668 
desuper spinam, et ita facito, ne nervum pungas et in 
periculum mittas. cum iam decamaveris ad planitiam 

10 certam, lemniscos aceto et oleo subicies et eum locum 
imples et stratum superimpones. tertio die solvito. et 
si maiorem ferburam imminentem videris, curuto lemniscis 
ex aceto et oleo madidis, desuper cataplasmas et mero 
et oleo imponito. aquam ne miseris, periculum enim 

15 vulneribus facit. cum bonae ferburae inveneris et saniam 
fecerit, traumatico curato cottidie, ante tamen aceto et 
oleo exawiato. hoc facito, donec se vulnus ei insidat. 669 
deinde cloran inmittes per dies V, ut cutis se temperet 
et meHus eHmpidet. sequentibus adbibebis tetrafarmaco, 

20 curabis interius causam. cum exi^timaveris debere co- 
haerere cutem, delavabis aceto et oleo diligenter et mel 
decoctum cum poIHne ervi et thuris poUinem similiter 
aeqTiis ponderibus, ut traumaticum moUem facias. et 
subicies in vulneri et super cretam Cimoleam ex aceto 

85 infaso impones, ut ipsa ponderi | deprimatur ad spinam 142^ b 
cutes et cohaereant. cum cohaeserint, vulnera plagarum 
curas. si vendere volueris, sanum vendes sine repre- 670 
hensione. si minus autem, et si volueris eum non 
rescindere, quamcunque in dorso causam persanare vis, 

30 reticulatim et punctis interpositis dorsum urito. usta 
curato. sanum fiet. et post curam ustionis malagmam 
caustica imponito in alutam perductam, ut confirmet. 
ut proiecerit eam. utere, quomodo volueris, non rescindet. 



3 libera? | sarco lapide: = aaQnoXaBiSi \\ 7 reliquarum 
15 bene ferbure || 17 exanguinato || 18 cloran: cf. supi'a 651 
20 extimayeris || 33 ubi proieceris eam, utere? 

14* 



212 MULOMEDICmA CHIRONIS 671-673 

sic curato omnem causam in dorso et in tota spina. 
etiam nunc si callositas nimia ossilaginis faerit, simili 
curato, sicut supra [s.] s. est. sanum fiet. 
071 LXI Quodcunque iumentum in latus ad aliquam rem 
percussum fuerit et costam fregerit, ita ut peritonium 5 
ipsum non tetigerit, et coUectionem fecerit, aperies locum 
ante eam costam, quam yexaverat, et astulam ipsam per 
pleuroaistem secabis. vitiatam curabis diligenter. curare 
eiusmodi yulnera, si tarde glutinabi^, costam rades, donec 
glutinet. quod si neglexeris radere, fistulam faciet, in-io 
curabile vulnus fiet. itaque patenti vulnere ex omnibus, 
quae s. s. sunt, sollicite curam adhibere debes. sa- 
num fiet. 

672 LXTT Quodcunque iumentum in latere ventris vel ilis 

a tauro percussus vel a qualibet [et] causa ^eritoneo i5 
ruperit vel ipsum ventrem, simw? foras emiserit et non 
erit ruptum stentinum, sic curato. in latere si faerit, 
spongiolam novam accipito mollem. ex eandem et ex 
posca aquata delavato causam et stentinum spongiola 
reprimito et contineto intus. si omentum proctderit, alli-20 
gas ei partem superiorem, et reliquum praecides quid- 
quid ruptum fuerit, et subicies intus et fibulas, imponis 

673 et tramam et motaria. solida. et sic curabis in continenti 
percussuram: vulbos tritos cum tbus masculo bene trito 
et commixto lini semine. locum ruptum, [cui] cum ap-25 
posueris, fasciabis. 4*° die solvis et similiter curabis, 
donec cutis cobaereat et glutinet. et cum glutinaverit 
et cohaeserit, fibulas praecides et totam tramam eicies, 
ne quid remaneat intus. quod si neglexeris et aliquid 
de his fibulis remanserit, sulphora, ne deteriorem curamso 
faciat. itaque curato causam diligenter, donec sanum sit 
neque herbam nec ordeum tangat et modicum manducet. 

143'a sanum fiet. 



4 cf. infra 705 || 8 pleuroclistem: === TtXsvgo^varriv \\ 9 gluti- 
nabis || 14 hilis || 15 sq. aperito ne obruperit || 16 similiter | 
20 procederit || 23 tramatoria {| 30 sulphorat et || 32 manduci; 



MULOMEDICINA CHIRONIS 674—678 213 

LXm Qaodcunqae imnentuin renes vulserii, si se 674 
portabit, sic eum curabis. in machinam mittito et bene 
suspendito et imponito pridie in renibus et lumbis eius 
bulbos mmipuloSj code&s tantundem ana numero Y, argal- 

5 licum p libra, recentis glutinis taurini ex aqua soluti p §, 
similaginis pollinem quod satis faerit. ea omnia singula 
contusa bene immisces et facies ad crassitudinem cretae 
infasae, et inlinis ei renes et coxas et lumbos, et desines 
hoc cohaerere diebus V. sexto die aquis vervenis foveto 676 

10 et omnia haec delinito diligenter. sanguinem ei detrahito 
et de coda vel de visceribus tantum quantum corpus 
eius permiserit. excipito inde sanguinem in vaso et ad- 
misceto cum unctione sulfiar vivum p. libra, bacca lauri •«- 1, 
thuris pollinem p § . haec omnia bene trita et crebellata 

15 commisces cum eodem sanguine. cui admisces hibemo 
merom et oleum quod satis faerit, aestate acetum misces. 
ex hac unctione cottidie perungito, de berbenis famentato 
diebus pluribus. curato et potionem dare, quae facit ad 676 
eandem causam. cum iam confirmasse visum fuerit et 

soposse se portare, eicies eundem de machina, paulatim 
cottidie promoves. desines eum curare, cum dies plures 
subpleverit. ures eum graticulatim in renibus. usta cu- 
rabis, ut iam didicisti. sanum fiet. 

LXTV Quodeunque iumentum a vulsione renum ydro- 677 

25 celicum factum faerit vel a qualibet causa, si intelligis 
folliculum ipsum et testiculos sanos sine tumore esse, 
[sed] ipsum folliculum sagitta pungis vel epilampadium, si 
habueris, infigis ei, desinies humorem ambulare. hic 
humor loteo similis erit. cum exiccaverit, cretam et 

so acaciam in cretam infusa linis in totos testiculos et de- 
sines V dies. solet enim iterum implere. si pausaverit, 
hac re sanum fit. solet ex hac re quidam tumor et 
ferbura increscere. quibus inest aliqua causa vexata in- 678 
terius, plaga aperies, et melius exiccabis pus, quod fecit. 



2 macinam || 4 lamiploscodas | an (= ante?): aut B \\ 20 re- 
portare | macina || 21 curari || 26 sic: corr. B \\ 27 sed del. B 



214 MULOMEDICINA CHIBONIS 679—681 

et lemniscis cnras aceto et oleo optimo, deinde cottidie 
lixiya calda fovere debebis et curare rebus congraentibiis, 
donec sanom fiat. quibas evenit reuma in testibus pati, 
ut exiccati rursum inpleantur, iam exiccatum urito testes. 
143'b curabis usta, | quomodo supra [s.] s. est testes tuniidi 5 
sic curati sani iiunt. vel sic: ante suffusionem vulneris 
jdrocelicum et reumaticum castrato, ita sanum facies. 

679 LXV Quodcunque iumentum ydropicum vel stropho- 
sum paracentese curare yolueris, sic curato. 4^' digitis 
ab umbelico in prioribus [mecies] medium ventrem sagitta 10 
pertundito. ita facito, ne intestinum pungas et fistalam 
centetalem subicito in eandem plagam et sinito humorem . . . 

si exiccayeris, exime fistulam et emplastellum inducis. hoc 
cum auferre. . .ita facies. hac re sanum fiet. 

680 LXVI Quodcunque iumentum «;eretrum submiserit et 15 
reyocare non potuerit, curato omnibus rebus necessariis. 

si non pro/ecerit et non reyocayerit, sic eum curabis. 
deponito iumentum, et yeretrum eius, sed iuxta cms et 
ipsum nodum et foUicuIum, lino valido religato bene, ne 
resolyatur, nisi quando tu yolueris. et longius ab aUiga- 20 
tura dit/ito scalpello praede^ito et urito bene, ita ut 

681 ipsum porum urinae non uras, ut megire possit. cum 
bene U5seris, teneto manum fortiter, ne refugiat, et laxato 
linum, et locum ab axungia et oleo satiato. remitte: 
statim fugiet sibi. et sic curabis. calda fomenta sub 25 
ipso Tpotauro cottidie, aquam tepidam et oleum per ipsum 
folliculum ulterius clisterimabis, quoniam tangere per 
foUicuIum ulterius eam causam non pote5, ut urinam 
faciat. hanc curam cottidie adhibito per dies XV. sa- 
num fiet. 30 



6 curari | si || 7 et addidi || 8 mpra 401; infra 708; Veg, 
II 16,3; V 24,4 \\ 9 paracentas: = 3CUQcc%swiia£i \\ 10 mecies: 
tunicis? membranis? || 12 sustines humorem currere mpraj de- 
sines humorem ut decurrat infra \\ 13 si addidi \ exiccaberis || 
15 vnfra 730 \ feretrum || 17 proiecerit: si [non] proiecerit {sc, 
reretrum)? || 18 et dddidi || 19 et addidi || 21 dicito: corr. B \ 
praedioito || 22 megire » meiere || 23 useris || 26 ibi? || 28 potest 



MULOMEDICINA CHIRONIS 682—686 215 

LXVn Quodcimque iumentum in ipso folliculo veretri 682 
vel in inguine vel quoquo loco alio supervenam habuerit, 
sic curato. deponito iumentum, eius yerrucae inferius 
radicem lino constringito, super sanas partes praecidito 

5 scalpello paulatim et urito. quomodb praecides, sic se- 
quere cum ustione, ne di^solvatur aZIigatura et fluxus san- 
guinis non patiatur te bene urere. cum praecidas, totum 
reuma unto ita in omnes radices solidius, ut ustio 
eas eradicet, et ab axungia et oleo causam saturato et 

10 tertio die lexiva calida delavato. cum usta ceciderint, 
asarotico cottidie curato, donec sanum fiat. 

LXVm Quodcunque iumentum castrare voles, sic 688 
curato facere. abstineto iumentum antepridie ab esca et 
poto. deponito iumentum et contrastringito diligenter et 

15 abscidito | medium £rustam quatemario duplicis magnitu- 143^a 
dinem. prendito testem inferiorem primum medium et 
findito eum. medium membranum aperito et testem eicito 
foras, venam comprehendito mediam pollice et digito 
mulgito, usque donec rumpatur, vel gracilem praecidito. 

2odeinde adducito testem superius et' cremasterem ipsum 684 
prendito iuxta saccellationem , quod tibi foUicuIus mon- 
strat. similiter et alium testem tolle. tesii membra- 
nam diligenter purgabis, ut foramina pateant. et quod- 
cunque pitiguaminis excitare vel pt^ ibi in folliculo 

25 abundaverit, purgato ferramento et lavato et sale tritum 
in foUiculo mittito. solvito iumentum et noli pati eum 
stare. cottidie eum calda fomentato. tertio die omnem 
blatteiam sanguinis repurgato diligenter. unde testes 685 
exierunt, noli pati cludant. curato ex pice liquida cum 

30oleo, intus mittito digitis, donec sanum fiat. sunt alii. 



1 cf. supra 42; Veg. Vl6\\2 iguine |j 6 ne add. B \ deBol- 
Tatur a ligatura || 11 astarotico || 12 cf. infra 726 | 14 in cod. 
pota vel poto vel potu | constringito {coll. p. 221, 12) aut 
contra ^eum locum^ stringito J9 || 18 pollicem || 19 radi- 
cem? II 22 et stimembranam: corr. B \\ 24 piguaminis | 
excitare: ex ista re B; sed cf. citare 8t*pra p. 190, 16; 
194,8 I plus 



216 MULOMEDICINA CHIRONIS 686—688 

qui cauterio castrant propter flnxam sangoinis. similiter 
nt s. dixi, membranum supra testes aperies et tonc 
testicalmn eximes et labraribns castratmn oris. cam 
praecludis illa loca, ubi praecideris venam et cremasterem, 
ipsmn caateriis candentibos praecidito testicolam. similiter 5 
hoc in alteram facito. sanam fiet. 

686 TiXiX Qaodcanqae iamentam a qaocanqae bestiolo 
nocitam fderit et yenter ei tympanayerit, sic eam carato. 
scariflcato totam yentrem ex sagitta Namida, obseryato, 
ne yenam tangas, et sale confricato et sinito homoremio 
yenaram decarrere. hac re sanam flet. ratam masteli- 
nam et origanam asinale saper carbones ponito et totam 
yentrem famicato per tridao et loteo calido delayato. 
sanam fiet. si qxiid in corpore com tamore yenenato 
permanserit, cauteris candentibas arito, usta curato. sa- 15 
num fiet. 

687 LXX Quodcunque iumentum ab strato cancer frigidam 
creayerit, quod quidam pispisam yocant. [quod] cui si 
non cito succurreris, cito ex hac re et yitio periculnm 
faciunt. sic eum curato. scalpello eidem cancer et20 
totum latus interd(2ito, usque quo causa canceris dilata- 

143 ^b yerit, | yel etiam nunc dragonationem tergito, usque quo 
yenias ad membranum liyidum inflatum humore plenum, 
quod et ipsum cancer succutanum dictum est. quod com 
hene intercideris, in plagas medicamentum cum lanasss 
sucidas immittes, ante tamen sale confricabis. eas plagas 

688 exaniabis, donec omnis se humor exiccet. et deinde aceto 
delayato bis. oleo ne tetigeris, ne noceas. hoc me- 
dicamento ergo in plagas immisso et cum lana sucida 
calcato munibis strato iumentum, ne yentiZet, tertioso 
die solyito et curato ex eodem medicamento, donec 
totum cancer cadat, et loteo caldo delayato. hoc me- 



3 labraribus: cf, ferramentum labrosum Celsi p. 310, 24 D ; 
de glabraribus cogitat B \ eum || 11 ruta 1 14 quidem: corr. B 
17 infra 707 \\ 21 inter digitos: corr. B, cf. p. 218, 12 || 24 est 
26 vene || 28 oleum || 30 munibus: corr. B \ ventidiet 



MULOMEDICINA CHIRONIS 689—692 217 

dicamen componito. wisu, aeraginem, calcitem, calcan- 
tum, aes ustam, aequis ponderibus tusa et creta bene 
commisces. et rododafnen bene tusum bene commisces, 689 i 
ut faciat medicamen, et pice liquida aequis ponderibus 

5 et sardinas maturas vel allicem et ex axungia aequis 
ponderibus in se commiscQS et facias quasi malagma, 
hoc est medicamentum , quod ad oumem cancer discu- 
tiendum fiet. quod si volueris eandem curam aliter cu- 
rare, cauteris candentibus graticulatim urito, usta cu- 

lorato. sanum fiet. e^t aliud genus vulneris, quod pispi- 
sam succt^taneam vocant, quod nascitur in omnem partem 
corporis, quod est facedena. facile hoc in dorso et lateri- 
bus et in coxis nascitur a plaga et ab strato. quod sic 
curato, sicut s. s. est. 

15 LXXI Quodcunque iumentumf hoc de coria suppla- 690 
nata revolueris, id est caudam breviare, quod facile bimulas 
fit, sic facito. mittito a rapo palmum vel tres digitos 
vel quod satis tibi videbitur debere auferri. tum deinde 
super lignum solidum caudam ponis et super ferramen- 

2otmn acutum cultro similem et supra feries radio rotae 
vel malleo simili. semel incides et cauterio candenti ures, 
nt sanguinem statuas. curato ab axungia. sanum fiet. 
sic curabis et quaequae in coda cancer frigidum nutrierit. 
sanum fiet. 

25 LXXn Quodcunque iumentum umbone renali super 691 
vertebulum coxae eminens aliquid habuerit, sic curato. 
si coUectionem fecerit, ut eum ossum fractum eximas 
et quascunque astulas fractas vel asperas inveneris, | 144^ a 
caedis per eccopidam et rades per xisteram, ut leve sit. 

Menrato vulnus medicamentis aptis, donec sanum fiet. 

LXXTTT Quodcunque iumentum coxam exemerit vel 692 
luxaverit vel intorserit, similiter curato, quomodo in armo 

1 nisu II 2 aesistu || 4 facias? {| 10 et || 11 suctaneam || 12 fa- 
cedena = (payidaivoc || 15 iumentum [hoc] decurtare [suppla- 
iiata] volueris £ || 16 binmulas || 17 rapo » radice caudae 
18 aufer vitum: corr. B \\ 26 coxa || 29 perecopidam j lene 
30 apris 



218 MULOMEDICINA CHIRONIS 693—696 

demonstravi. cura enim armi simiHter cnratur nec differt 
aliquid. sanum fiet. 

LXXIV Quodcunqae iumentum lacas [si] in gambis 
habuerit, similiter curato, ut aquatilia, ut flemina [ut 
aqualia] in pedibus prioribus curantur. ipsam regulam 5 
curae sequi oportet. sanum fiet. 
698 LXXV Quodcunque iumentum gambosum fderit, san- 
guinem ei desub gambis emittito de securi vd celto et 
curato similiter ut genum. longum urito et omnem. curam 
similem adhibito. sanum fiet. lo 

694 LXXVI Quodcunque iumentum inflatos pedes fecerit 
vel ventosos vel reumaticos, sic curato. venas interddito 
viscerales super gambas simili modo, sicut in prioribus 
pec^ibus et suffiisicio fieri demonstravi. malagmatibus sti- 
pticis et fomentis calidis curato, donec siccet inflatio.i^ 
sanum fiet. 

695 LXXYn Quodcunque iumentum scaurum factum fuerit, 
sic curato. eundem deponito iumentum et pedem dili- 
genter componito. tempta «fngulam corrigere. invenies 
nervum in sufEraginem tensum et con&trictum. emn ner-w 
vum scalpello [inter digitos] incidito, statim sonitum reddit 
in ungula, laxa&i^ et consuetudinem pristinam revocabis. 
aceto et oleo licinium [et] satiatum in eandem plagam 
subcalcare et pulvini more pannum factum suflEragini in- 
pones et fasciabis. fasciolam madida ex aceto et oleo i'^ 
diligenter constringis: cum bene fasciaveris, solves iumen' 
tum et eriges. invenies eum rectam ungulam ponere, 
recte ambulare sine clodigine. curabis vulnus cottidie, 
quomodo in ceteris demonstravi. sanum fiet. 

696 LXXVILL Similiter et prioribus scaurus curatur. cui-8<> 
cunque iumento in articulis vel basibus posterioribus con- 



1 supra 583 \\ 3 supra 5 \ lacassi || 8 vel addidi \\ cella: 
cf. supra p. 12 y 11 || 12 ventosus | intercidito scripsi {cf. l ^^ 
et p. 216, 21): inter digitos || 14 pellibus || 19 temta lingu- 
lam II 21 intercidito? || 22 laxavit || 26 eum | fasciaberis || 
30 cf supra 623 \ similiter — curatur in cod. ad caput LXXVII 
pertinent 



MULOMEDICINA CBIRONIS 697—699 219 

tegerit, similiter curatur, ut in pedibus demonstravi. non 
separantur causae nec curae, uniter omnia eveniunt et 
curantur. 

LXXIX Quodcunque iumentum in ungulis Chironium 697 

5 habuerit vel vermiculosum factum faerit, sic curato. urito 
eam vermiciem bene, usque | dum bene ad ossum perveni^. 144'b 
et curato ex eo medicamento, quem in cancro demonstravi, 
ex rododafaen quod conficitur. haec imponito, donec 
omnis vermico eradicetur, vel si ossum vexatum inferius 

10 fuerit. ex qua re haec cura contingit. his ossus curatur, 
ut cadat, vel asaroticu utere vel calda ferventi assidue 
curato, donec se omnis caro putris repurget et fiet vul- 
nus curabile. quod curabis traumatico et medicamentis, 
quibus oportet curare vtilnera sanabilia. curato per plures 

15 dies. hoc modo sanum fiet. et cetera omnia, qui in 
pedibus contingere solet, una ratione curantur. 

LXXX Quodcunque iumentum ab stercore equalis, 698 
quod femum vocatur, collectionem in ungulam fecerit, 
famicem quod appellamus femi, vel si clavum calcaverit, 

20 sic intelligis. prodiens super caput ungulae calcabit et 
pedem assidue a terra suspendit, cuius ungula ferventem 
invenies. curabis ei scalpello famicaH ungulam dealbare 
et omnia vestigia causae ab stercore vel clavi vestigia 
scalpello elimpidare, donec pervenias ad vestigium col- 

25 lectionis. quam cum inveneris, coUectionem eam aperies, 699 
ut omnis humor ex causa fluat, et ex aceto et oleo et 
licinio et ex pannis madidis calciaturam facies et fasciatum 
pedem calciabis. post triduo traumatico curato. septimo 
die omnem pendiginem ungulae elimpidato. curato tam 

sodiu, donec vulnus callicia praeduruerit, et calciato et 
duramen imponito. sanum fiet. et ad contusionem quidem 
similiter coUectio in ungula nascitur, sed grandem curam 



4 supra 630 \\ 6 pervenit || 7 supra 688 || 11 astaroticu vel 
ascaroticu cod. \\ 12 cura: corr. B || 18 femum = fimum |] 19 fe- 
nici H 20 calcavit || 22 delevare vel decalvare B, cf. mpra p. 
202, 16 II 27 calcaturam || 29 elimpidat 



220 MULOMEDICINA CHmONIS 700—703 

et indignationem ongalae facere solet. ex qna re emptio 
in ipsa corona fieri solet. ab attritione similiter contingere 

700 solet sed maiores et pericolosiores cnrae in nngolis ab 
attritione contingunt. quare oportet, priusquam aperies, 
fumentum ex furfore et aceto fervens ungulis imponere, 5 
ut melius maturescat. est enim cataplasmae genus ad 
ungulas forfore fervens, ex qua re fervens imponitor, ut 
possit per altitia igneus calor penetrare et ad causam 
temperatus yenire. ex qua cura Amienti remollit duritiem 

701 ungulae, ut possit facilius ferramentum odire. omnis ergo lo 
cura ungulamm similiter curatur, ut s. 5., nisi emp- 

144^ a tionem a corona fecerit, per quam humor non | desinat 
ambulare. fenestellam coronae ungulae facere oportet, 
qua Yulnus curari possit. vel si ossa scabra fuerint, ma- 
tura ex parte quacunque toUere oportet, et fistulam, si i5 
fecerit, yel duritiam in basibus urere punctis cauteriis 
necesse est. ita omnis causa humoris et doloris pro- 
fluentis aufertur. sic curare oportet, quomodo in superio- 
ribus causis docuimus. ita ad sanitatem perducis. ceteras 
passiones et curas totius corporis in quinto libro demon- 20 
strata. sanum fiet. 

702 LXXXI De ventre et lateribus. si quod iumentnm 
sub armi cubito vel pectore et qualibet causam percussum 
fiierit et intus membranum ruperit, scias eum curari 
non posse. S5 

708 LXXXn Si quod iumentum in palo incubuerit ant 
bobis percusserit latus aut ab aliqua causa percussnra 
faerit, si corium non pertuderit et intestina in corium 
proceciderint, sic curato. cretam Cimoleam ex aceto 
madefacito et perungito eum locum. sumito spongiaso 
novam, ex aceto acerrimo madefacito et opponito et 
contra eum locum stringito et a cibo abstineto. si mulus 



4 constringunt: contingunt in marg, || 5 furfur || 10 audire \ 
11 alterum s. addidi || 20 sq. demonstrabis || 22 de ventre et late- 
ribuB vn cod. ad caput LXXX pertinent || 27 bobis == boYis 
(i. e. bos) 



MULOMEDICINA CfllRONIS 704—707 221 

dorsarius erit sarcina maiore simul et lassus erit, quam 
minimo pungito. sanum fiet. si pertuderit corium et 
stentinae prodierint et pertusae erunt, sanum esse non 
potest. si integra intestina fuerint et aliquando et omen- 704 

5 tum proceciderit, sic cm*abis. deponito iumentum et ea 
plaga superius respiciat et ea loca et stentinum vel omen- 
tnm spongia nova calda (tepida tepidiore) delavato sic, ne 
manu tangas, et intus reponito et eum locum fibuHs con- 
suito et hoc anacoUima imponito: bulbos, cocleas ana . . 

10 thus masculum, algallicum. onmia in unum contrita ad 
eum locum perducito et supra lanam albam limpidam 
ponito et super pannum et diligenter fascia constringito. 
tertio quoque die solvito. ita curato, donec se cutis 
obliget. observabis tamen, ut in ea causa positum mol- 

15 libus cibis non ad plenam ventrem olca des. 

LXXXm Si quod iumentum costam fregerit aut aU- 706 
quod vitium fecerit, sic curabis. aperies eum locum et 
eam costam caedes, usque quo ad solidam et sanam 
costam venies. at ubi deraseris vel fruston vitiatum de 

20 loco eduxeris, curabis traumatico, et sicut vulnus permi- 
serit. sanum fiet. 

LXXXIV Si quod iumentum cla.vxjlxmi in latus fecerit, 706 
sic eimi curabis. huius decamato radices et hoc medica- 
mentum impones. spodium cum pice liquida et sardi- 

25 narum pulpas | tritum locum imponito. tertio quoque die 144^ b 
solvito. si limpidum fuerit et rotundum cIslwIwocl vi- 
deris, huius oras decusatim scalpello intercides, curabis 
medicamentis aptis. sanum fiet. 

LXXXV Si quod iumentum in latera pispasam crea- 707 

30 verit, quod est cancer frigidum, sic curabis. scalpello 
intercides eam directis plagis, usque quo ad firmas cutes 
venies, et sale grande eas plagas confricabis, deinde aceto 



1 maior || 2 perungito? || 5 disponito || 9 ana nmuero V add. 
supra 674 || 15 oUadesrolera? || 16 cf.supra671 || 19 furuscum 
22 daulum || 23 decarnatos || 25 locum = loco || 26 dauculum 
27 horas decusati || 29 supra 687 || 31 adfirmes 



222 MULOMEDICINA CHIRONIS 708—710 

delayabis. et hoc medicamento eas plagas curabis: cori- 
andri folia, sardinas matnras ex axnngia, pice liqnida, 
ervi poUine, atramentom sntorinm, in nno commixta 
haec omnia. hoc malagmate plagas cnm lanis sncidis 
snbcalcabis et snpra pannos imponis et sarganas* tegis, 5 
qnarto die solvis. si pispisa ceciderit, cnrabis sic, ut 
vnlnus permiserit. si hoc non proficerit, canteriis canden- 
tibus circumgiras eam et decusatim adures. usta curabis. 
sanum fiet. 

708 LXXXVI Si cui iumento ydropico aut strofo&o [debent 10 
supra se] paracentesin facere yolueris, sic incipies. pridie 
abstineto ab aqua, deinde aJtero die sic facies. ab nm- 
belico 4°' digitis longe inde sagitta pertundes sic, ne 
stentinum laedat. deinde fistulam centetalem nimiam in 
eam plagam subicies. desines humorem, ut decurrai 15 
incipiet humor foris evocari inibi, i/n ventrem qui vaguribat 
extra cursum naturalem. iam desinitus humor est. pit- 
tacium pone. curabis sic. sanum fiet. 

709 LXXXVn Si cui iumento in ilia mirmix natus fuerit 
quomodo mala, sic curabis. depone iumentum et desnb20 
cute eum recastrabis sic, ne membranum ventris tangas. 
iam decamatum ad aequalitatem, semissem candentem in 
oleo intingues et sic ad locum imponis, ut huius radices 
aduras, ne recrescat. iam bene ustum ctm videris, sic cura- 
bis, sicut superius in cruribus demonstravimus. sanum fiet. 25 

710 LXXXVin Si equus in dorso pulmunculum citaverit, 
sic eum curabis. depones iumentum, deinde dextra sinistra 
parte ipsius pulmonis plagas scalpello aperias [pulmun- 
cxjli] et de spina decarnare incipies sic, ne quid pul- 
monis reliwquas, munditer, nec cutem laedas. cum iamso 
diligenter decamaveris, aceto et oleo vulnus exsaniabis. 



5 sarganas = aocQYoivag \\ 8 decusati || 10 mpra 679 \ ydro- 
foso: corr. supra \ debent: de ventre B \\ 11 sup'' in cod. 
del. II 14 laedas? || 16 in addidi \ vagur ibat || 17 definitas an 
desinitus in cod.^i || 20 mala = msSum? || 24 cum addidi ' 
26 supra 667 || 28 pulmonis = pulmunculi | sg. pulmuncul 
30 reliquas 



MULOMEDICINA CHIRONIS 711—714 223 

item locum paimis linis et aceto et oleo complebis, cata- 
plasma per triduo inponere curabis. septimo quoque die 711 
traumatico panno inlinibis et ei loco addes. cum dili- 
genter vulnus limpidum et aequale videris, | cretam im- 145' a 

spones. curabis, ut cutis cohaerere possit. cum cutem 
haesisse yideris, curabis reticulatim dorsum urere. usta 
curabis, sicut s. s. est. sana yulnera ustionis curata ma- 
lagma caustica in dorso ponere oportet. sanum fiet. 

Ti XXXix Si quod iumentum spinam fregerit, sic in- 712 

lotelligis. haec ratio habebit quidem errorem, nec facile 
intelligitur haec curatio. sic tamen eum intelligis. incer- 
tns ambulat nec spinam reddere potest nec corpus recipiet. 
similiter ambulare intelliges, si qua lumbos tnilserit. cu- 
rationem non facile recipiet, nisi contunderit aut vulserit. 

15 sic curabis, sicu^ renum et lumborum dolorem, quem- 
admodum infra scriptum est. sanum fiet. 

XC De renibus et posterioribus partibus. si cui iil- 718 
mento renes ceciderint aut lumbi condoluerint. fiunt 
antem haec causae aut in conamento aut a viae ductio- 

2onem, aliquo saltu aut si plagis nimiis lumbi contusionem 
passi fuerint. intelligere debes, unde factum sit. si renes 
in causa erunt, maxime ambulans sentiet dolorem, et febris 
lenta erit. tractatw hae onmes causae GOimmmiier intelli- 
guntur. quas de plagis habebit, maxime in corio summo sen- 

25 tient. sed quorum lumbi convulserint, posterioribus summis 
ambulabit et capita ungularum trita habebit et cersonius 
ambulat et cruraque tumebunt et testicli, et quando 
renes validius vulsisse videtur, ab urina plus intelligi 
potest. sic curabis. sanguinem a visceribus aut de 714 

M cauda mittere curabis. ipsum sanguinem excipies et 
unctioni commisces et vervenis fovebis et in machinam 
statuere curabis. hac uwctione uteris: sulfore, nitrio, fecla, 

7 8 dlterum addidi \ sane: quod tuetur B (^freilich^) H 11 in- 
Bertns || 13 mulserit || 16 si cui: corr. J? || 17 cf, supra 466; Veg. 
V4, 2^19 ut \ sq. ductione mali quo || 20 nimis || 23 tractatus | 
communiter B : coit' sic || 24 quam || 26 ambulavit | cersonius: 
cemulag j? || 27 quae | testiclis || 32 uctione 



224 MULOMEDICINA CHIEONIS 716—717 

adarce, castoreo, bacca lauri, thuris polline, haec onmia 
tusa et crebellata ex aceto et oleo cum sanguine com- 
mixta. post fomenta hanc nnctionem renes perunges. cma 
recte ambulare videris, causticum inpones. sin autem 
sanus non fuerit, renes cauteriis ures reticulatim. sic 5 
curabis usta, sicut s. s. est. haec curationes similes sniit 
superioribus curis. 

715 XGI Si renibus vulsis faerit, haec signa erunt. cum 
ambulant, pedes posteriores trahat. ut intelligas, iabe 
eum procurrere, et subito flecti si non potuerit in am-io 
bulandum, sic eum intelliges. sin autem renum dolore 
premi coeperit, signa erunt ha^c. posteriores partes tabi- 
dae flunt et ilia dura et contracta, ungulas inflexas gerit. 

145 'b cum incipiet currare, caudam reiciet | et mittet crassas et 
pituitosas. et ex [ajquacunque parte renes laborant, eiasi5 
partis Y&nae contrahunt. lumbi si de loco exierint, deicito 
equum et ligato priores pedes, et ferro articulum in locam, 
ubi consistit, urito. 

716 XCn Si lumbi eius laborabunt, lumbis et gambis 
contractus erit, et macer flet destillescendo, quia posteriores 20 
eum non consecuntur. et cum se proiecerit, vix se contra 
erigere potest et tensam spinam habebit, velut roborosos, 
cui renes doluerint. et potionem dabis huic aptissimis 
rebus confectam sine vino et aceto. flunt ex ustwra et 
coriaginosi facile, si negligentius curentur. 25 

717 XCni Si quod iumentum caudam parietibus fricat et 
exulcerat se, sic curato. in ipsum rapum caudae invenies 
pilos, quorum extremas partes in ipso rapo plus demer- 
serint. hi sunt, qui videntur creare pispisam, qui pilupia 
appellantur. eos pilos bersellis repurgabis, ne qua i-adixso 
remaneat. et loteo caldo et sale totam caudam delavabis. 
et hoc medicamentum, unde pilos vulsisti, imponis. lasar 
et acetum commixtum ea loca perunges. et ante tamen 

8 sttpra 479 || 10 procurare || 14 curare || 16 partes yere: 
corr. B || 23 aptissimis in marg.: addissimis (t. e. caldissiniis) 
in contextu 11 24 exusta uri 11 26 infra 792 || 30 bersellis = vol- 
sellis 



MULOMEDICmA CHIRONIS 718—722 225 

peranges nitro, et aceto locum elutriare. hoc uteris, us- 718 
que dum caudam non fricet. similia signa adferet et hic, 
qui in longaone oosses^ id est vermes rubros et rotundos ha- 
buerit. similiter hic lumbos et anum parietibus fticat. eas- 
5 dem cosses . . de ano mano uncta vel de interiore parte lon- 
gaonis, statim desinet caudam et lumbos parietibus adMcare. 

XOIY Si quod iumentum nimis mobilem caudam ha- 719 
buerit, sic emendabis. media cauda parte superiorem 
verteblam incidito usque ad mediam commissuram. ne 
10 praecidas. vulnus curato. diebus his autem utitur cau- 
dam stahilem et non erit tam mobiLe. idem facies equo 
castrensi. sunt autem, qui aut mobiles caudas aut pravas 
ferunt. hi autem in castris repro&antur. 

XCY Extalis si elapsus fuerit, sic curabis. solet 720 
15 maxime pullis ex cursu vel ex perfrictione aut ex via 
aliqua contingere. sic curato. circumcides, quod super 
aridum fuerit, et vide, ne intestinum laedas. cibum dato 
panem et ficum. potionem dato farinam triticiam et 
fenum tenerum. ipsum anum vino foveto et oblini me- 
20 dicamento traumatico, usque dum sanus £at. 

XCVI Si quod iumentum extaHs elapsum fuerit, sic 721 
curabis. ne ferro tangas. [primum] | primum calda fovebis, 145^ a 
deinde stercora de ano exhaurebis et hoc medicamentum 
impones: feclam Spanam, auripigmentum , calcis vivae, 
S5 castoreum, in uno tusa et crebellata, et ad eum extalem 
pannum alligabis. hoc facies, usque quo carnes de eo 
putres cadant. saniun fiet. 

XCVn Si cui iumento fici nati fuerint super extalem 722 
vel in verginalem, hoc sic curato. lino alligato, quod 
50 extra faerat, et cauterio calido praecidito. curato sicut 



3 coxas II 5 coxas | supple prome { mano {i. e. manu) scripsi : 
in ano | uncte || 7 Pelag. 292 \ caudam suppl. Pel. \\ 9 verteblam: 
ad vertebram Pel. || 10 curato diebus III; stauilem (= stabilem) 
utetur caudam ^ || 11 stabilem atque erectam add. Pel. \\ 12 ca- 
Btensi II 13 reprobrantur || 14 supra 476 \\ 15 perfectione || 16 sq. 
Buperari dum || 19 anum scripsi: manu in 

Malomed. Ghir., ed. Oder. 15 



/ 



226 MULOMEDICINA CHIRONIS 723—726 

omnia yalnera sine cauterio aut ferro. yolneris cansticum cm- 
dum super ipsos impone vel asceroticum. cum ceciderit, aceto 
et oleo exaniabis, deinde traumatico curabis. sanum fiei 
728 XOVin Si quod iumentum fistnlam habuerit yel iuxta 
anum, sic curato. specillujn coicies in fistulam, spongiolam 5 
alligabis, sed in aceto intingues. simul bene dilueris, tonc 
ex aqua layato spongia et exiccato yulnus aqua berbenada 
omne genus: laurum, mirtam, cupressum, lentiscum, ros- 
marinum. tertio quoque die foyebis ita. sic eum curabis, 
usque dum sanum fiat. si sanum non faerit, tunc col- lo 
lirium fistulare subicies. quarto die solyis. cum fistola 
ceciderit, traumatico curabis. sanum fiet. 

724 IC Testiculorum dolor si faerit, signa erunt haec. 
incedere non poterit nec cubare cruribus nec isdem insur- 
gere. debebis ergo sic curare. concalfactionibus foyere, i5 
aridis paZ^is uti et rebus ad urinam facientibus inrigare, 
cataplasmatibus foyere, et nasturcium cum yino tritt^m in 
lineo panno in altitudinem renum imponere, incidere et 
extantes yenas. quod si sanum non faerit. . .facere eum 
oportet. . .foyebis bis diei. sanum fiet. sa 

725 C Testiculi si dolebunt et turgebunt, sic curabis. 
potio, quae ordeo fieri solet, [et] inde crassum sumito, 
inde bis die oblinito mane et yespere. id medicamentum 
praeyalidum est, optimum erit. alio modo sic facies. 
felle canino tes^es tumidos sublinito. 85 

726 CI Si quod iumentum castrare yoles, sic obseryabis. 
mense Maio yento aquilone deponito quadripedem et resu- 
pinato iumentum et testiculos ei alligato, ne refugiant. 
dein ita [dejprendito ferrum acutum, quam saeyissime 
cutem eius incides. qua testiculi inciderint, incipe radere so 



1 ferre yolueris || 2 asteroticum | cum mpplevi 5 specilla | 
6 intigues || 7 layata || 13 sypra 484 \\ 14 bisdem || 16 pabnlis 
8u^a: puris || 17 trito || 18 linito pannum supra | renum im- 
ponito et sanguinem emittere de yisceribus suppl. supra || 
19 urito eum Btellis in testibus et curato, quomodo oportei; 
ustionem curare supph supra || 21 supra 485 \\ 25 testumidos 
26 cf. supra 683 \\ 27 disponito || 29 de in sita 



> 



MULOMEDICINA CHIRONIS 727—731 227 

tanc ita, ut radices tollas, et alterum testiculmn idem 
facies. deinde miscebis salem et cinerem et in yino 
facies et ex eo in folliculo mittes. hoc facies et fasciabis 
imnentum. sub vespere lavabis plagam, | ne tumor inse- 146^b 

5 quatur aut sanguis manet. postridie relaxabis . iterum. 727 
si videris sanguinem non emanare, solvito eum et picem 
liquidam sumito et cum oleo conunisceto et in eam plagam 
coicito etsuper renes saturato oleo et pice liquida, et 
perura^ persaepius pilum et nares. noli pati iumentum 

10 multum ambulare, donec sanum fiat. et caZie^um eum 
habere toto corpore, et vino et thuris polline perungito. 
ne adeo dirigescat, sago eum operito, usque dum sa- 
num fiat. 

Cn Si cui iumento ramex nata faerit, sic curabis. 728 

15 huius prendito folliculum, qualem in sarcinam inclinata 
est, et premito et addito fibulam, religa bene et madida 
aceto et nitro et ibiscos uteiis, fibulam addito, aqua 
frigida vulnus et flemina curato, et medicamento subligato 
ipsum locum, donec sanum flat. 

to Cin Si cui iumento fluxum sanguinis s^atuere voles, 729 
hoc medicamento uteris: ammoniaci gutta pondo 5, porri 
sectivi . . . sic cum ciatis VI in uno commiscebis. 

GIV Si quod iumentum veretrum submiserit et aliqua 780 
in eo percussus faerit, scias eum revocare non posse. 

S5 sic curato. primo calda t;ervenacia foveto^ deinde oleo 
in sole calfactum fovebis, sequenti acopo veretrum subiges 
et lanis obvolves et superfasciabis. curabis tamen, ne 
pendeat: ad ventrem substringes. septimo quoque die 
calda vervenacia bene /btum veretrum [ipse], in folliculum 

30 ipsum veretrum subicies, et contra eum spongiolam cal- 
dam religa sic, ne procidere possit. si sanum non faerit 781 
et propendens veretrum habebit, sic curabis. depones 

5 maneat | post pridie || 8 ut pemrat || 10 additum 
16 qualem: qua flemine Barcina B \\ 16 madido || 17 ciberis 
20 scatuere || 22 in vino? || 25 feruenaciam || 26 sequentia copo 
27 tramen? || 29 totum | ipse: ibis B \ felliculum || 31 mpra 680 
32 perpendens 

16* 



228 MULOMEDICINA CHIRONIS 782—784 

iumentmn et eum yeretram prope folliculum lino ligabis 
yalido, deinde ferramento praecides et cauterio candenti 
praecisuram adures. ideo autem lino antecessus alligas, 
ne praecisus intus refiigiat et yenae sanguinis fiuxniu 
praecludere non possis. sic tamen obseryabis, ne eum 5 
foramen, qua urina emanare consueyit, aduras. post 
ustionem axungia yel butiro locum perfricabis. sanxmi fiet. 

782 CV De suffusione et crethiatione. quid est crethiatio 
yel sufiusio? repentina corruptio sanguinis pedibus con- 
fusa, quae fit ex epifora nimia corporis, ex cruditate lo 
praesentis cibi yel ex itineris conca^factione et praesentis 
potum. hac ratione intemperantia corporis per cruditatem 
146'a feryori suo ampliatur ad impetum | sanguinis per liquo- 
rem. unde tenduntur yenae, quae sunt in praecordiis 
positae [et] totius corporis matrices, a corde descendentes i5 
in pedibus, a quo loco commeatur sanguis per totum cor- 

788 pus. ardori nimio cordis ex rebus s. s. liquor sanguinis 
in impetum corporis per potum frigida percussus yel qno 
a^enatus decurrit in inferiores partes pedum. maxime in 
prioribus alienat has partes ungularum, quae sunt per se- 20 
parationem corporis coniunctae. ibi yenae omnes in un- 
gulas descendentes finitiones habent. ex qua deriyatione 
yenarum corporis sanguinis ungulae aliena^e tenduntur, 
neryi in pedibus stupescunt, musculi febribus spasmantor 
et fit inmiobilis. quem si in eundem impetum iam inss 
itinere cogas ambulare, omnis coniunctio ungularom 

784 separata decadit et excaliglat. cui si non celeriter san- 
guis de coronis laxatur, inter ungulam et malum blateiat 
alienatus sanguis et facit non minorem podagricum. unde 
trayertuntur ungulae et crescunt. ex quo ardore con-se 
cludunt et constringunt malos. ex quo punctionem et 



3 antecesBUB = in antecessum || 8 tethiacione | ethithiacio 
11 conadfactione || 18 ampliatam || 15 posita || 18 quo=:quoqno 
sq, quo abenatus: coadunatus B \\ 20 alienatas || 23 alienaej 
27 i, e. excaligulat == excalceat |{ 28 malum: mallonem (Ch 
sv^a lll)'i ii.ccXUv B talum? || 29 minorem » minus? minore 
noxa B || 31 talos? cf. ad l 28 



MULOMEDICINA CHIRONIS 736—737 229 

dolorem interius semper praestant. unde et fgrados in 
ipsis nngnlis demonstrant. ex quo intellignntur extmsi- 
ciae ungulae esse. qui dicuntur cretici ab ordeo, quod 
videatur a cruditate ordei id yitium plerisque accedere. 

5 sufEusio autem dicitur, quae a potu contingit, quae multo 
levior est cretiatio. quare necesse [est] habebimus in om- 
nibus propter id vitium, ne contingat, hoc observare: 786 
ordeum novum ne dederimus nisi maceratum mero vel 
posca vel aqua, ut infnngatur virus noyitatis, viriosa 

10 enim res est. multo tamen vinosius in eandem causam 
concitandam invenitur triticum et farinam conspar^am. 
qxLanto plus quisque ediderit, tanto periculosius et gra- 
vius suffundet. curabis autem calidum ab itinere non 
adaquare nec cibaria adligare, sed si festinantia exigit, 

15 paleam offerre, donec se corpus componat. propter quod 786 
deambulationem diutius facere oportet, donec totius san- 
gninis fervor et follicatio corporis se temperet. et tunc 
securiter cibaria vel potu offerre debemus, vel nunc ante 
advenienti natotionem frigida aequo modo vel fomentum 

90 praestare , quae res vel maxime aestuabundis corporibus 
necessaria est, aestate magis propter stegnosin corporis. ad- 
venienti ab itinera merum dare oportet propter fatigationem 
inanitatis et nervorum laborem. nervi enim mero accepto 
gandent et fortiores fiunt. sed febricitanti hoc facere 

25 non oportet. gravat enim corpus et calore concitat. 787 
quibus necesse erit sic plurime subvenire posca non acra 
et pulegio, | tardius et nares fovere. quae res valde 146'^ 
refrigerat et impetum febris et pulmonem sedat et reficiat 
corpus. haec omnia s. s. contemnere pote^, si prima 

80 oetate iumentnm consueveris omnia contraria facere. quam 
rem plurime salubrem militares equi propter expediiione 



1 ragadios B \\6 creciatico quae || 9 virtus || 10 utiliosius | 
11 conspartam || 14 adligare »= adlegare || 17 follicio || 19 natio- 
nem | 20 abstu habundis || 21 stegnos in: — otiyvmaiv || 22 mer- 
dare || 26 si: si plurime *as ubi plurimum B || 27 tardinm sed || 
29 potest II 30 aetate B: et ante || 31 militari sequi | ex pri- 
cione 



230. MULOMEDICINA CHIEONIS 788—740 

consaescere debent. qni tamen si in suffaaionem inciderint 
vel cretiayerint, sic curantnr recenti. primo die vel 2*^ 
sanguis de coronis detractos, sezto die hac re sanmn fiet, 
si frigida fomentetnr aestate, tamen hibemo calda. 

788 quem abstinere oportet ab ordeo et a potu, cui exigmun 5 
utrumque dabimus. et in auram maneat aestate. tonc 
enim venae constringnnt et rursum liquor sanguinis ca- 
loris beneficio in pedibus se derivai et sanum factam 
paulatim per plures dies ad iter redeat pristinum. escae 
modum revocabimus quarto die vel V. si suJBPusio tardius lo 
ex s. s. cura sanatur, hi sunt, quibus post sanguinis de- 
tractionem in ungulis fomentum fervens forfures vel ordei 
imponitur, ut iUa pars sanguinis corrupta per glaciem, 
in ungula ezclusa quae permanserat, calore nimio disso- 
luta, ab ungulis exclusa, per yenas digeratur. ita enimis 

789 sanum fieri potest. si qui ex hac cura [et] diligentius s. s. 
sani fieri non potuerint, semissare eos oportet, sicut iam 
notum est aput omnes veterinarios. melius autem* nimis 
cretiaticos curabimus, si stremmam totam calliciem de 
ungulis toUamus. ita non iam blateiat sanguis ex omnibusso 
venis in pedibus, quae sunt solutae, et ungulae circuitos, 
quae constrinxerat, laxatur. sic ad sanitatem perveniuni 
omnia sic autem vulnera semissationi^m et stremmae curan- 
tur aceto et oleo et medicament^, quae iam apud om- 

740 nes nota sunt. quare autem cretiatici interdum frigidass 
. . . foventur temporibus, scire oportet. cretiaticos autem 
hibemo ideo calda fovemus et in fomentum ungulas mitti- 
mus propter stricturam et stuporem nervorum et gladem 
sanguinis solvendana. quotiens enim venae caldae locis snis 
nervis temperamentum ministrant, tunc et ipsos nervos mol- ^ 
liores praestant. propter hoc et aestate fervor sanguinis et 
146^a solutio nervorum frigida fotus refrigerio constringitur. 



1 fusionem || 6 exigum || 10 revocavimus |j 13 imponiter 
18 8^. cretiaticos nimis: trcmsposui \\ 20 non lam jB: omnia 
23 81 I semissationem { streme || 24 medicamentum || 26 suppUo 
interdum calda ] ^variis^ aut <pro> temporibus B || 32 suibscr. 
ExpUcit liber Septimus 



N 



I 



MULOMEDICINA CHIRONIS 741—742 231 

LIBEB VIIL 

1 de diligentia equonim 741 

2 de concipientibus 

3 dentitio prima 
5 4 asini conceptus 

5 de geminis 
5a de cura 

6 equarum partus 

7 de abortu 
10 8 de clauco 

9 de Miexopodes 

10 de Parthos 

11 deest 

12 de concipientibus 
15 13 scientes partum 

14 de praegnantibus 

15 de partu 

16 de abortu 

17 si mortuum feret 
20 18 de mictione 

19 si parere non potuerit 

20 de expurgatione 

21 si exilierit 

22 de expurgatione 

25 23 si concipere non potuerit 

24 de pullo mortuo 742 

25 si parere non potuerit 

26 de verginali 

27 de praegnantibus 

30 28 si volueris praegnantem fieri 

29 si non potuerit 

30 in verginale vulnus 

31 si prurire coeperit 

32 vermes in verginalem 



11 etheros || 33 conceperit: corr, infra 



232 MULOMEDICINA CHIRONIS 748—746 

33 si yolueris praegnantem fieri 

34 si eicere volueris 

35 si strophmn tenuerit 

36 de secnndis 

37 de ptirgatione s 

38 de vnlva 

39 de pnrgatione 

40 nt supra. 

748 I Labore et diligentia tam equarum quam equorum 
et omnium iumentorum nationes et genus magis quadriga- lo 
riorum ostendere volui. propter quod multis auctoribos 
inspectis et quae ad equomm gonus pertinuit secretis 
146^ b singulorum sensus et | motus animae in unum contali 
et ex his epit()ma feci et omnia, quae dispcrsa faerant 
in ei^, naturali ingenio plenius per hunc librum docni, i5 
ne quo errore pastor generis equini decipi possit. nunc 
genera partus et vices mensium et genus, ne facile inpo- 
nes aut ne tricare velis, rationem dicere oportet. niliil 
enim vacuum esse . . . scias. 

744 n Initium partus primum concipientibus, et qualemso 
aetatem ut applices, ventrem ut ferat, et quale sexu ut 
imponas, et quo tempore. bimam aut trimam in equam 
impone, equo autem trimo vel magis quadrimo. hic eqaus 
usque in annos XY idoneus in admissuram erit, potest et 
usque in XX. sed post annos XV non tam optime generat 25 
sed ante mensem, ut concipiat, ea equa saginanda erit per 
dies XXX. caliacienti tamen nunquam imposueris. 

746 ni Dentitio prima totum corpus commovet fervorque 
in artus calore subito sanguinis conmiotus toto corpore 
excitat venas et tumescet matrix. tunc vulva nihil con-so 
tinet, quoniam in fervore est, nihil capiet, proiciet magis. 
simul quinquennis cum facta fuerit, licet equo inponas 



14 epithima { disperso || 15 eo || 16 possint || 18 netricare 
22 cf. Colwm. VI 28 \ trimatum | equa || 23 hiis || 29 caloris 
32 similiter quiquennis 



MULOMEDICINA CHIRONIS 746—749 233 

aut asino si yolaeris, continere poterit, pariet. sed quare ex 
equo primum ut imponas yolo? si ex equo imposueris, 
mensibus X partum feret, ex asino autem mensibus XII. 
initio Yulva primo tenera • est et brevis. primum autem 
5 [si] ex equo si imposueris, non magis sanguis equi fati- 
gare potest matricem, quoniam X mensibus in yentrem 
feret, a primo tempore conceptus non fatigat yulvam. 

IV Nam asini conceptus magno labore mensibus XII 746 
portatur. et incipiet a primo fatigata nunquam bene 

10 generare et citius senescit et gracilis fiet et incipiet 
difficiliter concipere. quidquid generaverit, turpissima 
semper et angulosa et inaequalibus dentibus minus va- 
lentia, et ipsa nec plures pariet. 

V Equa geminos si primo partu exposuerit, similiter 747 
15 senescunt, similis partus dabunt: erunt aequales, ambulare 

inutiles. nec separari bis vitia nec tolli scias, nisi per- 
miseris, ut vacet longo tempore et adhibeatur huic summae 
coratioms ordo. primum fomentum renibus apponito, 
quoniam hoc tenentur yulvae et yesicae yenulae. et 

2ohoc fomentum sic facito. sumito salis semodium et 
fricito et in sacco mittito et super lumbos leyiter ap- 
ponito 9nanumqu6 subtus mittito et calorem sufferto. ita 
poterit sustinere. | 147'a 

Va Et hanc utilem curam facies. ficum battitum 5 m, 748 

25 huic admiscito magma croci 5 et temperato yino austero 
et in naturalia loca exprimito yel apponito. cibariam 
dabis hanc per dies XXX. eryum commixtum, columbi- 
num. stercus aequa mensura mixtum, per dies singulos 
sextarios singulos in cibaria dabis. haec si curayeris 

• 80 facere, semper optime yalebit et partus dabit. 

VI Equarum partus et fetus disponere sic obseryato, 749 
et nunquam te fallis. genus sic coniungere oportet. 



1 asina | continere ^poterit^ B: contendere || 6 in addidi 
11 tarpissimam || 14 si addidi || 15 equales || 17 ut supplevi 
19 yel nuUae || 21 mittitur || 22 anum quae: corr. B || 24 batti 
tum = battutum || 27 columbinorum || 29 curaberis 



234 MULOMEDICINA CHIEONIS 760—762 

aurigam vetuliun in eqna iuyene, aut Yetola etan equa est, 
aurigam iuvenem imponito. 

750 Vn De equarum abortus et mixtiones naturaliter 
quemadmodum debeant facere, et quando, quod appel- 
latur graece ochiai, necesse erit scire te et hoc. quiciui- s 
que equus habuerit in oculum album, quod non erit plaga 
factum, sed naturaliter claucus, eomm admissura non 
erit utilis. sed iterum^ cnm maturum fuerit, ad consuetu- 
dinem revertetur. ex eo autem si [ex] equa nata fuerit, 
ea id vitium non habebit, propter quod annotinam por- lo 
gationem habet. sed quod ex ea equa natum fuerit, id 

751 caecum erit aut fi.et. quodquod enim ex semine languido 
concepti erunt, necesse habent quoniam ad naturam pa- 
temam seminis reverti... hi quidem nec admittere debent, 
qui uno testiculo erunt. plerumque enim sine semine sint, i5 
et si contingit eis seminare, similes sibi creant. quodquod 
enim similia eis qui habent yitia, admittunt seminare, 
ipsi se decipiunt. necesse habebit eum ad vitiiun patemum 
seminis reverti. nam hi, qui in his seminant, qui unum 

752 testiculum habent... quorum praependebit, naturale Yitiumgo 
appellant . . qui erunt semper inutiles. oportet enim sine 
yitio esse eum, quicunque ad seminandum mittitur equus. 



1 iuYenem | yetulam eque est || 3 sq, H 53,23 i7\xo^vtoi 
i% rlvoiv dst nal notau&v xb 6%bIov noiBCaO^aiy &vay%alov 
sldivai as nal xo^o' x&v ixovxoav iv xm dgaxtTi^ Xevnat^ ti 
oi)x 'bnb nXriyfjg ^^^* ^^ ''^^^ a{)XOfidxov^ xovtojv o{> dst tu 
dxBta Xaii§dvsLv. Stpoyovrid^hv yccQ xal iWbv slg x^v ai)ti\v 
JlXi%iav nriQOijxaL mgavxoag. x^ dh i% xov xoiovxov Innddi ysvo- 
(livjj o{f yivsxai xovxo Suc xb %xsiv airz^v ivtavauxlav wH^ciq- 
aiv. x& S\ hn aijxijg ysvvrfiivxi &qqsvi mgavxoag avfL§ricstai. 
oaoi Si siai 8va%axdQXiaxoi iv x^ inifidasi rt.al vmx^^^^^i 
&no7iQixiov 'Kal xovxovg, TJaaovag 6vxag iv roo ^Qyqt. ital tovg 
pLOvdQXBtg 81 oi) 8st naQaXafipdvsiv dydvovg Svxag tiatu tb 
nXstaxov ^ Sfiotov ysvv&vxag. xal Saot dl xaro; x&v SidvfKOV 
•KQtaaovg ^xovatv, ot Xiyovxat Y.Qtaao7Ldpa)vsg , &d'sxoi slat. 9il 
yccQ xbv dx^vxiiv &QXtov slvat nsxoiQtafiivov navxbg aitlov. \ 
7 clayeus || 8 seditur | 10 et | annoticia nam || 13 quoniam: 
quondam B i| 20 sq. nam hi, quorum praependebit natura, quale 
vitium appellant (^nQtaabvy, erant semper inutiles B 



MULOMEDICINA CHIRONIS 763-766 235 

VUl Nam et hoc docere oportet. quodcunque iumen- 768 
tum unum oculum claucum habent et alterum limpidum, 
scito eos non de ambobus oculis videre. pX] Quemad- 
modum hi qui altema genua habent, qui appeUantur 
5 graece /^terosceles, item qui altemos j9edes habent, qui ap- 
pellantur graece ^et^ropodes, hi enim non possunt rectam 
ambulationem facere nec cursum, itaqae et subinde deficiunt: 
simillter et hic non potest de utrisque oculis videre, qui 
altemos ociilos habent, relinquitur enim subinde a pu- 

10 pilla. qui etiam simt dolosi et subinde exjpayescit propter 147 'b 
id yitium, quia non idem vident. nec hi admittendi non 
erunt ad anmiissuram. [X] Part^ quidem ^os, qui ea vitia 754 
liabent, [et] exi^imant esse generosos, quia videntur aput 
eos priores nati esse. quodquod autem excelsi eqm et 

15 formosi natura videntur esse, et hi videntur ibi primum 
nati esse, propter quod et antiqui eim regionis ipsos equos 
Partos appellabant. [XI] Doceo autem et hoc. quodquod 755 
iumentorum pravas facies afferunt aut ipsa orificia aut si 
qui super oculos aliquam pravitatem habent, isti plerum- 

20 que naturaliter diutumo in yita morantur. 

Xn Et de hoc quidem scribere oportuit fieri ad Sar- 756 



1 sq. H 53, 5 sq. oi icsQdqtd^ccXfioi t&v titittav oi xh aiycb 
pHjciyvai tots dm&alfiolg. Zvtcsq yag x6nov 6 kxsQOimsliig xal 
6 hesg&novg anaist %al Xsinsxai xm nsQvndxm, ovxto %al ovxoi 
xm 6qccxi%^. slel $1 xal jeovriQol xal inxorniivoi 9icc x^v kxs- 
QOtp^aXidav. naQaXafipdvovct dh a{>xoi)g IldQd^OL &g sisysvsttxd- 
xovg. donoHai (9o%st trad.) dl naQ' insLvoig itQ&xoig ysysvfjc^^ai. 
%al 0601 Sl noi%LXoi xA %Qii>pLaxL {legitne Chiron iy^Xol x& ai>- 
fMXT»?) sUt, xal ovxQi Sono^ci naQ' i%sLvovg nQiaxoig ysyovivai. 
Stb %al ol icQ%aloi IldQd^ovg aireohg d}v6iiaaav. tabi Sh xal 
xovxo Zxi x&v innmv ol ieXtp6Qvy%oi xcxl dX(ponQ6a<anoi xal nsQl 
xohg 6fp^aXyLohg (jkXqiO^gy §%ovxsg, ovxol &nb xfjg ysviasoag slg 
xbv %axay7iQaa(ibv noXv^Qovi&vsQoL siaiv. || 6 etheros celesitem | 
sedes || 6 et hepodus || 7 cursunt quae || 8 que || 10 etiam Bi 
enim || 12 partem quidem os quieta || 18 extimantes se || 14 qui: 
corr. B || 16 antiqui ^eius^ scripsi: aliquis || 21 sq. Mill. p. 81 
(pXB' slSivai as ^iXm yLvsa&ai, naQcc £aQiidxaig (naQfidxaig 
coa.) ivLovg xal avii§aLvstv &nb xijg ysvvijasayg slg xohg l8' 
Itfjvag naQayivoiLivTiv xi^v Inndda (tnnLSa trad.) %Lvriaiv §%siv 



236 MULOMEDICINA CHIRONIS 767—759 

matas naturaliter, equa cum facta fiierit mensum Xiill, 
naturalem purgationem eis contingere et statim desiderare 
mixtionem masculi. quae cum tetigerit masculum, statim 
praegnantes fiunt. similiter XTTTT mensibus fetum ferunt 
et cum pariunt, dolores ingentes patiuntur usque eo, ut 5 
clamores ingentes faciant. et cum pepererint et viderint, 
quod ex eis natum est, timent et fuginnt. propter hoc 
induntur loco tenebroso et fetum eorum udabis loteo 
matemo et sic eis offeres. quae cum id viderint, appe- 
tunt et amant. dicitur autem et hoc observandum esse:io 

757 [Xlll] Quaecunque praegnans est equa et uber dimiserit ad 
e^exteriorem partem [vidi], masculum parituram intelligo. sed 
si sinisteriorem parte uber dimiserit, feminam parituram scies. 

758 [XIY] Hoc autem intelligere debes, ut si casus equa dum 
ambulat, aliquo loco super herbam mixerit, oportebit eizm i5 
locum observare usque in altero die. et si loteum eius 
siccum inveneris, scias eam praegnantem esse. nam cum 
abortum facit, ibi [ei] eius signum abortus ex sporcitie 
invenies. 

759 XV Equa pariet post conceptionem post menses XI 20 



Ti}ff %atcc (pvaiv tioid^dQascag xal nQOslsa^oct xbv &QQSva %al avX- 
Xaiipdvsiv xal yivoq>OQsZv tbv taov ratg &XXaLg %q6vov %al ttQ- 
oyovslv. rL%tovaav 6h n6vovg §x^iv iisydlovg, &ars iiQavyccs 
&7iorsXslv xttl pLvyfi^ovg (wyfiovg trad.). nvi/jaaaa Sh %al Q^saaa- 
piivTi rhv vsoyvbv (ps6ysi &it aiytov xal q>opslrai nQogsXQ^siv. 
avpiXslovatv oiv aifrijv sl^g ri nsQiq>QayfLa nal nQogtpiQovffiv 
aiirb %a&aQiaavrsg xal sl^' o^rmg nsl&srat rir&svsiv xal ts- 
Xsio^v. Xsysrai, ds xal roHro naQarsrriQija&ai avrotgj Ztav im- 
ti^fj ij tnjtog xal tb oi^aQ TtQOxaXaarj ii&XXov ix toi) de|tov 
liiQOvg xal ti^v ^ijX?]!/, &qqsv ait jj ylvsaO^ai' iav 8h rb si>&vv' 
ILOv, d"f]h) yivsaO^ai. dxsvoiisvri dh ij fnnog Zrav oi^Qff^a^ i^l 
fiordvrig riv6g, naQarriQoiiai rbv r6nov ari(isiov(isvoi , %al tf 
inavQiov i&v svQoiaiv i^riQa(msvriv {s^Qaai iis^riQait,itivriv cod.) 
tijv §otdvriv, avvsiXr\q>ivai Xiyovaiv aiti/jv. Ztav dh yivrntoU' 
miiotOTiilaai {oliiiotsiifjaai cod.) tijv ihtnov xal intQ&aai, xaixijv 
l^Xfov (sc. 6 t6nog) o^ QaSiov nsQiyivstai || 3 qui || 6 peperint 
11 quodcunque || 12 exteriorem || 13 si addtdi || 18 et | 
20 Mill p. 93x1^^' tnnog tintsi &nb tijg avXXi^stog iv fMl<^i 
la' {i cod.) xal ii(iiQaig i\ iav Si nots avit^^j td^i^ov Hvfjoai' 
(lijvag ^x^vaiv &' xal ijitiQag x', &vatQitpsrai rb roiovto xai 



MULOMEDICINA CHIRONIS 760—762 237 

et dies X. quod si contegerit, nt [si] celerius pariat, 
habebit pullos post menses IX et dies XX. quod ex ea natum 
est, diligenter nutriri oportebit. secernes de grege, idem 
facies et si femina fuerit. non enim erit diutumae vitae. 

5 XVI Necessarium autem debeam et hoc scribere, in- 760 
waturos abortus. saepissime enim non erit equae utilem 
perferre fetum, si ex malo genere conceperit. quam opor- 
tebit fatigationibus | fatigatam ... ex ea expellere fetum. 147^a 
XV 11] Oportebit autem verginalem eius manu tractare et 761 

10 [si] ipsam vulvam. et si pullus se offeret ... et potueris 
eius orificium prendere, et suffocabis et ipsum caput manu 
confricabis. quod si tenerum fuerit, ipsum pullamen ex- 
pellere oportebit. medicamento hoc sumes: taedam pi^guem, 
quam facies minutam valde, et adicies ei vini cotulas VllL 

15 dulcis et exfervefacies, donec ad tertias decoquatur. et ex 

hoc suffundes diebus tribus et facias, ut currat non qua- 

drupes, et ne si intumetur. dicitur autem et herbam 

briom'ae radicem contritam . . ex vino ei similiter suffundes. 

XVin Et si quando contigerit equa difficiliter posse 762 

so meiare, adiunges ei equum salacem et propter eum. quae 
dum conatur cum eo natura miscere, continuo meiet. haec 
est demonstratio eorum morborum et curatio. 



tsXsLOvtaL. ScTCOTLQVvovaL dh cti)tbv icnh tfjs ^y^Xrig, yial iccv 

d^i^Xsia yiv7\tai, •jtoLOvei XsLitoxQOva. cf. H 58, 8 {Hieroclis) \\ 

1 vel II 2 post add. J? || 3 si cemes || 5 H 57, 4 xQf^^i-lJ^ov 

sidivai cs xkg t&v iii§Qva)v SLaq^&OQdg. itoXXd%Lg yaQ oi) Xvol- 

tsXst SLSvsynstv triv LTtTCov, iav yiatioysvhg d^stov inL§^, ij nQbg 

&y&vd XLva yviiva^ovtcov inL&v ai)trjv xvijffiy. Sst ds Ttata tov 

ttldoLOv ivQ^stvaL t^v %fir^a xal itaQStvaL slg trjv fitjrpav. Tial 

iav iihv di} XdoLOv tj tb ncoXiov, XaB6(isvov tov atd^atog dno' 

nvL^aL xal tijv ^stpaXiiv iv&Xitj^aL. sav Ss anaXbv ^ tb d^ivstov, 

^LanviaaL aiytd. (paQ^LdTico dh $La(p&siQStaL ovtoag' XaBovta do^da 

ag TtLOtdtrjv TtOLi^aaL Xsnta oag (idXLata xal imxiaL olvov yXvniog 

TLOtvXag r\ x«l dva^saaL, &ats tb tQitov &q)Sil)ri&f]vaL, xal tovto 

iyXViiariSsLV icp' i]{LSQaLg tQLal SLaLQOvvta, xal tQOxa^ita) iiri 

avvxovmg. XiystaL dh xal ^QVcoviag tag Qi^ag tQtipaL iv olvcp 

xal tb ai)tb noLStv \ innaturos |{ 8 fatigatum || 11 sufiricabi»: 

corr. jB II 13 piguem || 17 intumetur = tumet? ne stimuletur 

B II 18 supple prodesse || 19 supra p. 150, 27 || 20 propter enm: 

protervum M 



238 MULOMEDICINA CHIRONIS 763—766 

XIX Equa parere si non potuerit, nares ei compri- 
mito sic, ne suffoces, et pariet. 
768 XX Equa si mortuum eicere non potuerit, feniculum 
manipulum decoquito in aqua eminam et oleo -SS- m, 
haec suffundito per os. ita celerius eiciet reliquas et 5 
secundas. 

XXI Equa loca si exierint, fossam facito et caput 
ei statuito, lumbos extolle quam altissime et manum 
siccam in verginali obicies. nam si quid unctis tetigeris, 
propter laxitudinem loco manere non potest. lo 

764 XXn Equa si pepererit et non purgavit et tempus 
aliquod intercesserit , des maxime, si habueri^, vini flos, 
si minus, ervi moliti sextarios m et ex vino albo leni 
fiet, spinae albae manum plenam conteres et per lenteolmn 
colato. exprime eadem, misceto et ex ervo infimdes peris 
os ei. ita curabitur. postero die admot;es. sanum fiet. 

765 XXm Equa si non conceperit neque tenere potuent, 
sub divo eam statuito et aridam paleam aspargito bi- 
bere aqua maceratam. sub divo hoc facito per dies nu- 
mero XXX. w 

XXIV Equa si eicere voluerit et pullus in ventrem 

morietur^ manmn oleo perungito et prendes scalpellimi et 

mittito in virginalem. et laxiorem puUum cum habebit, pri- 

mum praecide caput, deinde priores pedes, simul et tende 

147^b pullum et subige oleo et aqua et in | priore attende. 25 

766 XXY Equa parere si non potuerit, ex aqua tepida et 
oleo virginalem lava, dextram et sinistram a latera, sumd 
oculos servato pulli, et ita pariet. 

XXVI Equa si virginale mundum habuerit et conci- 
pere non potuerit, semel maxime admittito sed rigoris-30 
sima tempestate, ut concipiat neve laxet. si minus, con- 
verberato virgis et ita ad eam admitte, deinde agitato ve- 
hementissime. 



1 H 59,22 (Eumeli) \\ 12 dies | habuerit || 13 momti | vim 
16 admones || 19 aquam || 23 in addidi [ cum addidi \\ 27 a la- 
tera:dilata£ | simr sic: similiter? || 30 rigorosissima? 



MULOMEDICINA CHIRONIS 767—770 239 

XXVn Equam si volueris scire, an praegnans sit, duc 767 
eam ad equum. si mixerit, praegnans non est, si non, 
erit, adfricabit. 

XXYin Equam si volueris praegnantem fieri, picem, 
smalum, lasar Sinacum, saZmentum, ecinum, scillam, haec 
impones ex yino. 

XXTX Equa si praegnans esse non poterit, titymalum et 768 
lasar, salmentum, ecinum, sciUam teres. haec impones ex vino. 

XXX Equa si in virginale ulcus factum est aut ex 
10 alia re si laboravit, ceram ex yino et oleo coque et 

perunge ea loca, quae vexayerint. 

XXXI Equa si prurire coeperit yirginalem, si in- 
spicies, nec equibit nec praegnans erit, yino nigro 
sublues virginalem. 

15 XXXn Vermes si habuerit, in yerginale premito ei 

rafanos, et efficies. 

Xxxm Equam si praegnatam fieri yolueris, nitriiun 769 

et stercus passerinum bene conterito cum resina terman- 

tica, bene compisato et ad loca imponito. 
ao XXXrV Equa si eicere yolT;eri5, malum terrae et mur- 

ram bene conterito et imponito. eiciet. 

XXXV Equa si prae^ans fuerit et strofos etiam ten- 

diderit, snmito cjprina cum murra p semis, eam miscito 

in yino quam lenissimo et infimdis per narem dextram. 
S5 XXXVi Equa secundas si non eiecerit, sumes spar- 770 

team soleam et combures loco mundo. et cum combusta 

faerit, sumes cinerem eius et cum yino et oleo iaiimae 

per os dabis. 

XXXVll Equa si pepererit et non purgayerit se, ra- 
sodices porri capitati decoques in tertias ex aqua cistemina, 

addes murram trigoniten quod satis est, et misces cum 

aqua cistemina decocta ciatos sex et yini ciatos III. per 

triduo ieiunae dabis. 



5 siculum I sarmentum | ecinum ^ i%lvov || 12 aic || 20 yo- 
lnerit II 22 praenans | sbrofose iam J| 28 sub imo j murre || 26 so- 
leam: cf, infra jp. 245, 12 \ 27 «^. laumeperos sici.corr, B 



240 MULOMEDICINA CHIR0NI8 771—773 

771 XXXV 111 Equae vulva si proceciderit, sic succurri 
debet. equam supinam sic ut caput eius supinum sit, 

148' a deinde fovebis | fovitionibus caldis ipsam vulyam et punges 
illam acu tenue, deinde vinum austerum et amuroa aequa- 
libus partibus et olei partem dimidiam in uno decoques. 5 

772 quibus decoctis adicies ei haec in virginali. deinde pren- 
des vesicam qualibet recentem, in quam adicies folia lauri, 
combures, cum vino nigro austero miscebis et in yesicam 
calces et colabis et coicies in yirginalem . . . impones, et sic 
eam admittes per dies numero XTT. post diem XTT solvesio 
eas fibulas et perungebis. sic aquam intro coicies et siccam 
eximes. curabis autem, ut et bene cibetur, quae sic operatur. 

778 TTXXIX Purgationem iumenti ad eos, qui simt in 
grege legitimari, quemadmodum curentur purgationibus 
his. cucumeris silyaticae radices concides minutim et in i5 
sole ea?pandes, ut aridum fiat. deinde contundes et huc 
admi^cebis nitrium contusum et salem. hoc dabis prae- 
terea praegnantibus equabus, &ut pullis dabis (purgabuntur 
ex hoc), et puUo qui ad mamillas accedit dabis. ideo 



1 H 57, 20 xagig r& Bv(yri%6ti iv ralg ^lsUctg rb ytsgi 
rriv fii/jrQav §oijd7iiuXj liyn yccQ porid^slv ovtcas. ikv initisri 
ILrjrga, %ara%Xivoci dst rrjv tjtTCov, &ars {jnrlav tisUfd^aL inl xr\v 
nsfpaXriv Qinovcav, xal yiaravrXfjaai vdar^ 9'Sqii^ noXXm rriv 
liiftQav, xofl naransvrfjaav aitriiv QafpiSi Xertr^, slra oHvov 
aiarriQOv xal &fi6Qyrig taov xcxl iXaiov rb ^{uav xal alduc iv 
r& ai)rA iijjrjaag maov ^aoa, slra [ttjv] %variv XaQonv ivrl&si 
xal Ttoiriaov aiytiiv rts^varniivriv iyy^siaO^ai, xal &7t6oriaov a^TTji', 
Ti^a rb rtvsvfia vLardaxy. xal rb aldoiov irtidriaov rQlg i% dia- 
ari/jlLarogj Zva ii fi^i^ %varig ivSov ii^ivjj, rb dh ohQov i%%Ql' 
vrftai. iy%st di %al Sdcpvrig ffdXXa %ara%avaag fisra otvw 
fiiXavog aiarriQoH, 86i8s%a 81 ijiiiQag SucXtitmv rb Qdyn/M ^Xx£ 
xal riiv %variv %svrriaov. %al roij nvsvitarog i%rtsa6vrog l|f^£ 
a^briiv %al ri^v inrtov %aX&g rQitps ftsta ijavxiag. avfi(piQSL ycig 
ai)riiv sijaaQ^oftiQav slvat \ proaceciderit || 2 sicut || 4 morra: 
corr. H \ eqhb^ sic \\ 7 recentem: rigentem 5 || 9 caldes: = in- 
culces; claudes B \\ 11 sq. et punge bessica (= vesicam), quam 
intro coicies, et sic eam eximes B \\ 12 operiantur || 14 legitti- 
mari: = admiasarii? cf. supra p. 8, 24; proprium viri nomen 
latere putat B \\ 15 minutum || 16 spandes || 17 admittebifl | 
18 autem 



MULOJfEDICINA CHIRONIS 774—777 241 

autem admiscemus salem, ut possit iumentum ad salsitu- 
dinem purgationem Iianc uti. 

XL melius autem et furfures triticias quam salem. 774 
dabis autem hanc purgationem mense uno lima XV. 
5 hoc autem quinto quoque die ei dabis usque ad plenilunium. 
quod cum purgatum fuerit, scabia eum non prendit et 
omnes effugit languores. 



LIBER IX. 

Corporum et dentium doctrina haec sunt. 776 

10 dentes sic cognoscis. equus male praenatus si erit, 
pnmos deiciet dentes annorum duum et mensium sex, et 
tunc nascuntur ei colomellares. sed si in annis continuis 
duobus et mensibus sex dentierint, optimi equi sunt, us- 
que in annos octo. postea rumpimt dentes, et apparent 

15 brumatici, et fiunt salebrosi et tunc senescent in aliis an- 
nis Vm. sed vivere possunt usque in annos numero 24^'. 

equus bene praewatus si erit, primos deiciet dentes 776 
post annos duos, et secundos alios post annum. deinde 
interiit | annum et nascuntur ei colomellares, omnes dentes l^S'"^ 

20 compleminales annis duobus et mensibus decem. ^unt qui 
equi addunt sibi usque ad annos VIII. sed optimi sunt 
usque ad annos X. deinde strophosi fient et acutiores et 
breviores. usque in annos X optime uteris. postea 
senescunt in aliis annis XTT. 

25 equus omnino dentes habet superiores et inferiores 777 
numero XL, sed asinus et mulus habent numero XXX, 
praeterquam appendices. sed nimierabis, si non utrisque 



3 aquam? || 4 XV: nova? || 7 subscr. Explicit liber octavus. 
Incipit liber nonus bonae fortunae || 9 cf. Varro rr, II 7, 2 
et quae ibi amuAavit J. G. Schneider \\ 10 fuerit {| 15 brumatici 
= brocchi | flalibosi || 16 bib^re sic, vivere in marg. || 17 peda- 
tu8 11 19 interiit *= intericit (i. e. intericitur) || 20 sunt JB: si || 
25 j^ 227, 28 tovg ndvtccs 61 ^x^l tsaaccQcciiOvta intbg t&v 
TCQogqiv&v. dvog Sl •aal ijniovog tQidnovta l^ %al tkg nqogffvdg 

Mulomed. Ghir., ed. Oder. 16 



242 MULOMEDICINA CHIRONIS 778—780 

proportionem inyenies. extra quae opera eius celerissime 
dat adiutorium, ne tardes. et dentibus nihil est, quod 
credas, ideo quod natiura est iumenti, tU aliud ante 
tempus deiciet et aliud dentem post dentem trudet. 

778 annonim et dentiimi nota^ cum corpore mutantur. s 
dum bimus et sex mensium est, medii dentes superiores 
cadunt. cum quartum annum agit, bis qui canini appel- 
lantur deiectis alios adferet. deinde mtra sextum annmn 
molares superiores et inferiores cadunt. sexto anno quo^ 
primum mutavit, exaequat. septimo omnes explenturio 
aequaliter, ex eo cat^atos [ten]dentes gerit. nec postea quod 
annorum sit, manifeste comprehendi potest. [post] decimo 
tamen anno tempora cavari incipiimt et supercilia non- 
nunquam canescere et dentes prominere. 

779 haec quae [de] ad animum et mores corpusque eti5 
aetatem pertinent dicendum satis ^abeo. nunc incipiam 
probare iumentorum genera. probandi generis equini haec 
erunt honesti animi documenta. corporis vero forma con- 
stabit haec. exiguo capite, nigris oculis, narihus adapertis, 
brevibus auriculis et rectis, cervice moUi lataque nec longa, 20 
sed densa iuba et per dextra parte profluxa, lato et [pro]- 

780 musculorum toris [et] nervoso pectore, grawdibus armis et 
rectis, lateribus inflexis, spina duplici, ventre substricto, testi- 
bus paribus et exiguis, latis lumbis et subsidentibus, cauda 
longa et setosa crispaque, mollibus atque altis cruribus [se- 25 
tiserit], tereti genw parvoque nec introrsus ^pectanti, ro- 
tundis clunibus, feminibus torosis, duris ungulis et altis 
et concavis rotundisque, quibus coronae [et] mediocres 
superpositae sint. sic universimi corpus compositum, ut 

3 iumentmn | ut addidi || 5 Coltmella VI 29, 4 (ex quo 
omnia haec transcripta mnt) praestat auxilium \ nota || 8 de- 
iectos I intra sextum suppl. Col. || 9 quo || 11 cabatos ' ten- 
dentes | nec Col: ut || 16 Col VI 29,2 || 16 dixisse Col. | ab eo: 
corr.B || 18 honesti animi documenta: cf. p. 243,3 || 19 naribus 
add. Col. H 21 profusa Col. \ lata || 22 tonis | numero pectore 
Col. I gradibus |j 25 cruribus addidi : mollibus (aequalibus v. l) 
atque altis rectisque cruribus Col. I teseti genua || 26 ezpectan- 
tibus 11 27 torsis: ac numerosis ada. Col. 



MULOMEDICINA CHIRONIS 781—784 243 

sit grande sublime et rectum, ab aspectu quoque agile 
et ex longo, quantum figura permittit, rotundum. 

mores | autem laudantnr, qui sunt ex placic^o con- 781 148^a 
citatissimi et ex concitato mitissimi. nam hi et ab obse- 

5 quiis reperiuntur habiles et ad certamina laboremque 
promptissimi inyeniuntur. bimus equus ad usum domesti- 
cum recte domatur, certaminibus autem expleto triennio, 
sic tamen, ut post quartum annum labori committatur. 

admissariorum genera probanda. admissariorum genera 782 

10 quae probari debeant, sic doceo. verum tamen ab aspec- 
tum non aliter probari debent, quam ut sint amplissimi 
corporis, cervice yalida, robustis ac latis costis, pectore 
musculoso et vasto, feminibus lacertosis, cruribus com- 
pactis, colore nigri vel magillini. nam murinus cum sit 

15 in asino vulgaris , tunc etiam non optime respondit in 
mula. nec nos uniyersa quadrupedis species decipiat, si, 
qualem probamus, concipiamus. nam quemadmodum arie- 783 
tum quae sunt in linguis yel palatis maciQae, plerumque 
in yelleribus agnorum deprehenduntur, ita si bicolores 

so pilos asinus in palpebris aut auribus gerit, sobolem quo- 
que frequenter faciet diyersi coloris. qui et ipse, etiam si 
diligentiissime in admissario exploratus est, saepe tamen 
domini spem decipit. nam interdum etiam citra prae- 
dicta signa dissimiles sui mulas fingunt. quod accidere 

25 non aliter reor [um], quam ut at;itus color primordis S6mine 
mixtus reddatur nepotibus. igitur qualem descripsi asel- 784 
lum, cum est progenitus, oportet matri statim subtrahi 
et ignoranti equae subici. ea optime in tenebris fallitur. 
nam cum obscuro loco partu eius amoto praedictus puUus 



1 erectum Col. J aspectum quoque agilem || 2 longae | in 
marg. quantae longitudiniB sicut rotunditaB circularis || 3 pla- 
cito II 4 concitati Col. \ ad obsequia Col. || 6 laborum patientis- 
simi Col, sed cf. Pdag. 3 || 9 Col. VI 37, 6 \\ 10 sic debeant 
doceo II 14 coloris nign yel maculosi ^magilis cod. Sangallensis) 
Col. II 16 respondet Col. \\ 17 conspicimus Col \\ 18 liguis 
19 sibi colores: discolores Col. \\ 20 aribus || 21 si add. Col. 
24 8ui CoL: Bunt || 26 eorum | habitus | primo dissimine 

16* 



244 MULOMEDICINA CHIRONIS 785—789 

subiectus est, quasi ez ea natus alitur. cui deinde cum X 
diebus insuevit equa, semper postea desideranti praebet 
uber. sic nutritus admissarius equas diligere condiscit. 
interdum etiam, quamvis matemo lacte sit educatus, pot- 
est a tenero pullo conversatus equarum familiariter earom 5 
consuetudinem appetere. 
785 De coloribus et pilis maculisque mutandis. 

iumentum ut colorem mutet, acaciae radicem ex aceto 
conteris et perunges totum corpus iumenti. colorem mu- 
tabis. 10 

148^b786 iumentis ad pilum ut cadat et mutet colorem, | si 
album fuerit. sinape Alexandrinum et panacis radicem 
et lasar et coriandri folia ex aceto conteris et imponis et 
sic alligabis, ne solvi possit. postea curabis sic. aceto 
et oleo exaniabis et medicamento hoc uteris, carta com- 15 
busta et adipe recenti vel suillo vel ovillo, postea acacia 
decocta ex aceto inpones. 

787 capillos nigros inficere sic doceo. adipe suillum aut 
medulla cervina subiges in vaso plumbeo, deinde com- 
bures mustelam et eius cineres corpori iumenti, id est 20 
pulverem, aspergis. 

pilum album nigrum facere. vel lanae texta com- 
buris et nasturcium ex melle imponis, et nigrum fiet. 
primum pilum vellis, ne radix aliqua remaneat, et ex eo 
medicamento inponis. 25 

788 pilum album rubeum facere. spuma argenti teres 
bene et calcem vivam ex loteo infantili vel ex aceto 
commiscens in sole calido maculas fricabis eo medica- 
mento, rubeum fiet. ante tamen maculas lixivia lavabis. 

ad pilos denigrandos. de nucibus grandibus botruos ex so 
oleo coques, et cum ad tertias decoxeris, defricabis ma- 
culas albas, et denigrabuntur. 

789 pilos albos ad colorem ut reddas. pilos albos velles 
et locum elutnabis aceto et prendes mustas et cum carta 



2 desiderat in || 5 pullo om. Col. \\ 8 et || 22 vellana et 
exta: corr, B \\ 28 eum || 34 elutabis 



MULOMEDICINA CHIRONIS 790—794 245 

combusta teris et commisces et loco inde imponis, ante 
tamen aceto locum elutriabis. 

[in]de coUo pili si saepius defluent, ut minime verna- 790 
culi sint radicfs. corticem ex yino ad tertias decocto 
5 conterito. cum opus ftierit, saepius ungeto vel adipe 
ursino vel medulla cervina vel adipem suillum. et vino 
veteri et oleo veteri unges. 

ad maculas tollendas. nitri p libra , adipe ursinum vel 791 
axungia vulpina caZfacito in ollam novam et perunge iumen- 
10 tum. nitrum, sulfare vivum tere, cribellabis et sic conmiisces. 

aJapa in cervice ut piligeret. herbam barbatam et 
corticem de socco combures et teres ex adipe recenti 
suillo et B,xtmffia. mde cervici cottidie imponito, id est 
fricato. pilum eiciet ad colorem et spissiorem. 
15 caudam si iricaverit ad parietem. caudam si Mca- 792 
verit ad parietem et exulceraverit se, sic curato. de rapo 
eligito pilos validos et tortos, in quibus pispisam intel- 
liges esse. diligenter caudam expurgato, usque dum non 
firicet. seta in cauda ut renascatur celerius, aquam mul- 
20 sam facito | et ex ea aqua saepissime lavato locum et 149 'a 
adipe ursino rapum conMcato. celerius renascitur. 

pili albi imnento si nati erunt quoquo loco. in spina 798 
alba nascuntur tubercula, quasi spongiolae. has conteres 
bene, ex rosa subiges, deinde pilos albos radicitus educito, 
25 tonc eo medicinae locum cottidie bene confncato, donec 
pili renascu^tur. 

ad inficiendum rufom colorem. ad inficiendum rufum 794 
colorem spuma argenti, feclam, crocum, calamos at;enae, 
vinum vetus. sic autem facies. spumam in vino calefacies 
80 et adnoiscebis feclam et crocum, bene in uno temperabis 
et perungito in sole iumentum. tertio quoque die perungito 
et dato opera, ne volutet et ne m&nu id adfricetur. 

3[in]de B \ minimi vemaculis |{ 4radice8 1| 9 adfacito '| 11 alapa 
= alopecia || 12 socco: cf. supra p. 239/^5 et Pelag. 437 cortex ve- 
tnatae taurinae cim a/nnoi. Ihmii\ sauco vel sabuco B \ receti || 
13 aximinem de cervicem || 16 supra 717 || 16 rapa || 26 medicinae 
^ medicamento || 26 renascutnr || 28 hebene || 32 manum 



246 MULOMEDICINA CHIRONIS 795—798 

795 iumento ut macolam albam facias. iumento nt albam 
macnlam facias quoquo loco, fiabam sine sale coques et 
ferventem inpones, ut pilus cadat. eum locum lipara 
curabis. hoc facies et si volueris calidum facere. 

796 Golliria ad omnia vitia oculorum haec erani 5 
ocularium Yibianum ordinarium ad omne genus vitai 

oculorum praeter ad claucoma. croci Siculi p g, murrae 
trigonitae p-£, apobalsami ludaicae p*2, salis am- 
moniaci p * ^, lepida Campana p. ^-^ , cadmeae Ojprea 
p. «-1 , ossum sepiae p. ^ , alc^oftu pondo o, , mellis At- lo 
tici p. libra, piperis albi pondo &, , piperis nigri pondo c^ , 
piperis longi pondo «^ , vini Marsici quod sufficit. haec 
omnia trita bene et cribellata cum fuerit, repetes ex vino 
Marsico, teres, donec bene sint trita, postea mel adicies 
et sic miscebis et uteris. i5 

797 oculorum quotiens tunicae vehementer vexatae sunt. 
thuris masculi quod yolueris, ex eo polline facies et folia 
fabae quam plurimum viridis et bulbum aequis partibus. 
conteris autem sibi quisque et misces. ex eo inunge bis 
in die, donec coeant ea quae rupta sunt. 80 

item m huiusmodi valitudinem fiimentationem fenugraeci 
sextarium unum, rutae m • I ex aqua cistemina. decoques 
sic et inde suffandes. 

798 ad percussum oculum, quod claucomam induxerii 
mirrae agrestis p. §, salis ammoniaci p. — , croci pondo -n-, 25 
apobalsami p. 9 ... quod satis est. haec omnia diligenter 
in mortario teres, donec leve fiani ex eo inunges. 

149 'b claucoma | si se profuderii sanguinem ei emittas a 
temporibus et aqua frigida fovebis et postea inungito de 
eodem collirio, quod infra fs.] s. esi nitrium et spumam so 
conterito et caldes oleum et permiscis et ex eo inunges, 
maxime si recens vitium faerii frequenter uteris ad 
recentem album et percussum opii pondo — , thuris ma- 
sculi pondo -^, apobalsami pondo -r-, mellis Attici p. £. 

3 ferventim || 4 cubis calidum= XsviiOiiiTo»7CovB\\ 6 collirium '| 



7 clauconia || 8 sq. armoniaci | 
addidi || 25 armoniaci |{ 27 lene 



10 alcr.omi || 19 inuDgebis |{ 21 in 
29 timporibus | po8ta| 38 recenter 



MULOMEDICINA CHIRONIS 799—803 247 

ad recentem album. croci p. -^r-, pompolicis p. — , plumbi 799 
combusti p. -r-, meUis Attici quod satis est, opii p. -r-. 

alio modo: mirrae p. £ et cerae una, praeterea adipe 

anserinum, quem excoques cum melle Attico. deinde una 

5 consubigito et ex eo inungeto bis in die. ex eo sanum fiet. 

ad oculum album ex plaga aut si se ipse fricaverit. 800 
spumam nitr», mel, crocum optimum, ex eo inunges. 
eidem rei alio modo: ossum sepiae contundes minutum 
et murram et ex eo inunges. eidem rei alio modo. col- 
10 lirium : feniculum arficito et comburito et in oculum in- 
flato per fistulam. eidem rei alio modo: salis Indici fossilis, 
eius suco mel addito, inungeto. si croco addito, melior erit. 

onmium medicamentorum optimum coUirium ad epi- 801 
fora et percussum. murrae p. -7- , croci p. &, , spicae 
15 nardi p. 9 cinnami p. £^ aloen p. ^, lici per <^ , mellis 
Attici p. libra, apobalsami pondo £, 

vulnus in oculo si factUm fiierit. murram, crocum, 
^comiantes conteres et addes mellis Attici quod satis est 
pro ratione medicamentorum, atque ita inungito. 
20 ad cicatricem. murrae p. e^ , croci p. «p , cinnami 3 III, 
opii 3 I, mellis Attici quod satis est. 

coUirium ad epifora. thuris masculi p. '-? , murrae 802 
pondo -^, acaciae pondo £. 

ad veteres albores oculorum. licii p. &, , piperis longi 
25 ciatis in et piperis albi ciatis III , mellis Attici quod 
satis est. 

ad epifora oculorum. croci 3 I, murrae 3 I, cocodrilli 
stercus 3 I, salis ammoniaci 3 I, ossum sepiae 3 I, mellis 
Attici ciatos HI. 
so si equus tumorem in oculo habuerit aut laesum fuerit. 808 
sanguinem ei detrahis desub oculo aut de temporibus. 
facies ei unctionem super oculum hanc: thuris p. •-«, magma 
croci ?.•-•, olei rosacei pondo ^ . . quod satis est, ova 



7 nitrum || 9 sq. coliculum feniculi B (coll. p. 249, 29) „ 
16 lici = Xv%iov II 17 cf. Pelag. 441 \\ 18 estonianteB: = axolvov 
^vdoff II 27 Vea. III 22,4; Pelag. 416 || 28 armoniaci || 31 tim- 
poribus II 33 <fmelli8 Attici>? 



248 MULOMEDICINA CHIRONIS 804-807 

149^ a nmnero U. haec omnia in nno conuniscito { et in lana 
perducis et snper oculmn inducis. 

804 clancoma si erit, sanguinem detrahes a temporibus et 
aqua calda foveto et postea inungito oculum. thuris lecti 
quod satis est, cum nitri spuma conterito, addito olei 5 
veteris. quam primum maxime uteris. 

in oculo albor si erit ex qualibet causa, sic curato. 
medullam de cruribus eximito verbicinis et inungeto. 
frigida foveto. sed si album super . . . aliquid fuerit, medica- 
mento crocino utere. ita sanum fiet. lo 

805 ad oculos albos et ad claucomam a;erobtalmicon. hinm- 
dinis capita comburito, flos mirrae quam optimae, nardi 
Syriaci, uniuscuiusque pondus obolos [exj temos in uno teres. 

ad oculum album a;erobtalmias sive ad aspretu- 
dinem oculorum. nitrio cocti veteris florem quod terito 15 
et in eundem aquam mittis et leve uteris. 

806 oculare ad epifora et percussum. murrae pondo •-« , croci 
pondo £», spicae nardi pondo f , apobalsami pondo 9, licii 
pondo 2^ mellis Attici pondo libra. 

claucoma si habuerit in media pupilla, quomodo 20 
i?itrium. qui cum sufluderit, quomodo cZaucum facito. 
cum de stabulo prodisse incipit, sublatum caput faciet, 
palpebrae eius . . . velocius ambulat et pedes ad usimi iactat. 
hoc difficiliter sanatur. 

807 sed si percussum fuerit aut album in oculo habuerit, S5 
sumito sepiae marinae ossum et radito ciatos m, murrae 
[et] trigonita ciatos 11, piperis albi ciatos UI. haec omnia 
in uno conteres, donec leve flat, et admisces mellis Attici 
pondus competens. 

aut si habuerit cicatricemin oculo, sumito medulla cervina so 
vel verbeci^ de cruribus ad quatuor et cocodrilli stercus 

5 nitri vel inter cod. || 9 i. e. si albugo super ahud vitium in- 
ciderit 5 {coll.1.25) || 11 sero obtabnicon: == ^riQ0tp&ixXyLi%6v 
14 sero obtalmias {| 15 quod terito : conterito aut quadr. terito B 
16 quam || 17 ad addidi |[ 21 nitrium: cf. suj^a p. 175,12 {cau- 
cum I facit? || 22 caput iaciet B \\ 23 ambulant | a susum iactat B 
24difficilitur||26st*pra 536\ 26 murra||30 inmarg. de cicatrice 
cf. Pelag. 418 \ aut: at B \\ 31 verbenacia: corr. B 



MULOMEDICINA CfflRONIS 808—811 249 

pondo 3, sepiae marinae ossa pondo semis et mellis Attici 
ciatos ni. conteres, donec let;e fiat. ex eo bis die inongues. 

si equo in oculo albor natus fuerit tanquam grando, 808 
et hoc facile 'f' inter pectus fecit morbus, sic curabis. salis 
5 animoniaci et nitri cocti floris utrisque aequas partes 
conterito et ita inungito cottidie. aut cepam conteris 
totum melle et inungito. aut lasar Cyreneicum mellis 
commisceto et inungito. aut columbini^m stercus com- 
bustum I et nitrium combustum inuugeto. unum quod 8091 49^ b 
10 de bis combustionibus quadriduo inungeto, et sic inu^^xeris 
extraneam grandinem et claucomam, quae in oculo est, et si 
tibi yidebitur eum locum amplius purgare, alio medicamento 
inungeto, sed huius generis quod conveniet. sic explebis aut 
eo medicamento adipe bublinos aut gallinacios et yini pusil- 
15 liun admixtum. hoc medicamentum omnibus utilem est. 

ad claucomam, quae in oculis erit. statpa cum recens ^l^ 
fuerit, curabitur, sed si veteruerit, nolito curare, nam 
valde molesta res est. recentem curabis sic. feclam 
primo cum oleo veteri, mel, nitri flos in uno conterito 
20 et aridum inflato. aut thuris aut salis ammoniaci in 
linteolo addito in carbonibus, minuta conterito et inflato 
in oculum. inde saepius ocularium: murrae pondo I, 
croci pondo -^, salis Spani pondo 3 I. 

ad claucomam coUirium. ammoniacum purum, eundem 811 
25 in mortario conteres, tertio die aut quarta addito aqua, si 
potes de flumine [et], sin autem, de fonte, et tere cottidie, 
bis in die. deinde octavo die addes* mellis p. £. hoc 
tibi praestatim omnes res oculares sanat. 

coUirium oculare. feniculi coliculos conteres et sucum 

30 expremes, mel addes, cum deferbuerit, diebus numero YIII. 

deinde sumes speculum et permisces. quia acrum est et 

quia titillabit, cum eo commiscebis bene spisst^ et tunc 

in pixide adicies et ex eo inunges. 

2 lene || 4 intemecium? intemecivus? intrinsecus (coll. 1. 11 
extraneam) -B || 6 armoniaci | utrisque «= utriusque {| 8 colum- 
bini 1 9 intingeto || 10 inuxeris: inusseris B || 11 extameam |{ 13 aut: 
ut B II 15 admisceas B || 18 molestia || 25 aut addidi\ aequa 
parte B || 81 qui || 32 titillavit j spissis 



250 MULOMEDICINA CHIEONIS 812—817 

812 De potionibus quae dantur per os aut per nares. 
in primo haec sunt quae conficiuntor catartica. haec 
erit potio prior, qui articularium morbum excludit. catu- 
lam lactantem occides et interiora eius proicies, lavabis 
eum, et adicies in oUam aquam et eundem coques, us- 5 
que donec ossa remaneant, et commiscebis pusillum mellis 
et condis eum quomodo pulmentarium. ex eo suco po- 
tionabis quodquod morbo articularium babuerit per tri- 

818 duum. f hic idem facies colefium porcinum decoctum, simiH- 
ter eodem modo dabis. eidem rei facit et hoc: gallum gal- lo 
linacium eodem modo coctum et conditum per triduo dabis. 
ad hunc morbum et haec potio praeparanda erit: titimallo ra- 
dicem decoques ex aqua et mel commixtum, ex eodem potio- 
150'a 814 nem dabis. | similiter cucumeris silvestris radicem cum nitrio, 

quemadmodum s. s. est, dare debebis. ad hunc morbum is 
similiter faci^ et hoc: cucurbitae Aegiptiae semen frictum 
et herba quae appellatur etherion. sit autem mensura 
quae in omnibus cotulam vini. quod cottidie per os suf- 
fundes usque per dies octo, item et haec omnia. [nihil 
aliud melius est ad id vitinm quam cucumeris silvatici 20 

815 radicem contritum.] similiter et haec potio valde facit ad 
articularium: haedinum capitulum cum suis pedibus deco- 
ques, donec ossa remaneant, condis sicut s. s. est, et ei po- 
tionem dabis per dies numero Vll. fugiet morbus articu- 
larius. articulos eius pice liquida perunges. sanum fiet. ss 

816 compositio pastilli ad omne iumentum coactum. 
ysopi p. ^, abrotani pondo £j samsuci p. £^ spicae 

nardi 3 11, spicae Indicae 3 11, costi pondo £ , petrosil- 
lini 3 n, calami Syriatici p. ^ , croci 3 I, inulae pondo «-h, 
irin Illiricae pondo ^ , cassiae da&iten pondo £ , panacis so 
radicem p. £ , murrae pondo 5 § , vetonicae p. &> , arte- 
misiae p. &, , Sa&inae p. &, , magma croci pondo &» , 

817 gentianae pondo &, , pulveris quadrigari pondo <^ , silocin- 
nami pondo -h-, amomi p. -V, folia nardi p. -V, [spica 

3 sq. cf. sitpra 199 sq. \\ 6 addicies || 12 ad supplevi \ gracilem | 
16 facis hoc et Jl 18 quae : aequa JS || Idsq. cf. 1 14 \\ 29 innuiej[32 sa- 
uine II 33 sq. silo cinnami: = ^vXomvvafiomov || 34 ammomi | folio 



MULOMEDICINA CHIRONIS 818—820 251 

nardi pondo -V, murra trigoniten pondo -V, croci pondo 
-V, cassiae dafiiiten pondo -vj cassiae siringae pondo 
-V, •j"mallis pondo ^ , pumponice p. •-« , acori Pontici 
pondo >-• , [magmae croci pondo '-' , irin Illirici pondo •-<, 
5 gentianae ^-> I , calami Siriatici pondo ^ ] piperis albi 
pondo •-» , piperis nigri pondo •-• , piperis longi p. •-«, 
thnris masculi p. '-' , rutae silvaticae p. ^ , centaureae p. •-', 
vetonicae pondo ►-< . 

pastillum potionatorium ad morbida iumenta. apopo- 818 
10 nacis , agapeminis , croci , rutae viride , yinom vetus et 
oleum. tepefacito, dato per os farciminosis et suspiriosis, 
cum sanguinem mixerit. 

potio ad ventris dolorem. nepida montana, apium, 
rosmarinum, rutam, cummum, origanum, pulegium, sil 
15 Gallicum. haec in vaso novo decoque ex aqua ad tertias, 
ex hoc potionato. 

potio ad concalfactionem. dauci semen, gentianae, 819 
piper nigrum, piper album, centaurea, costum, sil Galli- ISCb 
cum. haec omnia conteres et dabis ex vino optimo. 
20 potio ad iocineris dolorem et vexationem. semen lini, scor- 
piacem, gummi, fenugraecum, urticae semen, apii semen, feni- 
culi semen, sandonicum, dragontum, inula, sisimbrium, f con- 
cirimbata, costu, pastillos rosacios, irin Illirica, abrotanum. 

pastillum ordinarium. cinnamum pondo ^, murra 820 
86 pondo «^ , cassia nigra pondo -^ , amomum pondo «^ , 
spica nardi pondo ^^ petrosillinum pondo 5, piper nigrum 
pondo 3, meu pondo «-i , costu pondo 3, magma croci 
pondo 3, calamu Suriaticum pondo 3, thus masculum 
pondo 3, opobalsamum et magma croci. ., amomi pondo 
80 3, cassiae Illiricae pondo ^ , croci p. -^ , cassiae ru- 
fae pondo -^ , scocniantes pondo 5, piper album pondo »-•, 
panacis radicem pondo -^ , piper longum p. 3 , asari 

2 terringe || 3 mellis? malvae? | pumponice =» 7Coiiq>6Xv^7 
U dato sup^evi \ 13 nepida » nepeta || 14 cummum = cummi? , 
22 dragragtum innula | cucurbitam JB {' 24 cf. JPelag. 390; 
mfra 842 || 25 ammouium || 28 calamus uriaticum || 29 amonii " 
31 Btoniantes 



252 MULOMEDICINA CHIRONIS 821—824 

Pontici pondo -^, nardi folimn pondo •-• , si^cinnamn p. ■— t, 
acorom Ponticmn pondo '-i . 

821 potio ad vesicae dolorem siye praefocationem. piper 
albom pondo ^, murra traconita . ., fenicnli semen pondo -^, 
mellis pondo semis, olei cedrini pondo 3, butiri pondo 3) 5 
mtae folias pondo ■-• , conteres sic qnisque res et com- 
misces et dabis. 

potio ad eos qui sanguinem eiciunt. gentianae ra- 
dicem pondo ^ , apii semen ciatnm unum, lexivae 
ciatos YI, vinum Italicum ciatos lU, olei viridis ciatos iares^ lo 
conteres sibi quisque et CGmmisces et ex eo potionem dabis. 

822 potionem ad eos, qui sanguinem meient. scorpiacem 
et semen ffraxi et lexivis ieiuno. idem facit spuma ar- 
genti. bene oeris aut ferri aut plumbi cla,vis configes et 
inde eas teres et sic addes. omnia dabis. et contineto ad 15 
mortaria marmorea pistello plumbeo. ex aceto acro puscam 
facies et sic iumentum ieiunum perunges per dies Vll. 

828 potio ad deiectionem alligandam. semen iunci con- 
tundes et lavabis, ut sinapis lavatur, postea adicies aquam 
et colabis per linteum mundum et hoc ieiunum potionabis. so 

potio ad deiectionem alligandam. gallas nigras nn- 

mero XII, piperis 3 m, cumini ciatos 11, corticem malae . . 

haec omnia pariter teres et criblabis ex aceto, conteres 

150^ a bene omnia in oxigaro isto, dabis in potione iumento | 

ex vino vel ex posca. [potio] 25 

824 potio ad eos qui sanguinem meient. urticae semen, 
apii semen ex vino dabis per triduo. sanum fiet. 

potio ad eos qui s. s. amulum, urticae semen, panis emptici 
medianum, ervi pollinem, a^aragi radicem conteris, deinde 
commisces cum vino albo dulci tepefacto, dato ei in nare so 
sinistriore. postea sucum . . . alipem aprinum decoquito et 
deambulationes autem celerius facito, ne algeat. 

1 Biccinamu || 3 praeforationem || 6 quis queres : sibi quisque 
B, cf. 1. 11 II 13 saxi^agae M [| 14 benetris sic\ corr. B \ clabi || 
1 5 sq. ieiuno (ex 1. 13) omnia dabis. set conterito [adj mortario mar- 
moreo pistello plumbeo JB 1 16 marmor et || 19 addicies || 22 malae 
= mali II 24exigaristo: de d^vyagtatdv voce nova cogitat J? |i 29 ad 
sparagi || 31 alipem = adipem || 32 aut 



MULOMEDICINA CHIRONIS 826—829 253 

pastilloram compositio prima et optima. crocum, 825 
apii semen, piper longum, *|* parpatem , cinnamum , murra 
traconitem, thus masculnm, gentianam, trixaginem, tussila- 
ginem, mel Atticum. haec onmia aequis ponderibus trito 
5 quam optime in mortario marmoreo, tunc inde pastillos 
facito. hi pastilli et hominibus utile^ sunt, pro piperato 
ieiunus in vino tepido bibat. 

potio ad febricitantes. gallas p. t^ , ros Suriaci p. &, , 826 
coriandri semen fidctum p. «^ . haec onmia contundes et 
10 cribellabis, ex eo potionem dabis. 

potio ad coleriacuDL gallas sutoricias pondo ^ , ros 

Siriacum p. "-i , sil Gallicum ciatos m, corium malae p. 3, 

murra tragoniten p. •-" , crocum Siculum p. ^ , piper 

albi 3 n. haec omnia conteres et ex vino optimo potio- 

15 nem dabis per dies aliquod. 

pulver quadrigarium. cinnamum p. 11, folium nardi 827 
p. n, crocum Siculum pondo 11 , piper albi p. I, piperis 
nigri p. I, costi p. 11, panacis radicem p. 11, acorum Pon- 
ticum p. n*, fu Ponticum p. -^, cassiae dafniten p. -^, 
80 cassia f ematisca p.II, cassia nigra p.II, thus masculum p.I, 
irin Hlirica p. 11, calami Siriatici p. 11, asarum Pon- 
ticum p.n, carpobalsamum p.II, anesi p. -^, trixaginemp.I, 
rosam aridam p. 11, magma croci p. libra. 

ad deiectionem. cariotam et gallam contusamin vino offam 828 
K facito et dato. sin autem non patietur iumentum, potionem 
facito ex yino yeteri et da, ut bibat bene temperatum. 

arteriacen sic compones. murra p. 11, croci p. II, 
cassia daMten p. 11, cinnami «p. 11, spica nardi p. II, iu 
Pon|ticum p. 11, resinae Colofoniae p.II, aristologiae p.II, 150^b 
30 piperis albi p. 11, baccae lauri p. 11, acorum p. 11. 

ad tussem iumentorum. cinnami p. I , murra p. ^ , 829 
tosciamu p. "-i , crocum pondo — , opium p. -r- , sul- 
fur p. -^, costum p. — . 



1 prime | optime || 2 papaver J? | 6 his | utile || 12 Gallili- 
cum II 19 fimi: corr. B \\ 20 haematistJB. vel haematica (= ifiytdQ- 
(fivifog) B II 27 alteriacen || 28 funi || 32 eosciamu 



264 MULOMEDICINA CfflRONIS 830—883 

880 ad tassem onmibus. iosciammn p. *t-, cardamo- 
mmn p. -.-, opimn p. -r-, crocmn p. -r-, mmra trigo- 
niten p. «t, , piperis albi p. &, , solfdr vivmn p. £, aristo- 
logiam p. -^, asari Pontici p. -^, lenti^ci p. 3 , careu p. 3, 
mandragorae p.-^ . 5 

compositio ad tussem. scoeni 3 III, appopanacae 3 m, 
murrae 3 III, spicae nardi 3 in, opium 3 IH, folium 
nardi 3 m, costi ciatos YI, mellis Attici libra. 

881 ad tussem iumentorum. petrosillium p. II, dauci p. II, 
scoeni p. -^, murrae p. -^, spicae nardi p. 11, croci p. 1, 10 
thus masculum p. libram, costi p. I, piperis albi p. I, 
panacis p. -^, sil Gallicum p. I, foHum nardi p. I, malum 
teirae p. libram, meum p. 11, rutae silvaticae p. -^, ab- 
sinthii p. I, rosae aridae p. -^ . 

pulver Terentiani. malum terrae p. -^, murra p. 11, 15 
hiperica p. I, sacchipe^i p. 11, apoponacis p. 11 ^ thus 
masculi p. 11, centaureae p. n, bacca lauri p. I, magma 
croci p. I, trixaginem p. 11, piper nigrum p. ^ . 

882 ad tussem praesentem. opium p. »-1 , iosciami p. ^, 
croci p. «^ , storacis vermiculum p. •-• , galbani p. «-i , resina ao 
terbentina p. '-1 . 

pastillos ad sanguinem, qui faciunt et ad tussem ve- 
terem, ad ruptos intrinsectes. mandragorae 3 m, thus 
masculi 3 VI, murrae 3 ffll, croci 3 V, iosciamum 3 Hll, 
vinum Ammineum sextarios 11. 35 

888 ad tussem pemiciosam. bestiae veterinae corium con- 
tusum bene ex passo Gretico. hanc potionem dabis per 
triduo. et lini semen et fenugraecum ex axungia mixtum, 
bene contusum dirige, et tussem lenibis. arteriacen: murra 
trigoniten p. 11, croci Siculi p. 11, cinnamum p. 11, cassia 30 
dafniten p. 11, spica nardi p. II, fz^ Ponticum p. 11, resina 
gutta p. n, piperis albi p. 11, bacca lauri p. 11, argal- 
licum p n, pulver Terentianum p. I, thus masculum p. I, 

1 osciamum | cardamonium || 4 leuistici sic \\ 10 scoen 
16 hiperia: corr. B \ sacchipemi: » sagapeni || 19 osciami 
23 intrinsecos |l 24 eosciamum || 28 ei 1 29 dirige ^per comu> 
aut <in fauces> B \ lenibus: corr, B || 31 funi 



MULOMEDICINA CHIRONIS 834—837 255 

malnm terrae p. I, gentianae p. I, mtae silvaticae p. I, 
trixaginem p. I, | bacca lauri p. I, opoponaoe p. I. 151' a 

pastillos ex herbis, ubi frumentum pubescit et f quam S84 
maturescit. colligito stercus suillum et caprinum et ovil- 
5 lum et bubalum sub divo, arficito in sole p semis libra, 
fiarina siliginea quod sufQcit et cum melle subigito. ex 
hac potionem dabis ad omnem morbum et coactionem. 

pastillum ad venenum, qui morsi sunt. intibnm rusticum, 

gentiana, aristologia, peucedanum, personiam, gingib^, boc 

10 ex melle et murra bene contrito. venenum omne deiciet. 

ad tussim veterem et si sanguinem excreat. lardum 885 
vetus ne minus . . . vinum decoques et in aqua putiali. 
insuper lardum pinguem videto ne pulpam aut cutem 
ibi relinquas. quamvis veterinam tussim aut sanguinem 
isreiciet, sanum reddet. in qua commiscebis argallicum. 
offam facito ex isto et quasi salit;atum diriges. 

potio ad eos, qui intrinsecus vexati sunt aut vulsi 836 
sunt. sic compones. sextarium unum lactis caprini 9 I, 
tragantum infundes pridie ex aqua. inde ei singlos dabis 
20 lactis $ I. lini semen p. I coicias in vaso novo fictili, 
addes ei aqua putiale, decoques et in eius . . . defimdes in 
altero vase, ne deglutinet vitium eius. uteris in diebus sin- 
gulis cum passo et lacte et traganto. hoc ad effectum perducet. 

potio ad febrem iumentorum. jsopum 3 UII, irin 837 
25 niirica p. •-• , murra p. '-' , panacis radicem p. &, , spica 
nardi p. '-' , ficum p. <^ , apium et rutam coicies in ol- 
lam novam et coques in tertiam partem per triduo. re- 
centem possis potionem dare. aquam coicies temas 
eminas in die et coques ad tertiam. partem. hac re 
30 si pamm proficerit, de cervice sanguinem detrahito et 
perungito quod satis sit. intermitte triduum ad potionem. 
si haec res non profecerit, sumito abrotanum, in singulos 
dies facies singnlos decoques sextarios aquae cum ^acantum 

4 ovilum I 7 ad — coactionem in cod. initio insequentis me- 
dicamenti H 9 personaceam? | gingibis || 10 reiciet? c/l l. 15 \\ 15 in 
aqna B 1 16 usto: corr. B i salibatum || 19 inde ei: in dies B 
29 tertiam scripsi: dextram || 33 tracantum scripsi: affidcantem 



256 MULOMEDICINA CHIRONIS 888—841 

et ratam, apium et mentam, cariotam de palma. haec 
res ad effectum perducit. 

888 iumentnm cmn t^idtm ad potum yenit et ezpayescit, 
scito illnm habere . . . sndabundus bibit. sed si voles ei 
snccurrere, fici .^ 11, rutam et folia de oliya decoque et 5 
triduo potionem dato et mistnm toto corpore perongito. 

inmentum tibi si *|* inter manus fderit et morsicis bomi- 
151'b nem seqnitur, enm iumentnm in | tenebris conclndito, ubi 
silentium sit, et de cervice eius sangninem emittito et a 
cibariis abstineto, usqne donec obdormiat, et ad effectumiij 

889 perduces. arteriacen: cardamomum p. &, , crocu Sicu- 
lom p. n, murra triconitem p. 11, piperis albi p. II, Lem- 
nian [tragoniten] p. 11, fdscinnm p. 11, snlfdr yivuin p. 11, 
amomnm p. 11, renponticnm p. 11, oleum Spanum p. 11, mel 
Atticum p. m. has res singulas contundes in pila et cemes i5 
et coicies in vaso plumbeo permixta in unum et sumes, 
cum iumentum aestivo tempore, quem videris tnssien- 

840 tem et non potest sustinere. sumes 3 singulas singulos 
dies, cum vini sextario uno miscebis et dabis inmento 
ieiuno per tridunm. parebit effectus. snmito ex axnngiaso 
pondns semisse et 3 binas, ex eo medicamento sumes, 
commisces, in os sine eum medicamentum lambiat. 

potio ad intestinomm dolorem. mnrra pondo 3, piper 
albnm p. >-• , sil Gallicum p. c^ , magma amomi p. <^ . haec 
onmia, quae s. s., singula conterito, et mtam yiridem postea 25 
contundes et in unum permisceto, dato bibat tepidum. 

841 pnlver ad tussim inmentorum. luganium p 11, 
spica nardi p. 11, murra triconiten p. 11, crocnm Sicu- 
lum p. n, scoenum p. 11, cinnamum p. 11, piper p. II, 
ubam amomi p. 11 , panacis p. &, , acori Pontici p. <p » ^ 
mellis p. I, thnris Pontici p. I, apii semen p. I, cassiae 
Indicae p. 11, thus mascnlum p. 11, irin lUirica p. Hbra, 
palmas Suriacas p. I, agari Pontici p. 11, rosae aridae p 

3 tepidum scripai: tibi, cf, supra 444 \\ 6 mestum || 7 in 
82imTiB(cf.p.84,15)? I morsibus? || 11 alteriacen | cardamonium 
18 fascinum vix salvum \\ 14 amonium || 16 permixtam || 17 eum : 
22commi8ce8 : cum escis J? || 25rutem | posta || 29 scenum || SOubam 
= uyam 



MULOMEDICINA CHIRONIS 842—846 257 

libra, anesi (qui petroselinnm) pondo libra, magma 
croci p. IIH, Lemniam p. 11, [murra triconiten p. 11, crocu 
Siculu p. n, cinnamu p. 11] cassia dafhiten p. 11, spicae 
nardi p. 11, fporro Pontici p. 11 ^, aristologia p. II, pi- 
5 per album p. I, resinae p. I, bacca lauri p. II, acori p. 11. 

pulver quadrigarium. cinnamum p. I , folium nardi 842 
pondo n, uvam amomi pondo 11, spica Indica pondo 11, 
murra triconiten p. IT, croci Siculi p. 11, scoeni p. 11, pi- 
per album p.II, piper nigrum pondo 11, piper longum p.II, 
10 costu p.n, panacis radicemp.U, acori Pontici p.II, Melia 
tbermantica p.II, gutta Pontici p.II, cassiae da£aiten | p. n, 151^a 
cassiae rufae p.II, cassiae nigrae p.II, thuris masculi p.I, 
irin Hlirica p. II , calami Syriatici p. 11 , asarum Pon- 84B 
ticum p.n, rosa p.II, carpobalsami p.II, anisi p.I, croci 
15 Indici p. n, Lenmiam p. 11, magma croci p libra, trixagi- 
nem Creticam p.I, rutae silvaticae p.I, malum terrae p.II, 
silocinnami p.II, petrosilinum radicem p.II. datur autem 
haec potio ita ut in equos XV adiciuntur pulveris -W- 
tres in mulsu -s^ VILL aqua calida sextarium unum. 
20 Gompositiones unctionum omnium. 844 

unctio ad capitis dolorem. castoreum pondo 3, vini 
veteris sextarium I , nitrium pondo 5 , ruta pondo '-' , 
tburis polline pondo uno, oleum vetus pondo uno, nuces 
amaras. bas res conteres [et] ex vino et oleo et ex eo 
25 perunges caput. 

unctione synchrisma. cera rufa pondo 11, ammoniaci 845 
pondo n, propolin pondo 11, apopanacis pondo II, resine 
terbentina pondo II, medulla cervina pondo II, opium 
Gallicum pondo III, adipis anserini pondo 11, adipis 
30 leonini pondo U, piperis albi pondo libra, tbus masculum 
pondo libra, baccas lauri sextarium unum, olei veteris 
sextarium unum, olei murtini sextarium unum, olei primi 
sextarium unum, olei storacini -^ I, olei melini -s^ I. 

unctio ad articularium. pices Britiae pondo 11, fvesci- 846 

4 acori? porri? || 6 Pelag. 390; cf. Veg. VI 13, 3 et swpra 
820 II 26 unctio vel? || 32 murtine || 33 mellini || 34 bricie: ^ 
Bmttiae | sq. veryecinum? viscum B 

Malomed. Chir., ed. Oder. 17 



258 MULOMEDICINA CHIRONIS 847—860 

crun pondo unum, sepo tauri pondo unnni, fios similaginis 
sextarium unum. haec omnia commisces et articularium 
ex eo penmges. 

unctio ad armos inflatos equo et ad renes. sulfur 
yivum pondo libra, feda pondo libra, thuris pondo I, 5 
adarcen pondo n, vini veteris -VSr n, olei laurini pondo 
libra, olei Ciprini pondo I. ez sanguine iumenti quod 
satis est omnia tusa et cribellata commisces. ex eo uteris. 
S47 unctio ad suffiragines. aeruginis pondo libra, alumen 
pondo Y, herba sideritis pondo I, acetum acrum pro modum. 10 

unctio ad uliginis imnentorum. sulfur yivum tritum 

ex aceto crefum mortario subactum. ex eo induces, ante 

tamen tertas suf&agines bene cilicio. idem facit alumen | 

151 ^b scissum p libra, aemcam p.I, aeris flos p.II, sulfur vi- 

Yum p. I, nitrium p. I, auripigmenti ciatum I. 15 

848 unctio ad uligines. thus masculum bene cernitum et 
cum rosa Campana admixtum ex oleo et aceto et melle 
coques, bene depones, butirum caprinum adicito. inde 
utere tanquam cerotum. 

unctio ad uligines. aes ustum[es] , spuma argenti, » 
aeris flos, auripigmentum ex aceto commisces et utere. 

849 unctio ad armum luxatum. rumicis 3 m, cocodrilli 3 11, 
nasturcii 3 nil, ammoniaci p.I S, ysopi p. II, cerae pon- 
dus 9 , mellis pondo I. haec omnia ex aceto et oleo 
macerato et sic perungito. 25 

unctio ad scabia. stercus in aquam sumito, lapidibus 
ferventibus calfacito et ex ea aqua, usque dum sanum 
fiat, linito. 

unctio ad scabiem. muriam, mel, sulfur, oleum 
Cyprinum, picem liquidam in uno conteres et ex eo 30 
perunges. 

850 unctio ad podagrosum. sucvmi msci, opium, ungentum 
cappare, hoc conteres tanquam cerotum. sic tangas 
omnibus. 



12 creticum || 13 tertas » tersas || 20 es || 32 cum brusti: 
corr. B, cf. p. 259, 13 



MULOMEDICINA CHIRONIS 861—864 259 

unctio ad scabiem. oleum cedrinum, oleum laurinimi, 
oleum yetus, oleum Licium, oleum murtinum, oleum len- 
tiscinum, oleum fhjbenum tracis, sulfur, nitrium, picem 
liquidam, salem, acetum acrum, axungiam, adipe ursinum, 

5 addpe leoninum. haec omnia trita bene in cacabo coques. 
cum iam ad . . . medicamenta deferverint, sic commiscebis, 
bene caldo perungues. 

unctio ad scabiem. sulfur yiyum, picem liquidam, amur- 851 
cam, veratri nigri, aequis ponderibus contusa, bene mixta 

10 cum aceto non nimis copioso. hoc medicamentum cito sanat. 
unctio ad coxam It«xatam, quae imctionem fnon audit. 
lines gluten taurinum semis libra, farinae polline $ I. 

unctio ad podagram. axungia vetus, sucum rusci, 
cappare. hoc contere in uno, ex eo utere, sicut s. s. est. 

15 unctio ad febricitantes. rosam p. §, olei yeteris p libra, 852 
aceti eminas m, olei Cyprini p. 9, portulacae quod satis 
yidetur, nuces amaras p* §, menta et ruta p libra. h aec 
onmia | una conteres cum aceto acerrimo, bene conteris ad 152^^^ 
grassitudinem mellis. inde perunges febricitantes. 

20 unctio ad yenas calefaciendas siye in hominibus siye 858 
in iumentis. et in pesso, cum pepererunt muHeres, sup- 
pone^ ibi, ut melius purgentur. baccas lauri yirides p m, 
folia lauri p selibra, rosmarinum p III, absinthium yi- 
ride p III, herba turaria p 11, thuris manna p libra, 

85 samsuci Alexandrini p. m, semen . . haec in yaso oeneo. 
olei yeteris Afiri trienni, si minus, Spani •«• m, yini 
Siculi -S^ m adicies in cocturam. 

idem decoques in tertias, ita ut pars tertia remaneat. 854 
quam colabis in yaso aeneo et eundem yasum, in quo 

30 decocta sunt, terges , et in eodem yaso colatum adicies. 
in eodem yaso ceram adicies, et sic feryescat ex len- 
tore. cum cera liquefacta erit, adicies galbanum et 
moyes spatomele, dum et hoc liquefiat. herbae et semina 

3 Hispanum fraces B; latetne storacis? || 6 ad ^carbonem^? 
cf, p. 263, ^ 11 9 yeretri I mixtam || 11 laxatam | onctio ivaiiiov 
audit B g 12 lenes || 16 Pelag. 40 || 21 sq. supponet sibi || 22 pur- 
getar || 26 eneo || 29 eneo 

17* 



260 MULOMEDICINA CHIRONIS 866—857 

primum decoquantar ad tertias, postea admisces primma 
. . . p libra, sequetts galbani gutta, thuris masculi pondo 
libra, et moves, dum liquefiat. 

855 incantatio eiusdem inunctionis. invoco ter ex angu- 
lorum et corporis, palam et absconsa, sive in muliere s 
sive in viro, adesto mihi angulis III. ponam, qui osso- 
rum et medullarum viscera contenes, ut possit frigidas 
partes a calore ezpellere et calidas [sive frigidas] refrigeria 
mittere, per eum medicamentum, quod in ea manu ad- 
mittito et movendo, uti mihi 2;oIes cum iuhbus et refri- lo 
geria nervorum herbarum viridis deicere velis, et cuius 
quidquid corpore admissum fnerit. 

856 Acoporum omnium compositiones. 

acopum ad perfectionem et nervorum dolores. sam- 
sucum Alexandnnum -^ I, calamum Suriacum . . fasci- i5 
culum fenugraeci •»• I, baccas lauri virides -^ I, so^anum 
libra, vini peregnni -»• HI. haec omnia in unum com- 
misces ex aceto -^ I in cacabum noyum cum vino et oleo, 
quae s. s. est, et per triduum macerabis, A^^ dies decoques 
igne lento. cum videris yinum coctum cum rebus s. s., so 
colabis, tunc adicies ceram. cum soluta fuerit, tunc 
iterum per sportellam colabis. hoc habebis in cottidiano. 
152'b 867 si voles ei vires maiores adicere, mittes euforbii | 3, 
adarcem p. r>o. conteres has duas res ita, ut id observe^, 
ne aut oculum aut nares sibi tangat. cum tritum faerit, 25 
misces ex acopo s. s., commisces, ut coUiges in doliolo. 
cum voles, ex eo utere, quia multum valet. adicies de acro 
coclearium unum et de acopo cocliaria duo. sic uteris. 

1 posta II 2 seques || 4 sq. nihil simile apud Heimium, In- 
cantamenta Magica; incantationem corruptissim^m ita restituit 
B: invoco te rex angelorum (= &yyiX(Dv\ <qui omnia spectas 

animi^ et corporis adesto mihi angelis tuis imperans, 

qui . . . . ut possis a frigidas partes calore ezpellere et ad 
calidas refrigeria mittere . . . quod mea manu admitto admoveo 
{aut admittitur admovendo), uti mihi vel cuiuscumque corpori 
admissum fuerit, aestum et refrigeria nervorum herbarum viri- 
bus deicere velis || 10 bolescum || 13 acopiorum || 14 ad copum '' 
16 soranum || 18 et || 24 observet || 25 tibi B \ taogas? || 27 qua 



MULOMEDICINA CHIRONIS 868—861 261 

acopi compositio. bidella p. § , amiiioniaci p. § , gal- 858 
bani p. 5 , thuris poUine p libra, saccipewi p. § , resina frixa 
p libra, resina terbentina p libra, apoponace p. 5 , baccas 
lauri •«• I, resinae eronalis libra, olei Cyprini p libra. 

5 acopi compositio at nervos laxandos. pice BritiapIS", 
resinae crudae p I S) ajnmoniaci gutta p §, galbani p §, 
resinae terbentinae p libra, cerae albae p 11, resinae 
frictae p 11, medullae cervinae p 5, vidella p 5, saga- 
peni p Iibi'a, apoponacis p 5, cerae Punicae p 5, haccas 

10 cypressi p 2-, baccas lauri p 11. 

acopi compositio. medulla cervina p 5, pinguamen p 11, 869 
cerae p II, rosae p 11, olei p II, adipe gallinacium p II, 
fteris unguentarii p 11, crassamen nardi p n, olei lorim p II, 
olei lentiscini p II, olei Cyprini p 11, croci p II, piperis 

15 longi p n, coriandri grana numero X , ammoniaci p U, 
galbani p ^ , gentianae p &, , malum terrae p c^ , •j^ium- 
pisca p libra, murrae p 3, thuris masculi p 11. 

acopi compositio. galbani p §, ammoniaci p 5, thuris 860 
polline p I S 1 cerae albae p X, resinae frictae p I S 1 *P^" 

2oponacis p libra, bacca lauri p 11, cerae Punicae p libra, 

baccas cypressi p libra, resinae e^icamen p NH , olei 

Cyprini p 11, olei primi p 11, olei citrei p 11, olei laurini 

p n, olei veteris p dot^ran., olei murtini p II, [oleilaurini p S]- 

compositio sincrismarum. 861 

25 sincrismae compositiones: resinae terbentinae selibra, 
ammoniaci p duo, meduUa cervina p m, adipis taurini 
p n, adipis ursini p II, adipis leonini p 11, meconii p II, 
resinae Colofoniae p 11, galbani p S» castorei p libra, 
oppoponacis p libra, piper album p libra, storacen p 11, 

30 cerae p 11, bidella p I s ? thuris masculi p 11, ysopi 
p n, I propolin A<ticum p 11, adipis anserini p libra, 152^^^ 
oleum citrinum p V, oleum lentiscinum p Itil, croci 

2 saccipemi || 6 et || 8 vidella: in marg. bdellium || 9 baccas 
«u^levi 1 11 piguamen || 13 iris vel turis B ceris? | lorice: = 
laurixd |{ 20 pumice || 21 clicamen: cf. p. 271, 29 || 23 doran: 
covT. Jk ; quadran B || 25 sincrisma et || 28 castor sic || 31 pro- 
polinanticum 



262 MULOMEDICINA CHIRONIS 862—866 

Siculi p n, oleum vetus p ilU, olei Siconei p 11, olei 
melini p lill. 

862 STncrisinae compositio. cerae albae p YI, resinae 
terbentinae p illl, apoponace p libra, olenm yetus p IH, 
propolin p lU, galbanum p V, olei lentisci p Ilil, olei 5 
nerini p IIII, anmioniaci p HI, olei Ciprini p m, thuris 
polline p n, medulla ceryina p II, oleum Atticum p II, 
oleum laurinum p IIII, oleum Syriaticum p m. 

868 sincrisma optima ex herbis. medulla cervina p m, 
galbani p I , cerae albae p libra. haec coques ex oleo lo 
yeteri, donec medulla deliquescat. et bacca lauri p 
libra, sulfiir yiyum p 11, serpillum Campanum p ^, sam- 
sucum, herbam Sa&inam p Ubra, rosmarinum p libra. 
haec pistato et cemito cribro quam tenuissimo. haec 
coicies in yaso aeneo, cera a(2icies singulas sic, ne aduras. i5 

864 sincrismae compositio. cerae rufae p liii, propolin 
Atticum p Ilil, aeris usti p 1111, resi&ae terbentinae p lill, 
appoponace p libra, galbanum p 5, oleum yetus p Hii, 
oleum lentiscinum p Ilil , oleum murtinum p iiii , am- 
moniacum p IUI, oleum citrinum p iili, oleum [pur]pn- 20 
rissimum p liil , meduUa ceryina p 11, ysopum silya- 
ticum p n, oleum laurinum p 11, oleum storacinum p iiii - 

865 sincrismae compositio. galbani p 11, storacis p 11, 
bdellia Babilonia p 11, ysopum p libra, medulla ceryina 
p libra, oleum storacinum p libra, oleum purum p libra, 25 
oleum Cyprinum p Hbra, oleum amigdulacium p Hbra, 
thus p libra, oleum laurinum p II, oleum murtinum p II, 
oleum primum p 11, oleum melinum p libra, resinae 
terbentinae p 11, cerae rufae p m, propolin Atticam p 11, 
olei lentiscini p llil, oppoponace p m, oleum Siriati-so 
ticum p H* n, ammoniacum p 11, butirum Getulum p II, 

866 meconium Spanum p libra, adipem ursinum p 11. haec 

1 siconei » Sicyonii || 2 malini || 3 syncrisine || 9 erbis {| 
11 medullam reHnquescat: corr, £ |) 13 savinam || 15 abicies 
adurat vel aduras cod. \\ 16 sincrisma m fine capitis antecedentis \ 
20 oleum addidi: purpurissum aut oleum purum B || 26 amig- 
dulacium » amygdalmum || 28 malinum || 29 propolmeticum 



MULOMEDICINA CHIRONIS 867—870 263 

onmia s. s. coicies in yaso aeneo et adipem contundito ursi- 
nxim et sic coicies, ut percoquatur. ad carbonem decoques, 
ne ad flammam aduratur. deinde percolato, donec medica- 
mentum cum oleo commisceatur. hoc uteris ad perfectionem 
5 lumborum et ad articulos et ad nervos et ad cervicem. 

syncrismae albae compositio. cerae albae | p libra, 867 152^b 
cerusae p libra, rosae p II, ysopum p 11. haec omnia 
quae s. s. sunt, in yaso aeneo decoques et coicies in yaso 
cemsam. et cum iam defundes, in yaso minutatim adicies, 
10 subinde commiscebis, ne cerusa diossum desideat, usque 
donec frigidum fiat. hoc uteris ad eztractum et percussum. 
cerotum alligabis iumento, donec sanum fiat. 

malagmarum compositiones. 868 

malagmam croci aromaticam sic impones. spumae 
15 argenti p llll, resinae terbentinae p 11, galbani p libra, 
bdelii p II II, manna thuris p III, resinae Colofoniae p II, 
storacem p llll, appoponacem p II, propolin p 11, bacca 
lauri p 5, yiscum Italicum p VI, ysopum Atticum p 11, 
"{•nisum tiburis p 11, amomum p U, adipe taurinum p 11, 
ao cerusae p IIU, olei laurini p IIU, cerae p YI. 

malagmam podagricam. cardamomum p I, centau- 869 
rea p II, ageraici p I, irin Hlirica p S, fenugraeci pondo 
trien., nitri pondo duo, ciciti semen p I, resinae terbenti- 
nae p 11, cerae Punicae p 11, oleum yetus p 11, oleum 
85 Siriacum p 11. 

malagma coctilis. cerusae p IHI, galbani p g, resinae 

terbentinae p HI §, adipem taurinum p m, ysopi At- 

tici p n, bdelii p 11, ammoniaci p 11, piperis albi p V, 

irin Illiricae p 11, aufonitra p Hbra, medulla ceryina p 

30 libra, adipem anserinum p libra. 

malagma nigra ad splenem. bitumen ludaicum p §, 870 
fecla p ^, nitrum p §, aes ustum p ^, axungia <^p ^^, 
batus p §, thuris poUine p §. 

4 perfrictionem? || 7 ceruse || 8 eneo || 10 dissideat || 11 ad 
eftatem (sicj extactum || 12 certum || 13 cf. Pelaa. 446 sq, 
ii aroticam sic || 19 misum p n?||21 cardamonium | centaura 
28 ciciti = cicutae? cicifi M |[ 29 aufonitra » &(pq6vixqcc || 32 p ^ 
supplevi 



264 MULOMEDICINA CHIBONIS 871—874 

malagma Terentiana fadmocia et ad nervos crassos. 
cera p II, absungia p II, thuris masculi p 11. 

malagmae caldae compositio. auripigmentnm p, libra 
cerusae p 1111, aes ustum p 1111, molibdena p 1111, 
fmsum grussiten p illl, vini p libra, bitumen p VI, 5 
oleum p llll. 

871 malagma ad nervorum dolorem. cerae p § , adipis 
taurini p -^ , galbani p «extan, bdelii p I, ammoniaci p ^, 
piper album p §, resinae p ^ S' ammoniaci p ^, thuris 
polline p S, bacca lauri p §, storacis p §, f eresinumio 
gueti facesu. baec contundes singulas res, postea com- 
misceto in unum et componito. 
I53'a 872 malagma ad genua fleminosa. sinapem | Alexandrinimi 
emina, nasturcii semen emina, nitrum p libra, aes 
ustum p 9, alumen scissum p §, thuris pollinem p §, i5 
salis ammoniaci ^ ^, galbanimi p §, Mtumen ludeicum j> 
libra, mel Alexandrinum p libra, oleum Ciprinum p §. 

878 malagma caustica. facit ad dorsum iumenti post 
ustionem confirmandum, ad tumorem et ad dolores et ad 
luxum et ad fleminam veterem et ad aquam. cerae p I^ 20 
resinae j) selibra, thuris poUine 3 V, galbani 3 IDI, 
-yideZlae 5 V, storacis 3 mi, bituminis Ispani p I, picis 
durae 3 illl, sagapewi 5 ni, fulci 3 Vm, corticis tau- 
rini 3 16, simul omnibus mixtis quae conflcies. 

malagma ad commissuras solutas. bitumen p ^,25 
aloen ^ ^, haec ex . . . inter se conteres et impones. 

874 malagma liquida ad nervos crassos. bitumen ludai- 

cum p I S? P^^® Britia p I S? lepida» Cyprea jp I S» ^^® 
p libra, thuris masculi p libra, resinae frictae p libra, 
oleum Sa&inum p libra, acetum p libra. so 

malagma ad nervos grossos extenuandos. ficmu 



1 aromatica JS^ cf.p.J263,14; admotoria? accommodata ilf 
3 malagma || 6 misum (i. e. fiiav)^ cerussiten (cf. p. 263, IQ)'^ 
8 extan || 10 teres in unguenti faciem haec M; iris unguenti B 
16 armoniaci | uitumen || 19 sed || 20 aquam ^ suffasionem? 
aquatilia? || 22 siddele | yspani | 28 sagapeminis | olei B, ulicis 
M II 23 sq. taurini: cf supra p. 245, 13 || 27 cf supra p, 30, 10 " 
30 sayinum 



MULOMEDICINA CHIRONIS 875—879 265 

Afram j III, uva passa p U, caminuni tritum -^ I, sul- 
fdr 3 in, nitrum 3 m. 

malagma ad nervos grossos et duplices. axungia p n, 
calcis flos p S) ^^^^ ^^^ S S' t^^s polline ^ §. 
5 malagma ad femus. malum terrae p libra, spuma 875 
argenti p § , resinae terbentinae p 11 , cerae p libra, 
nitrium J §, salis ammoniaci j 5, oleum Saftinum j) 1111. 
haec sic decoques in cacabo novo, mittes salem, deinde 
singula adicies et ex lento igne coquatur bene. 

10 malagmae albae compositio. flos nitri |) 11, sulfur 876 
vivum p n, resinae pini p VI, resina apocima p III, 
cera alba p YIII, thuris manna p libra, sepum tauri- 
num p S< h&ec sic coques, cera seorsum, deinde apocima 
[et] resina, sepimi taurinum coques et inmiscetur nitrium 

15 et sulfur et thuris poUine tusum , bene ima subiges et 
commisces, erit malagma. 

malagma ad omnia. cerae rufae ^ Y, resinae terben- 877 
tinae j 11, ammoniadi p 11, oppoponacis p libra, gal- 
banum p 11, pice Britiae j V, oleum vetus pondo tres, 

20 resinae frictae p 11. 

malagma pegma. cerae albae p §) g&lbani ^ 3, pi- 
peris albi 3, ammoniaci p S» I resinae p S» thuris pol- 163'b 
line p S? iiitrium p 5. 

malagma /raumatica. ammoniaci p S? cerae p S) 8^^' ^^^ 

25 bani 3 , cerusa p S » ^bricae p 3 , murrae 3 , spuma ar- 
genti p S) piperis p 3. haec omnia ex oleo coquito. 

magma croci ^ I, murra p I, cerae p I, ammoniaci p I, 
galbani p I, olei laurini pondo quae^ran. , resina ^ S) 
thuris p I, nitri p S- 

80 malagma ad duritiam et ad marmur. spuma argenti 879 
p TTTT, resinae terbentinae p 11, storacis gutta p 1111, 
appoponacis ^ libra, cerusae p IIII, cardamomi p III, 
adipis taurini p 11, ammoniaci p VI, propolin p II, 
thuris pollme J llll, cerae j) VI, bitumen p 11, olei 

35 laurini |) lill s • 

7 sayinum || 24 draumatica H 25 lubricae || 28 quaran |{ dOsed|| 
32 cardamoni 



266 MULOMEDICINA CHIRONIS 880—883 

malagmae compositio ad tumores. nitrom p libra, fecla 
pondo libra, bitumen ludaiciim p §, absimgiam pro modo. 

880 malagma fiacen cerae p I, galbani ^ I, resinae 
terbentinae p I, ammoniaci 3, oleum Cyprinum quod 
satis erit. naec omnia in uno coquito. 5 

malagma tetrafarmacum. cerae $ libra, resine dura 
pondo libra, picis durae p I, alumen p libra. omnia in 
uno coquito ez . . . alimien et addito. destringe iumentum, 
"f cyatu TiiTmnn subigito, ez oleo alumen coquito, sed con- 
tundito in pilam ex aceto. hanc malagmam utere adio 
firactum et intortnm et ad dolores nervorum et crassi- 
tudines. 

881 malagmarum crudarum compositiones. malagma cru- 
da. cera p V, bdelii p III, opii ^ 11, bacca lauri j 11, 
ysopi Attici p 11, resinae terbentinae p 11, appoponacem i5 
Airam ^ 11, piper album p 11, piper nigmm ^ libra, 
tburis poUine p 11, galbani ^ m, ammoniaci p 11, me- 
dullae cervinae pondo libra, oleum laurinum ^ II, pro- 
polin Atticum p 11. psacca lauri p 11] haec onmia, 
quae s. s. sunt, singulas res contundes et per cribrumso 
tenuem traicies, deinde permiscebis et oleum laurinum 

882 ad subi^endos iUos uteris. medicamentum /erreat, deinde 
per . . . subiges oleum et [subegeris] aceto acro manos sub- 
inde tangito. cum subigisse^, tunc facies pastillos librales. 
hoc malagma uteris, cum iumenti fractura ad sanitatems» 

153^a yenerit. item si rene unctionem ad articulamenta | sanus 
factus erit, eandem malagmam imponis. item circa corium 
iumenti sic explica&i^ malagmam crudam. ceram rufam 
^ libra, ysopimi Atticimi p IIN, storacem..., calcan- 
tum j) ilii, apoponacem p 5, meduUa cervina |) IH §,80 
propolin Atticum p m §, bdelii p IHI. 
888 malagmam crudam. haec facit ad neryorom grassi- 
tudines et podagricos. cerae j 11, olei Syriaci |> H, 
adde in utroque, timde pumicem p libra, adde in mor- 

7 alumen: alipem B g 8 <oleo>? || 9 cyatho vini B \\ 20 pro 
22 subiciendos | Yereat: c(yrr, B || 24 subigisset || 27 malagi 
nam || 28 explicavit J 34 uterque vel utrique cod. 



MULOMEDICINA CHIRONIS 884—887 267 

tario'. cum hene terueris , ceme et pendito p 9 , deinde 
addito in mortario marmoreo et terito pistillo plumbeo, 
addito mellis p 1111, aceto pusillum terito et deinde 884 
[marmoris] contundito ammoniaci p I S? ^^^inde in pilam 

5 pariter pistiUo plumbeo terito in mortario, usque dum 
teras, '('plumbum $ $ et admisce. deinde onmia eximito 
de pila et manibus malagmam subigito ex oleo vetere 
et medullam. cum subi^eris, facito magdaleones, ut '('ho- 
mini yideatur. inlinis linteolo spisso, si minus, in alutam. 

10 malagmam crudam. cerae p Y, galbani ^ m, sto- 885 
racis ^ 11, bdelii p libra, ammoniaci p libra, medullae 
cervinae ^ libra, thuris masculi p Iibra, piperis albi 
selibra, ysopum pondo libra, resinae terbentinae pondo 
libra, resinae eronaZe p libra, resinae Colofoniae ^ libra, 

15 thuris polline p libra, bacca lauri p libra, adipis taurini 
p libra, olei Taurini j libra, olei veteris p libra, olei 
mirtini $ libra, malum fausitum p H, galbanmn p H, 
storacis ^ 11, resinae jBri^ae ^ II, appoponacis p I S? 
olei citrei j libra. 

20 malagmae ufilis compositio. galbani ^ Sv cerae al- 886 
bae p libra, ammoniaci J3 §9 ^^ masculum ^ 3, me- 
dulla cervina p S » propolin Atticum p s » oppoponace p s ? 
castoreum ^ s ) bitumen ludaicum ^ libra , bdelii jp s 9 
thuris poUme p II. 

S5 malagma oruda. cera rufa pondo libra, storace ^ 11, 
oppoponace Afram ^ 11, propolin p libra, meconium p 
libra I, galbanum p libra, adipe taurino pondo libra. 

malagma cruda, quae est alio modo ad ossilagines, 887 
quae solent in cruribus nasci. nitri p I, calcis vivae ^ 

solibra, vini p libra, salis ammoniaci p libra, calcitem 

combustum jp I, | spuma argenti p I, cineris lixiviae 153^ b 
qc duo, aceti quartarios duos, exungia ^ 11, con- 
tunde^ singulas res et cemes cribro. cum terere incipies, 

1 uene || 2 marmoreo addidi ex l. 4\\4^ ammoniace i| 5 pa- 
Btillo ) 6 alumen? || 8 subieris | sq. in heminas divideatur M \\ 
9 magdaleones » iiocydocXuig || 14 erolane || 17 aestivum M jj 
18 brictie || 20 usilis || 25 ruda || 32 quinarios? quartarios? | con- 
tundent 



268 MULOMEDICINA CHIRONIS 888—891 

commiscito in uno. hoc alligato, tertio die solvif ossila- 
ginem. cum vulnus purum fuerit, utere traumatico. 

888 malagma Yi&iana ad flemina. calcantnm p I, aes 
ustimi p I, nitri flos p I, lepida Ciprea p I, fecla 
Spana p I, aeruginis nos p I, lamna ^ I, bitnmen 5 
ludaicum p 11, rododafne p U, axungiae ^ §, marrubimn 
montanum ^ 5 , columbini stercus p 11, salis nostrati p 11. 
haec omnia contundito, donec bene coquat, et ad circn- 
lum impones, ut fleminam discutias. 

889 . malagma eiusdem ad duritias. aes ustum , spumam 10 
argenti, cerusae, aeruginem, salis ammoniaci, molibdena. 
haec omnia tundes, ex oho coques, donec in modum can- 
stici coquantur. oleum cura, ut vetus sit, et cura, bene 
commode decoquatur. caldum bene perducis medicamenta, 
aequis partibus misce 3 nil. i^ 

malagma ad duritias et ad nervos. aeragine $ -^ , 
aes ustum p ^ , molibdena p libra , olei p i>n , ace- 
tum 4S- 1, spuma argenti p III, salis p I S» cerusae p 5. 
et in/ra suo loco adiecta est et duae scriptae sunt. 
890 malagma ficumea sic compones. flcum duplicem p II, so 
nitrium ^ III, flcum contundito, usque dum minutum 
flat, admiscito nitrium u^um et axungiam quod satis 
est, una contundito et sic componito. 

ad nervos crassos et '('strota in se cum faerit. tridao 
alligatum alligatura permaneat. po^Mdie solvito, calda^s 
foveto. 
891 malagma axungia sic compones. sumito axungiam 
quam veterissimam p libra, contundito. quae cum con- 
timderis, addito calcis minutae quod satis est, subigito 
et bene [in]temperatum in linteo oblinito et iumento in- w 
ponito vel homini. cottidie renova, usque dum sanus fiat. 

malagma cyprisinam. baccas cypressi, aceto, coclias 
numero XL, axungia p libra, aeris usti p libra, fucum 

1 solvito II 3 vivlana || 4 citrea || 11 armoniaci || 12 eo: 
supfiil. B II 13 curant || 19 intro suo leto: cf. infra 892 \ due 
Bcripta I 22 uemtum sic: corr. B || 24 strota vel sirota cod.\ 
latetne syrmaticum an scrofa? || 25 pridie: IV die B ]\ 30 bene et 



MULOMEDICINA CHIRONIS 892-896 269 

Afrum et camiimm tritum et nyam passam ad durities 

et ad flemina et ad ossilagines compones. | 154'a 

compositio caldi ad duritias et ad ossilagines. spuma 892 
argenti p U, cerusam p §, aes ustum p libra, aerogine 
5|> Kbra, molibdene ^ fl, salis bene triti ^ 11, cadimia 
^ S, oleum vetus |> I S» ^-ceti 4S- I. 

compositio ad duritias et ad ossilaginem. olei pon- 
do V, aceti p -«r I, salis triti pondo 11, spuma argenti 
pondo II, molibdena pondo I § , aes ustum pondo g, 
10 cerusae J S •'^i propolin Atticum j §» aeruginem J I S* ^^^ 
appoponace 3- primum miscis oleum, deinde acetimi de- 
coques bene, sequens ad decocturam [ad] medicamentorum 
trituras mittes. habeto haec in vase fictili. 

experimentatum expertus sum optimum esse ad ossila- 
15 gines et duritias: aes ustum |) s? aeruginis j3 S? ^olib- 
dena p S? spuma argenti jd illl, sale bene tritum J I S? 
cerusae ^ S) ^^^^ yeteris ^ n, aceti optimi s« 

ad cocturam acrum malagmarum. primum adicies 894 
oleum vetus, sequens acetum, deinde salis triti, decoques 
20 bene. deinde cum bene decoctum erit , spuma argenti 
mittes, sequens molibdena, deinde cerusam. in mediam 
cocturam aeruginem mittes et curabis caldum perducere. 
ad flemina discutienda. fici radicem, ervum, axungiam 
veterem commisces ex aceto acro. 
25 ad flemina discutienda. sinape Alexandrinum p s* 
ficu ^ s^ sale ^ s» axungia vetere p S- 

ad fiemina curanda. calcis vivae p -^-, calcitem |) —-, 895 
nisum p -i-, nitrium combustum p -^, fecla Spana p -r-, * 
nitrium p -r-. in unum conteris ex lixivia et in pixida 
soplumbea habeto. 

calcMcon compositio ad duritiam. cadmia Cij^rea ^ s? 
aes ustum p s» ammoniaci p s? sale candida trita ~- I, 
cerusa p ifl, oleum p V. 

ad cartilaginem emplastrandam compositio. bitumen 



1 cuminum vel cominum cod. \\ 13 sq. in vaso fictili operi- 
mentato JB 1 28 descucienda || 31 caldicon | cadmiaci trea 



270 MULOMEDICINA CHIRONIS 896—899 

ludaicnm p I, aes astum ^ I, fecla p ^, aeris flos ^ I, 
aluineii scissum p I, thuiis poUinem p §, nitrium ^ ^, 
coctimentum p ^, axungiae p 11, veratrum nigrum ^ §. 

896 emplastri compositionem. emplastrum sic componis. 
caldea ^ I, cerae ^ libra, olei nerini p ^, calcitem et s 
caldea in unum contemperato. ubi erit temperatum, pro 
ceroto utere. 

154'b emplastrum rubrum. olei p 11, lepidae ^ 11, | aeris 
^^^ S Si sp^unsi &rgenti p U, aristologia ^ II, mamia 
thuris pondus 2' ? galbani pondus I, cera pondus 11. lo 

emplastrum glutinosum ad parotidas. pioe liqui- 
da -s^ n, resinae -~ V, cerusae =-> V, spimitium =f= V, 
acetum * VI. 

897 emplastrum glutinosum. bituminis ^ §, cerae ^ ^, 
pice dura ^ §, resinae ^ §, ammoniaci p libra, calce f I S^ ^^ 
olei p n. 

emplastrum glutinosum ad recentia vulnera. cerae p I Si 
resinae terbentinae f I S ) a'miigia' '{'niennu p I S 9 i^esinae 
p libra, aeris usti P I S 9 "^^^^ f S ) l^P^dS' $ Hbra, yinmn 
Marsicum p 11, sale ammoniacum p m, thuris ^ libra,so 
panacis p libra, olei Spani p ^, acetum $ I. 

898 emplastrum ad cartilaginosum. aes ustum pondo S» 
nitrium ^ £ , fecla p <^ , sale ammoniacum p «^ , bitameiL 
ludaicum pondo libra, axungia quod satis fiierit et ad- 
huc, si yis, alumen scissum, thuris polline, cera Punica,25 
mali corium, galbanum, viscum, oppoponacem. 

899 emplastrum ad fracturam. cera Spana p libra, bitu- 
men ludaicum p I ^ , pice Britia ^ H , thuris masculi 
p libra, lepida Cjpria ^ libra, resina fdcta pondo libra, 
oleum Sabinum p s » acetum Alexandrinum quod satis so 
erit [sive quod satis fiierit]. 

emplastri compositio. cerae p libra, aeris flos ^ 
libra, spuma argenti p libra, resinae adustae p libra, 
oleum pro modum. 

3 coctimentum : condimentum (cf. mfra 93S) B \ veretram !! 
8 lepide || 11 pice tn macula rubra |J 12 spimicium: « rfjtyb^d^tov {| 
1 8 bieimi (coM. suprap, 259^ 27) B ; suma ? suilla ? cf. 919 \\ 26 pmnica 



MULOMEDICINA CHIRONIS 900—903 271 

emplastrain optimum. galbani f 2*, murrae f 2*, 900 
lepida p 2*> propolin Atticum p 2*? folium p 2't ^m- 
moniacum J> 2'? pi^® Britia p 2*i resina terbentina J> 2*» 
cera p 5, spuma argenti p 11, oleum vetus p U, aristo- 

5 logium p 2'i olem/t Oypreum J 2'i centaurea p 2'? 
irin Illirica ^ S, trifoUum p s» ^^^ J> 2', artemi- 
siae j) 2') viscum pondus 2'? Britannica p 2'» argal- 
licum ^ I, vetonica p I, herba urciolaria ^ I. coques 901 
sic. oleum spuma cum ferverit, semel adicias lepidam et 

10 aeroginem et cerusam, in teno omnia commiscis ez aceto 
acro, conteris in mortario, sicut tibi videtur, temperato. 
deinde teris et resinam et yetonicam et propolin Atticum 
et picem, semel subrubrum, ne sit aquatnm, removebis, 
ignem adicies, mannam et galbanum et oleum conteris, 

15 res siccas contundis et adicies postea, ne comburatur. haec 
uteris et ad cancer | et ad maiora yuhiera, si quod 154^ a 
inter manus caro crescit. a^temis diebus solves, expurgabis, 
deinde eodem impones, donec excomedatur. sanum fiet. 
causticae compositiones haec erunt. 902 

20 caosticum ordinarium sic compones. murrae ^ libra, 
aloen p libra, thus masculum ^ libra, dppoponace p libra, 
galbanum p libra, castoreum j> libra, propolin |) I, bdelii 
p libra, ammoniaci ^ libra, storacem ^ libra, viscum 
Italicum ^ libra, thuris poUine p libra, alipe leomnum 

25 ^ libra, adipe ursinum ^ libra, medulla cervina p libra, 
ceram Punicam p I s > ceram albam p I s ? smfur vi- 
vum p nn, resina terbentina ^ III, bitumen ludaicum 
p in, bitumen Afrum p Hll, resina Colofonia J3 V, resina 908 
fricta p XV, resina dicamen j> XX, resina eronale p XV, 

soresinae apocima p X, pice dura pondo Xm, resina alba 
fproica p 11, meconium Atticum p libra, opium s ? eufor- 
bium p s» niagma croci p S? piper nigrum 2'? malum 



6 oleum addidi || 7 britanica || 9 semel: simul? || 10 vino 
U tem^eratum || 13 simul? | sub rubum | aqua tum || 17 coro 
ad terms | solus: corr. B \\ 20 cf. Chiron apud Veget. VI 14, 1 „ 
24 aUpeleon enum || 29 dicam sici dictamni B || 30 apecima: 
«^ &nolB\M II 31 Troica? 



272 MULOMBDICINA CHIEONIS 904—907 

terrae p § , ysopum Atticam p § , sepum taurinum |> libra, 
oleum laurinum p g-, oleum mirtinum 2'i oleum Ciprinum 

f2'9 oleum amigdalinum p 2' i oleum melinum ^ g-, oleum 
abinum p g-, oleum lentiscinum p 11, oleum Spanum 
p V, [oleum laurinum p 2*]i oleum yetus J> S- ^ 

904 compositio caustici. castoreum ^ ^, galbanum ^ ^, 
appoponace j> 'V:^ , bdelii p V, thuris polline j V, viscmn 
Italicum i) '^, cera alba j Ubra, cera Puwica ^^, sulfor 
vivum j ni, resina terbentina j II, bitumen ludaicum | 
libra, resina Colofonia p ^ ? l)itunien Afrum ^ libra, resina lo 
fricta j) V, ammoniacum |) 11, storaces gutta ^ V, resine 
dicame» j> 11, pice dura J JIN, resine eronale p V, pice 
Britia |) 5, propolin Atticum p 5, oleum pro modum. 

905 causticum siccanum. cera rufa p libra, cera Puiiica 
p libra, ysopi 2' ? ^liiis masculum |) II, sulforis vivi j I, i5 
nitrium p "^ , resina terbentina j V, peucedanum p "^. 
oleum storacinum j 2*» falpersum durum |) I, ammonia- 
cum p libra, resina cruda pondo libra, nisum p ^* 

906 causticum termanticum. galbanum |) I, appoponace 
|) n , piper album p -^ , piper nigrum j -^ , murram 20 

154^ b trigonita J) -^, | ammoniacum j) 11, storacis p V, thuris 
poUine p V, bdeUi |) '^, propolin |) I, resinae flos j ^, 
resinae terbentinae j §, pice Britia j) Ubra, cera alba 
pondo Ubra. 

907 causticum ad armos. ammoniaci p III, picis ^ im, 25 
visci |) 5, bitumen p IILL, galbani p III, storacis j II, 
bdeUi |) n, meconium Spanum p 11, propolin p 11, Qiuris 
polUne j) n, bacca lauri p 11, resina terbentina j II, ap- 
poponace p 11, resinae Colofoniae pondo duo. 

causticum ad coxas. galbani j 11 , oppoponace f H, so 
meduUa cervina ^ 11, resinae terbentinae p 11, ammonia- 
cum |) n, propoUn p 11, bideUa j 11, visci ItaUci j II, 
pice Britia ^ II, bitumen p 11, olei Siriaci j 11, resina 
fricta p n, resinae Italicae p 11, cerae albae |) III. 

2 ceprinum || 3 melUnum || 8 pumica || 12 dicam, cf. supra 
p. 271, 29 II 14 sictianum | pumica || 17 altercum B || 26 sg. Pe- 
lag. 495 (Emeriti) 



MULOMEDICINA CHIRONIS 908^911 273 

causticum gregalem. mamia . . . suUdris ^ libra, bitomeu 908 
A&um p n, bitumen ludaicum ^ libra, appoponace pondo I, 
resina fricta ^ m, resinae eronah ^ III, cerae pondo 
libra, ammoniacum A£mm ^ I, ol^um pro modum. 
5 subpacti compositio. subpactum sic componis. 
ammoniacum p 11, bitumen p II, picis p II, cerae p 11, 
resiaae terbentinae ^ 11, resinae putuinae p 11, visci Ita- 

lici ^ n. 

subpaotom sic componito. pice Britia p Hbra, bitu- 909 
lomen p 11, ammoniacum ^ 11, viscum Italicum p libra, 
resina fricta p 11^ eerae p II. 

arteriacen compositio. murra trigoniten fi do^lran., 

crocum Siculum f S ^ ? cinnamttm p II, cassia dafniten 

p n, spica nardi ^ II, fw Ponticimi j 11, resinae guttae 

15 p n, piper album p 11 p II, bacca lauri p 11, agarioum 

$u. 

arteriacen sic componito. cardamowtum p 9, crocum 910 
Siculum p n, murra triconiten p 11, piper albimi p 11, 
Lemniam [triconiten] p II, fuscinum p II, costum p 11, sul- 

80 for vivum p II, amomum p 11, reuponticum p U, oleum 
Spanimi p 11. has res singulas conteres et cemes, coieies 
in yaso plumbeo commixta in imum. ex eo ieiuno aestivo 
tempore, cum incipiet tussire et non potest sustinere, simais 
3 singulas in dies singulos in vino et admisces ea et 

85 dabis ieiuno per triduo: parebit effectus. . . . srOnes p S et 
ex eo medicamento 3 H et commisces in vino, sine eum 
medicamentum iam bibat. 

arteriacen ad tussem vetustam et vojmica in pul- 911155^a 
mone. sucum marrubii p ^ coquito in oUam novam et 

so coquito calidam. et cum decoxeris , in eodem adicies 
murram trigoniten p -f-, -|*acaste p ^, Oxirinca cassia 
p -f-, aristologiam p -r-, irin lUirica p (J , croci p g, 

3 erolane || 5 subacti? || 7 putuine: — nixvtvrig || 12 per do- 
ran: pondo quadran (codran) B || 14 funiponticum || 15 agaicu || 
17 cardamomum || 19 rascinum? cf. p, 256,13 || 20 amonium || 
27 iam bibat: lambiat B \\ 28 cf. Pelag. 111 || 30 addicies || 
Sl acaciae? | i.e, 'Oi/oqvy%ov 

Malomed. Ghir., ed. Oder. 18 



274 MULOMEDICINA CHIRONIS 912—916 

fnannae p -^, appoponace j -7-, panads radicem j -^. 
haec omnia in oUam, in qua succus erit, sumito decoctum, 
ut non ferveat, paulisper tantum, ut se animet, deinde 
eximito et contrito in pizidam plumbeam. uteris ex hoc 
coclearia ex melle Attico singula argentei pondus. 5 

912 anacollimae compositio. 

thuris polline p II, magma croci j) libra, flos similae 
j) 1111, vulvos, coclias, ova "|"empta. 

anocollima Mgida ad articulos sive ad genua. pol- 
linem siLiginis conspargis ex vino et uteris pollinem etio 
oleum, bitumen ludaicum liquidum consparsum ex eo in- 
ducis in pannum et imponis. 
918 anacollima sic facies. bitumen Afrum ^, thuris pol- 
linem p -f-, cominum p libra, magma croci p I, flos si- 
liginis ^ n, rubrica p II, ex aceto conspargis et subiges 15 
et commisces ova. ex hoc uteris sic, si lumbi laborant 
aut coxa trahet. idem et ad armum prodest. si supra 
inpones, hoc valde proflciet. 

anacollimam sic componis. resina erona^is p g*, vis- 
cum ItaHcum p 9, thuris polline p I, sinopide j g. eifo 
haec caldum commisces et addes acetum isdem quod sa- 
tis erit. 

914 anacollima calda, quae facit ad flemina, si se *f*flectere 
flat;erint. cerae mollis . . . pice p 11, resina eronale ^ 11, 
pollinem triticium ex alba et acetum decoquito. facit adss 
collectionem et ad duritia recentem. et ferventem inducis. 
si hoc non proflcerit, butirum et melle et semen lini de- 
coques e^ imponis. sanum flet. 

cataplasma frigida. cocleas ^ II, bulbos ^ II, sili- 
ginis -SV n, mentae viridis j) 11, rubrica j libra, thuris30 
polline ^ II, vini quod satis erit. hoc uteris ad crus, si 
luxaverit, hoc impones. sanum flet. 

915 cataplasma cruda sic componis. bulbos, cocleas, sili- 



1 amanne || 2 sinito decoqui £ || 3 semi: corr. Pel. || 5 coclea- 
rio II 7 simile || 8 vulvos = bulboB || 9 acollima || 10 uteris: con- 
teris aut teris JB |j 19 erolanis || 23 flemina? || 24 flabennt || 28 ex 



MDLOMEDIdNA CHIRONIS 916—918 275 

ginis fios, Yimim. | vetus, thnris poUine ^ 9, \ppopoiiaoe 155'b 
^ I, galbani gatta p I, opium p I, magma crooi p -^, 
storacis yermiciilum ^ -^, bobilla p I. hoc uteris ad ner- 
Yorom crassitndinem. positum simul ad sanitatem erit. 
5 ceroticon compositiones. 

cerotum ad nervorum dolores. cera rufa p IIII, oleum 
laurinum |> 11, oleum vetus p 11, oppoponace |j libra, 
medulla cervina |) libra. 

cerotum compositio. cera alba d libra, resinae fiictae 916 
^^ $ Si sinopide cocliarinm, oleum pro modum. 

cerotum ad perfectionem. rufa cera ^ TTIT, oleum 
laurinTmi ^ X, oleum vetus p X, oleum mwrtinum j) VIII, 
oleum Cyprinum ^ Vm. 

cerotum sic componis. cera rufa p VIII, olei launni 
15 p X, olei veteris p VIII, olei murtini p Vlll, olei stora- 
cini p Vm. haec onmia in uno coques. 

cerotum album ad omne genus vulneris et in pessa- 917 
rium. cera Punica p libra, mastice ^ I, thus masculum 
^ '^, pomfoliga ^ '^, olei rosacei quod satis est. 
20 lipparocerotum ad rasuram et ad dolores. cera 
alba ^ libra, hanc liquefacies valde et in mortario pro- 
vocas, crescere facias lipparam ex posca et oleo. 

^ipparae compositiones. spnma argenti $ V, oerusae 
pondo libra, olei laurini p X, Boe^iae cretae quod satis 
26 fuerit, vini veteris congia IIII vel aceti -%• III. 

lipperam ad cervicem laesam et sufEragines. spumam 918 
argenti p X, cerusae Eodiae p 11, aeruginis p 9, ova 
numero aX, vini albi ampullam I, olei p XX. in uno 
minutum suffundes vini et olei, usque donec utraqne con- 
so sumantur. 

lippari alio modo ad vulnera et ad malandrias. cal- 
citem 3 nn, resinae 3 IIII, molibdenae 3 TTTT, cerusae 
3 UII, aquam pluviaticam aceto mixtum. ex his poscam 



4 impositum? || 11 perfrictionem? || 12 morfcinum || 18 pu- 
mica II 20 lipparo cerotum || 23 Cyppare | 24 rose: corr. n 
27 ceruse radie || 29 consummantur 

18* 



276 MULOME0ICINA CHIB0NI8 919-923 

faoies et oleum inirtiniim addes. ex his omnibas lippa- 
ram consmnmabis. 

919 lipparam ad omnia volnera et adastioneB. spuna 
argenti p Itbra, oerosae Bodiae p ^, pompfaolice p 3? 
aeruginis p I, adipis snillum reeentis p 11, medullae 5 
oervinae p Ubia, olei mirtini quod satis fuerit, vini Si- 

155^a coli quod oapere potesi | 

lipparam thermanticam. aluminis p St medullae 
cervinae p I, thuiis poUine p I, spomae argenti c, ba- 
tiri p I, adipis snilli qoam veterissimi quod sufQcitio 
omnia bene trita snbigis oleo. 

920 caustici compofiitionem ad yerruoas [caustioum cra- 
dum ad verrucas]. calcis yiyi p I, fecla %MUia p I, anri- 
pigmenti pondo ^estan. haeo omnia teres ex oinere liziviae. 

item aliud stipticum. caJeem Tiyam p I, nitrium f I^ is 
atramentum sutoiicixmi p 3, cinere lixivia quod satis erit. 

causticum quod sine ferro aperit. fecla cocta p I^ 
calois flos p I, cin&rem ex caprofici radioe p I, nitri p 3. 
haec omnia misces ex cinere lixivia. 

921 caustioimi ad verrucas tollendas. herbam melidoniam, » 
rubricam, calcis flos, lasar, acetum acrissimum. ex eo in 
yerrucam oomponito, ante tamen scarificato. 

causticum ad yerrucas. herbam oentunoulum et . . . . com- 
misceto. hoc in yerrucam imponito, aquam ne te/igeris. 

causticum orudum ordinarium. calcis yiyae p 11, fecla ss 
Spana p II, auripigmenti p I, lasar p I, oaloantnm p I, 
calciten oombustmn p I, aerugine p U, fel taurinum p II, 
cinerem caprofici de radice p 3. hoc maoerabis ex eodem 
cinerem lixiyam. 

922 causticum ad yerrucas. calcis flos p I, calcis viviso 
B I, yeratrum minutum p IL haec teres, ex lixiyia con- 
spaiges et sic impones. 

acrum medicamentorum compositiones. diaoanta- 
ridas sic compones. eruci semen pondo 3, cantaridas 



14 estan || 20 chelidoniam? || 21 lubrieam g 24 tegens 
33 dia cantaridas 



MULOMEDICINA CHIRONIS 923^926 277 

pondo 3) tapsiae sacnm^ pondo 5, sinape Alexandrinum 
pondo 5, picis liquidae quod satis fizerit, Iiaqc omnia 
bene trita, ex pice autem liquida commixtum. hoo medi- 
camentum babeto in pixide plumbea, et ex eo ubicxmque 

5 imposueris cute a oorpore' sublevas et pustnlum facis« ex 
eo medicamento et bominibus tengt^es auferuntur et lepra 
ex oorpore aufertor. 

medicamentum ad clayoa mQrtioinos. berbam urceola- 928 
riam et absungia et sale contundito et imponito, tertio 

10 die solTito, clavolus eadet. | 155^b 

medicamentum ad clavum morticinum. porrum see- 
tiYum, salem, fermentum, herbam urceolariam, axungiam 
pusillum, conteris in unum et alliga bis per triduo, 
sanum fiet. 

15 medioamentum acrum ad fistulam et ad dayos. cori- 924 
andrum yiridem, porrum sectivum, herbam urceolariam, 
marrabium masculum, atramentum sutorieium, aeruginem, 
calciten^ pollinem ervi. haec omnia bene tusa ex pice 
liquida sub igne per . . . curabis sicut traumatico. ubi- 

20 cunque imposueris, effectum ^arebit 

traumatici oompositio. calcitem ^ 5 9 aeruginem 91^6 
p 3, aes ustum pondo 3, melUs p libra, aceti quod satis 
ruerit. haec omnia commixta decoques in cacabo novo, 
ad mellis grassitudinem evertantur. hoc uteris ad omne 

25 vulnixs purgandum et ad cancer. 

lioium sic componis. amuream olivae •ss- III et aceti 926 
■^ m, salis -^ I. hoc decoque in oUa et ad tertias. 
et aquae facito ut bene misceas et herbam Sa&inam et ros- 
marinum. sic coctam admiscito, diligenter faoito, deinde 

80 intermittito^ ut ne ferveat. cum coctum fuerit, reponito 
in vase fictili et admiscito mellis aliquid. hoc autem ad 
omnia vulnera utile est. 

medicamentorum lenium compositio. consparsum 
sic compones panacis radicem, mellis. haec omnia 



6 inunges: corr. B \ leprae || 10 clauclos || 19 percurabis „ 
20 pfat sic II 28 et aquae Bi itaque | sauinam || 30 ne add, B 



278 MULOBfEDiaNA GHIBONIS 927—980 

aequis ponderibns in uno contetris. hoc nteris ad vul- 

nera emplastranda. 
927 tetrafarmacam sic componito. resinae dicamen 

^ libra, cerae ^ libra, medulla cervina p s, sepi tanrini» 

^ igj olei lentiscini quod satis faerit. hoc nteris ad 6 

«icatrices clandendas. 

cbloram sic compones. resinae frictae p libra, resinae 

(^icaminis p libra, aeroginis p S, cerae p libra, sepi tau- 

rini p libra, olei Cjprini qnod satis faerit. 
998 licium sic componis. foecis quae aqua cocta tetigerijio 

-^ XV coques ad tertias, addis herbam centanream et 

ita permiscito et adicies ad mellis crassitadinem. ita 

utere ad vulnera recentia. 

Erasistratenm liquidum sic componito. aeris combnsti 

^ n, murrae •) I, croci 3 $, anisum tostnm ^ I, aeris u 

usti ^ I. haec omnia conterito ex yino, ita facito in 
156'a mortario ipso, deinde inAindito [in] passi eminam, | deinde 

exinanito de mortario et coicito in plumbeato et ita utere. 

ad tumores et ad lippitudinem veterem, in palpebris aspera 

et quaecunque yulnera fuerint. ex eo medicamento ... m 
929 ad linguas yexatas. thus masculum, crocum, cassiam, 

murram, resinam terbentinam. haec omnia trita bene ex 

melle conteres. ex eo medicamento . . . 

medicamentum ad yulnera, quae yix coeuntur. murrae 

et thus masculum et pompoliga ex yino novo trita ad ib 

vulnus discolum hoc uteris medicamento. et ad intesti- 

norum rupturas facit. 
980 compositiones colliriorum fistularum. 

collirium fistularum. auripigmentum p I, nisum p I, 

aeruginem p I, fecla Gampana p I cum aqua caelestinaso 

quod satis erit. ex eo collirios facis et siccabis. 

coUirium fistulare. calcitem ^ libra, aemginis p U, 



3 dicam 8tc H 5 ad cicatrices claudendas in cod. ad medi- 
camentum proximum pertinet \ 8 cligaminiB || 10 fecisque | teti- 
gerint || 14 Erassistratum || 19 ir^. ad tumorea — medicamento 
(2. 23) una serie exarata || 21 liguas || 26 pompoliaga | et 



J 



MULOMEDICENA CHIEONIS 981—933 279 

veratram p libra et teris et cemis, macerabis de cinere 
lexiva aut ez aceto acro. collirium facis et in umbram 
siccabis. 

collirii compositio ad cartiLagiiiosos. calcitem p libra, 

5 nisum ^ libra, calcem p b, cuminum p b, pipens p 3) 

sucum aerugines p libra, propolin sucum p $, kerbam 

rodadafiie p libra, cinere ex lexiva quod saBs fiaerit. ex 

ex eo collirium facies et uteris. 

compositio collirii ad fistulas. aeris flos p (, cumini 981 
lop {, aloen p {, aceti* acri pro modum. 

collirium fistularem. calcitem p I, nisum ^ 3, aeris 
flos p I, aeruginem p $, fecla p $, atramentum sutori- 
cium ^ Sf cumini p $, semen hederae p ^. haec omnia 
conteris et ex aceto collirium facies. 
15 collirium fistulare . . p $, calcitem combustum, p ^, 
radicem veratri combusti p L conincoquies in aquam 
tepidam et ex eo [onmium medicamenta trita curabis] 
coUirium facies. 

coUirium ad cartilagines. aloen p I, aerugine p I, 932 
20 anripigmenti p I, gummi de cerasia p 3- in. f quo in- 
fondis, post triduum in unum commisces et facies col- 
lirium. 

collirium fistularum. faciet usnm bitumen ludaicum 
p S, oppoponace p 3, fecla Spana p I, nitri flos p I, 
25 salem ammoniacum p I, stercus columbinum p I, saHs 
nostrati p libra. | 156'b 

collirium fistularum. calcitem coctum p I, nisum 9S8 
coctum ^ I, aeruginem coctum p 3, fecla p 3i loncitem 
p 5, fcalacani fossicium p 3, gummi de nedera p -— 
30 haec omnia conteres et ex aceto colliria facies. 

collirium fistularem. aeris flos, ex aceto curabis. 

collirium flstularem. aeris flos p I, fecla ^ 3, nisum 
f I, ex aceto acro terito, coUirium facito. 



6 erugines || 7 p rodadafoe libra: transpoaui || 13 edere 
15 in lacuna wjjj) sic, cf. p. 281, ^ || 16 veram tricombuBti: corr. 
B I conincocies: cum yino coquea B \\ 20 aceto? || 23 facit ad con- 
tuBum B 11 28 loncitema loyxixriv \\ 29 calcarium? | fossitium edera 



280 MULOMEDICINA CHIB0M8 984—987 

984 collirium fistnlarem. calcem vivam conteres, ex pice liqm- 
da f terabis et collirium fiieies. hoc coUirium fistulas aperit. 

collirium fistolarem, quod ossa scabra eicit. calcis 
vivae p 3, fecla p 3, salis ammoniaoi p 3, cadlmea p 3, 
auripigmentam p 3, yeratri radices p 3, lepide p 5, 5 
aeruginis p 3, solfiir yiyum p 3, rubncae p -—, gcmuni 
de cerasa p I, nt se dissolvat post fistnla, acetum pro 
modo. facis colliria et siccabis. 

985 hoc verom experimentatum coUirium fistularem. salem 
ammoniacum, aeris sujnrema p ^, ex aceto et melle Ale* lo 
xandrino p s conteres et coUiriimi fiicies. 

collirium ad cartilagines. aeruginis idsmd. p $, veratnun 
nigrom, cum melle Alexandrinum conteris et coUirium facies. 

coUirium ad cartilagines emplastrandas. bitumen ladai- 
cnm p libra, aes ustum p libra, aeris flos Ubra, alumen i5 
sdssum libra, fecla p $, thuris polline p $, coctimentum 
p $, nitrium p $, veratrum nigrum p I, axungia exigunm. 

986 medicamenta, pulvera, compositiones isc^ema 
ad sanguinem suppremendum. 

nisi -) X, aeris usti ^ X, lepide 9 nil, corticemso 
pellis ^ nn, thuris poUine 5 nil, calcitem 5 XV, thuris 
^ X, resine ^ yill. conteris haec omnia in vase fietili 
aut ligneo, reponito in hoc. per vetustate leyius est et 
evanescit. recens autem ad praesens effectum adfert hoc 
medicamentum. cum imponis, digito supprime^, donec ad- 25 
crescat locus, eadem hora statue^ sanguinem. 

987 medicamentum ad sanguinem supprimendum. gaUam 
Germanam, atramentum sutoricium in uno conterita erunt. 
commiscito omnia in unum et ex eo medicamento im- 

156^ a ponito. | so 



2 macerabis? temperabis M, curabis B || 4 armoniaci | cat- 
mea || 6 lubricae || 7 de «ic || 9 expedimentatum || 10 armonia- 
cum I surema: squama B |( 12 sixma: s ^6aiMc \ veretrum i| 
16 condimentum (■» petroselinum Macedonicum) J9 || 17 yere- 
trmn || 18 ischema seripgi (cf, supra 142): stemO sie | 23 hoc in: 
tramposui || 25 supprimen || 26 eandem | stataens || 28 conterite: 
in vino conterito merum (» mero) vel oontere austerum B 



MULOMEDICINA CHIRONIS 938—941 281 

ascarotici compositiones. ntere ad ascra toUenda . . . 
p I, aerugine p I, aes ustum ^ I, calcitem |» I, atra- 
mentnm sutoriciom p I. haec omnia bene trita sint et 
commixta. ez eo medicamento . . . 
5 spodium sic componis. nisum, gmsinum, yeratmm, 93S 
aeris fios, . . aemginem, malum terrae, alumen scissum, 
maU corium. haec omnia aequali pondere contrito et 
cerae. 

spodii compositio. auripigmentum p §», calcis vivae 
10 p n, carta combusta quod satis erit. 

spodium sic componis. centaurea p $, f therenice 
p -^, piperis longi p ---, calcis combusti p 3- 

spodi compositio. calcitem p I, nisum p I, aemgine 939 
p I, ysopi p I, alumen combustum p 3, mali grani co- 
16 rium p I, calcis viyae p I. 

compositio stiptici. calcitem p II, nisum pondo 11, 

aeris flos p I, galla p IIII, nitrium p I. haec omnia 

contundes singulas res et cum aceto decoques in vase fic* 

tili, donec consumas aceto. hoc uteris ad vulnera maiora, 

20 si caro creverit. 

stiptici compositio ad vulnera et ad duramenta et 940 
ad ustos. gmsiten p 11, calciten p 11, aemgine |) 11, 
aloen Indicum p lU, galla Syriaca p II, ros Suriaoum 
p II, aceti quod satis erit. haec omnia contundes et 
85 cribro tenui traicies. 

stiptici compositio. calciten p V, nisum p V, aem- 
gine p V, galla Syriaca p III, mali citrei cortice p III. 
haec omnia contundes et cribro tenui traicies, ex aceto 
acro temperabis et uteris ad omnia vulnera. 
30 stiptici compositio. calciten p V, galla p III, nisu 941 
p ni, sulfur vivum p HI, aemginis flos p V, resina fricta 
p X, malum Punicum p 11. 

stiptici compositio. calciten p V, mellis p V, gallam 
Syriacam p V, sulfdr Afrum p 11. 

1 ascra = hc%aqia (t. e. iaxdQai) B \\ 6 grasintim = ce- 
rassinum || 6 m lactma uuy sic, cf. |7. !ii79, 15 || 9 Pdag. 344 
11 theriace B; Berenicit? || 22 grusiten ^ cerussatum 



282 MULOMEDICINA CHIRONIS 942—946 

942 medicamentorum compositioiies. 

medicamentom ad vulnera curanda. fecla p I, cal- 
citen p I, aerugine pondo ^extan. 

medicamentum ad yermiciosimi, cadmea Cuprea, ala- 
men scissum, ficum Afrum, calcis flos, bitnmen ludaicain. 5 

medicamentum ad veretrum si percussum fuerit. olemn 
in solem calefacito et commisceto spumam argenti bene 
156^ b tritam et ceram Punicam | et yinum vetus et ex eo medi- 
camento curato. 
948 medicamentum ad yidnera purganda. berbasci folias lo 
contundito et salem admiscito et acetum imponito. idem 
faciet cupressum, idem marrubium. 

ad ozenas medicamentum. in vasum, quod oleum non 
tetigit, ex aceto acro ea dilue^ et eundem uteris. 

item medicamentum ad ozenas. cadmea GaUica p V, 15 
sandaracae Gallicae p I, calciten p $, salis nostrati p I, 
aceti quod satis est. a crudo teres et in pixidam plum- 
beam reponis. 
944 ad ozenas. rutae viridis nostrate foHas p III, salis 
anmioniaci p I misces et teres et facies colliria ad men- 20 
suram. hoc siccabis et impones ad suffragines. cerae 
p -^, adipe p . ., sulfur p h, bitumen j }., faecis lotei 
p S, olei p II, sucum f cerde p §, pice liquida p 11. hoc 
in uno conteris et ex eo curabis. 

ad sufi&agines. faecis p Sf pollinem ervi, conspargis 36 
ex melle et inponis. 
946 ad sufl&tigines. aeruginis p I, alumen p I S, herbae 
erucae p S*? anetum quod satis erit. 

medicamentum ad uligines. ium, veratrum, sulfur vi*- 
vum tritum et cribellatum ex aceto Si^biges. 30 

medicamentum ad uligines. thus masculum tusum 
bene cernes et rosam Campanam. 



8 extan |{ 4 vermiciosum » verminosum || 6 veratrum 
8 pumicam || 10 berbasci =^ verbasci || 14 ediluescet: corr. B 
17 a crado teres: acri {sc, aceti) conteres £ || 19 folias ^ HL 
vel YI cod. II 20 armohiaci || 22 adip sic \ fecis || 23 cedri? ' 
25 fecis II 27 herbe ) 29 ium » I6v || ^Q sbiges sic 



MULOMEDICINA CHIRONIS 946-948 283 

medicamentam ad suffragines. aeraginis a;i^ma p II, 
alnmen p 5, herbam sideritem p $, nisum p -^-, [aeru- 
ginis p $], aeris flos ^ Si s^^eti quod satis est. 



De bobas, ovibus et suibus medicina. pmdentia 946 

5 doctrinae est docere qaadrupedum genera qaae sunt, 
qaibus curam adhiberi oportet. igitur cum sunt duo 
genera quadrupedum, quorum alterum paramus in con- 
sortium operum, sicu^ &ot;em, mt«lam, equum, asinum; alte- 
rnm yoluj>tatis ac reditus et custodiae causa, ut ovem, 

10 capellam, suem, canem: de eo genere^nmum dicemus, cuius 
osos nostri laboris est particeps. nec dubium, quin, ut ait 
Farro, ceteras pecudes bos bono superare debeat, prae- 
sertim et in Italiam, qaae ab hoc nuncupationem traxisse 
creditur, quod Graeci tauros italos { vocabant; et in eam 157'a 

15 urbem, cuius moenibus condendi^ mares et femina hoves 
aratro terminum signaverunt, vel ut antiquiora repetam, 947 
quod idem Atticis A^hewis Cereris et Triptolomi feritur 
minister: quod inter fuZgentissima sidera particeps caeli 
sit: quod denique laboriosissimu^ adhuc hominis socius 

20 in agri cultura est. cuius tanta fuit antiquitus veneratio, 
ut tam capitalem esset eum occidere quam civem. ab hoc 
igitnr incipiam curarum genera disputare. 

si boves febrem habuerunt, signa erunt haec. quoquo 948 
tempore languebunt, idem signa faciunt, quae et veterina 

25 bestia, una signa faciunt. sed si potionem a^eriorem 
accepCTint, non potest ferre, quomodo si asinus aut equus 

1 exuna: corr. B || 5 genere || 7 Coltm. VI praef. 6 ad 
verbtm || 8 sicmuobem malam ecum || 9 volutatiB agregitos 
cause I 10 primum add. Col. \\ 11 sq. qui ut adit baroteteras 
12 bono: honore Col. || 13 quod || 16 menibus | condendi 
15 sq. uobe frat^ || 16 velutanti qui orare petam: velut pecus 
(petam 8ang. cod.) Col. perperam \\ 17 atticius ad hemstere 
nset I feritur » fertur || 18 fugentissia || 19 sit om. Col. I labo- 
riosissimum || 20 apud antiquos Col. || 21 capital esset Dovem 
occidere Col. \ sq. ab hoc igitur promissi operis capiamus ex- 
ordium Col. || 22 genere || 24 que || 25 sq. aperiorem accerint 



284 MULOMEDICINA CHIBONIS 949—952 

aut aliqua begtia yeterina. homs aatem potioiie da lene 

. yalde. sangninem emittito ei de eeryice, prius oorium 

aperito et sic de yena sanguinem mittito. hano potio- 

949 nem dato. ex ervi trixaginem -ss- 11, argimonia -s^ 11 
pisato in ligno, et tragantum et yinum Marsicum misceto 5 
et sic potionato, et lactem caprinum et melle p I. si boc 
non profecerit [boc est], lac cs^rinum ex aqua mulsam 
dato emina, si aestate aegrotabunt et yermes in labiis 
babebunt, oscitare non potuerint, in muria layato et oleum 
et picem liquidam in uno conuniscito et sic ungito. lo 
sanum fiet. 

950 bos si languebit et cibum non appetet, et linguam 
et paJatum fricato salem trito et coronam bubalam e^ os 
suffZato, linguam firicato, ut possit ita quam plurimum 
defluere. is 

boyis si febricitabit, dabis ei ros Syriacum ex yino 
bono tritum et in os ei per comum fundito. 

rana cum boyi in liMgua nata fiierit, /bleas ficulneas 
ex melle eam fricato, dabis bibere. 

951 medicamentum ad boyem. cassiae p 5, cinnami j[i 5 20 
in nno tundes et ex eo medicamento ex yino potio- 
nem dabis. 

medicamentum ad boyes alio genere. f brecum anti^um 
^ I, cipreum p 11, /U Ponticum p V. baec in olla noya 
decoques et refrigerabis et melle commisces et ex eo 25 
potionem dabis. 
157'b boyi si neryi incisi fuerint. lactucam | montanam, 
quae solet pisces ^rr^ingere^ in pilam contundito, salem 
addito quod satis yidetur. eo applicato paucis diebus 
sanum fiet. so 

952 boyes ut bona yalitudine sint, dato mane eminam 
yini, yespere eminam, nona de opere ex aceto linguam 
linito. 



1 uobis II 4 erbi p 9 obstare: corr, B H 12 Bos sk \ liguam || 
13 sg. ei OB suffiato liguam j| 17 corium |j 18 ligaa | soleas: &>rr. 
B II 23 brecummanticam : brectum B || 24 funiponticum || 28 in- 
gere: corr. B || 29 oplicato || 31 mene || 32 none | liguam 



MULOMEDICINA CHIRONIS 963-965 285 

boYes si liftguam pedaclossam habuermt, foleis ficiimeis 
perfricito, postea opium in catimim effondito, permisceto 
alemn et lingoam foris educito. 

bovi si coUi tmneiit, sic canto: . . . in tecto eligito . . . 
5 mairam adversa pertergito, sic digito ungere, ne sit. hoc 
canito » . . exptiito ieiunus sublim«En: 

bores ut bene curati sint et bene cibum fadant. 953 
amurcam puram meram primo cum cibo dabis, paululum 
conspargito. cum consueverint, plus amuroam addito. at 
10 armurcam aqua dimidiam partem paucos dies dato bibant. 

bubus pitoitam dimittere. [tamen] tamarindam con- 

tusam ^ I, coronae bubalae p I, salis p I, silis . . bene 

trita in limgua bovum Mcato, usque dum yidebitur satis 

pituitam derasisse. hoc facito [hieme] per hibemum, per 

16 aestatem, per annum facito^ 

bos salubrem. ervi -s$- 11 commolito, vino conspar- 954 
gito, cottidie in singulos boyes dato, usque dum morbus 
pereat. 

de oyibus. oves si aegrotabunt, hoc signum est... 

so erit et fanacidit et tnssit et Hppit et deterior fit. potione 

dato. centauream coUigito aestate et arefacito et in pilam 

pisato et cemito. ex eo medicamento ex aqua mulsa cia- 

tis nn dato. sic sani fiunt. 

sues si bestiolam habebunt, signa haea erunt. labia 955 
26 eius turgent, deinde moriuntur. et cum mortua est, in 
puhnone habent yesicae similes . . . et si non quae terram 
ambulant. sic ea potionato. ex herba marmbium album 
colligito et arefadto et cemito per cribrum minutum et 
piperis |) 3 in uno pisato, quomodo s. s. est. ex yino 
30 veteri et melle admiscito, dato datis ni per os. sani fiunt. 

1 liguam peduglossam | solei ficumei || 8 aleum vel alcium 
cod. \ liguam || 4 sic canto: sicca B, qui inoantationem h 6 ad 
L 7 pertinere ptUat || 6 sq» unge renes et hoc canito: expuo 
ieiunns bulimum JS || 6 expito |i 8 puram del. £ || 9 at (==^ ad) 
scripsi: et || 11 ^ad^ pituitam dimittendam B \\ 18 ligua 11 
14 geme || 16 per anum Jb || 16 salubre merui |j 19 ^lanffui£^? || 
20 lana cadit.B; macra fit? maciabit (t. e. maciabitur)? ||29 ymo: 
corr. B \ s. alterum addidi 



286 MULOMEDICINA CHIRONIS 966—960 

956 ad boves, qnae sabito inflatae moriuntur. acu men- 
fnm snb lingna ad radicem compongito, qxiam plurimimi 
exeat, et supra natoram snb coudain venam incides et 
vinimi ferratmn emina ei infondito et deyoret. 
157^a 967 de porcis. ad snes medicamentom. | adpones fabam 5 
solidam in yase aeneo, coqnes "j^asti radicem. deinde cnm 
coctum fuerit, coicies «tercus gallinaciom, in ono fabam con- 
tnndes in pileam ligneam, [et qoam coctom fderit] coides 
ergo gallinaceam yiyam et aqnae pusillnm, et cum in- 
feryerit, disparges cum eisdem de canali ligneo, addes etio 
eos ad summum et lacte. haec omnia puer nudns aut 
yirgo facere debebit, antequam sol prodeat. 

958 medicamentum ad sues alio modo. porcam yirginem 
occidito, ex ea particulas facito et qnodquod sit "f^cita 
fuerit, sullam habebis. cottidie facies et in asse ceme is 
esurienti cor illius, deinde dabis, ut in pords incipies. 
des sic, ut omnes gustare possint. 

idem ad sues alio modo. scobem ebumeum ciatos 
singulos in coUidas in cannales sparges. quodquod capita 
fuerint . . . in primo yere facere debebis. mane ieiunis dare. 20 

959 item ad sues. medicamentum primo vere ante her- 
bam noyam dabis, yeratri radices conteres in pilam lig- 
neam, minutum facies. ieiunis mane in cannales coicies 
et furfures qubd libentius edimt. si quae praegnantes 
erunt, dare noli, ne deiciant. S5 

iam de omnibus quadrupedis medicinam de- 
monstrasse sufficit. 

960 Incipiam de colliria iumentorum nomina et 
qualitates colliriorum. [nomina et qualitates colli- 
riorum]qu6 unusquisque ^eneris equini, et demonstratio so 



1 sq, acume eum: corr. B ^2 ligaa H 8 quadam: corr. B 
4 farratum B I emn H 6 eneo | urticae? ibisci B \\ 7 estercus 
8 in addidi || 11 eos ad summum: hyoscyamum B || 14«^. quod 
quod capita fuerint B (ex l. 19) || 16 pecoris: corr. B j| 19 col 
liyias || 20 urefacere: corr. B \ ieiunus || 21 urere || 23 leiunus „ 
26 vn ma/rg. Explicit || 28 sq. equalitates || 29 in marg. De colo- 
ribus I sq. coUinorum et colorum stultam permutationem abdkre 
nefa>8 esse putat JB || 80 quae | teneris 



MULOMEDICINA CHIRONIS 961—963 287 

haec erit. sunt ahtem certi colores in eqriis nmnero Vlil, 
quorum et nomina certo vocabalo continentor sine olla 
praesumptione coloris ab alterutro commixti. nam extra 
nmnerum eorum, qui infra scripta sunt, plures diversi 
5 coloris vulgari nomine inyeniuntur. quorum ratio natu- 
ralis et vocabula inveniuntur a permixtione eorum, qui 
infra scripta sunt. nam certa uomina coloris haec erunt. 
primus albus, secundus rufeus, tertius badeos, quartus 
murteus, quintus niger, sextus Spanus, septimus cervinns, 
10 octavus gilus. I57^b 

LIBER X. 

De primis pecoribus. ad purgandum caput iumen- 961 
tis pulverem per nares mittes die serena sole calido, et 
renes et cerebrum oleo inunges. suspendis modicum et 

16 post praepedit(». fabam integram manducent,' ut eiciant, 
si quid in cerebro habent. euforbium 3 Iin, piperis 
3 TTTT, folium 3 TTTT, concordi 3 IIII. baec omnia tun- 
des et misces. 

ut corpus iumentorum si fuerit exile, ad se rever- 962 

20 tatur. potionem sic facies. folium 3 11» costi 3 11, 
aloen 3 II, irin Hlirica 3 IIII, murrae 3 IH, samsuci 
3 n, draganti 5 in, croci 3 I, melliloti m. VII, xilobal- 
sami 3 IIII, amomi 3 TTTT. haec omnia s. s. teris et 
crebeUata mittes in aeneo vel stagneo et adiecto vino 

26 utere, per triduum dabis. 

ad morbida iumenta et ad comitialem. ovum franges 963 
et mittis in vasculo, in eodem ovo mittis liquaminis 
optimi oholxua unum, laser in vino infusum mensuram s. s., 
loteum pueri virginis mensuram s. s. haec omnia simul 

so mixta per naribus mittas et tempora et renes de oleo 
inunges et facies deambulare. alia die contunde cotulas 

3 peremptione coUiriis : corr. B || 4 diversiB || 7 boc | sq. cf. 
PaJlad. IV 13, 4 \\ 9 Spanus : canus B \ scuminus : corr. Pallad. |{ 
10 gilus as gilyus I mhacr. Explicit liber nonus Ghiron centaurus 
Et absyrtns feliciter Incipit liber decimus | {incipit 167 ^b) l{ 
12 aput II 16 praepedita || 17 scordii? || 23 amonii || 24 eneo | ad 
recto: corr. J9 || 28 ovum: corr. -B || 31 contunde: infunde? 



288 MULOMEDIGINA CHIBONIS 964-^967 

daas, per naiibiis dabis et rarsTim boc ^fer triduum facies. 

964 item cypresai piMas ez vino veteri decoques et in pilam 
tondes et axuigiam veterem tantandem contundes et 
unum corpos facies et sic temas ofGas per tridnum dabis, 
et vini boni sextario per tridanm in singulis iumentis 6 
dabis. iterum triduo intermittis et triduo dabis. baec 
etiam sanis dari debent. 

965 ad morbum equorum, equarum et mularum. cico- 
ninas iam paene volantes in ollam rudi cum plumis 
omnibus et pinnis mittis, et postquam carbo fderit factus, lo 
in quolibet yaso pulverem tritum babebis. et cum volueris 
potionare, coclia in vino veteri mittis et sic per triduum 
dabis, et de omni morbo emendabis. 

si suspectum fderit iumentum, sic curabis. primo 
sanguinem detrabes de matrice, die tertia contundis bene ifi 
baec pigmenta, ex vino veteri dabis: costi 3 H, gentianae 
3 n, anstologiae rotundae 3 H et longae 3 n, nasturcii 
158'a -^ n. misce simul et fiat medicamentum. | 

966 ad omnes morbos et ad causas iumentoram potio baec 
erit. appoponacis 3 IHI, bdelii 3 H, croci 3 H, ammo- » 
inaci 3 n, magma croci 3 11, bacca lauri {.. bas res tun- 
dis et cribellabis, subigis in pilam, ex melle exeat. his 
ftribus pastillos facies nucis grandis magnitudinem, et cum 
dare voles singulos pastillos, remittes et ex yini emina, 
olei ciatos 11, et hovi sic per os potionabis. 25 

967 ad morbum comitiale potionem dabis talem. picem 
liquidam, castoreum, appoponacem et vinum vetus, eufor- 
bium. ista omnia terantur et mixta per comum dabis. 

iumentum si laboraverit, ut refrigeretur, banc potio- 
nem dabis. furfare de frumento loticio decoques et su- 30 
cum eiusdem cum ovis attrabis et oleo rosaceo misces et 
modicum lotei ve^eris et portulacam tritam cum algallico, 
boc est conferma Graece sin^ito, /unde per comum, licet 



2 pipulae II 7 dare || 8 Pelag. 18, imde Veg. 1 17, 15 
12 cocleare Pel. , 14 suspectmn: suspirium B ji 28 rebus B \\ 25 obi 
si: et ovis II JS j| 30 loUo? || 32 vens || 33 sinipo: t. e. a^iupvtof ' 
tunda I licet vel luet cod. 



MULOMEDICINA CfflRONIS 968—971 289 

febricitet. item aliam potionem. etiam si in rigorem in- 
ciderit, ieiuno iUmento hoc dabis. fabae /resae emina 
coqaes et teris, olei emina, mellis emina, vini yeteris 
eminam. per triduum dabis. 

5 ad tussem iumentorum. silis montanum, quod dicunt 968 
petrosillon, tritum dabis singulis modicum, et non tus- 
siant. item alia. arbor salicis corticem loco mundo com- 
buris et ex eius cinere lixiyiam facies et commiscis cum 
butiro aut oleo, et ova singula admiscis, per triduo 

10 singulos comos, dabis, ita ut comu sextarium capiat. 
bidno autem maturisce lexivam et siccabis. item aliud. 
mnrem vivum prendes, in axungia vetere involves et sic 
offam dabis, donec sanum fiet. item aliud. salem fricito 
cum oleo Afro et dabis iumento per triduo, ita ut bi- 

15 dnnm intermittas. 

ad suffusionem. quodcunque pannum menstmatum 969 
mulieris lavabis et aquae sextarium dabis. item aliud. 
de naribus cartiLaginem medianam, ubi deficiat os, f sub 
forciore de surculi angulo, cui venae erunt, unde praecidis 

20 ita, ut anguli eius vivant et sint acuti et cartilaginem 
rumpant et sanguinis exeat satis. inde inambulet, quo 
usque digerit, et dabis potionem alei capitulum I, silis 
montanum 3, conteris et ex vino dabis. haec potio et 
ad tortionem facit. 

26 potio hiemalis ad iumentomm capita . . . numero IIII, 970 
ysopum 3 11, irin lUirica | 3 11, cassiae fistulae 3 11, 158'b 
costi 3 I, aristologiae rotundae 3 I et longae 3 11, sepum 
caprinum p I, lini semen -^ I, fenugraeci -S^ I, coloefium 
porcinum, ficum duplicem, olei . . . haec omnia in unum 

30 decoquantur et sic oleum et mel miscebis et dabis. 

item aUa. sucum fenugraeci •|"unum iumento si et 
conditi emina [adiecta] adiecta ad -s^ I permixtos, piperis 
grana p I. haec per triduum dabis. 

potio aestiva. lactem caprinum, ova tema in singulis 971 

2 in uno : corr. B 1 scese || 5 montanum : superscr. sifaleos || 6 pe- 
trosillen || 7 silicisj| 10 item || 18 sq. substringe B\\19 venerunt || 22 da- 
bit I olei: corr. Ja \\ 27 longe || 28 colofium || 31 vini thymosi et 5 

Mulomed. Chir., ed. Oder. 19 



290 MULOMEDICINA CHIRONIS 972—974 

capitibus, ita ut tres ista mixta habeant -^ I, qaod siii' 
gula capita accipere debent. adiumenta portulaca et 
magma croci et dragantum, si autem magma croci non 
fuerit, crocum misces aestimatione facta singularum harum 
speciemm pro modo -^ I. huic adicies vim yeteris m 5 
singula capita quartaria singula. 

potio aestivalis refrigeratona simplez in quadrtga. 
butiri p nn, mellis p IIII, lactis caprini ■«■ IIII. haec 
omnia inmiscebis, per triduo dabis. 

972 quatinus animalibus providendum sit tempore hiemis lo 
vel aestatis. lapatium cum axungia vetere contosum 
dabis per triduum, ita ut in partes facias offas, in modum 
azungiae deiciantur. dabis die prima numero Y, secunda 
septem, tertia novem, et aestivo tempore refrigeratoriam, 
postquam acceperint offas. potionem facies talem. her- is 
bam portulacam coUige et tere diligenter, facies in aqua, 
adicies olei rosei p I, croci p {., ovb, tria non cocta, 
vini veteris. sic haec omnia commisces et dabis. 

978 pice galbani 3 11, appoponacis 5 H, castorei 3 ^i 
resinae terbentinae 3 III, resinae frictae 3 I, cerae pondo 11. 20 

ad ra^unculum iumentorum. ipsum locum, ubi parere 
coeperit, ei cum pice liquida per girum linito. 

si bos febricitare coeperit, vena ei sub lingua tumescit 
usque ad summam linguam. cui de ea sanguis mitti debet. 

974 si bobum cancer temptare coeperit, testudinem com- 25 
bures et cinerem eius ex vino dabis. 

boves si rugo50 aut contracto corpore erunt aut pilum 
demittent, solent aquam intercuteni habere, et ideo ab 
extremam caudam usque ad . . . 4®' digitos sic in recto 
facies e^ omnem humorem exiccabis. ^ 

1 res ita mixtae B 1| 6 sg[. in veteris singula: supjol. B \\7 re- 
frigerato | quadraga || 9 <vino^ miscebis B \\11 lapacium || 12 in 
partes: inpares B \\ IS axungia || 14 ut || 17 abatna || 18 si: ve- 
teris s. (i. e. sextarium) I £ || 21 ad dracTmcuImn || 23 li^a II 
24 liguam || 25 canem: corr. B \\ 27 si addidi \ rugo || 28 inter 
cutem II 29 cf. mpra 401 paracentesin facies ae ventre . . . . ab 
umbelico IIII di^itis longius ad veretrum versus ; cf. 222, 679, 
708 sg[.; \ sq. digitos sectionem facies B || 30 ex 



MULOMEDICINA CHmONIS 976—977 291 

imnentum si spinam vel surculum vel ossum aut quod- 
cunque in ore vel in faucibus habuerit, ut eicias, hoc ter 
r.iues dicis: *os Gorgonos'. | 158^a 

boves ne aegrotent. iunci trianguli radicem ex yino 975 
5 et oleo decoques. dabis, bibant. 

oves ne aegrotent. lanam combustam suam ex vino 
et oleo dabis, bibant. 

caprae ne aegrotent. foliam rapae viridis cum adipe 
suillo dabis, ut edant. 
10 ad glandulas. ivisci radicem decoques et tusam cum 
aximgia in panno induces et impones, et remedias. hoc 
et ad articulos et ad onmem humorem facit 

ad articulos vel ad omnes tumores. ordeum teres et 976 
cum aceto coques et cataplasmam facies et cum axungia 
15 impones inlinitum in panno. 

potio aestiya iumentis. dragantum pondo tres, croci 
pondo I, amomi pondo III, spica Indica 3 VI, melilo- 
ton |> II, ysopi p 11, costi p II, aristologia longa p I, 
rotundi pondo 11, gentianae pondo I, murrae pondo I 9, 
20 aloen pondo I, storacis 3 HI, cassiae f. 3? irin Hliricae 
pondo I. 



Si iumentum morsicum et calcitrosum faerit et vena- 977 
lem eum producere voles, sic eum potionabis. murrae 
p II, thus masculum p 11, opponace p II, vini ■«■ I. 
25 potionabis eum per os. 

compositio caustici subiugalium. cerae p II, resinae 
terbentinae p 11, resinae eronalis p hj apicuma p "b, 

3 hoc ter r.iues sic: post r macula airamenti, gua wna litte- 
nila ohscwrata est; in aures? novies? | gor^onos: cf. Heim, 
Incantamsnta Magica p. 480; 490; 516 \\ 10 luisci = hibisci || 
11 8q. mellilon || 20 cassiefe sic: latetne fistulae? || 21 subscr. 
Claudius hermeros veterinarius liber decimus Ezplicit feli- 
citer II 22 calcitusum || 27 apicuma = 6Ln6%v\iu 



292 MULOMEDICINA CHIRONIS 978—981 

bdelii p b, propolin acra p h^ appoponace . ., aes nstam 
Italicom p h, pice Britia p hy medulla cervina p b, 
castori p b, resina fricta p 11, dicamen p {., colofoniae 
^ II, ammoniaci p 11, storacis gatta p b, almnen vali- 
dam p b, galbam p V, manna thoris f h. 5 

97S ad scabiem medicamentmn sic £ftcis. nitri p ^, cerae 
p I, sulfdr rufom p §, [cerae p V»], pice liquida p I, 
olemn et acetmn ad modmn. 

ad albmn in ocnlo recentem. crocmn 3 I, salis anamo- 
niaci 3 I, piperis grana XXI, murrae trigonitae p qua- 10 
158^b dran . . meUis | tumini pro modo. 

979 compositio potionis ae^ralis. tragantum p 3, piperis 
grana XX, murra trigonita p {., vini -s^ m, oleom 
roseum ad modum, croci 3 II, thuris masculi p $• ^o 
iumento potionem dabis. 15 

980 si quod iumentum parotidas habuerit, signa haec erunt. 
infra auriculas tubercula habebit tanquam mala et cibum 
non conficiet, nam sine febribus non est. sic eum curabis. 
fici p I, nitri . . . conteres minute et commisces in unum 
et sparges aceto, inlinis in panno et impones partibus. 20 
si hoc non profecerit, spongias novas ex posca lasarata 
impones. si hoc non profecerit, ivisci radices cum axungia 
contundes et adpones. si hoc non profecerit, ex farina 
ordeacea et ex resina fricta pultem facies, ex aqua im- 
pones, donec pus faciat. cum maturum esse yideris, aperies 25 
scarpello. ex apertura linteolis ex aceto cum oleo madi- 
dis curabis, usque dum yulnus purum fiat. cum purum 
fuerit, licinio curabimus spargentes pulverem ex mali cor- 
tice vel comu cervini combusti pulvere, donec sanum fiat. 

981 Nunc incipimus commentariorum omnium causarum so 
morborumque disputatio "j" nasci odor. &estia veterina 

1 propolin Atticam? sacra B \\ S dicam sic, cf, 90B y 7 cepae 
^h B \\ 9 armoniaci II 11 tumnini: corr, B (= tiiymiDi ♦. e. 
thyinosi) || 12 eztibalis || 17 malas || 30 in qoippmius | in marg. 
hic itemm explicat finem operis || 31 disputationes clodere (t. e. 
claudere) B \\ uestia 



MULOMEDICINA CHIRONIS 982—984 293 

mrdtis morbis tenetar obnoxia. ad articulariam , qui 
onmem commissnram solvit. renalis, qui spiam et renes 
liquidos facit. elephantiotes, qui ex interaneo calore venit. 
roborosus, qui ab ommum nen;orum tensuram venit. far- 
5 ciminoso et glanduloso, qui in toto corpore collectiones 
et tubera faciunt. contagioso, qui onmem conunissuram 
liquidam facit. morbo, qui appellatur onmi^ morbus, est 
enim yalitudo de hi^ interaneorum dolor, tensio, coactio. 
ex his omnibus vitiis in conmiutando frequenter animalia 

10 periclitantur. 

si quod iumentum rabiare temptaverit, sic eum in- 982 
telligis. ante tristior erit et stridet dentibus, ut putes 
illum aliquid habere. postea fiunt oculi eius grande^ et 
totus fictus est, quia incipit alienus fieri. sic eum obser- 

15 vabis, ne eum rabies possideat. caput [ut] termanticis rebus 
calfacies. cibum non multum dabis, mollibus magis uta- 
tur. et postaa potionabis sic. nasturcium semen, lactucae 
semen, apii et carta combusta ex aqua pluyiali decoques 
et dabis iumento bibere. si autem plus in illo invaluerit 

20 rabies et mstimas | eum periclitari, reclusum recenti per- 159'a 

- fundes . . . statim morietur et aliis inferet necem. 

compositionem emplastri albi. cerusae p I, oleum 983 
purum ad modum et aquam pluyialem ad modum. 

si quod iumentum strophosum temptaverit, sic eum 

t5 inteUiges. torquetur et proiciet se et totus anxiatur. 
sic eum curabis. sumito tepidam et oleum et cremorem 
facito et mellis pusillum et per comum potionato. postero 
manum unges et in anum mittis et stercus ex eo pro .... 
subtili cauterio. sanum fiet. 

so si quod iumentum palas yertebla doluerit, diligentius 984 
eum tractato, ut scias, quid ei dolet. sic eum curabis. 



2 quispiam: spiam » t/^i^ar || 3 interane || 4 omni yerboBum 
5 quin || 7 appellantur | omni: corr. B ^S hic || 11 quo |{ 18 poster 
grande sed | 14 totus: voltus £ || 17 posta || 20 aestimas || 21 aqua 
aut suppl. S; malim ne H 22 epti » emplastri | ceruse || 24 cf. 
H 150, 11 I strophosum: se. morbum idem qmd strophos || 
28 manum: corr. jB {| 29 cauterio: clysterio B 



294 MULOMEDICINA CfflRONIS 986—988 

ubiciinqTie ei doluerit, sanguinem emitte. postero unctio- 
nibus calidis curabis, dehi^^c acopo fricabis. sanum fiet. 
primo autem ei naries aperies, et cremorem cum adipe 
suillo et amulum et ordeum potionabis. 

985 si quod ab ulceribus laboraverit, irin Illirica f 3, 5 
piper nigrum ^ {., crocum Siculum p {., murrae trigonitae 

p {., thuris poUine p {., tragantum p {., ova numero V 
commisces et sic iumentum potionabis. postea melle et 
butirum et axungia sine sale offabis. 

986 si quod iumentum apiosum erit, sic eum intelligis. lo 
caput suum in praesepium inpellit, oculi non palpebrant, 
extensi sunt, subito spamum patiuntnr. et cum illum a 
loco suo petere Yoles, si non illum tenueris, cadet. sic 
eum curabis. si se sustinere potuerit, sanguinem emittito 

et caput illi foveto et iactato. ubi iactayeris, tunc pelli- is 
culam nigram inyolves. postero potionabis iumentum. 
cariota, semen apii, semen lactucae, semen nasturcii, buti- 
rum de mulsa decoques et sic potionabis. 

98 7 si quod iumentum deducta descenderit. nascitur 
autem a nimia ferocitate, aut si plus saliyit aut si plos 20 
natayit, quam necesse fnit, aut si torquetur yentris do- • 
lore, tunc membranum rumpitur et deducta descendet. 
hoc et in hominibus eyenire solet, sed non occidet, quod 
yocamus interocde. sic eum curato, si possit sustinere, 
ut segreges deductam a testiculos et alliges, ut postea is 
non descendat. fomentabis eum aquam fenugraeci et 
postea eum potionabis. sic sanum fiet. 

988 si quod iumentum fascinatum fuerit. fit autem hoc 
ex indigestione siye motione. quodcunque moyere yoles, 
ita fascinatus est. sic eum intelliges. caput suum non 30 
159'b portat et anxiatur et tremit | totus ex contusione itineris. 
sic eum curabis. cibum in totum ne dederis, stratum 
quoque habeas mollissimum, ut se libenter proiciat. eum 



MULOMEDICINA CHIRONIS 989—993 295 

quoque mollissima potione potionabis. argallicum et tra- 
gantum et murra et irin Illirica et thuris poUine et 
herbam Mercurianam ex mulsa et lacte caprino tepidum 
dabis ipso die. bracio quoque sinistro alligabis herbam, 
s quae dicitur azonie. 

si quod iumentum urinam difficulter facit, sic eum 989 
potionabis. merda caprina et salem ammoniacum ex yino 
dabis. sin autem dabis loteum caprinum montanum, ^um 
mox nrinam faciet. 
10 ad coactionem omnium pecorum. dragantum p 3, 
oleum rosaceum p 3) croci 3 11 potione facies et potionabis. 

si quod iumentum tussim patietur, sic eum curabis. 990 
sandonicum j -^-, marrubii folia p b^ pabnas numero XXX, 
passum Creticum -^ I, mellis Span. -f- VI, ysopi Cre- 
i^ tici p $. haec omnia commisces in unum et maceras, 
mittis yinum dulce -^ UI, decoques ad dimidias et dabis 
eminas singulas tepidum in singulis animalibus. 

si quod iumentum isdacum fuerit, signa haec erunt. 991 
cum eum moves, ilia tensa habet, pulsum dat et gemit. 
^ sic eum curabis. tisanae sucum -^ I, cilicissas -«r I, 
gummi candidum infiisum -^ I, alium Gallicum p b 
mellis Spani = VI. haec omnia ex vino optimo con- 
teris et calefactam potionem dabis. 

ad Yomicosos, qui sanguinem fetorosum per nares 992 
^^mittunt. sic eis succurris. senapis Alexandrini 3 VI, 
tostum et tusum cuminum Alexandrinum p -:-, tragantu 
tosum p 3, bulbos Afros numero X, marubii folia viridia 
p V., mellis boni 3 VI. haec omnia expressa bene ad men- 
suram vini -SS- 11 caldum dabis eminas singulas. sani fient. 
^ ad ventris dolorem. herbae lavandariae sucum, tama- 
rici sucum in vaso colas et in vino caldum bibere dabis. 998 

ad ustionem et ad onmem dolorem compositio ma- 
IsLgmae mollis. cerae p I, pilulas cypressi numero XV 

1 mollissime || 8 cum || 13 inter sando et nicum spatium 
yacuum quattuor litteris sufficiens || 18 esticium: ischiacum vel 
ischiadicum By cf. sciaticum mpra p. 161 S9 {| SOsq. tramarici 
32 8^. malagine 



296 MULOMEDICmA CHIRONIS 994—997 

tandes, absangia 5 VI, sulfdr rabmm p {., ficum Africa- 
num 3 VI, bulbos Airicanos nmnero XV, bacca lauri 
3 VI, poUinem tritici 3 VI, bitamen ladaicam 3 VT. 
159^ a haec omnia ia uno tandes et sic uteris. | 

994 si qaod iamentam morbam elefantioten habuerit, signa & 
enmt haec. toto corpore sabito taberibas iniplebitar. sic 
eam carabis. sangainem de capite ei emittes. stilfar 
viyam et sale m. I et aceti ciatos iill et marrabimn 
tritam in ano commisces et in como bubalino mittes et 
calfacies et tabera ipsa linis yesperum. yide, ut palea- lo 
tum manducet. haec enim infirmitas a cruditate nascitur. 

995 si quod iumentum sidoratam fuerit, signa haec erunt. 
labra transversa habebit, cibaria vix edere poterit. sic 
eum curabis. sanguinem ei de capite mittes, sed labrum 
inferius scarificabis, aceto et sale perfricabis. ordeum ma- i& 
ceratum manducare debebit, in vaso pleno bibat, quia a 
labris decipitur et non bibet. accipe adipem suillam et 
sulfur yivum et eryi pollinem tritum, teres et in se com- 
misces et inde ei mamillas confrica. sed si labra eius 
ad se non fuerint reyersa, uris cauteriorum capitulis, ita so 
ut ad se rediet. sanum fiet. 

996 compositio ad combusturam et ad scabiem. sepi ca- 
prini p llll, faecis olei p im, adipis porcini quod satis 
est. aquam facies ne bibat. et dabis ei bibere stercus 
ursinum et mel et folium, et omnia contundes et misces i& 
et dabis ei bibere. aliud dare noli. et recides venam 
de media auricula. ita sanum fiet. 

997 fractura aut luxatura si quod iumentum inciderit, sic 
curabis. accipies aquam salsam et facias inde alicas, in- 
fundes diligenter et fracturam alligas de madidis fasciolis so 
laneis, et aequalibus partibus bene strinffes et superaddis 
regul» tilia^as, ne inmentmn noceant septimo qaoque 
die solyes. omnibus autem diebus septem statmam in- 
fundes. solu tus ergo per calda et oleo fomentetur, ut 

1 rubum || 14 labram || 20 reverse || 24 aquam^: tan- 
quam || 29 unde alligas: corr. B\\B2 noceat || 83 statma sic: =» 



MULOMEDICINA CHIRONIS 998—999 297 

cutes, quae laborant, sustinere se possit. post septimum 
die lanas cum yino et oleo ligabis, tertio quoque die 
solves et fomentabis. hoc tam diu facies, donec sanum fiet. 
postea causticabis et sic promoves. 

5 de tineolis. si quod iumentum tineolas excludere non 998 
potest, cauliculi sucum cum olei quod satis fuerit ad- 
mixtum dabis. mox eas excludit. 

ad alopiciam. muscam super locum criblabis | et 159^b 
cepam Germanam super muscas conMcas et dimittes. 

10 ad teredonum. lactem caprofici in locum contnndes, 
qnousque sanguinem eicias, et rasuram de suo sibi super- 
imponis et in oleo mittes et resolves et depones, ut fri- 
gidum fiat, et uteris. 

si quod iumentum freneticum fiierit, sic curabis. san- 999 

15 gtdnem de collo emittes. et eum loco calido et tenebroso 
babeto et aqua calida foveto et fomentatum ad caput bis 
in die facito. tale si^ autem fomentum: aquam calidam, 
farinam ordeaceam et fnrfore. potiones autem ei tales 
dato: [et] lacte misso murrae p 3, thuris masculi ^ 5, 

20 aristologia p 3, iris radice p 3. baec omnia bene con- 
trito et illo potionato etc. 



1 qne || 17 tales ita || 20 yris || 21 stibscr, nichil fait plus 
in exemplari sed finis yolimiinis huius fuit carta 3^ antecedenti. 



INDICES. 



INDEX NOMINUM. 

Personarum. 



Absyrtus : 48 80 60 ii 79 ii 90 18 

287 10 ctdn. 
Centaurus: cf. Cliiron 
Ceres: 283 17 
Chiron: 20 25 adn.; 36 2S adn.; 

45 28 46 18 47 19 5116 103 21 

28710 adn.-j 72 7 78 7,15,25 

76 18 marg., 
Chironium (vulnus) 186 8 201 6 

219 4 
Claudius Henneros veterinarius 

291 21 adn. 
Erasistrateum liquidum 278 14 
Eumelus medicus 107 8 
Famax: 39 20 40 8 49 29 80 1 

81 12, 26 



os Gorgonos 291 s 
Hermeros: v. Claudius 
Ma^ 146 24 eu^. 

Policletus: 40 8,16,26 41 10, 84 

81 17 85 28 91 18 
Sotion: 4180 42 16 43 lO, 17 

80 13 marg.^ 22 84 14 86 11, 24 
Terentianus: 254 15 ; adj. pul- 

ver T. 254 ss; malagma T. 

2641 

Triptolemus: 283 17 
Varro: 283 12 
Yibianum: ocularium 246 6; 

malagma 268 s 



auctore8-8i7 44 1; veteres auctores 16 6, veteres auctores nostri 
620; apud yeteres nostros 52 7; multi auctores 124 21 232 11; 
plures auctores 62 6; magi 146 21 c. adn. ad. v. 24; veterinarii 
48 26, 27 56 17 62 8 230 18; centauri veteriniani 36 23 adn., cf. 
Chiron 



Locorum. 



Aegyptius: cucurbita 61 I8 
105 11 , 15 250 16 ; rubrica 
188 26 

Afer: ammoniacum 273 4; bi- 
tumen 271 28 272 lu 273 2 
274 18; bulbi 296 27; cumi- 
num 66 25 ; ficus 265 1 282 5 ; 
fucum 269 1 ; oleum 259 26 



289 14; opopanax 266 15 26726; 

spongia 172 I6 177 17 189 28; 

sulfur 281 84 
Africanus: bulbi 296 2; ficus 

296 1; spongia 189 29 
Africus ventus 69 6 
Alexandrinus: acetum 270 so; 

cuminum 65 25 96 16 128 so 



INDICES. 



299 



133 1 295 26; mel 264 17 280 
10, 13; samsucus 259 25 260 
15; sinapi 114 26 194 31 244 
19 26413 269 25 277 1 295 25 

Amineum vinum 180 17 ; Ammi- 
neum v. 254 25 

Atticis Athenis 283 17 

Atticus: meconium 271 3i; mel 
26 28 126 22 169 20 175 8 246 
10, 34 ah ; mensurae 109 20 -ram 
110 13 179 6; oleum 262 7; 
profluvius 48 23 51 17 52 32 
61 27 ; propolis 261 31 262 17, 29 
sctepius; yssopum 263 18, 27 
266 15, 29 saepitts 

Babylonia bdeUia 262 24 

Britannica (herba) 271 7 

Britius (Bruttius): pix 257 34 
261 5 264 28 dl.; resina 267 18 

Campanus: rosa 41 6 102 16 
25817 282 32; lepida 246 9; 
serpiUum 262 12 

Chia mastix 83 15 

Cimolea creta 18 4 80 6 saepim 

rosa Ciperi (= Cypri?) 99 2 

Colofonia resina 253 29 261 28 
saepitis 

Creticus: passum 254 27 295 14; 
trixago 257 16; ysopus 295 14 

Cypreus: cadmea 246 9 269 si 
282 4; lepida 264 28 268 4 
270 29 

Cyprinus: oleum 78 29 93 4 
saepius 

Cyreneicus: lasar 129 18 133 17 
249 7 

Epirum (?) gummi 198 13 

G^llicus : aHum 295 21 {cf. algal- 
licum in ind. spec); cadmea 
282 15; opium 257 29; san- 
daraca 282 i6; sil 96 16 116 9 
136 19 saepiiM 

Germanus; cepa 124 28 297 9; 
coclea 1335; galla 28028 

Getulum butirum 262 3i 

Graeci: 79 i8 283 i4; graece 



154 26,30 17812 288 33; feni- 

graecum v. ind. spec. 
Hlyriaca iris 115 12 
niyricus: cassia 25130; iris 

81 4 125 25 saepius 
Indicus: aloe 28123; cassia 

256 32 ; crocus 257 15 ; sal 

247 11; spica 250 28 257 7 

29117 
Italia 283 13 ; Italicus : aes 292 2 

resina 272 34; vinum 252 lO; 

viscum 263 18 271 24 272 8, 32 
Judaicus : asphaltum 59 15 ; bi- 

tumen 263 31 264 16 , 27 sae- 

pim\ opobalsamum 246 8 
Lemnia (rubrica) 256 12 257 2, 16 

27319 
Lycium oleum 259 2; cf. ind. spec. 
Marsicus: iuncus 1365; vinum 

246 12, 14 270 20 284 5 
Melia thermantica 257 10 
Numida sagitta 216 9 
Oxirinca cassia 273 31 
Parthi: 231 12 235 12, 17 
Ponticus : absinthium 60 11 68 18 ; 

acomm 167 10 252 2 saepius; 

agarum (?) 256 33; asarum 

2521 253 21 254 4 257 13; cu- 
, minum 180 I6; fn {ex corr.) 

253 19, 29 254 31 273 14 

284 24; porrum(?) 257 4; reu 

256 14 273 20; sinopis 68 19 
157 20; thus 256 31; gutta 

257 11 

Punicus: cera 261 9 263 24 
270 25 271 26 272 8, 14 275 18 
282 8 ; malum 60 10 281 32 

Ehodius: cerussa 275 27 276 4; 
creta (coni.) 275 24 

Sabinus : herba 250 32 262 13 
277 28 ; oleum 264 30 265 7 
270 30 272 4 

Santonicum: v. ind. spec. 

Sarmatae: 129 15 148 3 235 21 

Sarmaticiis (equis) 103 20 

Siconei olei 262 1 



300 



INDICES. 



SiculuB : crocuB 175 29 246 7 
saepius'^ vinmn 259 27 276 6 

SpanuB: bitumen 264 22; cera 
270 27; color (?) 287 9; fecla 
201 10 225 24 268 6 269 28 276 
18, 26 279 24; meconimn 262 32 
272 27; mel 29514, 22; olemn 
25614 25926 soepue^; Bal24928 



SyriacnB: calamns 135 is 260 
16; galla 281 28, 27, 84; lasar 
239 6; nardnm 248 18; pal- 
mae 256 88; roB 253 8, 12 
281 28 284 16 

SyriaticnB calamnB 250 S9 251 
5, 28 253 21 257 18; laBar 146 11 



noster: sal 157 19 c. adn.; bbMb noBtrati 268 7 279 26 282 16; 
mtae viridis noBtratae 282 19 



INDEX GRAMMATICVS. 

DECLINATIO. 
SVBSTANTIVA. 

PRIMA DECLINATIO, 



adarcen 258 6; alibi tertias: 

115 10 (nuisc.) 161 22 187 10 

2241 260 24 
(aranea) aranenm 131 11 167 26; 

araneiB 144 5 
aristologia: passim; aristolo- 

gium 2716; cf. ind. spec. 
arteria (alteria trad.) 177 26; 

per omnia arteria 104 15 (ex 

corr.) 165 16, 19 ; -orum 9 I8 
arteriacen accus. 253 27 254 29 

256 11 273 17, 28; genet. 273 12 
bcBtia : bestiorum 165 80 
bestiola: 93 24 142 24 144 6 (ex 

corr.) 285 24; -i 156 6; -o 216 7. 

yeBsioluB 144 2 
bilibrae 138 16 adn. ; bilibres 

7 26 7517; -em 159 9 
callicia 219 80; -em 209 8,28 

23019; -e 210 18 (ex coni) 
cavemae 29 i; -am 69 11; ca- 

vemi 29 2; cavemo 29 4 
col6ra 13120 132 16; coleribus 

129 21, 22, 28 131 26 



duritia: 10 14 14 9, 21, 28 70 ig 

185 28 186 28 207 15 220 16 

265 80 268 10, 16 269 81 274 26; 

quintae 1996 20717 2209 269 1 
equabuB 54 21 240 18 
euforbia non occurrit ; sed enfor- 

bium V. ind. spec. 
fasciola: 10 26 12 8 176 27; fas> 

ciolum 23 14 33 12 
fenestellam 220 18; fenesteUunt 

200 26 
insania: 47 9, 26, 27 84 14 85 1, 23 

8611,24 his; -es^exconi.) 1735 
intubam (intubem trad.) 109 19 ; 

-um 179 4 255 8; -os 138 8 
lepida 246 9 264 28 268 4; lepide 

(lepidae?) 280 5 
lixivia: 244 29 267 81 269 29 276 

14, 16, 19 289 8; -vio 114 24; 

-vam 167 I8 
membranam 215 22; membra- 
num : 76 24 , 29 77 10 81 so 
205 25 215 17 216 2 220 24 
222 21 294 22 



INDICES. 



301 



molibdena 2644 268 ii 275 82; 

molibdene (molibdenae ?) 269 6 

palpebra 28 24; palpebnun 23 

11, 12, 18, 25, 27 24 1 26 18 

pascua: 52 2 58 i4 59 5; neutr. 

94 18, 15 
planitia: 27 18 204 18 2119 
pastulae 57 17 168 19; pustu- 

lum 277 5 
resina: 202 22 261 2 272 10; re- 

sine 30 i, 2 257 27 266 6 272 

11,12 280 22 
rododafhen bene tusum 217 8. 
rutam 216 ll; ruti 179 5 
sania: 35 9 206 ii, 28 211 15; 

-em 36 9 207 lo 
scabia : 185 28 196 8 241 6 258 26 ; 

scabies 53 21 ; scabiem 53 19 

258 29 259 l, 8 292 6 296 22; 



scabie (scabiae?) similia 53 12, 

non absimile 20 8 
scammonea8429; soammonium 

76 1 
spurcitia: 7 22 32 20 65 81 667 

67 29 U9 13 179 11; -es 51 2 
^63 26 'II8 11 140 29 236 18; 

spurcitias nomin. 7 14 
stranguiria : 62 18 148 26 152 5 

165 16; stranguiribus 130 18 
tragonita (traconita) 252 4 ; tra- 

gonite 60 9; -em 253 8,18; -en 

[256 18] 
trigonita 175 15 246 8 248 27 

272 21 29210; trigoniten (tri- 

coniten) 239 81 251 1 254 2,80 

266 28 257 [2], 8 273 I2,i8,[l9], 

81; -em 256 12 



SECVNDA DECLINATIO, 



MascuUna. 

ano abl 11 29 68 7 84 2; anu 12 1 
armos 187 6, 15 ; armora 9 25 72 26 

187 5; armus 137 6 
articulos 3 20 18 18; articula 

136 21 
cancro 219 7; cancer neuitr. 216 

17, 20, 21 221 80 271 16 277 25 

(290 25?); cf. crancus 102 22 
cauculus 173 4,18; quod cau- 

colum 69 14 
ciclus 74 26; hoc ciclum 76 13. 
clavum morticinum neutr, 197 6 
coBsos 71 22; cosses 225 8, 5 (ex 

eoni.) 

cupressum nom. 282 12 
ficus: 81 10 (225 28); quartae 

45 13 49 7 81 1 97 13 
lumbrici: 62 16 67 31 71 21, 24 

110 12 1349 14410; lumbrici- 

bus 1308,4 1349 14412 1464 
noda, plur. 14 27; nodos 14 30 
quartarios 267 S2; quartaria 

singula 280 17 



sextarios 233 29; sextaria 162 28 
(iiterus) in utri 68 1 

Neutra. 

ababalsamu 24 is {similia dl.) 
bdelii 263 16, 28 264 8 266 81; 

bdellia 262 24^ cf. vidella 93 1 

261 8 c. adn. 
careu (xapov) 254 4. 
cibariapZur.: 45 22 82 17 127 15 

142 19, 172 17; primae 81 50 9 

76 11 102 6, 25 233 26; 45 25 

49 3 61 22 67 28 115 25 12122 
collirium fistularem 279 11, 27 

saepius; collirios 278 81 
(coUum) colli tument 285 4 
cominum . . qui 86 6 
dof^ ahl. 4011 
folium: 135 24 252 l 253 16 254 

7,12 2576 2712 29625; foliam 

159112918; folias 1104 252 6; 

foleas 28418, -is 285 1 (excorr.) 
intestinum 64 8 110 12; intesti- 

nam 64 80 (?); cf. stentinum 



302 



INDICES. 



locmn neutr. 162 21 

(malum) mala fem. 34 so 222 20 

252 28 263 12 292 17 
[monstraoram 152 2] 
(mnlBimi) in mulsu 257 19^, 
[pabulam 78 s] 
quodcunque pannum 289 I6 
^asBum) cum passu 166 6 
praesepium 83 2, 7 86 16, 29 87 12 

cUibi; praesepem 87 29 
profluviajp2ur. (corr,) 196 8; pro- 

fluvius 48 22 61 27; cf. Atticus 



rapa 291 8 

sarmentam 203 1,2 

stentinum (j^ro intestinum) 63 21 

64 16 89 34 altbi; stentinae 

221 9; stentinus 122 6; cf. ind. 

verb, 

(sudum) in sudibus 161 28 
vertebulum (vertibulum) 16 21 

161 is 21726 alibi; veiteblam 

225 9; vertebla 293 so 
vitium 14 is passim; vitia aing. 

12210 15610 176 2S 



TERTIA DECLINATIO, 

Verba latina, 
(adeps) masc, 156 18 183 12, /em. 238 12 248 12 249 19 258 i; 

r^ ^ A 1 * -M. 



296 17; ubiqite pro nom. et 
accus. adipe atU adipem; adip 
282 22; alipem 252 si; alipe 

27124 

allicem 217 6 

bilibres masc, 7 26 fem. 75 17 

bos 28412; bobis nom. sing. 

220 27; bovis 284 16; bovum 

163 20 285 13; bubus 81 11 

285 11 ; bobum acc. sing. 290 26 ; 

bovis dat.plm. 284 i; bobis (?) 

16311 
calcis vivae 276 26; calcis vivi 

276 is 
camem quemcunque 167 6 
celte abl. 12 11; celta 218 8 
cervicem totum 163 7 
cruribus 185 16 19128; incruris 

omnibus 119 7 
famex facta 202 2S 
faucium gen. pUi/r. 6 6 9 17 48 18 
febrem 255 24 283 2S; febre684 

7214; febri39 9 
femus 265 6; femora 136 11 

160 2; femina 160 4 167 si 
ferrago (= farrago) masc, 7 16; 

fem. 7 7, 9 
flemen: 17 26 34 21 36 1 dlihi; 

fleminam 264 20 268 9 
flos accus. 168 26 196 12 197 2 



florem 248 16; eum f. 29 7 
foramen maior 22 11 
grex masc. 62 S; fem. 59 8, 9, is 
iecur 168 26; iocur 126 17 128 

7, 12; iecore 91 12; iocineris 

77 20 89 SO 12714 25120; ioci- 

nere 48 2S 127 28 
ilia 44 18; ilio 70 6; iliis 62 14; 

ilis abl. 21214; iliam 119 22,23 

135 31 
inguino (ex corr.) 40 27; in- 

guinorum 56 81 
lacte acc. 112 17 133 20 286 11; lac- 

tem 284 6 289 34 297 10 ; lac 284 7 
lasaris 101 18 133 16; lasari gen. 

9913 
longao ma,8c. 70 1; fem. 71 12 
marmur 35 24 186 12 190 21 

194 7 265 30; marmoris nom. 

plu/r. 36 6 
mensium 232 17 241 11 242 6; 

mensum 236 1 
naris (sing. et plur.) fem. 41 22 

75 27 95 31 108 14 138 24; 

masc, 40 7 43 12 53 ,4 121 24 

181 I2;'narium 106*19 180 1; 

narum 29 1 100 4 108 21 
ipsa orbe 27 23 
os 16 6 22 3 29 12 alias; in orem 

(ex corr.) 180 4 



INBICES. 



303 



(os) ossumpassim ; ossi 29 9 205 8; 

0880 29 13 190 26 205 7, 11; 

O88oruin 260 6; ossiis nom. 

sing. 21910; emn ossum 217 87 
pecudem quemcunque 167 9 
pice d(xt, 65 18 
poUine nomin. 265 i5 
(pulvis) pulver 32 8i 253 16 254 

15, 83 256 27 257 6; pulvera 

28018; pulvis gen. (?) 173 3 
quadrupes saepim', quadrupedia 

163 10; quadrupedis abl. 28686 
radix masc. 2454 250i3,[8i] 
rene 266 86 
robor 95 13, 80 
sale ace. 1248 16313; salemoce. 

128 87 15216 
sanguinis nom. 74 9 33 5 ; v.praef. 
scobi^ masc. 286 18 
senes sing. 84 80 
sidus: sidore 101 18 



sinape acc. 244 is 269 25 277 i; 
sinapem a>cc. 198 81 264 is; si- 
napis^en. 11486194 31 ; sinapis 
{nom. ?) 252 19 ; senapi abl. 204 6 
207 7 {dat. ?) ; senapis^6w. 295 85 

stercus : masc. fit hic ipse intesti- 
nus 63 18; stercoram 165 32 

sulphores 24 9 

tuberum sing. 32 89 33 7, 13 
13612 190 29; tuberibus 296 6 

tussim 180 13 255 11, u 256 27 
295 12 ; tussem 161 31 162 6 
253 31 254 seocies, 273 88 289 5 

ungues 28 9 186 10 277 6; un- 
guine 21 7; unguinibus 20 7 

varex 33 6 

vas 171 84; vasum 282 13 ; vaso 
aR 16 87 pa>ssim; vase 75 13 
93 7 255 88 269 13 277 31 280 82 
286 6 

venter wosc. 9080 91 8;/cw. 221 15 



ahl. i pro 6: ardori 228 17; corpori 5 88 72 13 111 7 124 83; do- 
lori 36 17; fervori 228 13; labori 50 88; ponderi 21185; tempori 
165 5; vulneri 21184; dbl. e pro 1: equile 1615; al. 

Verba graeca. 



anacollema (anacollima) neutr. 
26 81,86 28 8 15586 156 1221 9; 
eam anacoUima {ex corr.) 
188 89; -am acc. 188 84; -am 
hoc 193 88; -am quod 19185; 
quod dicitur -am, quam £lt 
20313; -ae gen. 274 6 

appoponacem 263 17; appo- 
ponacae 254 6 ; v. ind. spec. s. 
opopanaz 

basis : vasis aibl. 186 83 

botruos acc. plwr. 244 30 

capparis rmsc. 135 17 

cataplasma neutr. 35 8 (?) 81 9 
166 18; cataplasmatibus 29 so 
159 80 206 20 22617; /em. 119 6 
179 26 183 6 191 4, 6 203 12, 30 
211 13 220 6 

chiromatibus 185 26 



claucoma tertiae 28 12 246 7 248 
20; prima^ 24 13 25 15 170 u 
173 11 246 24 248 11 249 11, 16 

clistere occ. 665 169 13 ; cliste- 
ria 84 1; clisterios 9530 

diastima acc. 57 19; diastimam 
5 28 23 15 

eccopida 204 17 ; eccopidam 

217 29 

falangione 131 14; falangusl68 13 

fragmam 88 18 98 10 

licenas 4 8 19 25; lichene 57 16 

magman 116 16 

malagma tertiae acc. 19 3 198 21 
266 25; maJagmate 222 4; ma- 
lagmatibus 20 4 207 10 218 14; 
primae 190 11 201 13 263 is, 14 
264 3 saepius; malagmenhanc 
11910 



304 



INDICES. 



maleoB nan dedifuxtur; fem. 

pcmim; maac, 108 8; mAleus 

61 85, 89 94 1 196 6 (pro maleos 

gen.) 
parotides 180 1; -as 29 86 270 ii 

29216; paroti^ 308; -islTOso 
pixide 277 4; pinda abl. 26989; 

pixidam 274 4 282 17 
ex rafanida {ex coni.) 76 88 
reumate 4 7; reumae 20 is 
sarcolabide 211 8; Becus Barco- 

labida 84 8; sarcolabida abl. 

33 80 
sincriBmae 261 86 262 8 saepius; 

-am 17 6; -arum 261 84 



Biringa 113 86; Biringae 2612 

(ex eorr.) 
de Btafyloma 216; Btaphjlo- 

mam 27 ii 
storacis 190 ii 264 80; storacem 

26317; Btorace 113 85; stora- 

cen 261 89; Btoraces gutta 

272 11 
stremma secundae 10 88, 80 193 i 

197 14 202 8 230 19, 88 
per ziBtera 29 88 204 17; per 

xisteraB 22 8; per xiBterem 

204 81 
ypochima secundae 26 85 26 18, 80 
ypocifltida nom. et abl. 76 8, 6 



aco 166 81 

anhelitu 114 17 ; anhelitus 108 15 ; 
anhelito 110 8 114 8 

cirrua&{.10 6,9; cirroll9i 1938 
20818 

comum 46 16, 88 78 lo 172 18 
176 1 178 80 180 88 198 7 
284 17 288 88 293 87; comu 
nom. 289 lo, acc. 136 86, abl, 
169 18, gen. 292 89; como (M. 
296 9; comoB 289 lO 

cubituB {KoLtfi): cubitoB 1288; 
cubituB 128 1 

fmctum gen. plur. 43 86 

genibuB 21 19, 80 36 84, so 36 7 



aVARTA DECLINATIO, 

88 18 46 9 6681 16389; genum 
acc. 8vng. 203 89, 8i, 88 218 9; 
genuorum 36 i 168 89 186 9 
20310; genuiB 16i8 1786 36 18 
126 80 132 4 137 86 16488 186 
10,11 190 81; genuB 36 10, 19(?) 
mano 226 5 {ex corr.); manos 

266 88 



morsoB 71 19 
plancto 92 i6 
poto 216 14 
pulso 10 80 
querci 164 8 
sonito 11416 
spirito 33 6 



qVINTA DECLIN^TIO. 

dies masc. et fem. pasaim, v. ind. verb.; facies a<ic. 236 18; spe- 

cierum 290 5 

ADIECTTVA. 



acre neutr. accus. 2 7 15, 18 1 66 19 ; 
acri a&Z. 83 19; acrum malag- 
marum 269 18 276 88; acmm 
neutr. 17l80 24981 268 lo 2694 
277 15; acri gen. 279, lO; acra 
fem. 208 88 22986; acra neu^. 
plur. 196 7, 80; acris abl. plwr. 
21 80; aceto acro 22 84 passim 

aspras 22 8 



nostrati salis 2687 27986 282 16; 

mtae viridis nostratae 282 i9 
omniomm 164 89 (?) 
paupero loco 14 8; pauperi 

pedes 209 80 
similiorum posit 169 4 
silvestris gen, 1666; silYestri^?) 

82 84 86 11 
teneribus 188 3 



INDICES. 



305 



abl. i pro e: yeteri 36 2S passim, sed vetere 17 88 210 26 290 ii; 
deinde annotavi %n his comparativis: horridiori 53 89; interiori 
11 18 12 10 127 81; maiori 173 86; posteriori 95 17; priori 
115 21 172 u; STiperiori 155 16 1806; ulteriori 7128 

NVMERALIA. 

axnbabus 44 n temo die 132 S4 

duos 241 18; duum 241 ii; duae uno da;t. 292 u 
268 19 utrisque gen. 249 5 

PRONOMINA. 



aliqui sing. subst. 65 is 
haec fem. plm. passim; hic 
nom. plm. 94 4 119 28 adn. 
(is) eis pro eius saepius trad.; 
eum iumentum (cf. ind. verh.) 
90 6 118 8 ; eum foramen 29 7 
et sic passim; eundem pala- 
tum 7 22, iumentum 218 i8; 
id iumentum 159 is; id medi- 
camentum 112 9 12527 159 31; 
id vitium 229 7 234 lO 235 ii; 
id ipsum 65 2; id viderint 
236 9; id aXihi non exstat 



illum iumentum 155 9 (cf. ind. 

verh. 8. iumentum) 
qua nom. fem. 5 lo adn. 
quemcunque camem 167 6^ pe- 

cudem 167 9 
quis relat. 167 20 
quisque neutr. accus. post sibi 

100 18 169 25 246 19 252 ll; 

quisque res 252 6; pro quis- 

quis 55 Sl 
quit {pro quid) 26 14 120 16 



COMPAEATIO. 



acerrimus 32 5 194 32 259 18; 

acrissimus 27 7 276 21; acer- 

rissimo 176 14 
celerissime 106 9 242 1 
dexterior 155 7 236 18 
facillime 1089; facilissime95i8 

106 18 120 1 
fatigatiorem 41 14 
lassiorem 41 is 



minimissime 45 26; (quam mi- 
nimo 221 2, et sic cdias) 
plurissimis 53 26 
similiorum posit. 169 4 
sinisterior 155 8 236 is; sini- 
strior 152 12 252 si; seneste- 
rior 144 86 
tenerissimam 176 27 
veterissimus 268 28 276 10 



OONIVGATIO. 



Activum pro passivo. 

adsellabit 127 6; adseUaverit 
155 13; depon. 69 lO 70 28 747 
112 27 122 7 1254 130 84 15518 

conabit (?) 133 87 

lacrimaverit 173 14; delacrimet 
25 18; depon. 29 6 40 17; ad- 
lacrimatur 80 15 

Mulomed. Ghir., ed. Oder. 



labunt 39 19 

medentur passive 82 7 

metito 40 89 

oscitare (corr.) 284 9; depon, 

4017 746 109 84 
remedias 291 ii; remediare 

1894 ambi^mm; remediantur 

56 14 pa8si,ve 

20 



306 



INDICES. 



Bcrutant 38 si; scratabiB 183 18 
utebis 187 9; utere oportet 

117 4; oportet uti . . . utere 

128 2 
yescat 139 5 

Pdssivum pro activo. 

coeuntur 278 24 

cohaerentur 71 n 

commeari 120 is; commeatur 

22816 
intumetur 237 17 c. adn. 
vacillantur 167 27 

Passivum verhi intransitivi. 

noceatur ^n^a) 181 20 ; noci- 
tum fuerit (lumentum) 216 8 

Coniugationes permutatae. 
I pro in 

meiare: 69 1 122 5 162 6 237 20; 
meiet 74 8 91 11; meiere 146 
is, 19; megire (?) 214 22 

minuabitur 77 26 

rabiare: 84 le 90i,i7 168 23 
293 11 

tremans 200 8 

n jwo m 

cadebit 100 9 

constringebis 209 6 

decoqueto 202 24 

findeat 210 12 

imponebis 191 16 200 23; (ne 

inpones 232 17) 
praerumpebis 188 6 
reducebis 166 so 
sterteat 112 22 
tegebis 191 20 
ungueas 162 20 ; ungeto 160 10 

189 6 246 5; ungueto 102 8; 

inungebis 24 12 27 16, 26 17624; 

inungeto 83 20 247 5,12 248 8 



249 9, 10, 13; perungebis 67 13 
116 10 19126 24011; perungeas 
(ex corr.) 146 i; perungeto 
99 3,28 163 16 160 27 

IL proTV 
exbaurebis 226 23 

IH pro I 

fricito 136 27 233 21 289 13; 
frigito 162 16; defricito 76 10 
100 13 ; perfricito 286 2 

pergyrendo 64 30 

secito {ex corr.) 204 17 

yolutendo 63 34 adn. 

m proH 

adhibito imper. 214 29 218 10 

nuscis 136 19 269 11; miscito 
46 19 239 28; admiscis 73 4 
160 7 169 22 ; admiscito 49 7 
233 25 268 22 277 22, 31 282 1] 
286 30; admiscatur 61 23; com- 
miscis 664 163 28 196 1 271 10 
289 8; conmiiscito 17 1 99 2 
10715 169 30 203 5 2481 268 1 
280 29 284 10; permiscis 246 
31; permiscito 136 4, 7 278 12 

praependat 23 27 

respondit ind. praes. 243 15 ; 
respondat 22 5 

tergito 216 22; extergito 1737; 
pertergito 286 5 

IV 

aperiebis 199 22 

equibit 239 is 

lenibis (lenibus trad.) 264 29 

inHnibis 223 3 

munibis 216 so 

salibunt 39 21 40 1 

sitiebit 98 27 

vaguribat 222 16 



INDICES. 



307 



VH pro m 

appetiet 133 30 

desiniat 34 88; desinies 213 28 

excntire 72 i7 ; ezcutiet 84 i9 

10916 132 4 162 8 178 80 
fdriet 24 le 
imponi imper. 98 6 
in^indi imper. 163 26 
lambiat 256 22 

obstripiat (t. e. obstrepat) 48 28 
sinire 43 8 

Anomala. 

poterint 174 26 

nolebis 157 18 

feritur 81 u 283 17 ; adferito 
20418; offerebis 50 4; offerito 
98 29 1779; sufferto 23322 

ibit 14616; exiet 103 10 126 19 
198 5; prodiet 46 10; rediet 
157 4, 16 161 10, 20 296 21 

subiat 31 16 

Formae stirpis 

1 

lavare : lotus 43 28 
plicare: complictus 139 10 ; im- 
plicitus 136 13 
[praestasse 150 9] 

n 

fervere: ferverit 271 9; defer- 
buerit 249 30 ; deferverint 
259 6; deiritum 132 24 138 26; 
defrictum 506 (cf. ind. verh.)', 
inferverit 286 10 ; cf. fervescat 
259 31 

miscere : mistum (mestum trad.) 
256 6 

penderit (ex corr.) 198 1 

tergere: tertas 258 13 

m 

adiceris coni. perf. 138 2; eice- 
rit 189 10 (18 eiecerit) 
possiderit 9s 



proficerit 13 2S dlias tricies\ pro- 

fecerit 19 3 alias quater decies 

subigisses 266 24 ; subigeris 267 8 



cadere : accedere de morho 9 13 
47 7 76 19 81 28 90 12 92 12 
94 20 132 20 17116; decede- 
rint 190 26; inceciderit 167 21; 
incederit 106 s adm,. 173 4; 
proceciderit 156 17 157 16, 17 
2216 2401; -int 220 29; pro- 
cedit 157 6 (processerit ib. 6); 
procederit 157 8 212 20 adm.. 

currerit 158 6 

punxeris (puxeris irad.) 15630; 
pepugerit 167 26 

reperi perf. 44 1 

tango: tegeris {pro tetigeris) 
276 24 ad/n.\ contigerit 10 6 
95 17 23719; contingerit 28 31 
64 3 67 3 77 19, 24 157 7; conte- 
gerit 219 1 237 1; contegisse 
199 3 adM. 

tenderit 77 10 



edo: ediderit8626 16531 229 12; 

ediderint 109 26 ; cf. 109 28 adn. 
incendideris 203 3 
prendidit 153 9; prendiderit 

95 20 152 26 153 8 
tendiderit 76 26 137 23 239 22 
ostendiderint 82 6 ; ostenderint 
109 4 

abscidito 215 16 

absconsa 260 6 

battes (jpro battues) 11 so; battit 

128 22; battitum 233 24 
cemitum 258 16; cretus saepe 
desinuerit 34 so 203 22; -int 

(ex corr.) 8 26; desinuisse 

193 26; desinitus 222 17 
Mctus 61 18 83 14 113 13 180 29 

261 8; frixus 190 12 261 2 

20* 



308 



INDICES. 



infassum (coni) 192 86 
mixerit 158 9 236 15 239 2 261 18 
parituram 236 18 
praenimperit 31 7 
terueris 267 i; conterita (?) 

280 28 
tunsa 18711; tusum 19 9; con- 

tunderit22 22223 14, -eriB26829 



IV 

oblinieris 156 16 

salivit (salivat trad.) 294 80 

subvenuit 58 lo 

transivit (transibit trad.) 166 19 



Imperativi. 

admixto 126 24 
commixto 183 12 212 25 
permixto 19 1 

trito 160 11 adn. 175 16 253 4 
contrito 41 19 (22 conterito) 107 18 
255 10 274 4 281 7 297 21 



Verda propter formationm 
notahilia, 

-cadere: decadit 228 27; in- 
cadet 91 11, incadent (ex corr.) 
195 3,4; procadet 117 14, pro- 
cadunt 152 8; cf. supra p. 307 
8. cadere et infra ind. verb. 
-caedere: intercaeduntur 9 I6 
-carpere: concarptas 35 16 
-claudere : praeclauduntur 64 85; 
cf. ind. verb. 8. praecludere 
comburere : 175 8 239 26 244 
15,20 267 31; sed 



conmurere: 1334 14627(?) 159 29 

168 26 183 12 187 23 188 80 
cooperire: 85 29 87 1 91 2 101 5 
coperire: 42 8 43 6, 81 95 25 
107 19 125 32 153 10 178 16 

[destitsdistet 53 28] 
extimare 118 25 adn. 205 1 
207 86 211 20 235 13 odnn.; 

ubique scribendum existi- 
mare] 

fleniuntur = liniuntur 161 25] 
obripi = obrepi 90 9] 

-premere: depremes 26 12 71 2, 
depremito 70 i7; expremis 
15711 178 20, -es 249 30; im- 
premas 182 9; repremito 26 17; 
Bubpremere 7 20 177 80, ss, 
Bubpremas 177 25, subpremes 
11 4, subpremi 209 14, sup- 
premendum 280 19 

prendere 8emper; in compoeiHs 
ubique — prehendere 

-salire: persaliet 77 12; resalire 
26 16, resaliat 26 18, 19; re- 
salierit 164 31; subsalit 99 6 

-sedere: resedet 160 21, rese- 
deat 123 32 

-spargere: adspargens 162 32, 
aspargi 150 26, aspargito 
238 18; conspargis 274 10, 15 
282 25, consparges 276 31, 
conspargito 18 I8 194 24 285 
9, 16, conspargentes 166 26, 
consparsum 274 11 277 S3, 
consparsa 126 14, conspar- 
sam (conspartam trad.) 229 11, 
consparsorum 43 I6; dispar- 
ges 28610 

-tenere: contenes 260 7; sub- 
teneto 182 8 



INDICES. 



309 



SYNTACTICA. 
COMPAEATIO. 



Gradus inter se mutati. 

ne valde impremas quam opus 

erit 182 9 

quam valde claudicantem 199 2 
aceti quam acrius (acrissimi?) 

136 6 
de quam pluribus 183 ao 
quanto duriorem . . tanto plu- 

rimis 70 21 



compar. pro posit.: c. g. ce- 
lerius 6615, citius 41 1, ve- 
locius 64 1 94 le, longius 42 27 
67 18 121 15 {cf. infra quam) 



Buperl. proposit.: non tam 
optime 232 25 



Comparat. periphrastica. 

frigidis magis 155 31 
magis leniter 120 6 
magis deterior 56 26 
interius magis 60 5 
magis maior 65 s, 6 
magis plus 65 5 
maxime plus 118 8 
maxime parcius 197 17 
nimis amarioribus 56 7 
plurime salubrem 229 31 
cnm maxime 108 4 
magis mazime 16 11 154 18 
magis prozime 64 27 

quam. 

notabilis constructionum 
confusio his locis, quibus 
aut quam abundat aut ac- 
cusativus non habet, quo 

referatur: 
huc lorum deductum inferius 
quam mediam cervicem . . vel 



inferius duobus palmis bi- 

furcio (abl.) 6s, 5 
poUicem inferius quam lorum 

(locum trad.) deprimis 6 8 
quae (venae) sunt . . . ad latus 

oculorum . . . inferius quam 

hos 9 8 
quae (venae) descendunt ab 

angulis interioribus oculorum 

quatuor digitis inferius quam 

oculos 9 15 
venae positae . . . m vel II 

digitis ^inferius^ quam cen- 

trias 9 29 
venae positae sunt inferius 

quam articulo(s) 10 7 



venae positae . . . foris quam 

musculos 9 22 
iosu (= deorsum) quam genu 

. . tubiscula . . invenies 190 24 

quam exspectamus: 

ut: minus ut semihora 45 9 

qui nec pluribus diebus vivet 
ut superius humidus 53 10 

nonalias curabis, sicut superius 
est 18 14 

ab: spiritus . . . coinquinat ce- 
teras greges armentorum in- 
ferius morantes ab illa grege 
superius morante 59 9, (ubi 
vero coinquinat — ab con- 
iwngere licet); superius a co- 
rona, inferius tribus digitis 
quam cirru suffraginis 10 8 

longius ab ano digitis quatuor 
42 27 12115 

quatuor digitis ab umbelico 
longius 67 18, uhi vero fortasse 



310 



INDICES. 



rectitts longius pro longe po- 
situm sumamfMj sed cf. ve- 
nam . . longius quam praeci- 
sura . . comprehendes 33 29 

quantum molliorem . . . tanto 
velociuB 70 86 

quanto frigidiorem inveneriB, 



(jsupple tanto) plus casurum 
scies 100 6 

quanto (suppk magis) sale fri- 
cueris, tanto minor ferbura 
fiet 210 6 



calda tepida tepidiore 221 7 



FIGVRA ETYMOLOGICA. 



adligaturam adligare 192 6; 

aUigatum aUigatura 268 25 
se aequare ad aequalitatem 

27 20 
cura(m) curare 11 ii 7426 10027 

184 1 201 18 217 8 218 l 

220 11 
curationem curare 17 i9 18 9 

11319 179 20; cf. 3812 
defricationem defricare 65 21^ 

-ibus 100 18 
se demonstrat (morbus) prae- 

mixtis demonstrationibus 61 21 
detractionem detrabere 6 2S 
escam esse 97 17 
experimentatum experiri 269 1 4 
fasciolam fasciolaie 17628 1772 



fatigationibus fatigare 237 8 
fovitionibus fovere 155 si 240 3 
fracturam frangere 17 21 
fumigare fumigatione 59 15 
intentione intendere 58 12 
operire opertoriis 85 so, co- 

operimentis 128 I6 
perunguere unctione 96 11 
potionare potione(m) 60 4 61 so 

72 6 111 20 295 1, potionibus 

58 21 101 18 123 26 
quorum cauteriorum praeruptio 

. . cutem praerumpat 14 7 
profluvium profiuentem 61 27 
terebra terebrare 210 21 
ustionem urito 194 s, ustione 

subustis 55 I6 



PLEONASMVS. 



appeUationis nomen 104 2 
auxiUa virium suarum 13 26 
cibum pascuae 58 11 
claritatem luminis 24 22 
coctionis digestio 63 11 
compago coUigationis 15 2 
greges armentorum 59 8 , is 
gressum ambulationis 14 26 
bumor sudoris 66 20 
ictu plagarum 47 4 
Uquorem humoris 63 11 
passio doloris 63 28 
omnium viriumplenitudine 396 
vitium morbi 16 12 154 19 

praecipitur sanguinem detra- 
bere debere 5 16 



praecipiunt fracturam num- 
quam debere uri 15 7 

debere eas glandulas uri opor- 
tere 30 26 

negUgentius curari oportere 
non debet 205 so 

simulat se posse micturire 1 68 14 

foras excludere 6824 

foras eximere 211 6 

foris extrabere 90 7 

foris extra cutes excludere 6620 

suspendere superius 28 u 

relaxabis iterum 227 5 

ante praefricantes 166 2S 



INDICES. 



311 



a geminis venis inferins infra 

digitis quatuor 182 3 
ez nimia snpra modmn emis- 

sione 47 2 
frequentia cursionis multa 74 19 
ubique in omni loco 34 9 
deinde in sequenti 183 1 
deinde postmodum 26 27 31 3 
deinde tunc 182 24; tunc deinde 

169 28; tum deinde 217 18 
dum interdum 57 18 117 ii 
rursus iterum 26 17, rursum 

iterum 177 1 
nisi si 62 30 
ita . . sic curato 174 19, ita 

. . sic curare 200 20 
et . . exerceque 67 16 
itemque et 108 21 
et cruraque (quae trad.) 223 27 
et nec . . . nec 138 22 
etiam et 43 20 44 20, 24 77 27 
adliuc etiam et 44 24 
etiamnunc et 14 3 
et ^auch' saepissime ahundat 

qui hic . . . affundit 53 13 
quam hanc vesicam 71 4 
quam . . . intelligens eam 25 29 
in quibus in his 64 18 
quas (?)... eas 71 20 
quod contingit id ez paralisin 

100 26 

quod contingit hoc vitium 

118 26 

quod . . id vitium 20 9 
cuius arida maleos nec ego 
nec alii medicorum hanc 



sanare arida maleos potest 
107 4 
quem sic curare volens curabis 
eum cyclo 78 11 

curato hunc, ut . . . sic cura- 

bis 28 30 
ut quo facilius 52 11 
in dies singulos per plures dies 

82 27 sim. Cf, ind. verh. s. 

cottidie 

Negationes ahundantes. 

non per longum tempus, non 

prodest 34 18 
recomponere se non potest nec 

similari sibi non potest 24 24 
nec hi admittendi non erunt 

23511 
nec non resaliat 26 19 
curare voles ne nunquam suf- 

fandet 33 15 
nihil ex nulla re proficere pos- 

sunt 57 2 
sine nullo humore aliquo 24 27 
nec nulla commissura pedum 

flectere 95 5 
hunc ergo nec aridum pro- 

mittere non debemus 111 8 
cibum nec potum recusat 114 17 
ut ne quidem venae eius nec 

in capite videri possunt 123 4 
nunquam nemo 140 14 
facere ne crescat et non clau- 

dicet 204 8 
non tamen praeteream haut 

unum (ex corr.) 107 17 



ORDO VERBORVM. 



1. Pronomen relativum 
saepe postponitur velut 

in aliquam partem quae per- 

tinet 5 6 
de coda cui autem (aut trad.) 

detrahere volueris 11 27 



inferiores autem partes pedum 
quascunque causas habuerint 

1212 

gypsodes quae dicitur 25 6 
in brachiola venam extantem 

quo loco invenies 33 I6 
ilia ubi cinguntur 119 26 



312 



INDICES: 



in ungula ezclasa quae per- 
manserat 230 u 

de auperiore vena cervicis, quae 
est inter eas prima, prae- 
terea quam solam observare 
debeamuB 73 29 



2. coniunetiones post- 
positae. 

a) conitmctiones^subordinantes^. 

si: ptmim, velut 
altius enim si penetraveris . . . 

iterum si feceris 14 14 «g. 
iumentum cozam si eiecerit 

17 17 

sed bene matura si iam sibi 
lazaverint 22 i 

sed de ea causa si non in 
recenti auferetur 36 4 

in oculo albor si erit 248 7 

ez qua causa vulnerum in- 
testinorum si quando ap- 
pellantur 68 6; {copulan- 
dum est ez qua causa cum 
appellantur) 

enm: de viaceribus cum mit- 

tere voles 12 s 
claudere cum coeperint 14 17 
rursum cum perfrixit 25 7 
de cervice sanguinem iumento 

cum emittere volueris 181 24; 

Cf. 234 1 236 1 256 3 

ne: facito ipso die ne manducet 
26 23 aquam facies ne bibat 
296 24 

qnando : cretiatici . . quando 
lazant 12 29; cf. si 

qnoniam: necesse habent qu. 
28413 

qnotiens : oculorum quotiens 
tunicae . . vezatae sunt 246 16 
Cf ind. verb. s. ne ut 



b) coniunctiones ^coordinantes^» 

et: saepe; ubi non raro an- 
cipites haeremuSf utrum ^tmcT 
an ^auch* vertendum sit. 
propter fluzum sanguinis et 
suspendis altius 7 20 
si csurtilaginem vezaverint et 
ez eadem causa 22 26 
venas superiores in tempora 
et captato 27 9 
eorum et signa haec sunt 66 27 
corpus illius et fiet 125 2 
subsidunt et posteriores pe- 
des 1281 

coques et vinum 146 12 
fngidam et oblinies 197 3 
temptat et facile ungulam 

20215 

incidere et eztantes venas 

22618 dl. 
antem: sic intellegimus autem 

162 6 

enim : nec plus enim 14 8 
ergo: boc medicamento ergo 

216 29 
itaqne: quibus itaque rebus 4i8 

si quae itaque 50 15 
(at)tamen: ob tamen caldum 

. . . ego attamen 35 20 , ai 
8ed(?): conveniunt sed 182 2 

c. adn. 

3. verba male dirempta. 

medicinae <^scientia> veteri- 

nae 4 19 
firmissimum adiutorium est 

medicinae 4 23 
haec ita ferrago 7 9 
causa similiter aliqua 9 2 
suo enim temporum ibi vena 

posita bifarcio {corr.) 9 9 
quo loco flezuram admittit 

pectus plicandi 9 23 
calore permotum ustionis 14 14 
ez meUe inungito Attico 26 28 



INDICES. 



313 



Bpongiam cum posca Afram 

34 23 

non tam modtim solitnm 40 6 
frequenti et a cursione multa 
6111 
qui plerumque morbus 60 i 
ex qua causa vulnerum in- 
testinorum si quando ap- 
pellantur 68 6 (pertinet ap- 
pellantur ad ex qua causa, 
cf. supra p. 312 mh si) 



quod ex ipso foramine cauco- 

lum 69 14 
quasi ab aliqua interdum 

bestiola 93 24 
ex hac coinquinatione ali- 

quando huius morbi 94 5 
oculi fiunt eius pallidi 132 i 
ipsum cauteriis candentibus 

praecidito testiculum 216 5 
donec omnis se humor ex(8)ic- 

cet 216 27; dlia multa. 



INFmiTIVVS IMPERATIVVS. 



crehro apparet {awnotavi saepius 

tricies) e. g. 
curato . . . mittito . . . non tan- 

gere . . . dato 41 12 sc[. 
dimitte . . . deinde abicere . . . 

postea producere . . . et si- 

nire pascere 43 7 8€[. 
inducere . . . defricare . . . dato 

. . . non dare . . . dare . . . 

dare etiam . . . producere . . . 

provocare . . . dare 43 23 sg. 



commiscebis . . reducere . . fu- 

mentabis 156 22 
curabis . . utere et curare 157 16 
detrahe ea et auferre . . et cout 

tere 162 23 
uteris . . delavare . . impones 

19217 
perunges . . et . . elutriare 

2261 
habere . . et . . perungito 

227 11 



NOMINATIVVS ET ACCVSATIVVS ABSOLVTI. 



Nominativus. 

in herbam mittere, ne novitas, 
sanguis detractione (-i trad) 
mixtus corrupto ex aliqua 
valitudine, fervore suo quam- 
cunque partem corporis in- 
terius vexatam solvat 6 17 
(fort. nomin. explicativus) 

quare ferrago datus, postmo- 
dum incipiet innovato san- 
guine bene valere 7 15 

per quam laxationem omnis 
corruptio illa, quae faerit 
in corpore, abstracta, cor- 
roboratio poterit nervorum 
fieri 13 17 

donec hic humor coagulatus, 
colare dissolvitur stercoris re- 
dundationem 64 11 



primo die vel 2*^ sanguis de 
coronis detractus, sexto die 
hac re sanum fiet 230 3 

Accusativus. 

quem tumorem palpatum, in- 
telliges camem intus esse 30 18 

superius autem in brachiolo 
venas intercisas . . . nunquam 
suffimdet iumentum 34 10 

alii pilas tmarinas concarptas 
. . et sale maceratas et fle- 
minibus impositas dixerunt 
flemen ex ea re dissugi et 
adsiccari posse 35 16 

similem dolorem ingentem sine 
inflatione et in cursu se toL 
lentem, huic manu et depre 
mes in anum 71 1 c. adn. 



314 



INDICES. 



f^ 



nngnlam compositam ab inte- 
riorem partem, contra venam 
stremmam tolle 202 2 

fasciolam et lamnam toUere 
nolito nisi sanam cicatricem 
204 28 

iam decarnatom (mirmicem) ad 
aequalitatem, semissem can- 
denteminoleo intingaes 22222 

eqoam supinam sic ut caput 
eius supinum sit, deinde fo- 
vebisfovitionibus caldis ipsam 
Yulvam 240 2 

ex eo induces, ante tamen tertas 
suffragines bene cilicio 258 is 

Nomin. vel Accus. 

huc lorum deductum inferius 

quam mediam cervicem . . . 

vena sagitta pungi debet 6s 
hoc enim passum (-ur trad.)y 

vitae periculum contingere 

solet 6 23 
ex qua (ratione) vulnera ustio- 

nis dissoluta, per saniem aufer- 

tur causa et dolor 14 16 
flemen effasa sagitta, in con- 

tinentia causticum in genua 

impones 36 i 



haec omnia bene trita . . . hanc 
potionem dabis 65 28 

haec in se infasa et decocta 
in oleo . . . dabis ex oleo emi- 
nam et aquae dimidiam 68 22 

haec omnia tusa et criblataY 
ex eo medicamento coclearia 
duo . . . succidiabis 73 2 

commixta haec omnia, his par- 
tem tertiam ex vino nigro 
suffandes 73 is 

omnia haec . . . tusa et criblata 
. . . admisces ea quae creta 
sunt 93 5; cf. 96 19 112 3 126 5 
133 6 134 6 157 20 

sana (sane trad.) vulnera ustio- 
nis curata, malagma caustica 
in dorso ponere oportet 223 7 

vervenacia bene fotum (totum 
trad.) veretrum [ipse], in foUi- 
culum ipsum veretrum subi- 
cies 227 29 

ad syntaxin pertinent non 
pauca, quae in indice verho- 
rum collegi, cf. imprimis ab 
ad de ex in (in se) ne nec 
quia quidem quod si sibi 
usque 



INDEX VERBORVM.*) 



a, ab: forma ab non legitur 
ante consonantes; nam ab scor- 
pio 169 3 ab strato 216 17 
21713 ab stercore 219 17, 23 
explicantur per e impurtm 
(escorpio, esb*atum, estercus). 
praepos. c. a^cm. e. g. 9 24 

10 18 81 26 119 7, 20 152 26 
207 4, 83 2116 229 22 294 25 

de loco imaeutum toUis a 
cibo 7 2 a cutem ipsa li- 
bera 211 6 mirmices scar- 
pello intercidito ab osso 205 7 
seereges deductam a testi- 
culos 294 25 cervices ab loco 
eiecerit 182 is illum a loco 
suo petere 294 12 ab hoc 
morbo liberari 52 18, mo- 
riuntur 59 21 ab ungula se- 
misse tollis 11 18 sangui- 
nem a visceribus aut de 
cauda mittere 223 29 cf. 9 24 
16 27 79 24 (alias fere uU- 
que in hac elocutione de) 

ab alliffatura intermittito 189 7 
yenae a visceribus descen- 
dentes 12 9, a corde 228 15 
adiutoria . . a quibus nunquam 



discedi potest 12 20 ab inte- 
riori (-e) parte 11 18 12 10, 11 
177 1 (cf. intus); dextram et 
sinistram a latera 238 27 qua- 
tuor digitis ab ano positis 
11 29 sic saepius 

saepissime de membris aegrotis 
claudicat ab articulis 53 26, 
abungula202i3 agenuissub- 
claudicat 132 4 signa clau- 
dicationis ab ipsis posteriori- 
bus partibus demonstrat 55 6 
ab articulis claudicationes 
interveniunt 104 8 a poste- 
rioribus natabit 115 19 sub- 
natat a pedibus 93 I6 varus 
a posterioribuB 94 31 

ab interiorem partem moti 
49 15 ab interiori parte mo- 
tus 127 21 ab interioribus 
motum 138 15 ab interiori- 
bus commotus 130 15 

si quem robor a prioribus par- 
tibus prendiderit 95 20 si 
quem ab armos prpndiderit 
. . aut a cervice 152 26, 27 
a posteriori parte . . prensi . . a 
pnore minus 95 17 a summo 



*) his compendiis u>sus sum: q. = quod qc. = quodcumque 
i. » iumentum ii. »= iumenti eqs. i. e. = id est e. g. = exempli 
gratia med. » medicamientum mens. = mensu^^a ind. spec. = 
index specierum Bue ^ Buecheler; asterisco notavi ea verha quae 
non inveniri videntu/r nisi apud Chironem {ex quo Vegetius hausif). 



316 



INDICES. 



capite . . a coda prenditur 
152 84 a posterioribnB pren- 
dnntur 160 18 cf. a maleos 
prensi 66 7 

ab humeris tensiiB conligatus ab 
armis croribusqne 94 S5 ilia 
dnra et tensa a renibus 96 s 
tergpis durum et constrictum 
a nervis 94 so passionem do- 
loris a ventre quae nascitur 
69 20 commisBurae a nervis 
crepitant 96 s decidunt a 
ventre et lateribus 121 is 
eruptionem a corona fecerit 
220 12 a labris decipitur 296 
17 a chremasteribus nervo- 
rum spasmum passi 96 lo 
stertet a cerebro 111 so ta- 
bescit a renibus id est ab arti- 
culis lum borum 64 25 dis- 
cole trahuntur a prioribus 
160 28 suspiria ab mteriori- 
bus partibus reddit 108 16 de 
tussi ab interiora . . si . . tussiet 
ab interioribus 119 20, 21 sine 
vexatione ulla alicuius loci ab 
interiora 72 22 a pulmone 
vexabitur 113 16 ab utrisque 
musculis vexabitur 166 5 ab 
aspectu tristis erit 53 29 a 
corpore gracHis fiet 104 5 a 
cerebro insanus fit 77 12 amen- 
tatus a corde fit 77 23 erup- 
tionem a corona fecerit 220 12 

calida eum fomentabis ab ar- 
moribus et renibus 72 26 a 
corona . . oclamen . . facies 200 
26 ures ei medio caput a ver- 
tice a fronte 88 2 ; al. 

de cavsa morbi pcfssim a qua- 
libet causa peritoneo (-um) 
ruperit 212 I6 ydrocelicum 
factum. .a qualibet causa 213 
25 si ab aliqua causa per- 



cuBSura fuerit 220 27 diffici- 
liter exdudere loteum ab hac 
causa 140 24 febricitare : a 
lassitudine 39 is 41 24 a la- 
bore 41 24, 82 42 16 a pleni- 
tudine cibi 43 10, 11 aplectnxa 
44 81 sim. ; laborare : ab ustione 
54 20 a distensionem 81 26 ab 
ulceribus 294 5 sim. ; a bu- 
lumo temptabitur 102 4 a 
labore signa adferunt 39 4 ab 
opere vel exercitatione interitiB 
ventrem dolent 66 12 aures 
doluerint ab aqua 172 25 vi- 
tium incidet . . a sicca esca 
1 21 19 caput a plectora si ob- 
turserit 170 5 cerebrum cor- 
rumpit ab indigestione 64 8 
ab eo odore coinquinentnr 
59 23 cretiaverit ab ordeo vel 
suffuderit ab aqua 207 si ab 
strato cancer frigidum crea- 
verit 216 17 ab stercore . . col- 
lectionem fecerit 219 17 sim. 
periculum vitae facit ab liga- 
tione temporum 97 6 vulnera 
fiant ab alligatura 192 10 ca- 
lidus: ab itinere 109 27 133 si 
229 18, ab iter 207 33 calidus 
nimis ab equalem vel a sole 
164 20 si amora . . ab itinere 
doluerit 187 5 advenienti ab 
itinere 22922 percussum: ab 
onere 18 24 a sidore 101 12 si 
venaB . . a frigore aut ab aestu 
percusserit 101 is, 14 a disten- 
sione pressimi 82 8 continetur 
a morbo 16 14 a morbo alie- 
nati 66 14 ab eo morbo pe- 
reat 40 19 ab hoc morbo mo- 
riuntur 69 21 ab eo medica- 
mento noceatur 181 20 

de remediis a perfrictione cor 
roborentur 8 10 sani fieri so- 
lent a pascua 68 18 a va- 
pore femina . . bene sudent 



INDICES. 



317 



160 4 Buffundes a rigore(?) 
190 6 c. adn. calfactionem 
praestare ab igne et famo 
84 si ab igne castrati 95 9 
ab igne et gestatione uti 132 
13 (c/. uti) causas commissu- 
rales ab ustione sanas facias 
207 24 ab aqua auriculam 
extergito 173 6 foveto auri- 
culam a leziya calida 173 9 
ab axungia: linito 36 21, cu- 
rato 2041 217 22, cataplas- 
mabis 205 26, satiato 214 24, 
saturato 215 9: cilias in his 
elocutionihtis ex apparet 

ab hoc quia 39 8 104 6 ab eo 
quod 544 7626 13328; 5320 63 
29 92 16 (adeo trad.), cf. quod 

ab urina plus intelligi potest 
223 28 Yocabula inveniuntur 
a permixtione eorum (colo- 
rum) 287 6 

de modo per suffusionem puscae 
ab aequalibus partibus aqua 
et aceto 132 7 ossum caectito 
ab aequalitate 190 ao {ib. 31 
Bubrades ad aequalitatem) ; 

pro genet. terra a fictiliario 
43 24; cf. de 

post comparativum(?) v. supra 
p. 309 

de tempore aaepitis e. g. a die 

dispumationis 8 12 a secundo 

die 75 3 
abalienatns : facit immobiles 

et -as partes commissurarum 

humor alienus 161 18 
abinterias*: quaevenaepositae 

sunt in brachiolis dextra si- 

nistra a., ubi centriae bra- 

cbiolares sunt 9 27 
abintro*: sanguinis emissionem 

facies ab ipsis claviculis a. 

aut foras 195 9 dextra si- 



nistra a. et deforas tumo- 
rem eminentem . . demonstrat 
205 19 cum iam senseris hu- 
morem intus vagurire, das 
plagas in ipso articulo a. 2O622 

abintns: incipe . . sagitta[m] 
eam pantice(m) a. decamare 
. . subtiliter sic ne venas . . 
intus laedas 184 24 

abscondere : intrans. necesse ha- 
bet morbus introversus -ere 
196 9 refl. morbus se -it 54 11 
part. perf: pass. palam et ab- 
sconsa 260 6 

absimilis : (uligo) quod nascitur 
non -e[s] scabie 20 8 multis 
enim generibus et -ibus (ab 
sinulibus trad.) signis se de- 
monstrat(maleos) 525 in cor- 
pore ipsius exire solet ^tuber- 
culum^ non -e forunculis (ad- 
similes forunculos trad.) 112 1 
q. vitium non -e est caducae 
161 11 

absqne: aliae vero-causae. . 
se in cura demonstrant a. 
his valitudinibus, quae in 
quinto libro plenissime de- 
monstrata(e) sunt 171 14 

abstinentia: curabitur sic -a 
diei 42 8 

abstinere: fit autem hoc ab 
arido cibo, si sitim -eat 120 24 

abstrahere: refl. se morbus -it 
15 16 morbus ex hoc se non 
-xerit 123 17 incipiet humor 
se foris -ere 67 22 tram. san- 
guinis detractio, per quam . . 
morbi -i possunt 5 13 cui cu- 
rabis ante omnia ordeum -ere 
140 4 V. evocare 

abnndans: sit haec potio -ns 
ad sextaria m 61 4 

abnndare: passim 

abnndatio : haec enim valitudo 
accedit ex -ne sanguinis 90 12 



318 



INDICES. 



[aliiiti: abusus (abyBus trad.) 
siccnm 25 is: ysopus coni, 
Bue] 

ac: 39 86 64 29 {ex corr.) 
24212 et 2839 ex Colum; alias 
non exstat V. atqne. * 

aeeedere : pro accidere de morbo 
saepius, v. suprap. 307 ; c. g. 
quibas -ere eolet ut 92 19 
quidquid . . corporibus -ere 
potest 171 16 

aeeeiis*: Bimile est iniumenta 
maleoB, ut pestiB in homini- 
buB, ut in bubus verago, ut 
in ovibuB circius , ut in sues 
-us, ut in canibus rabies 61 29 

aeeipere: de equo indigestione 
male -epti faerint 112 29 ex 
hac compositione valde bene 
-iuntur 1 20 15 de medic. -iens 
comini 163 so, piper 164 7 
-e cedri fructum 165 26 de 
orbita cum aceto coUectum 
(lutum) -itur 166 25, al. de 
morbis dolor&m -iet 164 154 ii 
ruptionem -iet vesicae 142 8 
(equum) ipsum -ies et operies 
164 4 genera . . doloris . . ex 
quibus quemadmodum quod 
et contingit, sic vocabuLum 
-it 148 24 

aeetabnlam: mens. mtae 92 8 

aeinetns*: icnivri^og^ humor.. 
statim torpore(m) nervis prae- 
stat et -os facit nervos 161 17. 
Cf. cinesis 

aciola*(?): secus sarcolabida 
acum traicies cum ipsam cu- 
tem ossum , ita ut totam ve- 
nam praecingas. -a nervis 
conligas et constringes, ita 
ut fluxum sanguinis praeci- 
das. deinde religabis par- 
tes extremae venae secus 
ipsam praecisuram in -a nervi, 
sicut supra dixi 34 3, 6 



'aciola » acu? an scribendum 
est acicla » acicula?' Bue: 
nescio vero an acus omnino non 
in locum quadret, sed potvus 
aciola ab acia f . e. (dynLoc {pf. 
Thes. Gloss. s. v.) derivan- 
dum sit: fUo enim opus est 
quo vena colligetu/r. Cf. cum 
satis ambulasse videris . . lici- 
nium vel linteola tenera con- 
tra venam deprimis et cal- 
ciatura diligenter imponis et 
fasciabis strictum, ut sanguis 
suppremi possit 209 ii. ita- 
que etiam de fasciola quis 
cogitet. 

aeoBtidiare*: &%ovtLS6iv; intr. 
ut possit sanguis -are de un- 
gula 11 20 si bene percusseris, 
-abit vena 12 2 ut possit (san- 
guis) manducando per motum 
maxiUarum per venam me- 
lius -are (acottidiare trad.) 
6 25. Cf Veg. 1 26, 4; 27, 2. 
Uies. gloss. s. v. acontizet = 
ernmpat; V. ambulare 

acopnm: &Koycov\ 67 is 83 is, 

18 119 3 189 2 22726 260 13 
2941 al 

acro: aiiQODv; suco ptisanae in 
quo -0 decoctus est 126 7 -num 
(accus.) porcinum in ptisana 
decoctum 61 14 med. 

acrocolefiam * : &xQOKa)Xvq>Lov ; 
coxam fregerit aut -a aut su- 
pragambam 17 20. Cf. Veg. 
VI 1, 2 ab -0 usque ad gam- 
bam duo (ossa) c. Schneideri 
ann.; V. colefium 

acroyaricins*: eius (insani) la- 
bra solent in novissimo -a 
(acro varicia trad.) fieri 87 17 : 
intellego &xQ(og varica vocem 
graecolatinam ^distorta^ 

acnmen: secare iUum ferra- 
mento pleno -inis 178 25 



mDICES. 



319 



aeus: punges illam (vnlvam) 
-u tenue 240 4. Cf. aciola 

aentafns: et sic -am (adcnta- 
tam trcid.) sagittam exigis 6 lo 

aeute: a. et cito gemit 162 6 

aentns : compar. strophosi fient 
et -iores et breviores (eqni) 
24132 

ad : praepos. c. acc. erige codam 
ad lumbos versus 11 28 {cf. 
adversus) caput ad terram 
feret 41 ii tendit se ad cona- 
tn(m) mictionis 68 29 laxabis 
membrana . . donec ad humo- 
rem pervenias 174 i cades 
nsque quo ad solidam et sa- 
nam costam venies 211 18 ut 
possit calor. .ad causamtem- 
peratus venire 2008 ad labo- 
rem committito i. 207 29 ad 
standum venerunt 106 1 es- 
cam ad inferiorem scapula- 
rum locum accipit 54 9 qc. i. 
in latus ad aliquam rem per- 
cqssum faerit 2124 hoc . . con- 
tingit ad cursum vel saltum 
155 22 ad contusionem . . col- 
lectio in xmgulis nascitur 219 
31 non ad plenam ventrem 
olea des 221 15 c. adn. ad car- 
bonem decoques ne ad flam- 
mam aduratnr 263 2, 3 de- 
coques ad tertias 45 15 139 4 
oZ., -antur ad dimidiam par- 
tem 49 7 sim. ; bene conteris 
ad grassitudinem mellis 259 
19 mel commiztum ad spissi- 
tudinem tractationis 66 6 po- 
tionare . . aquam ad multitu- 
dinem gregis sui 62 8 san- 
guinem emittere quasi ad 
sextaria m 92 s dare sim. 
de medic. ad acetabulum, co- 
cliaria, cotulas, sextarium (-os, 
-a) 8a£piu8; ad offas numero 
Yll diumas . . dabis 112 12 



sumito medulla . . . ad quatuor 
248 81 comini ad magnitu- 
dinem fabae 163 80 

potiona. .ad bonos spiritus 165 
11 decocta . . ad causam fa- 
cientem 67 12 unctio ad vali- 
tudines 96 25 sic passim 

ad salsitudinem purgationem 
hanc uti 241 1 ad remedium 
erit eqs. 138 12 subrades ad 
aequalitatem 19031 ad plani- 
tiam cruris reddas 204 18 de- 
camaveris ad planitiam cer- 
tam 2119 fasciolum praecides 
. . ad diastimam oculi 23 15 

ad causam et in suspirium 
. . converti 45 26 

pro dat. ad eos des mandu- 
care 146 8 c. dat. codam fe- 
riet ad renibus rigidam 152 25 

adaqnare: mollia dabis et -abis 
7 5 -abis ita ut sentiat 75 4 
quotiens eum -abis 105 28, 27 
sic eum -abis in tenebris ne 
aquam videat 168 24 curabis 
autem calidum ab itinere non 
-are 229 i4 

adangere: minutatim ordeum 
-eto 14011 

adereseere : imponis, digito sup- 
primes, donec -at locus 280 25 

adenrare: td^^e^^B -andum 
cum rebus 109 5 c. adn. 

addere: suntqui equi -unt sibi 
usque ad annos YIU (sc. den- 
tes) 241 21 

addncere: l) ilia introrsus -it 
53 5 ilia introrsus nimis -et 
110 18 (c/l subducere); 2) her- 
bis levioribus eum -ere, do- 
nec convalescat 158 2 {cf. 
deduci ei et de herbaria 
165 4) 



320 



INDICES. 



adeo: ne a. dirigescat, sago 
eum operito 227 12 

adf ectns : intentione pascuae 
-um vitae intendunt 58 13 

adferre : l) proprie xistera di- 
Hgenter -ito 204 18 2) ^osten- 
dere' tristem aspectum 38 22 
52 81 56 22 hilarem aspectum 
55 25 oculos lucidiores 74 6 
tumorem ingentem 92 is a 
labore signa 89 4 quae (signa) 
-ent elefantiotes 109 2 signa 
autem -et haec 129 9 3) qui 
. . dicunti. febricitare, hi (haec 
trad.) omnes mendum -ent 
39 2 

adflcere: c. inf. et cibum nec 
potum non -itur accipere 
110 21 

adgravare: gurationibus (cura- 
tionibus trad.) -abitur et gra- 
cilis fiet ac passive ambula- 
bit 39 25 quem cum excitasti 
statim -atus se magis proiciet 
115 3. Cf. gravare 

adgravatio (aggravatio): ster- 
cora si se post ex aggrava- 
tione stercoris provocaverint 

69 27 

adhaerere: praestet sanitatem 
-ens corpori sanguis 6 20 in 
plurimas greges armentorum 
-ens (odor) 59 13 

adhnc: ^dazu^; ex maxillas et 
de fronte a. etiam et de super- 
ciliis 44 24 axungia quod sa- 
tis fuerit et a., si vis, alumen 
scissum 270 24 

adiectio: paulatim promovere 
. . ita ut -ne singula milia 
passus . . promovendum facias 
8 3 dare ordeum aspersum 
-nem cottidianis diebus fa- 
cientes 43 32 

[aditus : et hoc f acit in aditum 
(ad id vitium JBwe) 139 19] 



adiimieiitiim : -a portulaca eqs, 
290 2 Cf adiutorium 

adiatoriaia: -a medicinae do- 
cere oportet . . ex quibus -is 
. . firmissimum -um et medi- 
cinae sanguinis detractio 4 le, 
19, 23 haec duo -a principia 
similia similibus valetudini- 
bus comparata 12 19 duplez 
-um erit 1 3 14 -is utemur con- 
calfacientes et coperientes de- 
fricabimus interiora 43 20 ce- 
terae . . . causae aliis -is ad- 
iimctis medentur 82 7 -a 
utemur sanguinis detractione 
84 19 -um adhibere 166 1 
extra quae opera eius celeris- 
sime dat -um 242 2 Cf adiu- 
mentum 

adlacrimari: si caput doluerit, 
sic intelligas . . ex eo quod 
-atur 8015 

adlegare: cum adligare can- 
fustm; curabis autem calidum 
ab itinere non adaquare nec 
cibaria adligare 229 14 

adlevare : refl. quotiens -are se 
volet, non potest 91 10 trans. 
caput demissum habebit, quod 
-are a terra non potest 37 si 

adlidere: componis ungulam, 
prope vivum -es (elides? alli- 
ffes?) eam, cui et stremmam 
facies 10 30 Cf ad pressum 

adligare (saepiits&iligwe) : quae 
restringit et -at (ignis) 14 6 
vitia . . -andoimpediunt. . gres- 
sum ambulationis 14 24. sae- 
piu8 de medico, velut -abis lino 
suifraginem 10 31, fasciola (ve- 
nam) 12 3 ab axungia vetere 
-ato (cambam) 18 1 Cf ad- 
legare 

adligatara {aaepius alligatura): 
^Verband' -a(m) capere non 
potest 17 22 non sine -a 20 3 



INDICES. 



321 



ad utriusque partes -ae, ne 
vena -a(ni) Bolvat 33 21 ut 
. . solvatur -a 33 28 solve -am 
209 9 ne -a cadat 174 15 bi- 
duo ab -a intermittito 189 7 
eidem -am adligabis 192 6 
{cf. supra p. 310) longius ab 
-a digito 214 20 

admiseere: l) ^ coitum facere^ 
qui (admissarius) cum cona- 
tur -ere, continuo meiat (equa) 
152 1 2) proprie saepitis; v. 
supra p. 306 

admissariiis : equus 823; suhst 
243 9 244 3 

admissnra: idoneus in -am 232 
24 eorum -a non erit utilis 
234 7 nec lii admittendi non 
erunt ad ammissuram 235 12 

admittere: quo loco flexuram 
-it pectus plicandi 9 23 hi 
quidem nec -ere (= admittt) 
debent qui uno testiculo 
erunt . . qq. enim similia eis 
qui habent vitia -xmt semi- 
nare 234 u, 17 semel maxime 
-ito . . ad eam -e 238 30, 32 al. 

admodnm: qua re a. (quemad- 
modum Bu^) in prioribus de- 
monstravi 39 u 

ador(?): quocunque fecit sive 
meliceridem sive ador natum 
(adomatum trad. quod tuetu>r 
Bue ad sinum trahens)^ sinum 
aceto . . impleto 206 9: puta- 
ham ador simile quid signi- 
ficare atque atheroma, cf. s. v. 

ad pressttm(?): compones un- 
gulam a. p., sicut superius 
dixi, et . . aperies . . ad vivum 
11 17 {cf. componis ungulam 
prope vivum et adlides (eli- 
des? alliges?) eam 10 29); se- 
pares solum a comu ungulae, 
ita ut ad vivum adaperias 
11 2: puto ad pressum idem 

Mulomed. Ghir., ed. Oder. 



significare quod antea adlides 
vel alliges {sic ut scrihamu^ 
suadet 209 27 ubi alligabis). 
aliter Woelfflinius Arch. f. Lex. 
X 422 adpressum <^vivum^ 
legi vult: ^Da prope sich zu 
ad prope erweitert, wie satis 
zu adsatis, so ist adpressum^ 
im Franzosischen temporal ge^ 
hraucht, eine Variation dazu.^ 

[adscribere: q. in novissimo est 
-ptum 152 21] 

adsellari (adsellare): multum 
stercoris 70 28 stercus dumm 
125 4 127 5; stercora -atur 
dura et vix conatur ad -an- 
dum. .hi solent et cormptum 
-ari 112 27, 28; sanguinem 74 7 
13024 15512,13 plurimum mu- 
cidum (mucitum trad.) 133 12 
aquam 69 10 ; stentinus . . per 
quem solent. . -ari 122 6. de 
ax^tivo cf. supra p. 305 

adsellatio: stercora per -nem 
purgabis 71 23 

adsiceare : intr. et trans. donec 
-etur totus humor . . quod cum 
-averit 157 12, 13 flemen ex ea 
re dissugi et -ari 35 I8 {Cf, 
exsiccare et siccare) 

adspargere (aspargere): fenum 
moUe -ens passo adpone 162 
32 or deum . . -i cum aqua mulsa 
150 26 aridam paleam -ito 
bibere aqua maceratam 238 
18 Cf. supra p. 308 

adtendere: praeferet horridum 
caput -ens 39 26 

adnbi (atubi): assa diligenter, 
a. coria laxaverint . . et ad- 
funde . . , a. reiecerit saniem 
162 23, 25 mittere curabis, a. 
de venis sanguinis satis cu- 
currerit 200 12 costam caedes, 
usque quo ad solidam . . cos- 

21 



322 



INDICES. 



tam yenies, a. deraseris 221 
19. Cf. at 

ada]ietio*(?): trmc eam (enm 
trad^ -nem applicabis Qiiai 
deinde oratio) 190 so. Bue 
legit eum ad uationem vel enm 
ad ponctionem, cu4 fa/vent, 
quae Vegetius III48s8q. docet. 

adnstio: nrenda sont haec vi- 
tia et Buper venas propter 
-nem horum vitiomm 19 21 
lipparam ad omnia vnlnera 
et -nes 276 s 

adversimi: praepos. qnem de- 
fricabis a. pilum 123 10 

adversus: adv. proicit se sub- 
inde nec a. volutare potest 
87 29 praep. a. pilum perfri- 
cabis 17 1 

aegrotare: 284 8 2914,6,8 

aeqnalis: auhst. (sc. locus) sta- 
tues i. in -i 61; adi. in locum 
-em postea producere ad de- 
ambulandum 48 8 quomodo 
tibi -em visum fuerit 28 I6 
infundere aceto cum aqua 
-i mensura 84 22 omnia -i 
pondere contrito 281 7 

aeronalis: v. eronalis et ind. 
spec. s. resina 

aestas: si -s fuerit 192 20 -te 
^im Sommer^ 40 26 41 18,25 
49 22 19516 284 8 285 21 per 
-tem 285 15 tempore hiemis 
vel -is 290 10 Cf. hiems 

aestimare: 82 9 al; 87 21 298 20 
confusum cum existimare vel 
extimare, v. supra p. 308 

aestimatio: -ne facta singula- 
rum harum specierum 290 4 

aestivalis: potio -is refrigera- 
toria 290 7 compositio poti- 
onis -is (extibalis trad.) 292 12 

aestivns: -0 tempore 174 29 
(sanativo trad.), 187 12 256 17 



278 22 290 14 cf. hibemus; 
potio -a 289 u 291 16 

aestnabimdns: quae res vel 
maxime -is (abstu habundis 
trad.) corporibus necessaria 
est 229 20 

aestaare: cum . . coactum i. . . 
-vit aut perfrixit 46 24 

aestnatio: ex -o (ea estu absio 
trad. ex aestu lapsio Bue) 
pulmonis . . insania, ex (et trad.) 
-0 capitis dolor contingunt . . 
ex inanitate longi itineris 
bulimus et defectio (ea deiecti 
trad.) idemque (quae trad.) 
-0 eveniet 47 7, 9, is. 

aetas: plur. hanc ergo consue- 
tudinem non faciendi recte 
observabimus et circa maiores 
-tes semper facere 5 25 q. vi- 
tium plerumque in pusillas 
-tes contingit 69 2 

aetemns: quod fit vulnus rar- 
gadio simile, q. difficiliter 
sanatur, q. inde -am (indo- 
detemam trad.) vocant 20 1 

affimdere (?) : humor . . statim in 
capite -it (astundit trad. ab- 
undit i. e. abundat Bue) 58 14 

aggravatio: stercora si se post 
ex -ne stercoris provocaverint 

69 27 

aggregare: v. gregare 

agilis: adv. compar. incipiet 
rectius ambulare et -ius 16 6 
quanto fortior fnerit, tanto 
-ius gurato (curato trad.) 

128 27 

agitare: -at se toto corpore 

80 26 

agrens: &yQiog\ purges ei ca- 
put . . ex rafanida Xcorr. ) -a 
75 23 Cf. ind. spec. 

alapa: v. alopicia 

albamen : morhus oculi ; inunges, 



INDICES. 



323 



bI -en fecerit, collirio acro 

28 4 V. albiunezL 
al1)edo: ut oculis speciem ser- 

ves quantnm ad -inem attinet 

174 23 
alliigo : vitinm . . nt temporibns 

-inem faciet et . . elimpidet 

27 2 

allior: l) lanam. .snbactam ex 
. .ovi -e 174 9 2) morbus; in 
ocnlo -or si erit 248? 249 s 
ad veteres -es ocnlomm 247 24 ; 
cf. ad (recentem) albnm 176 4 
246 33 247 i 292 9 

al1>ii]ii6li : paracentesimpnngito 
in ipso -ine 26 8 

albmnentain : qc. in ocnlo con- 
tingerit vel snfEiisione vel -is 

28 31 

albns: v. albor 

alias : ita enim incipient (tnber- 
cnla) a. nasci 111 is 

aliatns: -a cnrato 2038 -a con- 
fricare 209 20 Cf. ind. spec. 

alienare: ex qna epifora san- 
gninis nngulae fervore nimio 
-entnr 208 1 ; alienatns part. : 
partes 14 1 mentem 46 8 {cf. 
incipit alienns fieri 298 14) 
membrana capitis 83 26 co- 
xam 161 7 nngnlae (alienae 
trad.) 228 23 sangnis 228 29 
hi antem -i vermibns confossi 
94 4 morbns 65 14 (?) 88 15 93 21 
94 1 liqnor sanguinis . . quo 
-us (abenatus trad., coaduna- 
tns Bu>e) decurrit in inferio- 
res partes pedum, maxime in 
prioribus -as (alienat has 
scripst) partes ungularum 228 
19, 20 Cf. abalienatus 

alienatio: ex qua -ne soluti 
nervi sine viribns sanguinis 
laxiores fiunt 13 11 

alienigenns : album sputum re- 
mittit insuetum et -um 109 1 



alimentare: exiguo cibo eum 
-ato..non multum, sed ut 
alimentum habeat 82 13 

aliqna: adv. si q. i. iocur a. 
doluerit 128 12 

aliqnando: ^nonmmquam^ ; id- 
eoque de hoc (morbo) a. ali- 
qua liberantur 53 18 claudi- 
cabit a. et altemis pedibns 
117 8 mucidum adsellatur 
sanffuilentum a. 133 13 

aliqnis : l) Hrgend ein andrer^ ; 
morbidis et quibuscnnque to- 
tum corpns cansa similiter -a 
possiderit 9 2 si . . in palo in- 
cubuerit aut bobis percnsse- 
rit latns aut ab -a causa per- 
cussura fnerit 220 27 si . . cos- 
tam fregerit ant -od vitium 
fecerit 221 16 {sed cf. ex alia 
-a plectoria 58 27 tumum aut 
-od aliud 164 9) 2) senm so- 
lito\ ne quit -is ansteriorem 
dederis potionem 120 16 si q. 
i. costam fregerit aut -od vi- 
tium fecerit 221 I6; neutr. 
suhst. inde claudicat per -od 
temporis 154 12 3) aliqui(?) 
suhst 6416; aIiquod=::aliquot 
127 21, cf. quodquod = quot- 
c^not 108 7 112 32 V. qui 

alinnde: a labore febricitant 
aut frigore vel a. 41 32 

alins : -o die . . altero die 75 6 
-um pedem similiter curas 
137 14 -um testem 215 22 

alligare: v. adliffare 

alopicia: &X(on£'iita morhu^; ad 
-am 297 8 alapa (= alopicia) 
in cervice ut piligeret 245 11 

alteria: v. arteria 

alternns : claudicabit . . pedibus 
-is 53 25 117 8 in -is clodicet 
54 1 qui -a genna habent, 
qui appellantur graece hete- 
rosceles, item qui -os pedes 

21* 



324 



INDICES. 



habent qni appellantur graece 
heteropodes . . qni -os oculos 
habent 236 4, 5, 9 -o corpore 
vertitnr {atQO(p£ltaL) 142 23 -is 
dorsis {naQ* kndtSQa tijg qcc- 
xsong) 15 22 153 29 hoc facien- 
aum est -is periodis 126 12 
-is diebns 187 17 271 17 inter 
-is diebns 96 8; alternls adv. 
priora genna iactat a. 74 6 
testicnli eins snbinde salient 
a. (ivdXXovtav ivaXXa^ 'nad'' 
iva) 117 U 

alterater: -nm omnibns rebns 
snbvennit 58 9 commixta (ster- 
cora) in -nm (= inter se) 64 20 

altitia*: dnritiae canteriis pe- 
netrentnr . . pro modo -ae 14 
[28], 29 (cataplasma) fervens 
imponitnr, nt possit per -a(m) 
ignens calor penetrare 220 i 

altitndo: in -nem rennm im- 
ponito 159 23 22618 (suppl.) 

altus : neutr. suhst collinnm . . 
radices eins (fistulae) de -0 
eximet 32 16 snspendis in -nm 
34 1 ossnm in -0 vexatnm 
31 26 si in -0 spurcitia . . re- 
manserit 32 19 sanguis . . pro- 
fluet ex -0 47 4 

aluta : malagmen . . impone in 
-a 119 15 malagmam. .impo- 
nito in -am perdnctam 211 32 

alvens: media spina -i (albei 
trad.) similis concava fiat 92 
14 aqnam offerito in -0 98 29 

amaritndo: incipit haec potio 
amara -nem morbi expellere 
60 23 exnlceratur et illa pars 
corporis . . ex -ne ipsius morbi 
10410 

amarns: 6821 6022,23, al; cf. 
amaritudo 

ambulare : l) de humore in cor- 
pore: de naribns vel pernares 
5316 5712 18014; 21328 22013 



2) de sanguine 7 1 73 8 202 5 
209 11 210 6 ; cf. sed ipsa fissnra 
-at et semper praerumpit un- 
gulam novam 210 19 3) sensu 
solito de io. passive -abit 39 25 
tardins iter -at 41 11 rectum 
-are non potest 93 16 161 10 rec- 
tns -et 208 31 incertus (inser- 
tus trad.) -abit 110 1 -at 223 12 

Sosterioribns snmmis 223 25 
ecti in -andum 224 10. Cf. 
pravns pronns transversus 
cersonins 

ambnlatio: cnm tibi videbitur 
-0 recta esse 18 11 enm in 
-ibuB assidue potionatnm 
exercebis 71 29 mediocribus 
-ibns enm exercebis 82 16 
-ibus levibus moveto 110 3 
in -ibns non seqnitur 91 15 

ambulatara*: in ambulandnm 
non sentiet plagam, qni et 
-am suam perdit 78 4 

amens: v. amentatns 

amentatus*: rabiosum facit. . 
-ns a corde fit his valitndini- 
bns 77 22 V. Thes. gloss. s. v. 
amento &7tovo&. Cf. ex eadem 
parte doloris gravatns amens 
fit apiosns 77 3 amens mar- 
cescit 115 4 

ampliare: intr. -abit enim in 
eis (pedibns renmaticis) deri- 
vatio 1918; tra/ns. ut possit 
vnlnuB -ari 32 6 vulnere -ato 
32 10 confuso -atoqne odore 
iilius morbi calore coinquinat 
(ventns) . . -atur enim pntor 
calore 59 7, 11 vires -andi 
hnius morbi minnuntnr 59 2i 
intemperantia corporis per 
cmditatem fervori sno -atnr 
(ampliatam trad.) ad impe- 
tum sanguinis per liquorem 
22813 

amplns: muscae 27 24; compar. 



INDICES. 



325 



si tumores -iores remanseriiit 
168 8 Cf. magnus 

ampulla: mens. vini albi -am 
I 276 28 

ana: &vd(X)\ bnlbos manipnlos, 
cocleas tantnndem ana (aii 
trad.\ aut Bue) mimero V 
213 4: idem fere bulbos cocleas 
ana Qacuna sequitur) 221 9 

anaeollema vel anacoUima: 
&va%6XX7HLci. ; passim. Cf. supra 
:p. 303 

anapleromaticus : &vanX7iQG)- 
liatLndg; -is (ano pleromaticis 
irad.) medicamentis vulnus 
curato 22 15 Cf anapleroticus 

anapleroticas : &vanX7iQa}Ti'ii6g', 
deinde cephalico, id est -um 
in eo vulnere inpones 31 19 

ancistrnm : ayaLeTQov ; subi- 
cito -um et pulmunculum 
teneto 211 1 Cf diplancistro- 
des et tyflodiplangistrum 

anenrisma: SivsvQVG^a; -a est 
tuberum in quo sanguinis 
spirito ^BBi^ cum dilatatione 
venae, similis ut varex incu- 
rabilis 33 5 oncomata. .-a {ex 
corr.) 32 28 

angelns: &y'ysXog; invoco te 
rex -orum (ter ex angulorum 
trad.) . . adesto mihi angelis 
(angulis trad.) ^tuis impe- 
rans^ 260 3, 6 in incantatione 
a Bue restituta 

angnina (angina) : si . . sinace 
. .fuerit -a, latine stranguilia 
(stranguiria trad.) 97 6 

angnlosns : quidquid genera- 
verit, turpissima semper et 
-a 23312 

angnlns: quae (venae) descen- 
dunt ab -is interioribus ocu- 
lorum 9 14 -i in oculis (con 
-in-) vertuntur 92 11, 16, I8 (ubi 
ter agruli trad.) 94 28 153 6 



de naribus cartilaginem. . f sub 
fortiore (substringe Bue) de 
surculi -o, cui venae erunt 
(venerunt trad.)^ unde prae- 
cidis ita, ut -i eius vivant et 
sint acuti et cartilaginem 
rumpant 289 19, 20 mihi ob- 
scura 

anhelare : naribus crebris tense 
(tensis crebre?) -ant 137 25 

anhelatio: inflatio est hoc q. 
dicitur -o 102 12 

anhelitns: praefocatione(m) in 
-u patitur 114 17 -o vexabitur 
110 8 suspirat graviter -0 
magno toto corpore 114 2 

animare: refl. pro passivo su- 
mito decoctum ut non ferveat, 
paulisper tantum, ut se (semi 
trad.) -et 274 8 

annotinns: -am (annoticia nam 

*^trad. ) purgationem habet 
(equa) 234 10 

ante: adn). 'primo^; si. .rabiare 
temptaverit, sic eum intelli- 
gis. a. tristior erit . . postero 
(poster trad.; an postea?) 
fiunt oculi eius grandes 293 13 

antecessns : pro Hn antecessum'; 
aquam eis bibere dabis, in 
qua ervum a. lotum mansit 
112 31 ideo autem lino a. 
alligas (veretrum), ne prae- 
cisus intus refugiat 228 3 

antepridie: ^pridie' 5 27 26 3 

120 10 21513 

antidotnm: &vtiSotov; potiona- 
bis eum. .ex -o policresto 76 10 

antipathia : &vtLncc&6La ; de- 
tractus . . sanguis . . ut reme- 
dium -ae (ex corr.) prodest 
suo corpori 6 18 

anxiari: vix conatur ad ad- 
sellandum et -atur 112 27 
torquetur et. .totus -atur293 
26 -atur et tremit totus 294 8I 



326 



INDICES. 



aDerire: causticnm qiiod sine 
lerro -it 276 17 hoc coUirinm 
fistolaB -it 280 8 

apertnra: ex -a linteolis ex 
aceto cam oleo madido cn- 
rabis 292 86 

apiosas (opiosas): morbus dfe- 
scrihitur 83 1 sq. 294 lo; api- 
osns 8exie8 occurrit (9 ii 37 u 
77 4 82 4 100 83 294 lo); 8emel 
lectio dubia (77 19), opiosos 
quater (82 si 83 i, 4, 8). Ihmiu8 
ad Pelag. 405 opiosns tam- 
quam futtilem lectionem om- 
nino reprobat 

[apostema i. e. &yt6atriittt 82 89 
interpolatum] 

apparere: auferes . . sangoi- 
nem. .in -enti yenenata vena 
deintro 42 89 -ent bmmatici 
(dentes) 241 14 

appellare: ex qna caasa val- 
neram intestinoram si qaando 
-antar {copula ex qaa caasa 
€um appellantar, cf. supra 
p. 312) 68 7; c. nom c. inf. hi 
aatem hamores . . lanatici esse 
-antar 173 19 

appendix: p2ur. asinas et mulas 
nabent (dentes) namero XXX 
praeterqaam -ices 241 87 

appetere : cibam non tam liben- 
ter -iet nec potam 133 so; 
absol. sic -et 46 85 

applicare: qaalem aetatem at 
-es, ventrem ut ferat 232 8i 

[apnt 56 16 23018 23513] 

aqaa : l) morbus malagma . . 
facit . . ad fleminam veterem et 
ad -am 264 80, cf. aquatilia; 
2) proprie plwr. pro sing. 
cura ut. .des -as 112 18; aqua 
iuxta calda et frigida 8aspe 
omi88um, velut eum in fri- 
gidam mittis 208 85^ v. 8. vv. ; 



de aqua cistemina 8im. v. 
ind. spec. s. aqua 

aqnalieulas: neutr. de ipso 
ventre quod est -um 63 S; 
6310,17 68 8 70 11 94 5 

aqnaticns : a perfrictione humor 
erit tenuis -us et frigidus 48 15 

aqnatilia:ida7/^£ff46 104 14 21 

18 15,17 19 5 35 80 154 81 185 
84,85 194 83,80 205 18 218 4 

aqnatns : -am (aquam tam trad.) 
cibariam sumat 49 3 ex posca 
-a delavato causam 212 19 teris 
..picem, semel subrubrum, 
ne sit -um, removebis 271 is 

araelinoides: &(tcc%voBi$'ii<s\ suf- 
fusio . . posita est (in oculo) 
post. .tunicas superiores, ce- 
ratoiden et ragoiden, interius 
sedet super -em (aratro idem 
trad)^ non tangit pupilla(m) 
25 83 

aranenm: de -i ^arenei trad) 
puncto 131 11 si -um pepn- 
gerit, -um in luto coquito 
167 86 si i. -um comederit in 
pabulo 16 7 89 buprestis . . est . . 
similis -is, hanc cum in feno 
comederit 1445; cf. Veg. IV 
21,1 araneus quoque quem 
Graeci mygalen appellant V. 
migale 

aratnm : part. perf. pa88. 8ub8t. ; 
ut omnes curas commissurales 
ab ustione sanas facias, in -o 
(aratro trad.) vel in berbacto 
(berbato trtid.) primum pro- 
movere per plures dies 207 85 

arcnare: qc. . . genua -averit., q. 
fit a labore ponderum 36 i5 

arefacere : centauream colli^to 
aestate et -ito . . marrubium 
album coUigito et -ito 285 
81,88; idem 

arficere : feniculom -ito et com- 



INDICES. 



327 



bnrito 247 lo stercus . . -ito in 

sole 255 5 
argentens: mens. -orum n°™"* 

pondus 135 17 -i pondus 274 6 
aridas: -a maleos 107 4 
aromatieiis : &Q0Dfiart'ii6g; ma- 

laffmam -am 263 14 264 1 adn. 
arngere: intr. veretrum pro- 

cadet et subinde -et (iicalQS' 

rat) 11715 

arteria: &QtY]QLa; alteria in 
cod. trad. 978 104 15 adn. 177 
26 256 11, cf. lubrica pro ru- 
brica (s. v.) ; deplurali v. swpra 
p. 300 8. V. 

articalamentiiiii: -a eius ex- 
tensa sunt 99 5 si rene unc- 
tionen ad -a sanus factus erit 
266 26 

articnlaris: morbus 48 23 52 26 
88 31 106 3,15 17910 Cf. ar- 
trites; idem 

articularins: morhus 51 19 53 

24 9413 106 8 257 34 258 2 
293 1 ; id&m 

artrites: mmhus &QQ'qizrig vel 
&QQ'Qi:Ti>s; -es quae latine ar- 
ticularia dicunt 104 2 -en 
graece q. latine articularium 
5118; 106 2 

asearoticum'*: iaxaQayci%6v; os- 
silaginem per xisterem radas 
et -o (-um trad.) labraturam 
bis cutis cottidie extenues . . 
curatur vulnus diligenter -0 
204 22, 24 cum saniam fecerit, 
-0 intus totam causam im- 
pleto 206 11 -0 (astarotico 
trad.) curato 215 11 volneris 
causticum. .impone vel asce- 
roticum (asteroticum trad.) 
226 2 -i compositiones utere 
ad ascra toUenda 281 1. Cf. 
ascra 

asera*: ^cr^i^aptof i. e. ioxocQav 
^Sdiorf^ ; ascarotici compo- 



sitiones utere ad -a tollenda 
281 1 Gf. ascaroticum 

asellus: v. asinus 

asinalis: origanum; 58 20 108 it 
216 12 Cf. ind. spec. 

asinns: murinus cum sit in -a 
vulgaris (color) . . si bicolores 
pilos -us. .gerit. .igitur qua- 
lem descripsi aseUum 243 
15, 20, 26 

aspectns: v. adferre 

asperitndo: ne -0 fructum in- 
citet gingibas 43 26 Cf. aspre- 
tudo, aspredo 

aspieere: umbram suam nari- 
bus -iet 7917 

[aspiratio: pulvis 173 3 c. adn.^l 

aspredo: exulcerat (uligo) to- 
tos pedes et leprosos facit 
cum quadam -ne ex nimia 
prurigine 20 10 aut in ipsis 
orificiis -0 ecbino simUis in- 
venitur 57 3 

aspretndo: -nem et ragadia in 
suffraginibus se ostendent 
195 6 ad oculum album xerob- 
talmias sive ad -nem oculo- 
rum 24814 

assare: -a dUigenter (bulbum), 
adubi coria laxaverint 162 22 

assis (i.e. assus): in-e cemeesu- 
rienti cor iUius (porcae) 286 15 

astrictio: v. attritio 

astrictns: armos -os babebit, 
gressum non inplebit 187 16 

astnla: -as aspras . . succisorio 
radito per xistera 22 2 -am 
ipsam per pleuroxistem se- 
cabis 212 7 ut eum ossum 
fractum eximas et quascunque 
-as fractas vel asperas inve- 
neris, caedis per eccopidam 

• et rades per xisteram 217 28 

[at: pro ad 2615 285 9 (ex 
corr.) ad pro at 165 21 (?); 
3217 8623 Cf. adubi] 



328 



INDICES. 



attamen: ego a. curam Buperi- 
orem facere bene dico (bene- 
ficio trad.) 35 81 

aterapentiis : &^6Qdjtsvtog ; 
quascunque valitudines -ae 
sunt et (aterapentescet trad.) 
cronia 74 24 Cf. terapeutus 

atheroma: &&iQ(ofut\ oncomata 
genera sex steatoma -a eqs. 
32 28 -a est tuberum in quo 
inveniturfarinosa glacies 33 6 
Cf. ador 

atque: 4 20 47 31 Jhs 56 16 
242 25 (ex Col.)\ alias non in- 
venity/r Cf. ac 

attendere: intr. -e cibo 101 7 
178 16 in priore -at pro Hn 
priora tendaf streckt sich nach 
vorn 101 25; trans. tende pul- 
lum . . et in priore -e 238 25 

attonite : in obliquo tensis ocu- 
lis a. respiciet 110 19 

attonitns: -us difficiliter se 
iactabit 73 18 erit . . rigido 
capite -0 85 4 

attraliere: pro ^extrahere^] su- 
cum eiusdem (frumenti) cum 
ovis -is et oleo rosaceo misces 
288 31 

attritio: de -ne (astrictione 
trad.) 186 12 ind. {cf. 202 27 
si..ungulas subtritas habue- 
rit) ; eruptio . . ab -ne similiter 
contingere solet. .sedmaiores 
et periculosiores curae in un- 
gulis ab -ne contingunt 220 2, 4 

atnM: v. adubi 

andire : Vea^iren'; debes autem 
os aperire, ne fleumata glu- 
tiat. .si autem non -et, ada- 
peries flobotomo 44 12 ; 259 ii(?) 
c. adn. Cf. respondere et red- 
dere 

anferre: v. perauferre 

anra: sub -a dormiat 13621 al. 

anricnla:jpassim; oricnla 99 20; 



aures raro e. g. 170 7 172 25, 
in extremo aurium 44 20 

anriga: ^admissarius^; -am ve- 
tulum in equa iuvene, aut 
vetula cum equa est, -am 
iuvenem imponito 234 1, 2 

anrosns : ypochima . . est -0 co- 
lore 25 25 

anseitari: v. oscitari 

anster: ratio huius morbi na- 
scendi haec est ex catasta- 
mate aeris . . -0 vento flante 

58 32 

anstolosns: i>ro ^astulosm'; re- 
sinam -am temperabis aceto 
179 26. Cf. Ihmii ad Pelagon. 
384 et infra s. cabialis et 
ind. spec. s. resina 

ant: aut — vel — aut 46 24 

antnmnns: suhst. sc. tempus 
detrahendus erit sanguis . . 
verno et -0 113 7 Cf hibemus 

axnngiare*: curatocottidie[abj 
-are pedes 209 19 V. ind. spec. 
s. axungia 

badeos (badius): certa nomina 
coloris . . albus . . rufeus, ter- 
tius -08 287 8 

balanns: ^dXvog; tanquam -i 
plenitudinem facere ex sale 
et melle (pdlavov noiijccct 
i^ albg xal (liXitog) et in lon- 
gaonem eius pingue subicies 
148 12 

barbatns: herbam 245 11 V. 



spec. 

basis: pdGLg planta pedis; si 
-em moverit 10 14 si duritia 
(ae) . . in -ibus faeri(n)t 185 si 
198 12 si marmur in -ibus 
(natum) fuerit 186 1 198 19 
qc. i. in -ibus marmor et du- 
ritias fecerit 207 14 scarifl- 
cabis -es 19820 qc. i. articulos 
oneraverit vel -es 207 4 v a s i s 
forma his locis traditwr: -es 



INDICES. 



329 



tam longi temporis clodigi- 
nem habebunt 10 27 incon&a 
supra coronam in -e 19 29; 
yasibns 185 si 186 i {v. supra) 
vasis abl, 186 2S 

battere (*. e. battnere): -es (co- 
dam) de tabella aliqua belle 
ponderosa 11 so altemis pe- 
dibus terram -it (batit trad.) 
128 22 ficum -itum 233 24 

belle : battes (codam) de tabella 
aliqua b. (velle trad.) pon- 
derosa diu 11 so 

1»ellna: facit et hoc vestitura 
-ae vel colubrae pellem 97 16 
c. adn. 

bene: ante adiect. et adv. sed 
b. matura (ossa) si iam sibi 
laxaverint 22 1 b. maturam 
facito et in cacabo super 
carbonibus b. caldum linito 
808,9 b. utile 19827 b. com- 
mode 26813; ante verb. cum 
b. (vene trad.) ambulantes 
spurcitias sanguinis videris 
7 1 incipiet innovato san- 
guine b. (vene^rad.) valere 7 le 
al.; postpos. contusum b. 121 
10 caldum b. 268 u Cf. belle 
et valde 

l^eneficiaiii : et hoc autem -um 
ut (est BtAe) nitrium dabis 
121 10; beneflcio: 'propter' 

. postpositum velut rigoris -o 
13 5; cf. 14 12 24 17 66 IS 57 19 
67 25 93 17 112 26 117 11 125 S 
131 24 176 25 210 11; antep. -o 
excalefactionis 208 7 

1)erba(c)tnni : 207 26, v. vervac- 
tum 

bersellnm*: pro ^volsellum^; 
pilos -is repurgabis, ne qua 
radix remaneat 224 so 

bestiola: ab aliqua interdum 
-a morsi 93 24; 142 24 corrup.; 
vessiolus . . buprestis . . -a 



(pustula trad., bestulaTToe^/f- 
Un) 1442,5 sues si -am habe- 
bunt 285 24; masc. -i alicuius 
percussu 156 6 a quocunque 
-0 nocitum 216 7 Cf. supra 
p. 300 

bidella {i. e. vidella): [93 i] 
261 1, SO 272 S2 

bidnanns : sufTusionem ergo re- 
centem -am vel triduanam 
sic oportet curari 208 ii 

bifnrc[i jnm : inferius . . quam 
-0, qui est ad gulam positum 
in lateribus faucium 6 6 suo 
enim temporum ibi vena po- 
sita -o 9 9 ne de gulam mit- 
tas (sanguinem) et -um (bi- 
fargium trad.) tangas et i. 
occidas 18^ 4; cf Veg. 11140,2 
V. geminus. 

bilibris: subst.; per singulos 
-es . . perducemus eos ad cer- 
tum pristinum modum 7 25 
ex eodem (ordeo) -es singu- 
las . . dabis 75 17 tritici tosti 
tosti [et] -em 159 9 salis ter- 
tiam partem -e (bilibrae trad.) 
in uno permisces 138 16 

bilis : suspirixun aridum . . quam 
-em (vilem trad.) vocant qui- 
dam 111 27 

bimnlns: caudambreviare quod 
facile -as (biimiulas trad.) fit 
217 16 

bimns: -am aut trimam in 
equam impone (equum) 232 22 

bini: dabis singulis ad cotu- 
las -as 61 5; cf. potio . . ad 
cotulas duas 61 29 

blatta: in auricula eius (litar- 
gici) scarabeum vel -am mit- 
tito 115 8 

blatteia* : omnem -am sanguinis 
repurgato diligenter 215 28 
ex qua epifora sanguinis un- 
gulae . . -as (blategas trad.) 



330 



INDICES. 



Bnbtus facinnt . . ambulare vi- 
detor beneficio excalefactionis 
et -aram (blateraram tretd.) 
sangainis 208 8,8 si vivam 
sangainem meiet, scito enm 
non posse vivere. si -as (si- 
blato teias trad.) mixerit, 
scito eum posse curari 168 9. 
est ergo crasma sanguis, 
tamquam gui ex blatta vd 
murice exprimitu/r sucus. Cf. 
Thes. Glo88. 8. V. blatta : blat- 
tia d^QOfipos atfiarog. V. blat- 
teiare 

blat(t)eiape*: cui si non cele- 
riter sanguis de coronis laxa- 
tur, inter ungulam et malum 
-at alienatus sanguis 228 28 
ita non iam (omma trad.) -at 
sanguis ex omnibus venis in 
pedibus 230 20. Cf. blatteia 

bolns: §&log mens.; dato -um 
(8c. medicamentorum) in die 
in vino 136 28 

bolntare* : a §6Xttov derivatum 
^stercm egerere^ cum volutare 
confusum; de foUicuIo urinam 
faciunt et difficiliter -at (vo- 
lutat trad.) 46 22 si . . lumbri- 
cos habuerit. .potionein dato 

. . . et facito -et (volutet trad.) 
134 16. Cf volutare et bolu- 
tatio 

bolutatio*: producere caute et 
-nes et urinam provocare 43 so 

botronatim*: §otqvS6v; (ster- 
cora) cohaerentia b. procur- 
runt 6421 <^invenie8^ vermes 
b. cohaesisse 71 is 

botruiis: p6zQvg; ad pilos deni- 
grandos de nucibus grandibus 
-os ex oleo coques 244 so 
Cf. ind. spec. 

brachiolaris* : quae venae po- 
sitae sunt in brachiolis desiara 
sinistra abinterius, ubi cen- 



triae -es sunt 9 27. Cf cen- 
triae et brachiolum 

bracMolani: venae positae sxint 
dextra sinistra foris quam 
musculos pectoris, supra -a 
iunguntur . . de -is san^is 
detrahitur. quaevenaepositae 
sont in -is 9 22, 26, 27 venas 
medio femore sagitta perca- 
tiuntur sicut in -is 12 5 in -o 
venam extantem 33 16 in -o 
venas intercisas 34 lo de 
-is sanguinem emittere sim.: 
135 12 137 4 189 28 196 il 208 
13 de suo sibi circum -o vel- 
lito et fumigato 869 (?) 

brae(h)in]ii : -0 quoque sinistro 
alli^bis herbam 2954 

breviare: caudam 217 16 

brevior: *minor*; sed si in 
-em (breviorum trad.) nume- 
rum equorum uti volueris 
{8C. medicamentis) 165 28 

brneariniii(8)* : spongiam mol- 
lem aut peneciUum super 
alligato et vino bono ocma- 
rem aut -um equestrem in- 
ponito, ne alligatura cadat 
17414: a bruchus ^genus lo- 
custae quod volat* (Thes. 
glo88. 8. V.) derivat Bue^ 
qui xoDvtoTcsiov et culicare 
comparat, ^ MHckennetz* . ego 
de bruncarius vel buccarins 
cogitaveram, quo fiscella quae- 
dam vel nQcafvsroDnlSiov (v. 
Xenoph. de re equ^stri V 3 et 
XII 8) significari potuit. Cf. 
chamus et curcuba 

brnmatieiis*: postea rampmit 
dentes et apparent -i et fiunt 
salebrosi 241 16. Cf. Varro 
rr. II 7,3 dentes brocchi; 
Hipp. 227 2 696vzag icqo- 
7eenza)7i6zag. V. Schneideri ad 
Varron. II. comment p. 456. 



INDICES. 



331 



tiliter Thes, gloss. 8. v. broma 
(bruma) : bromaticus (bru- 
maticns) dicitur fastidiosus 
cibi coll. Isidori orig. V 35, 6 

Mbonacinm*: pov§&v; de -o 
(bubo nativo trad.) 21 16 on- 
comata id est -a (bubona 
trad.) 32 24 oncumatum id 
est -um 33 10 de -o (babo- 
nacio trad.) 186 80 tuberum 
i. e. -um (uberum i. e. subu- 
narium trad.) 206 7 

liabrestii: v. buprestis 

linceula*: ^BuckeV-., oncomata 
id est bubo^nacia^, quas 
^i^diotae buculas (diotebucu- 
las trad) appellant, in corpore 
quae nascitur 32 24. Cf. Thes, 

gl088. 8. V. 

Mlbiis: Pol§6s; 1) oculi digi- 
tum in superiorem partem 
oculi coicies et -um extendes 
173 28 2) 8ensuproprio saepe, 
V. ind. spec. 8. v.; niemorahile 
vulbos 212 24 vuIyos 274 8 

1)111101118 (bulumus): ^o^Xtftos; 
ex inanitate longi itineris 
-us . . eveniet 47 12 de -o 88 
88 in -um (bubum trad.) in- 
ciderit 101 15 de -umo 102 4 
-umo quid prodest unctio? 
102 9 

l)allizare*: ^hullescere*; sulfur 
et pice . . decoques et cum 
-^nt (bulbizant trad.) in ipso 
vulnere adicies 201 9 

l^aprestis : QovicQriczig ; vessiolus 
qui appellatur -is 144 s -tu 
si ediderit in feno 165 so 

eaballinas: stercus 201 2 Cf. 
ind. 8pec. stercus 

eftbialis: resinam -em 124 10 
med.; rectius scabialis, cf. 
Bue ad Ihmii Pelagoni- 
tm 323, qui vocem a scdbia, 



noto arborum morhOj derivat 
F. austolosus et ind. spec. s. 
resina 
eaeabas: in -0 decoquere sim, 

49 6 80 9 259 5 260 18 

eaeamen: exulcerentur (exvul- 
nerentur trad.) extrema om- 
nia, -ina narum (cacuminarum 
trad.) 108 20 

eadere: 1) donec -at (verru- 
cula) 28 2 donec . . cancer -at 
216 S2 ossus . . ut -at 219 11 
ad pilum ut -at 244 11 si 
fistula ceciderit 22 is cum 
usta -erint 35 9 111 19 215 10 
si pispisa -erit 222 6 2) -et 
illi reuma in caput 81 18 

eadimia: v. ind. spec. cadmia 

eadaeitas: imXrj^ipLu; 99 19 loco 
corrupto 

eadaeas: imlTjntiTiSg 9 11 76 15 
88 21,22 99 17; caduca suhst. 
vitium non absimile est -ae 
161 11 Cf. laccosa 

eaeeitas : nisi . . depleantur . . 
ad -em pervenient 8 26 

eaelestinas*: cum aqua -a 278 
30; alias cisteniina pluvialis 
vel pluviatica Cf. ind. spec. 
s. aqua 

ealeanenm (-us?): a -0 (adcaneo 
trad.) invenies venas fluere 
11 7 auferes eum -um (ad- 
caneum irad.) ungulae 210 1 

ealeare: 1) ^treten^ in illo pede 
fortius 11 12 ungula rotunda 
51 24, solida 54 14, ungulas 
107 18, capitibus ungularum 
118 20 super caput ungulae 
219 20 clavum 219 19 2) ^ein- 
pressen* de medic. foramina . . 
marrubium in ipso foramine 
183 25,27 foraminibus trau- 
maticum et linteola sicca 184 
10 linteolis madidis in ean- 
dem causam 204 20 in lin- 



332 



INDICES. 



teola 210 7 CTun lana sucida 
216 80 Tesicam 240 9 c. (idn. 

ealciare (t. e. calceare): car- 
cuba -are curabis 11 9 (cf. 
curcuba) quotiens -bis illum 
pedem 17 s e. adn. fasciatum 
pedem -bis . . et -ato et dura- 
men imponito 219 28,30 cal- 
ciata (?) » calx 209 8i c. <idn. 

calc(i)atiira*: ubigue calca- 
tura trad. ; linteolis -am bene 
facies , diligenter fasciabis, 
curcuba calciare curabis 11 9 
-am contra venam imponito, 
tertio die solvito 137 la 
cum sanguis ambulaverit. . 
contra venam -am impones 
et fasciabis, diligenter strin- 
ges, tertio quoque die sol- 
ves 202 7 licinium vel lin- 
teola tenera contra venam 
deprimis et -a(m) diligenter 
imponis et fasciabis strictum, 
ut sanguis suppremi possit. 
et calciato soliam diligenter, 
ne solvat. tertio de solvito 
209 13 ex pannis madidis -am 
facies et fasciatum pedem 
calciabis 219 27 

ealeitrare: ia. volutant et pe- 
dibus exporrectis -ant id ip- 
sum, quasi excludere possint 
(ventum) 652 -at (insanus) et 
exiHt ad mordendum homines 
86 15 praesepium pectore tru- 
det et -at 132 i7 si . . ver- 
mibus molestabitur . . -at ex- 
porrigit pedes volutatur 136 25 

Caleitrosns: si i. morsicum et 
-um (calcitusum trad.) faerit 
29122 

ealenlosns: si . . -um faerit, 
signa demonstrant haec 68 28 
Cf. ' cauculosus 

ealda vel ealida: subst. (sc. 
aqua) passim; cf. frigida 



cal(i)dare*: intr. lapides . . in: 
ignem imponito. cum bene 
caldaverit (i. e. caldaverint 
= canduerint Veg. V 48,2)^ 
pecus. .fumigato 116 6; trans. 
caldes oleum et permiscis et 
ex eo inunges 246 31. Cf. 
Pelagon. 132 ventrem cali- 
daveris, ubi IJmius verhvm 
calidare utpote inauditum re- 
spuens sine causa scripsit ca- 
lida fovebis 

ealdaris*: pro caldarius; mit- 
tes eum in cellam -em 76 7 

eal(e)faeere : intr. calfacienti 
(^ caiefactae equae) tamen 
nunquam imposueris (equmn) 
232 27 [cf excalefacere) ; trans, 
saepe; pa^s. reliquum corpus 
calefit 39 18 

ealefaetio : pullaria nascitur 
pullis in prima -ne dentionia 

30 27 

[ealestio: v. coactio] 

ealidns*: XswioiUtamog; io. ut 
albam maculam facias (me- 
dicamenta secuntwr) . . hoc 
facies et si volueris -um 
facere 246 4 Cf. Thes. gJoss. 
8. caeuedus et Bue Arch. f. Z. 
Lex. 1 106 

ealigo: oculos -nem inducen- 
tes 39 17 -nem patietur 81 27 
ungueto cottidie, ut -0 eius 
auferri possit 83 20; loco cor- 
rupto 174 32 

eallieia (callicies): donec vnl- 
nus -a praeduruerit 219 so 
poUice depresso -em mollem 
intelligas 209 s totum -em 
(galline trad.) ungulae . . scal- 
pello circumgirabis . . cum tibi 
calciata (rectius callicia) se- 
parata ab ungula visa fuerit, 
spatulam osseam sub -a sub- 



INDICES. 



333 



icies 209 28, 32 ex qua re -e 
et (ardicie ei trad.) crepulae 
ungulae fiunt 2 1 13 si s trem- 
mam totam -em de ungulis 
tollamus 230 19 Cf. supra 
p. 300 s. V. 

eallositas: -as (mjiocephali) 
ipsa permanserit 2 7 29 dextra 
sinistra ipsa -e narum intel- 
liges 29 1 strumae in -te per- 
manserint 30 9 quae -as facta 
coire non potest, fit fistula. 
et quae -as quoquo modo 
restaurata nisi auferatur 31 30 
32 1 collirium . . onmem -em 
fistulae . . eximet 32 16 cum ci- 
catrix -em fecerit 202 10 si -as 
nimia ossilaginis faerit 212 2 
callosns : tumorem 29 10 
calor: plm. membra magnis 
-ibus solvuntur, frigore con- 
stringuntur 45 5 

calx: ^KaW; masc. -is vivi 

276 30, alihi fem., v. ind. spec. 
camba: v. gamba 
cambosns: v. gambosus 
camus: v. chamum 

canalis : disparges . . de -i li- 
gneo 286 10 in -es sparges 
286 19 in -es coicies 286 23 

cancellare : <(urit^ duritias, 
interdum et -at in divisiones 
14 9 -atis pedibus vel exten- 
sis non se movet 78 6 

cancer: l) morbus (neutr.) qc. i. 
ab strato -er frigidum crea- 
verit . . scalpello eidem -er , , 
intercidito, usque quo causa 
-eris dilataverit 216 17, 20, 21 
quaequae in coda -er frigidum 
•nutrierit 217 23 si. .pispasam 
creaverit, quod est -er frigi- 
dum 221 80 haec uteris et ad 
-er et ad maiora vulnera 271 1 6 

277 25 si bobum -er (canem 



trad.) temptare coeperit 290 
26 curato ex eo medicamento, 
quem in -cro demonstravi 
219 7. Cy. carcinomae^pispisa 
2) hestia pravus ambulabit 
in latus quomodo crancus 
(== cancer) 102 22 -cros fiu- 
viaticos toes conteres et , , 
perinfandito 78 31 med. 
cancerare*: de utrisque oculis 
. . -are 57 8 -are solet (caput) 

17121 

canceraticins: putorem 183 17 

candefacere: ^gluhendmachen^; 
lapides molares plures -ito. 
ubi bene calebunt. .lapidem 
candentem mittito 171 24 

canini dentes: despumabimus 
tertio gradu dentibus -is 7 19 
scalpello dieresin palato fa^ 
ciens iuxta -os dentes 44 14 
cum quartum annum agit, 
his qxd -i appellantur deiec- 
tis alios adferet 242 7; nescio 
quid faciam medicamento ca- 
nina nigra 1729 Cf ind. spec, 

cantare: sic -0 285 4 de in- 
cantatione Cf. 260 4 

capacitas: in quo ventris -tem 
cibus et potus mixtus con- 
venit 63 5 

capere: vini Siculi quod -ere 
potest 276 7 

e&mWus : plm. -os stantes habe- 
bit 124 23 

capitatns: porri -i 239 30 Cf. 
ind. spec. 

capitnlnm: ^caput' haedinum 
-um 250 22 (cf haedinum 
caput 61 9) alei (olei trad.) 
-um 289 22 (cf alii (aloi trad.) 
capita 201 4); 2) ures reti- 
culatim interpositis -is 187 19 
uris cauteriorum -is 296 20 
(cf capulus) 3) ^CapiteV qua- 
rum valitudinum cura et po- 



334 



INDICES. 



idoneB BingnliB -is snis inferins 
demonstratnr 78 16 

eaprinus : lactis 86 s, sang^nem 
116 8, herbam 169 ii F. ind. 
spee. 

eaptare: venas snperioreB in 
tempora. .-ato 27 9 

eapnlus: canteris candentibaB 
qnomm praemptio -is facta 
cntem praerumpat 14 7, ubi 
nescio an capitulis legendum 
8it {cf. capitnlnm) ypochima 
. . -0 paracenteteri depremes 
dioBsnm yerBns 26 12 

eapns* (scapuB): veretrum; tu- 
mndnlam . . intro in capnm 
addito (capnd adito trad.) 
152 18 {cf. Veg. V 14, 17 in 
Bcapi (veretri v. l.) ipsins fo- 
ramen inserito); dUbia pemn- 
geto enm a capo 163 17 
{paulo ante enim a snmmo 
capite ii. . . primo a coda 
prenditnr 162 23) testes fomi- 
gato vel ligno (ligni trad.) 
vel oleo cypressini scapi (cy- 
preBsinis capi trad.) nteris cy- 
pressi olenm et cnm medica- 
mento nngeto 160 9, uhi for- 
tasse leaendum erit vel oleo 
cypressi, in scapo nteris. Cf. 
rapnm 

eapnt: -ibns nngulamm ingre- 
ditur 42 20, calcat 118 20 

earaeteres: %apaxTi{p; usnm 
sibi -es non reddat et color 
oculi alius erit 173 13 

eareinoma: ^ocQnLvcofuc; -ata 
(cardnnomata trad.) praecidet 

13 33. Cf. cancer 
eardiaens: %aQSicc%6g', 9ii 77 

14 82 6 8810,11 90 18 9114 
eariea: mens. duas aut- tres 

-as Bcibeli 69 29 
earo: plur. ita bniusmodi 
-ne(s) super ossum natae cu- 



rari poBSunt 206 15 -nes de 
eo pntres cadant 226 26 

earoDariens : 7ucQri§aQLyi6s; in- 
sani -i caduci 76 i5 

[earpns: pro carptum 193 4 
adn.] 

earta: combnsta 281 lo 293 ig. 
med. V. ind. spec. 

eartilagiiLOsns : gumbnlam -am 
caedito 29 is emplastrum ad 
-um 270 22 coUirii compositio 
ad -os 279 4 

eartilago: si -nem vexaverint 
22 25 naBcitur (fistula) a . . -ne 
31 26 -0 remanserit 32 20 ; loco 
corrupto 1004; [corjmpta -o 
170 21 sangninem emittito . . 
de -ne 176 21 si in naribns 
-o mpta fuerit 177 15 scies 
-nem nasci 197 11 si qua -o 
aut os laxet (intr.) 200 27; 
plur. coUirium ad -nes 279 19 
280 12, ad -nes emplastrandas 
28014 

eastrensis: si equus coronam 
intorserit . . hoc equi qnadri- 
gari maxime et -es patiuntur 
197 16 idem facies {sc. can- 
dam mobilem emendare) eqno 
-i 22612 

easns : pro ^casu' si casns eqna . . 
aliquo loco super herbam 
mixerit 236 14 stillicidinm 
hnmoris incasns (^incidens?; 
in casns trad.) his locis ner- 
vis vel cerebro penetret 21 28. 
Cf. incidere 

eataelidem: accus. TiaTaTiXsiSa; 
cohaerentia (stercora) botro- 
natim procnrmnt nsque ad 
longaonis -em 64 21 

eataplasma: ^atdnXaaiia; F. 
supra p. 303 

eataplasmare: l) dbsol -as 166 

16 -abis 34 27 36 19 (?) 75 10 
194 17 199 6, 8 -ato 207 6, -ato 



INDICES. 



335 



ex faaina ordeacea 206 87 
loteo -ant (cataplasmam trad.) 
^ant^ suprascriptis et de 
singaLis sibi qnisqne -ant . . 
sed antequam -ent 169 24, 26, 26 
{cf. ibid. l. 23) ; 2) trana. -abis 
enm 31 2 119 4 membranimi 
in continenti ab azungia -abis 
et (ex trad.) fenngraeco 205 27 

eataplasmatieiis*: cnrabis -is 
(num cataplasmatis2 cf. supra 
p. 303] oleaticis 21 27 

catarroiens : %aTaQQo'Cii6g; a 
morbo venit hnmor. .-us (ca- 
tacroricns trad.) 48 22. Cf. 
catarticxLs 

eatartieus: ^a^aQtLnog; poti- 
onibns -is 56 7 58 21 123 25 po- 
tiones -as (catoricans trad.; 
scripaeram catarroicas) 120 17 ; 
subst. -is nteris 114 12 

eatastaltieus : nataataXtnidg ; 
suhst. tranmatico curato et -0 
labraturam cutis consumito 
29 19. Cf. stalticus 

eatastema: %atdatriiuic; ex ma- 
lo -te aeris 51 26, sine malo 
58 91 

eatinus: opium in -um effan- 
dito 285 2 

eatnla: v. catulus 

eatalotieiis : natovXoittTiog; ma- 
lagmatibus -is 20 4 

eatnlas : -um lactantem . . de- 
coctum 60 29; fem. -am lac- 
tantem 250 3 in eodem med. 

eanenlosns : pro ^calcu^osus* ; 
vesicae vitia . . -um ischuria 
eqs. 62 17; [152 21] Cf calcu- 

lOBUS 

eaaealns (caucolus): pro ^cal- 
culus* ; 1) sensu proprio cum . . 
pulvis aut arista aut -us in- 
cederit 1734; 2) in oculo col- 
liget se (claucoma) et spissat 
et fit -o similis 25 19 humor 



grassus . . efficit similitudinem 
vitrei aut caucoli 174 3 ; 3) in 
vesica caucolum ibi invenies 
69 6, 14. 

eanda: 4226 445 466 dl.\ eoda: 

11 26, 27, 28 12 1 40 29 152 24, 25 
217 23 

eaalis: -ae {pro caulem) cap- 
paris 13516 med. Cf colis 

eansa: l) 'morhus' passim, 
velut ex quacunque enim -a 
valitudo <est^ 5 6 quibus- 
cunque totum corpus -a si- 
militer aliqua possiderit 9 2 
quibus pulmo in -is erit 9 19 
renes in -a erunt 223 22 per 
saniem aufertur -a et dolor 
1417 ascarotico intus totam 
-am impleto 206 12 ambulare 
. . cum eadem -a sufiFasionis 
2089; 2) adv. ^propter'; con- 
tingit hoc vitium sarcinaris 
c. magnorum onerum 118 26 

eansarins : sinapidiabis eas 
partes -as eiusdem valitudinis 
76 7 

eanstieare*: absol -bis 297 4; 
trans. locum 191 12, sanata 
vulnera 194 22, haec omnia 
articula 136 21 renibus causti- 
gabis 67 16 

eanstieatio* : causticum impo- 
nito . . et post -nem . . ad la- 
borem committito 207 28 

eanstiens: subst. -um imponere 
16 23 17 16 35 2 utere -0 fer- 
ventissimo 19 14; adi. -ae 
compositiones 271 19 -um or- 
dinarium sic compones 27120; 
272 saepius 

eauteriare: cave ne illam 
(gambam) -es 18 10. V. cau- 
terizare 

eanterinm: %avti/JQiov; laxatio 
. .ustione -is facta constrin- 
gitur 13 23 curatur causa -is 



336 



INDICES . 



candentibus 14 7 -o curare 
21 23 nt ipsae duritiae -is 
penetrentur 1 4 28 verragam . . 
-0 adures 16 24 tubercula 
urito -is rectis 111 17 locum 
-is urito 168 28 -is puncta 
interponito 23 6 punctis -is 
urito 29 24 30 9 impone pro 
-um 28 20 facito -um 96 28 

canterizare: postea -a morsum 
166 10. Cf. cauteriare 

cavatara: ad latus oculorum 
sub -a temporum (cabatura 
timporum tr<zd.) 9 7 

cavatiis : tempora -a fiunt 46 19 

caverna (cavemum): -ae sunt 
subtiliter. per q. -i foramen 
. .in hoc -0 naris 29i, 2, 4 
invenies longaonis extremam 
partem -am (-ae trad.) ba- 
bere 69 11 

[cedere: ambulationibus 113 20 
e. adn.] 

cefalicns: %sq)ocXL%6g; curam -o 
(de falcito trad.) curare 184 1 

celeriter: succurere: 67 5 73 10 
70 12; compar. 66 16; superl, 
celerissime 106 9 opera eius 
-me dat adiutorium 242 1 
Cf. velocius 

celse : si super ipsum pedem c. 
(celsi trad.) eum dederis 161 9 

celtis (celta) : percutiuntur (ve- 
nae) traverse securi, -e (celle 
trad., caute vel caudae Veg.) 
vel flebotomo 1 2 11 sanguinem 
. . emittito de securi ^vel^ -a 
(cella trad.) 218 8 

centetalis*: vox graeco-latina 
a Tisvretv derivata; paracente- 
sin facies de ventre . . subicies 
fistulam -em (certetalem fra(2.) 
et sustines humorem currere 
123 21 fistulam -em subicito 
214 12 fistulam -em nimiam 
in eam plagam subicies 222 



14. Cf. paracentesis et Veg, V 
24.,4^ qui iniuria fistulam cen- 
timalem vel centralem jproe&et 

eentriae*: quae venae positae 
Bunt in brachiolis dextra si- 
nistra abinterius, ubi -ae 
brachiolares sunt, positis sex 
digitis superius quam genu, 
ni vel n digitis inferius quam 
-as 9 26. Cf. Veg. 1 25,5 cen- 
triae, id est musculi brachio- 
lares; H. 134 31 TtaqmntvzHv 
ZB &7cb TOv dfiqpaZov ri trf}? 
itevTQitidog Xsyoiv4v7ig &nb dan- 
TvXcov TQi&v Tov TCgbg TTIV 
X^QOCv lUgovg 

centmm: de -0 oculi 21 9 sub 
oculo ipso -o OBsi percussuni 
29 9 

cephalargia: jiscpocXaQyla] ca- 
pitis dolor , . quimorbus graece 
cephaloponia dicitur, id est 
-a 7912 

cephalaf gicns : 7i6q)aXaQyi>ii6g; 
-is . . de auricularum venis san- 
guis detrahitur 9 4 

cephalicns: xsqpaltxd^; -0 id 
est anapleroticum in eo vul- 
nere inpones 31 19 

cephaloponia : nstpaXoTtovia ; 
facit capitis dolorem quae 
graece -an (cephaloniam ^ra(2.) 
appellant 77 1; 79 12 {v. ce- 
phalargia) 

cerare: terrigium superius.. 
decamabis subtiliter. desuper 
ipsa -ato (secato?) 28 15 

ceratoides: %sQaTOEiSi/jg', de 
oculo ypochima . . posita est 
post . . duas tunicas superiores, 
-en et ragoiden 2622 

cerebellare: subst.; cerebellum 
vaporabis -e opposito 83 17 
inter auriculas imponito -e 
de pelle lanata 78 26 tempora 
ei munias vel -em impones 



INDICES. 



337 



85 16 capnt calidis unctioni- 
bus curabis et lanis -e (cere 
ballare trad.) iubebisuti 180 lo. 
Cf. Pelag. 50; Veg. III 16,6 
et 11,3 c. adn. Schneideri 

cerebellnm : cerebrum frigas . . 

et ex sacellione -um vapora- 

bis cerebellare opposito 83 17 

V. cerebellare 
cernere: haec omnia tusabene 

et creta ex melle . . admixtum 

60 14 thus masculum bene 

cemitum 258 16 al. 
ceroticon (xrj^ortxcoi^) compo- 

sitiones 275 3. Cf. cerotum 

cerotum: ^rjQont^v; 78 29 bis 

157 16 188 23 194 20 258 19, 33 
263 12 (certum trad.) 270 7 
275 saepius id medicamen- 
tum ad -i mollitiam colabis 

126 27 

cersonins* (?): quorum lumbi 
convulserint, posterioribus 
summis ambulabit et capita 
ungularum trita habebit et -us 
anH)ulat 223 26 : coni. cemulus 
JBue.; ego de cemuosius cogi- 
taveram: a cemuus derivari 
potuit adiectivum cemuosus, 
compa/rativus auitem Chironi 
in deliciis est. de cessorius 
inXfOQrixixQg (Thes. gloss. s. v.) 
me admmuit Goetzius. minus 
verisimile est Plin. nat. hist. 
VIII 166 huc trahere, qui de 
Astwiica gente generis equini 
agens, cui non vulgaris in 
cursu gradus sed mollis dltemo 
cru/rum explicatu glomeratio 
sit, ^hi sunt, inquit, quos cel- 
dones (tiheldones , tieldones 
V. l.) vocamus': a celdones 
enim formari licuit celdonius. 

certns: hoc autem vitium pro 
-o ilion dixerunt 65 9 medica- 

Mulomed. Ghir., ed. Oder. 



mentis -is curabis 183 9; 

compar. -ius iacenti 173 25 
cerTical: facito caput eius 

super -le bene componatur266 
eervinns: septimus (color) -us 

(scuminus trad.) 287 9; loco 

corrupto 109 lO; medulla -na 

saepius, v. ind. spec. s. medulla 
cervix: vesicae 69 4, 12; plm. 

-ces . . corrigito 102 28; mmc. 

totum prendiderit -cem 1538 

chamnm: pro camus 717^169; si 
i. ^mentum^ iuxta colomellos, 
ubi -um sedet, eo loco frege- 
rit 176 22 

chiromata: v. ciromata 
chirnrgia: -a est qc. in cor- 
pore natum manu ferro vel 
cauterio curare oportet 21 22 

cMora (?) : x^^Q^\ '^^ <^^^ ^om- 
pones : resinae . . aeruginis . . 
cerae sepi taurini . . olei Cy- 
prini 278 7 cloran inmittis 
(in v^bius). .ut cutis se tem- 
peret et melius elimpidet 
211 18 tetrafarmacum et co- 
ram {propono cloram) solutum 
per fprulcum {sic, num ulcus ?) 
intus inmittere 206 29 
chordapsns: v. cordapsus 
chremaster: v. cremaster 

ciatns: %'6a&'og; mens. cyatis 

a&2. 13414 13514 (ciatis a^t&t) 

cyatu 266 9 corrupt. 
cihare: apio viride vel lactuca 

85 19 escis aridis 90 27 ; depon. 

minus -etur 5 28 si coeperit 

non -ari 124 23 
cibaria (cibarium): v. supra 

p. 301 
cihns : e. g. haec potio . . -um 

dabit 65 30 ut. .bene -um fa- 

ciant 285 7 
cicatrix: -cem bene provenire 

183 9, al. 

22 



338 



INDICES. 



ciclnB (cyclus): valitudines -o 
curari (-e) 74 26 76 u -o cn- 
rati 76 16 quem cyclo curabis 
7811 cui -UB curae adhiben- 
du8 erit 74 86 

eieonina: stiibst. pro ^ciconia^; 
-as iam paene volantes. .pul- 
verem tritum babebis 288 8 

eieuta: fi^tulam gracilem vel 
-am (cutitam trad.) in hoc 
cavemo naris . . subiciat . . et 
per eam -am (utitam trad.) 
Bufflet 29 3, 6 

eiferinon (cyferinon): si io. 
sanguis per naribus e£fluet, 
quod vitium appellatur ^grae- 
ce^ cyferinon 101 2: idem 
17812, ubi vero ciferinon; de 
ciferinon 88 24 101 1 inscr. Gf. 
Veg. III 37 

cilieinm: ante tamen tertas 
sufiEragines bene -o 258 13 

cOium : palpebra eius superiora 
ulteriuB -a infertent 2'6 lo 

einesis: xlvriai^g] solvitur id est 
laxatur -is commissurarum 
154 de -is conmisBO {mutil.) 
3 12 deformitas tamen et -is 
causae peraufeiri non potest 
35 29 Cf. acinetos 

[ciraeeos: ita enim medicina 
fciraceoB in onmibus prove- 
nire potest 59 2S; cf. add.l 

circa: de loco c. musculos 
amorum frequens erit tremor 
et sudor nimius c. totum 
corpus 85 3, 4 si quis c. eum 
i. steterit 90 6 tumores c. cer- 
vicem creverint et venae ten- 
sae fuerint c. collum 108 12 ; 
traml. si quid . . male fac- 
tum vel contrarium c. ani- 
malium corpora fuerit 4i8 
hanc ergo consuetudinem non 
faciendi recte observabimus 
et c. maiores aetates semper 



facere 526 observandum et c. 
aliaquadrupedial63io minus 
intelligentes c. organum ven- 
tris 62 7 ut intelligas, quo- 
modo senserit ipsum corpus 
c. eam valitudinem, quam 
patiebatur 75 20 et hoc c. 
Doves fieri solet 80 23 hoc et 
c. omnes caput dolentes fac 
81 7 Cf. circxmi 

oircins*: simile est in ia. ma- 
leos, ut pestis in hominibus, 
ut in bubus verago, ut in 
ovibus -us, ut in sues acceus, 
ut in canibuB rabies 51 28 

eircnire: urito eundem locum 
ossi et -ito labraturam dili- 
genter 205 8 

circnitns: ungulae -us, qnae 
constrinxerat, lazatur 230 22 
totum solum (calliciem) iin- 
gulae in -u 10 32 209 29 ^rings 
herum^ ; circumvallatum per 
-um punctis 14 29 manmn 
mittes in ipsa longaone per 
-um in interiorem partem 
71 12. Cf. circulus 

circnlns: haec onmia contun- 
dito . . et ad -um impones 
268 8. Cf. circuitus 

circnm: dolores fieri. .per sin- 
gula principalium loca . . c. 
singula iumentorum corpora 
62 26 {cf, circa); adv. de suo 
sibi c. (cirrum?) brachiolo 
vellito 869 

circnmcidere: -es quod super 
aridum fuerit (sc. ani) 225 le 

circnmcisorins: scalpello cir- 
cumgyrabis . . et -um subicies 
a media ungula inter unguem 
et Bolum 11 2. Cf Veg. I 
26,2. instrumentum chirwrgi^ 
graece ycsgiToiisvg. Cf. suc- 
cisorium 

circnmferre: -entes iuxta illum 



INDICES. 



339 



coriandrnm et taedam . . et 
fTunigantes 163 8 

eireunigirare (circan^gyrare): 
qnidqnid' ungnla contegit, 
scalpello -abis 11 i {cf. cir- 
comcisorius) ; calliciem xmga- 
lae . . Bcalpello -abis 209 29 . 
cauteriis candentibns -as eam 
(pispasam) 222 8 Cf. girare 

eLrcuniliaerere*: malens qui 
-et et contaginm faciet 94 1 

eireniiiire: v. circnire 
eircmnsecare: -abis enm sic 
ne intestinnm tangas 167 s 

cirenmvallare: ipsae dnritiae 
canteriis penetrentur et -atum 
(circumvallantur?) per circui- 
tum punctis pro modo altitiae 

14 28 

ciromata*: xt^trcbftara? pro- 
fluvia incadent {ex corr) in 
pedibus, qui appellatur -ta 
1954, idem de cniromatibus 
185 26 ind. 

eirms: desub -o sanguinem 
detrahere 119 1 193 8 208 is, 
desub -u 10 6 pandos arti- 
culos habebit et prope -os in 
terram ponit 193 is 

cisteminns: aqua 12128 139 s 
med.; cf. ind, spec. 8. aqua 

eitare : trans. si basem moverit 
aut duritias -are coeperit 10 14 
si equus in dorso pulmun- 
culum -verit 222 26; intr. si. . 
articulum laxaverit aut mar- 
mur si ei -verit 194 8 mar- 
mur si -verint 186 12 ; reflex. 
si marmora se -verint 190 16 
si q. i. in genuis marmur se 
-verit (sicitaverit trad.) 190 21; 
Cf. si i. . . tumorem concita- 
verit 18 4; V. etiam promo- 
vere 

eito: 60 6 63 S4 65 is 67 1 



69 27 70 6,11 92 25 123 S2 ci- 
tius 41 1 67 1 

elaro*: adv. similiter in recenti 
videt oculo, sed non tam c. 
25 8 

elancoma: yXavTioafuc, v. supra 
p. 303 

elancomaticns: de oculis -is 
17010 si oculum-umhabuerit 
et vetuB 174 si 

clancns: oculus 231 10 234 7 
235 2 248 21 al. 

claudere (cludere): inPr. de 
cicatrice sim. quarum cica- 
trices -ere cum coeperintl4i7; 
item clndere: ut vena extu- 
midior fiat et non -at (ludat 
trad.) 6 10 (cf. 181 28); cum 
cicalaices -serint (eluserint 
trad.) 17 16 ut possit melius 
-re et piligerare 183 11 sic 
imponito, donec cicatrices 
-ant 192 27 radito . . donec 
sanguis per ossum respondat . . 
nam nunquam -it (ludit trad.)^ 
si non raseris 22 5 duo grana 
salis in plaga subicies, ut 
possit non -ere 123 24 postea 
quam plaga -serit 190 9 om- 
nem blatteiam. .repurgato. . 
unde testes exierunt, noli 
pati -dant 216 29; reflex. fac 
ut oculus eius potens -ere se 
non possit 26 7 donec se ci- 
catrix cum planitia -dat 27 18 ; 
irans. -es oculum et superin- 
pones spongiam 28 20 ut . . 
labris' diu propendentibus sit 
et morsum -ere non potest 
firacturae beneficio 176 24 

claudicare (clodicare) : ahsol. 
3616 21014 -at ab articulis 
53 26, ab ungula 202 is {cf. 
a genuis subclaudicat 132 6) 
prioribus pedibus 112 24 in 
sinistro videbitur -are, etsi in 

22* 



340 



INDICES. 



dextmm habuerit claudigi- 
nem 116 i; al. elodieare*. 
validins -et 35 85; 86 s 

elandieatio: signa -nis ab ipsis 
posterioribuB partibuB demon- 
Btrat 66 6 altemisque pedibus 
ab articulis -nes interveniunt 
104 8 ambulabit rectum sine 
uUa -ne 161 ii naBcitur ei 
genuorum contractionem et 
-nem 168 80 

elaudigo (clodigo): etsi index- 
trum habuerit -nem 116 i 
si aliqua -go permanserit 
194 4 si adhuc reliquiae -nis 
fuerint 209 83 sic claudicet, 
quasi ex illa fissura -nem 
patiatur 210 u elodigo (clo- 
dico): bases tam longi tem- 
poris -nem habebunt 10 38; 
16 4 corruptum si fluxum hu- 
moris et -go (clodico trad.) 
per8equetur8486 pendentibus 
taxillis incedunt recte, quasi 
-ne 118 84 ^'si^ iam -nem de- 
sinuisse intellexeris 198 86 ex 
hac enim causa grandis fer- 
bura et -go (olodico trad.) 
insequitur 205 89 iam recte 
ambulare et sine -ne esse 
207 87 recte ambulare sine 
-ne 218 88 si adhuc in eo -ne 
reliquiae remanserunt 208 89 
de glodigine unguium 186 lo 
Cf. clodimen 

clandas: fit -us 16 1? Cf. clo- 
dicus 

elansnra: quaedam locaeorum 
intestinorum praeclauduntur 
. . magis proxime longaonis 
-ra 64 87 

clayiculae*: sanguinem mittis 
de venis mesocinis (i. e. (ibco- 
%vvLtov) quae sunt circa vi- 
tales {num leg. viscerales? cf. 
8. V.), quae latine -ae appel- 



lantur 182 18 persecueris om- 
nes (venas) et circa -as {&uc' 
%6nzav xa fiBao%vvux) 105 4 
sanguinis emissionem facies 
ab ipsis -is 195 9 sanguinem 
adimes (adibes trad.) -is 200 lo 

elaviiliis (clavolus): -um (dan- 
lum trcul.) in latus fecerit . . 
si Hmpidum fuerit et rotim- 
dum -um (dauculum trad.) 
videris 221 88, 86 ad clavos 
morticinos . . imponito . . cla- 
volus (clauclos trad.) cadet 
27710 

elavas: morticinus 185 89 277 
8,11; neuir. 197 6 ad fistulas 
et ad -08 277 16 si -um cal- 
caverit . . curabis . . -i vestigia 
scalpello elimpidare 219 i9, 83 

eleroeoelieas* : c%Xr)Q07ioiXtos ; 
-is (clerocelicis trad.) hoc est 
qui non solvuntur 7 13. Cf. 
coeliacus et coelotum 

elihanas: %Xipavog\ si invene- 
ris ipsum longaonem -o sub- 
tili patere 69 86 

elienoio*: haec (tiniolae) enim 
interius rosionem aqualiculi 
et intestinorum praestant in- 
testinis et vulnera faciunt 
similia -nibus 68 4 in huius 
modi dolore manum mittes 
in ipsa longaone per circuitum 
in interiorem partem per 
plurimaloca: invenies vermes 
Dotronatim cohaesisse in sin- 
gulis locis, quasi -nes (cheu- 
diones trad.) vuhierum facient, 
ex quibuB hunc dolorem pati- 
untur 71 14. sunt alii, quibus 
per totum corpus pustulae 
prodeunt similes -num. aUs 
(t. c. 'alm') toto corpore si- 
militudo et quatemaria pilo 
est, ipse demonstrat scutulas 
in toto corpore, ut lichene in 



INDICES 



341 



. hominibus 67 14 : apparet clien- 
dionem hestiolam quandam 
futsse. Bue coniwngit 57 14 
cliendionum aJis et colligit 
alatum fuisse insectum ruti- 
lantihus alis, culicis vel tip- 
pulae vel hibionis guoddam 
genus velut ^ Marienkafer' sim, 

elima : nXiiia ; medio -te ventris 
sagittamsnbiciesnlterius 67 19 

clister: TiXvGtfjg; -ibus collec- 
ticis curabis 69 15 inani per 
-re 16913; 665 818 cllsteriuin 
neutr. : innovabis ei- ia (ciclis- 
teria trad.) 84 i clisterins 
masc. : per -os delavabis 95 so 

clisteriare: ex aqua calida et 
oleo 668, per triduo 8621, per 
anum 121 s idem 

clisterimare: [664] -abis eum 
calda 72 2 aquam tepidam et 
oleum per ipsum foUiculum 
ulterius -abis 214 27 

clitellae: v. cretellae 

cliYOsns: valitudo nascitur . . 
a -a (adclibisos trad.) via 
158 21 

clodicns*: fit -us 154 25 Cf. 
claudus 

elodimen*: perseverare solet 
-en in uno pede, quando in 
altemis claudicet 54 1 Cf. 
claudigo 

elora: v. chlora 

elndere: v. claudere 

clnBes: v. crunes 

eoactio: -0 ^calestio trad.; cf. 
add.) est inimica corporis iu- 
mentorum et multarum vali- 
tudinum mater, per quam to- 
tius corporis -0 (calestio trad.) 
id est consumptio nascitur 
46 12, 14 (cf. de -ibus 36 26 
vnd.) : idem morhus equi 48 80 
his 66 18 6725 255 7; ad -nem 



omnium pecorum 295 10 Cf. 
si de via coactum veniet 49 is 

coagulare: liquorem ex frigore 
-at 63 15 humor -atus 63 2S 
64 2 saepius [humor coagu- 
latus colare (= coagulare?) 
dissolvitur stercus redunda- 
tionem 64 11] 

coagnlatio: colici fiunt, si . . 
haec -0 humoris frigidi in 
colum se conferat 64 3 

coclearinm:m€ns. 60i7 -a^jplur. 
73 2, 23 133 22. cocliariiim: 
275 10 -a plur, 60 20 132 26 
133 7 

coctio: 1) ^concoctio' per ca- 
lorem quo -nis digestio liquo- 
rem humoris in urinas separat 
63 11 2) ^coctv/ra^ virtus per 
-nem in oleo permaneat 68 22 

coctura: vini. .adicies in -am 
259 27 in mediam -am aeru- 
ginem mittes 269 22 ad -am 
acrum malagmarum 269 18 

cocns: conditur. .ut -us condire 
solet liquamine optimo 61 2 

cocxa: 3i5, 16; al. coxa 

coda: v. cauda 

coeliacns: ^(otXtaxdg; 1302 138 
26 hia si . . -um fuerit . . ster- 
cus retinere non potest 138 26 

coelotnm (?): dare herbam 

moUem coelotum (t. e. %oiXio- 

Xvxi%6v) 42 15 Cf. clerocoe- 

licuB 
cofinns: xdqptroff; ordei farinam 

mixtam ei in -0 (confino trad.) 

subtili offeras 177 7 
cohaerere: pilus horridior ad 

costas -ens 46 I8 ipsa hora 

tibi (vermes) in manu simi- 

liter -entur 71 17 
coicere: eodem modo tempe- 

rabis et in reliquis potionibus 

-ies 98 8 



342 



mDICES. 



coinqiiiiiare: de morho 61 so 

62 s 68 n 6412 69 8 94 16 

coin^ainatie: morbi 62 %% 94 5 
capitis 67 38 pestifera 68 si 
aeris et pascuae et aquae 
fontium 69 4 

coire: pass. vulnera quae vix 
-guntur 278 84 Cf, supra 

*p. 306 

colabra: pro ^coliibra^ percussi 
a -a 169 4 {sed. de colubra 
13110 ind.) 

colare: acronum..ex eodem 
sucum -atum 61 15 semen . . 
per lentiolum -ato 106 is al. 
Cf. coagulare 

COlefilim (coloefium) : TUoX^q^iov ; 
de -phis 186 6 si q. i. -um 
(calenum trad.) fregerit aut 
eicerit 189 lo -um porcinum 
162 85 260 9 289 88 Cf ind. 
spec. et acrocolefium 

colera: xoUqoc morbtts; v. aupra 
p. 300 

coleriacns: %oXBi^i%6g\ potio ad 

-um 26811 

colicns: %(oXi%6q\ 70 19 64 s 
(colci trad.) 139 7 (collicus 
trad.) V. coluB 

colis (-us): pro caulis ^vere- 
trum^; stantis equi in ipso ad 
extremum-e iaculum {an folli- 
culum?) interpunge 166 86 
ipsum colum (mulum trad.) 
ex acum punxeris 166 so Cf 
caulis 

collecticns: yioXXritLii^s; curabis 
clisteribus -is ^collectis trad.) 
69 15 rebus -is et stipticis 
166 84 res . . simplices et -as 
. . accipiendo leniuntur 120 18 

collectio: ^tumor^; 22 so 66 80 
-nem (es) facere 16 19 22 88 
80 8 67 5 164 87 217 87 donec 
maturescat -0 22 so in se 



-nem . . demonstrat 66 S8 al. 
Cf eruptio 

collesis: %6XXriais; sanguine 
mixtum . . causis imponi prop- 
ter -in medicamentorum . . 
multis enim generibus -is me- 
dicamentorum aliter fieri po- 
test 614,15 

coUieiae: scobem ebumeum. . 
in -as (collivias trad.) in ca- 
nales sparges 286 19 

collienlns: 189 7; idem quod 
colicus 

coUidere: refl. prae dolore 
volutat et -at se 62 19 

coUigare (conligare): tempo- 
raque gravitate -ata erunt 79 14 
tempora eius -antur 80 85 
erit . . -atus ab armis cruri- 
busque et omnibus pedibus 
constrictus 94 85 posteriora 
. . quasi -ata retinentur 160 8S 

colligatio (conligatio) : ustione 
. . quorundam -0 solvitur 
12 84 solet -0 vel contractio 
nervorum fieri 18 7 impe- 
diunt . . gressum ambulationis 
per -nem commissurarum 14 86 

* compago -nis corrupta sol- 
vitur 16 8 rectum ambulare 
non potest -nis beneficio 93 le 

eolligere: intr. si videris (ocu- 
lum) moveri . . et -ere 26 a 
refl. -et se (oculus) 26 19 
pass. venae . . -untur pollice 
subtiliterdepresso 1080 sicnt 
in corona -ecta sagitta per- 
cutiatur 10 84 testes -ectos 
habet 42 80 tempora eius 
-antur 80 85 

coUirinm: %oIXvqiov; 81 17 
278 88 passim. 

col(l)nere: -e aceti sextaria n 
16216 Cf diluere et eluere 

coloefinm: v. colefium 

colomeUaris: primos deiciet 



INDICES. 



343 



dentes annorum duum et 
mensium sez et tunc nascun- 
tur ei -es 241 12 ; 19. Cf. co- 
lomelli 
eolonielli: si i. ^mentum^ 
iuzta -os ubi chamum sedet, 
eo loco fregerit 176 28. De 
forma verbi cf. Isid. orig. XI 
1,52 
eola1)ra: 131 10; v. colabra 
eolns: %&Xoq ^ Chrimmdarm* \ 

62 16 68 17 64 4 70 20, 29 129 6 
13016 

eombiirere: vel conmurere v. 
supra p. 308; intr. pulmo 
enim eorum se contrahendo 
conmurit 114 21 

eombiistio : phir. columbinum 
stercuB combustum et nitrium 
combustum inungeto. unum 
q. de his -nibus quadriduo 
inungeto 249 10 

eombnstnra: compositio ad -am 
et ad scabiem 296 22 

eomedere: ilia sibi 90 7; sae- 
piu8 

eomitialis: morhus 28726 28826 

commaBdacare:manducanti of- 
feratur ut eam -et 142 26 

eommeari: depon. madefacta 
ex boc suco. .temperabis, ez 
aqua per comu, ut possit -ari 
intus 120 13 a quo loco -atur 
sanguis per totum corpus 
228 16 Cf. supra p. 305 

eommentarias: coUirio prose- 
queris q. habes in -0 174 16 

eommiseere: saepim, v. aupra 
p. 306 

eommissara: ^Gdenk^; yitia 
quae supra -as eztra naturales 
formationes corporis nata ez- 
crescunt . . impediunt ergo 
gressum . . per colligationem 
-arum 14 22, 26 lazatur cinesis 
-arum 16 4; saepius 



eommissaralis: genus vulneris 
qui sibi nascantur locis -ibus 
19 28 <^8olet^ fistula fieri 
mazime ossosis et -ibus locis 
22 6 curato ut omnes curas 
-ales (commissonales trad.) 
ab ustione sanas facias 207 24 

eommittere: cursui et labori 
-untur . . cursui et labori -amus 
8 12, 14 

eommixtio: omnem -nem cibi 
et potus in aqualiculo 63 10 

eommodare: refl. si se -averit 
(oculi ypochimaj, cito para- 
centeterium noli ezimere . . 
donec se diossum -et et non 
resaliat. q. si tardius se 
-averit 26 14, I8 bis 

eommolare: his omnibus com- 
miztis et -atis cataplasmas 
166 16 

commaniter: tractatu hae om- 
nes causae c. (ciot* sic. trad.) 
intelliguntur 223 23 

eompago: omnis ergo -o colli- 
ganonis corrupta solvitur 16 2 
totius corporis -0 . . invalida 
fiet 46 26 humor..8e desidet 
inter intestina et ventris -nem 
. . necesse est velocius reM- 
gescat quam totius corporis 
-0 6621,23 

eomparere: locus intestini.. 
non -et 70 80 

eompendiam: 1) Wemedium^; 
aliud enim -um nuUum est 
nisi sanguinis detractio 6 12 
multas etiam causas ezi- 
stimo per -um etiam nunc 
(ad terapentas trad.) atera- 
peutas potius se sanare 13 28. 
2) ^commodum^; propter -um 
legentis demonslzare 8so 

competere: si quid aliud, quod 
-it, da 163 2; part. praes. cu- 
rabis medicamento vulneri- 



344 



INDICES. 



buB -enti 35 ii potionibus 
-entiboB foveri 169 ai melliB 
Attici ponduB -ens 248 89 

eompisare*: nitrium et stercns 
. .bene -ato 289 19 

[eomplantere: pecns ad pedes 
-ato 116 6 adn.; scripsi co- 
pulato] 

eompleminalis* : annis duobus 
et mensibus decem nascuntur 
ei colomellares, omnes dentes 
-es 241 20. Cf. Thes. gloas. 
pleminabantur 

eom^lieare: caudam inter se 
-abit 109 86 his complictus 
iacet 139 lo 

eomponere: -is ungulam prope 
vivum 10 89 -es ungulam ad 
pressum 11 17 caput eius super 
cervicale bene -atur 26 6 

eompositio: l) dato pastillum 
quod in -nem habes 45 81 
inftmde -nem talem 84 lo 
haec ipsa autem -o et ad dis- 
interiam facit 105 16 2) -nem 
amittens (pupilla) recompo- 
nere se non potest 24 88 

eompositins (pro compositus)*. 
ut possit. .compositio corpori 
esse 5 88 Cf. sufEusicius al. 

eomf^rehendere: -itur caput 
similiter et pulmo, ubi pri- 
mum morbus se abscondit54 ii 

eompnngere: manu suspensa 
armum -ito 188 lo 

eonamen : ad -en mictionis ex- 
tendit se 70 17 

eonamentnm : ex nimia . . emis- 
sione et -o pulmonis tensio 
contingit . . et tensio omenti . . 
ex onera gravia et -a longi 
itineris 47 3, 6 -o nimio virium 
ruptionem facere 69 7 fiunt 
autem haec causae aut in -o 
aut a yiae ductionem 223 19 
eonari: vix -atur ad adsellan- 



dum 112 87; act. (?) conabit 
133 87 c. adn. 

[eonealefaetiyns: 1426 c. adn.^ 

eonealeseere: aetate -uerit 4026 

eonealfaeere: adiutoriisutemur 
-ientes et coperientes 43 21 
stercus ii. imponito et -ito 
198 6 concalefacti 142 6 cidn. 
saepius Cf. excalefacere et 
exj^rvefacere 

eonealfaetio: -nibus (conad- 
fractionibus trad.) foveri 169 
19, fovefe 226 15 hoc per 
dies YII imponito, deinde 
-nem 193 6 potio ad -nem 
26117 

eoneamare: intr. ita -at(osBum) 
22 6 ossum ipsum -are non 
posse, radito . . donec sangui- 
net et -et 29 21, 88 205 15 cum 
iam -are coeperit (ossum) 
191 10 cum coeperit locus 
ossilaginis -are 204 2S 

eonearpere: pilas mannas (ta- 
maricias ?) -ptas 35 16 med, 

eoneayatio"' : tumescunt intra 
ilia -nes (convacationes trad.) 
graves 113 17 {cf. concava ar- 
ticulorum 15 85, testiculormn 
154 3) 

eoneavns: quae (parapresmata) 
fiunt ^in^ -a articulorum 
15 85; mem 1543, uhi vero -is 
testiculorum trad. 

eonceptio: l) Weceptio^; nisi si 
scient . . doloris signa et ra- 
tionem -nis et viti 63 i; 
2) ^praegnatio^; equa pariet 
post -nem post menses XI 
236 80 saepius V. conceptus 

eoneentns: 1) morbus pro -u 
invalescit 54 84; 2) a primo 
tempore -us 233 7 asini -us 
magno labore mensibus Xn 
portatur V. conceptio 

eoneitare: si. .tumorem -averit 



INDICES. 



345 



18 4 vires deficiunt ad -an* 
duin 169 8 c. adm.. V. citare 

coneliisio : ptdvere venarum -o 
fiet 165 18 

eoneoctio : quidqnid recipere 
potest, -nem non fecit 106 S6 
stomacus eorum -nem caloris 
non patitur 126 12 al. 

eoneoquere: 1) proprie dum 
interdum in totum nihiL ^t 
117 18 al.; 2) transl. vitium 
-itur 1411 adn. 

eoneniTere: ^c<mcmmre*\ si. . 
bile molestabitur . . -it ac volu- 
tatur temporibus similiter ut 
strofosus 116 12 

eondoleseere: si q. i. auriculam 
-nerit 173 1 si cui io . . lumbi 

- -uerint 223 18 

eonficere: cibum suum -it 87 26 

confirmare: intr. cum iam 
coeperit cicatrix extenuare et 
-are 204 85 malagmam . . im- 

. ponito. .ut -et (vuhius) 211 38 
cum iam -asse visum faerit 
213 19; refl. donec cicatrix 
oculo se (oculos trad.) -et 
26 89; tram. ustam (duritiam) 
-are 1 93 84 sanataque vulnera 
caustico -abis 1946 

confodere: hi autem alienati 
vermibus -ossi (confessi trad.) 
. .moriuntur 94 4 

eonfrieare (confrigare): 44 lo 
45 7 dl. 

eonf^ieatio* (?) : humor nascitur 
ex corruptione corporis et ex 
-nem se in illis partibus de- 

. rivat 161 i5. sed Veg. V 
^l, 2 ex perfrictione praehet; 
neque dubium, quin notio 
^ErkoMwng^ hic unice conve- 
niat. ergo aut verhum con- 
frigesco (confrigeo) fingendum, 
a guo coDfrictio =» confricatio 
derivatum fuerit, aut, guod 



ego praeferam; apud Chironem 

Ugendum est confrigeratio vel 

con&igidatio 
eonfusio: totius corporis -o et 

gravitas insequitur 37 28; cf. 

est . . suffusio repentina cor- 

ruptio sanguinis pedibus con- 

fasa 228 9 
eongialis: haec omnia in ollam 

novam -em . . decoques 45 14 
eongmere: part. praes. curato 

(curare)medicamentis -entibus 

29 23 rebus congruentibus 

214 2; potionibus quae adva- 

litudinem -ent 157 29 
[eonineoqnies: (conincocies 

trad!,' cum vino coques Bu>e.) 

in aquam tepidam 279 16] 
eonlidere: de pariete in parie- 

tem se -et 91 8 
eonligare: v. coUigare 
eonligatio: v. colligatio 
eonmnrere: v. comburere et 

supra p. 308 
eonnodare: evyxovdQova&uL 

^verJcnorpeln' intr.; vicesimo 

quoque die -asse invenies 

(crus fractum) 191 26 
eonnodatio* : avyx^^^^Qfoais ; 

usta enim dicunt solvi ea -ne 

fracturae 15 8 
eonqnassare: sudor plurimus 

omnia membra plus iusto 

-ando et nervos fatigat 72 21 

in ambulationem -atur toto 

corpore feritur 81 14 
eonsimilis : si a lassitudine eius 

febricitare coeperit, -is mor- 

bus erit 39 14 
[eonsolvito 206 ii : rectius [con]- 

solvito] 
eonspargere: de forma v. supra 

p. 308 
eonspissare: part. perf. [caro 

-ata 33 4j stercora -ata 64 8, 18 

Cf. inspissare 



346 



INDICES. 



eonstabilire: refl. bi se nervi 
-ierint (quo stabiU erint. trad.) 
1941 

coBstare : nares ei <^non^ -abnnt 
122 2 

con8titatio*(?): continetor ca- 
put itemque linguae (quae 
ligua trad.) -nem praestat 
(triv }ts(paliiv TtatanQoctstteci 
xal tiiv yX&ffaav) 104 19 de 
loco mihi tum liquet: utrum 
constitutio ~ colligatio (cf. 8. 
V.)? ar^ latet constrictio? an 
sttpplendum in contextu Graeco 
cum Bue rj yXdxfa^g <tr^f 
dui&seiv nagi^siyi 

constrietio: ex qua -ne et 
rosione ipsius loci mordendo 
se comedet 77 21 cui et cur- 
cubam constrictam impones 
utrisque dentibus, -nem facies, 
ne praebet labium inferius 
177 3 

constringere: intr. tunc enim 
venae -unt 230 7 ungulae cir- 
cuitus quae -nxerat laxatur 
230 21 ; pa88. manifestum est 
quaedam -gi 12 23; oc^. ve- 
nas fasciola 10 25, venas 10 31, 
lino crasso -gebis 209 6 pal- 
pebrum foris versus 23 16 
aciola nervis conligas et -es 
344 i. 18215 <d. constric- 
tus: cicatrix 34 16 maxillae 
92 15 suffusione -um esse 728 
toto corpore 94 22 

eonsnbigere : mirrae . . cerae . . 
una -ito 247 6 

eonsnere:% locum fibulis -ito 

2219 

consnescere: irvtr, negaverunt 
ia. debere depleri -ere 6 20 
al. ; trans. (?) si prima aetate 
(et ante trad.) i. -everis (con- 
sueverit?) omnia contrariafa- 
cere 229 30 



eonsnetndo: 5 21, 22, 24 6 20 

165 24 218 22 234 8 

eonsanere: l) catastaltico la- 
braturam cutis -ito 29 19 suf- 
fiindeB vini et olei, usque donec 
utraque -antur 276 so de- 
coques . . donec -as aceto 281 
19 {cf. consummare) 2) om- 
nia ia. hoc morbo -it 59 14 
ubi ia. ex hac ratione morbi 
-untur 93 29 semper dormit 
. .somno -itur 115 2; refl. ni- 
mis macer fiet et cottidie -it 
se ipsum 125 1 

eonsammare : curabis . . deinde 
-abis caustico 187 18 ex his 
omnibus lipparam -abis 2762. 
confusum cum consumere 

consnmptio: totius corporisco- 
actio (calestio trad.) i. e. -0 
nascitur 46 14 

contagiosns: 51 22 adn. 293 6 

eontaginm: ex quo morbo -um 
patiuntur 51 23 maleus . . 
plures coinquinat, unde et 
-um ab eo dictum est 51 31 

contemperare: in unum -ato 
270 6 ex aceto famactum 
(fimacium?) -ato 181 2 

eontendere: nervos -it 127 24 

contenere: v. continere et 
supra p. 308 

continens: in -nti 'staMm* 176 
25 205 26 208 24 212 23 in -ntia 
85 2 166 2: ubi aut in conti- 
nenti exarare awt ^in der 
Nachbarschaff vertere malim 

continentia: v. continens 

eontinere: ad -endam cura- 
tionem curabis eum 38 12 ut 
possint . . hunc morbum -ere 
ia. 59 20 caput febri -etm: 
89 9, et 8ic saepius; qui osso- 
rum et meduUarum viscera 
-tenes 260? {incant.) 

contingere: intr. 1) cum nomi- 



INDICES. 



347 



TMtivo 6 83 10 5 24 15 27 1 38 1 
46 29 47 3 2) cum infinit. 4 37 
8 16 46 20 66 si 3) c. acc. c. 
infin. 16 8,15 28? 3825 46 17 
67 s De formis v. supra 307 

eontinuatio: per longam -nem 
itineris et laboris . . sintexis 
nascitnr 46 16 

•eontinno: adv. c. lanam sncci- 
dam ligabis circnm cambam 
18 7 

eontiniiiig: neutr. pro ado. non 
-nm sed paxilatim ordei. .per 
potnm dare 43 15 dare etiam 
bibere pnsillnm non -nm 43 so 

«contra: adv. cmn se proiece- 
rit, vix se c. erigere potest 
224 21; pra^. c. acc. de 
loco c. venam in his saepitts: 
semisse tollis, aperies 11 19 
stremmam tolle 202 s strem- 
mes vel semisses 137 lo se- 
missaveris 209 8 calciaturam 
imponito (impones) 137 is 
202 7 deprimis 209 is ; c. coxae 
commissnram . . cntem pertnn- 
des 17 8 aperies eam cntem 
c. ossilaginem 204 16 (spon- 
giam) c. eum locnm stnngito 
220 S2 c. eum (veretmm) spon- 
giolam . . religa 227 so sim.; 
contra illnm hnmorem fiat 
66 25 (?), cf. %b. 19; postpos. 
ipsa genna c. extnmidiora 
nent 36 2 

«eontractio: nervomm 13 7 61 6; 
16 15 47 8 

«ontrahere: intr. cognoscetnr 
(insanns) antem ex eo q. pes 
eins -et 86 27 ex qnacnnqne 
parte renes laborant, eins 
partis venae (partes vere trad.) 
«nnt 22416 

eontrarins : si qnid . . -nm circa 
animalinm corpora fherit 4 12 
potnm accipere. .non potest, 



dolorem enim -nm sensit 108 
18 sangninem ei detrahis de 
parte temporis -a 102 26 nres 
ei cervicem ex -a parte 103 2 

[contrastringere* : deponito i. et 
-ito diligenter et abscidito 
216 14: attt constrinffito aut 
contra ^enm locnm^ strin- 
gito Bue.] 

eontremiscerc (-escere): snbito 
-it toto corpore 86 2 99 si qc. 
^aqnae^ potione . . contre- 
mnerit . . ex qna re -escnnt 
164 16, 19 

eontnndere: intr. cnrationem 
non facile recipiet, nisi -nderit 
ant vnlserit (3C. Inmbos) 223 14 
pedibns -et 9921; trans. pedi- 
bns terram -it 86 7 si . . anri- 
cnla(m) aliqna vi -nderit 22 22 
-ito {sc. medieamenta) 17 28 
18 21 

contnsio: tremit totns ex -ne 
itineris 294 si 

conyellere: intr. qnomm Inmbi 
-nlserint 223 25; trans. coxam 
si eiecerit ant -olserit 17 17 
al. V. vellere 

eonvenire: aqnalicnlnm . . in 
qno ventris capacitatem cibns 
et potns mixtns -it 63 6 

converberare: si minns (con- 
ceperit), -ato virgis (eqnam) 
238 si 

eonyertere: pass. solent alii . . 
in farcimen -i 46 27; absol. 
^einen BUckschlag erleiden* in 
impetn eins (emissionis san- 
gmnis) -nntnr 44 2 

cooperimentnm : operito -i 128 16 
{cf. cooperito capnt ilUns de 
vestimentis . . et opertoriis ope- 
ritnr bene 8629, so; epitogis 
coperito 96 25 163 10) 

cooperire (coperire) : v. cooperi- 
mentnm et supra p. 308 



348 



JNDICES 



eopiosus: Banguinem 46 6 100 
10 198 6 Bangainifl detrac- 
tionem 67 28 cnm aceto non 
nimis -o 269 lO; adv. -um 
Btemutat 46 7 synan. mnltus 

copis: nonlg; cf. eccopis 

eop(a)lare: pro modo -as eum 
et tendeB in ezpurcitiam cur- 
rere 76 26 

eoqnere: intr. haec omnia con- 
tundito, donec bene -at 2688; 
trans. saepiaaime; duhium cui 
aceto et oleum deinde cocto 
hoc perunge 166 lo; transl. 
OB totum asperum vel {^velut) 
coctum erit 60 1; 'concoquere* 
omnis eBca viridiB et aqua 
plena in partem cruditatiB se 
convertit et difficiliter-itur 88 6 

eordapsns: x^Q^^^f^^s; in ven- 
trem . . genera doloriB -ub ilion 
62 16 aliam cauBam doloriB 
-UB quod appellatur. quibuB 
contingit ex nimia tensione 
stercoriB aquam per ob refnn- 
dere cibnm stercuB 63 so ex 
hac ratione chordapBumi(hord- 
apsnm trad.) fieri solent 70 is 

eore: x^gri; pupilla -e quae di- 
citur 24 17 

eoriaginosnB: 47 ii 48 le 68 6 
7616 224 26 V. coriago 

eoriago: ^ysdepft^a; eceder- 
miam. .quod latine -nem ap- 
pellant 124 2 

eorinm: naturale habens tenue 
-um 16 2 16410 al. 

eorona: l) ^Krone des Pferde- 
hufes* 10 8, 18, 17 19 29 61 16 
187 6 al. 2) planta corona 
bub(a)la (= cunila huhula) 
167 21 al. Cf. ind. spec. 8. v. 

eoronalis: super venas -es du- 
ritias habeat 208 16 Cf corona 

eorrigia: -am constringere 197 
27 209 6, prendere et stringere 



202 1, Eolvere 202 4, resolvere 
198 4 

eorroborare: ut corpora eoram 
thermasiam passa a perfric- 
tione -entur 8 lo 

eorroboratio: post hanc -nem 
. . cursui . . committuntur 8 ii 
-o poterit nervorum fieri 18 17 

eorrodere: sibi ia. pedes -ant 
20 11 intestina magis -ent 
68 9 praesepium -et 90 6 

eortex: l) proprie glandis id 
est ilicis arboris -icem 133 2S 
-icem pellis 280 20 -icem de 
socco 246 12 -icis taurini 264 
28, cf Ihmii ad Pelag. 437, 
et ind. spec. 2) transl. ^ulce- 
ris crusta^ Schorf -icem fa- 
cit 63 16 plur. -ices sqna- 
^ma^to Bimiles 69 27 

eossus (cossis): omnes vermes, 
quas cossos (coscos trad.) 
appellamus . . per adsellatio- 
nem purgabis 71 22 qni in 
longaone cosBes (coxas trad.) 
i. e. vermes rubros et rotun- 
doB habnerit . . easdem coBses 
(coxas trad.) 226 s, 6 

eottidianus: v. cottidie 

eottidie: c. fere sexagies occur- 
rit; cottidianis diebus enotavi 
decies (82 24 1 43 82 6627 67 
14, 28 68 4 112 18 123 28 202 12) ; 
^den Tag uber^ in cursu c. 
{6i ^Xris ijniQag) cogetur 140 
17 ; pleon. c. curabis sic tamen 
ut -anis diebus locum grossa 
radas 191 8 -anis diebus per 
dies similiter numero quinqne 
8 2 -ano die 168 is in -ano 
260 22. synon. in die 136 14 
186 28 167 17 249 27 266 29 bis 
in die 246 20 247 6 297 17 bis 
diei 226 20 bis die 226 28 
249 2 omnibus diebus 296 88 
singulis diebus 60 20 136 2 



INDICBS. 



349 



Bingalos dies 256 18 in diebus 
singnlis 266 28 in dies sin- 
gnlos 273 84 in singnlos dies 
109 81 255 88 in dies singolos 
per plnres dies 82 87 per sin- 
golos dies 133 8 179 6 187 9 
per dies singolos 139 5 inter 
dies (alia vel tertia die Veg.) 
123 86 diamtun ^coUidie^ 
27 86 49 84 99 SO 119 9 per 
dinmnm 208 85. trociscnm 
. . dinmum 82 89 coclearia 
' singola dinma 111 i offas 
nnmero YII dinmas 112 i8 al. 

eotnla: xoMri; mens. passim 
cotilam 113 15 

eoxa: v. cocxa 

erancus: v. cancer et supra 

p. 301 s. V. 
erassamen: nardi 261 is -ina 

paleamm 160 80 

erassitudo (grassitndo) : ad 
-nem mellis commisces 196 15, 
conteris 259 19, evertantar 
277 84, adicies 278 18 facies 
ad -nem cretae 213 7 ad ner- 
vomm -nem 275 4; plur. 
-nes nervomm 266 ii, 88 de 
naribns mncci -nes exeunt 
106 6 cicatricis -ne(s) super 
tnnicas singolas cognosces 
174 80 Cf. plenitudo 

erassns (grassus) : pituita 48 14 
plenitu£nes 104 s de calci- 
tem cum aceto mixta -am 
facies 103 i5 ea . . decoques, 
sed noli -um facere 155 19 

eratienlatim (trad. graticula- 
tim) : ures eum gr. in renibus 
213 88 cauteris candentibus 
er. urito 217 9 desusatim ilia 
Int gr. snper rembns permix. 
tis punctis subrenalem cura- 
bimus 57 84. Cf. decusatim 
et ScTmeideri ad Veg. I 28, 4 



ereare: qc. i. ab strato cancer 
frigidum -verit 216 17 

erebellare: v. cribellare 

ereber: v. crebre 

erebre: adv. naribus spiritum 
c. ducit 45 81 cor c. (con- 
crebre trad.) saliens 46 5 
spirat calidum c. 48 88 nari- 
bus tensis c. (crebris tense 
trad.) anhelant 137 26; compar. 
spiritum -ius agit 39 18 ve- 
nam -ius salientem 45 1 Cf. 
velocius et spissus 

erebro : adv. crebroque et um- 
bram suam naribus aspiciet 
7917 

eremaster: xgsiiaatrJQ; -em ip- 
sum prendito iuxta saccella- 
tionem 216 80 ubi praecideris 
venam et -em 216 4 in frigore 
repercussi a -ibus nervorum 
spasmum passi 95 lo 

erementnm : per duplicationem 
-i 65 6 cibaria per -um ad- 
duces 82 18 paulatim per -um 
exercebis 112 19 

eremor: -em facito 79 7 -em 
cum adipe. .potionabis 294 3 

erepare : ' dirumpi ' bersten ; 
aliis et oculus unus intume- 
scit nimis et de utrisque 
(diutriusque trad.) oculis 
[non] ^solent^ -are vel can- 
cerare 57 8 Uf, crepulus 

erepitare: cuius commissurae 
in ambulandum a nervis -ant 
(crepidant trad.) ex tensione 
nervorum totius corporis 95 a 
{cf. Bonitum reddit (nervus) 
in ungula 218 81) 

erepnlns: sanguis . . evaporat 
per ungulas et findeat eas, ex 
qua re callicie et (ardicie ei 
trad., aridae et Bue, quod 
praeferam) -ae ungulae nunt 



360 



INDICES. 



210 18. idem signifieat atque 
crepare 

eretellae: ^cliteUae^; cervices 
eius (paralitici) assidne cor- 
rigito vel -as imponito in 
cervices ^nt^ fractae cnrari 
Bolent 102 88 V. Thes. gloss. 
8. clitella. Cf. scarpeUimi ^tto 
scalpellnm 

eretiare*: xQi^t&v] si q. i. 
-verit . . ambolare non potaerit 
nec facile stare in posteriori- 
bns 200 6 qc. i. -verit (cre- 
verit trad.) ab ordeo vel snf- 
fnderit ab aqna . . statim se 
sanffnis in pedibns eins snf- 
fdndet 207 si qni tamen si 
in snffnsionem inciderint vel 
-verint. .primo die vel 2® san- 
gnis de coronis detractns 230 2 

cretiaticns* : xQi^LaTi,ii6g; de 

-is 3 6, 8 -O 186 4, 26 -i (et 
eici trad.) 12 29 -o ( Veg. cre- 
tico) melins de coronis san- 
gnine detrahitnr 10 is -nm 
. . stremmabis . . deponis . . nn- 
gulis iam compositis 209 25 
qnibns armora in cansis emnt 
et -is (creticis trad. et sic 
Veg.) de brachiolis sangnis 
detrabitnr 9 25 ex qno intelli- 
gnntnr extmsiciae nngnlae 
esse. qni dicnntnr -i (cretici 
trad.) ab ordeo, qnod videatnr 
a cmditate ordei id vitinm 
plerisqne accedere 229 s; 
2296 23019,25,26; cretiaticns 
appellatm equua qui xqi&Laciv 
morhum habet. formam creti- 
cns ergo non licet prohare. i/n- 
iwria autem Schneider ad Veg. I 
25,6 %Qi&ioiaiv morhum etiam 
in wngulis apparere negat. 
eretiatio* (crethiatio): xQi^ia- 
aig; de snffusione et crethia- 
tione (tethiacione trad.). qnid 



est crethiatio (ethithiacio 
trad.) vel snffnsio? repentina 
cormptio sangninis pedibus 
confnsa 228 8 qnibnscnmqne 
cretiatio (cretiatici irad.) in 
pedibns. .permanserit 11 15 

eretieiis: v. cretiaticus 

eribellare (criblare, crebellare) : 
decies (82 25 86 7 128 32 201 ii 
246 10 246 18 263 10 268 8 282 

80 288 22); eriblare: decies 
(49 6 61 23 67 27 73 22 93 5 
114 28 116 23 120 10 262 28 
297 8 [cribata 73 2, rectius 
criblata]); erebellare: octies 

(133 6 167 20 187 24 191 6 
21314 224 2 226 25 287 24) 

eribellam: -o cemes 40 24 Cf. 
cemito cribro minnto 181 7 

erinienla: pro -us; licininm 
tortnm in -a 36 6 ^in der 
Form einer Haarflechte* 

erista: forificibns toto(-am) 
crista(m)palpebrianferas 2325 

eroei(n)ii8: x^c^xtvog; medica- 
mento 248 9 sanguilentns 
hnmor per nares proflnet et 
-ns (cacrocins trad.; crocius? 
crocens?) 63 2 

erociiis: v. crocinns 

eronins: %q6viog\ valitudines 
aterapentae . . et -a(e) 74 24 

emditare: si..ordenm novnm 
mandncans -verit 134 2 

eraditas: esca viridis. .in par- 
tem -tis se convertit 38 6 -tem 
senserit 109 26 -tem pati 136 

81 -te percnssnm 10127 -as 
maior in plectura reversa 
fuerit 101 14 ab aquae quali- 
tate (aqua habitate trad.) hoc 
est -ate 98 18; 76 20 88 27 

erudus: cansticnm 16 23 ma- 
lagma 18 lo, 22 aqua 80 si al. 

emnes* (proclnnesj: fumentes 
cmnes aqua calida et femo- 



INDICES. 



351 



ra . . crunes confricas vapora 
160 28, 29 

cmra: v. mpra p. 302 
enbitas: xo/rij; efiiigit cnbitus 
. . cnbitos facere longiores 
128 1, 3 Gf. refogit recmnbere 

13122 

enMtns: ^ulna*; <vena> poste- 
rini -nni sinistri lateris 46 4 
137 26 {utfoquelocoeorrvplmn) 
snb armi cubito. .percnssnm 
220 28 

cninsniodi: c. m. {i. e. ^talts^) 
aatem fit nitidus 90 19 

cnin: coniunct. c. maxime . . 
fagit 108 4 c. quando autem 
{orav 8h) . . excesserit 91 6 

enni: praepos. e. accua. 62 2 
71 23 133 21 196 20 212 24 216 
26 34 2 (?) ; aliquotiens pro dbl. 
instrum., velut c. medicamento 
ungeto 160 10 (?) lanam suc- 
cidam c. aceto et oleo satia- 
tam 36 21 vesicam . . deprimes 
c. oleo 71 5 madefiet c. iure 
162 26; si quid (quidem trad.) 
in corpore c. tumore venenato 
permanserit 216 14 disparges 
c. eisdem 286 10 ; alias sic ex 

cujieolas: si q. i. pastellam 
eiecerit, hoc est -um aut 
spatulam, quod vocant pri- 
orem (riotem trad.) 189 19 c. 
ad/n. 

[<^ea]iieali ex Veg. add.y instar 
habet (fistula) 3123] 

cura: l) 'Kwr^ omnem -am 
rationabiliter docere 4 21 cau- 
sticum imponito quae res om- 
nem -am confirmat 207 28 -am 
curare octies, v. supra p. 310 
2) ^morhus* collectio . . gran- 
dem -am et indignationem 
nngulae facere solet 219 S2 

cur^Uis: -is est haec (ypo- 
chima) 25 28 



earare: l) ^Tcurieren^ passim 
2) c. inf. passim, e. g. tergere 
87 72 26, dare bibere 105 22, 
ponere 7 4 sim. ; -ato obser- 
vare ne 33 26 Cf. observare 

earatio: -nem curare guater, 
V. suprap. 310 haec -o [non] 
est imponenda 1 73 20 -0 huius 
rei est haec 101 4. Cf. cura 

eareaba*: linteolis calciaturam 
bene facies, diligenter fascia- 
bis , -a calciare curabis 1 1 9 
{Cf Veg. 1 26,3 linteolis mu- 
nies diligenter, spartea cal- 
ciare curabis) religas eum 
(insanum) ad praesepem et 
-am ei impones, caput ver- 
venis fovebis et sinapisabis 
et sufFumigabis soporibus 87 29 
cui (qui mentum fregit) et 
-am constrictam impones 
utrisque dentibus , constric- 
tionem facies, ne praebet 
labium inferius 177 2 {Cf 
Veg. III 33,2 cui et curcu- 
mam [lege curcubam] con- 
strictam oportet imponi, ne 
depravet dentes et labia): 
fuit ergo curcuba corbis spar- 
teus, quo et pro solea et pro 
camo utebantm Cf chamum 
et turminem 

earrere: in fatigationem et 
solutionem ventris -ens aegro- 
tat 132 21 iubes eum -ere, et 
dum -erit, subito eum flectere 
158 5 

corriealaris*: ^o^currulis'; de 
-ibus equis et de pulveris 
vexatione omnibus subiugali- 
bus. his qui in curribus 
iunpunt {intr.) 165? 

carsio: contingit autem hoc 
frequenti et a- ne multa 
61 11, <a^ frequentia -nis 
multa 7419 curatur sic am- 



352 



INDICES 



bulationibuB pluribus et -ni- 
bus 134 S5 

enrsiis : ^canalis* ; contingit 
enim a vesicae -u usque ad 
veretri intumescere 140 92 
(humor) ^in^ ventrem qui 
vaguribat extra -um natura- 
lem 22217 {cf. uredira) 

curvatas: -us erit 114 le 

carvns: 102 »4 c. adn. venas 
-aa habebit 108 is 

castodire: ^ohservare^; in reli- 
quis curationibus memineris 
tempora anni -ire 197 24 

catis : -es plur. pro sing. 66 20 
211 26 221 31 

cyatas: v. ciatus 

cyelas: v. ciclus 

cyferinon: v. ciferinon 

dafnites: dccq>vtti,g\ -es cassia 
V. ind. spec. 8. v. 

dare: spinam facilius -bit 45 1 
(cf. reddere) per nares hu- 
morem crassum -bit 172 22 
partus 233 30 si super ipsum 
pedem celse (celsi trad.) eum 
(sc. ungulam) dederis, statim 
rediet ad se 161 9 dare bibere 
43 29 79 7 edere 96 4 

daneinns*: oleum 93 4 V. ind. 
spec. 

de: praepos. c. abl. frustum. . 
de loco eduxeris 221 19 lumbi 
si de loco exierint 224 16 
secemes de grege 237 3 pullis 
. . excepti de grege 105 30 
liberari: de morbo 53 18, de 
causa 77 17, de periculo 77 24; 
de onmi morbo emendabis 
288 13 strepitum de interiori- 
bus reddet 15 19 de folliculo 
urinam faciunt 46 21 stertet 
de naribus 178 23 fuerit de 
interioribus partibus putri- 
dum 103 17 de renibus gra- 
vatur 42 6 recides venam de 



media auricula 296 27 de via 
48 30 49 13 132 19 de itinere 
132 21 nona (sc. hora) de 
opere 284 32 ^unmittelhar nach 
der Arheif gravidines et aliae 
multaeque de his (sc. cansis) 
eis contingunt 165 17 quam 
{8C. contusionem) de plagis 
habebit 223 24 pro genet. ce- 
rebellare de pelle lanata 
78 26 corticem de socco 
245 12 de faba farina 195 19 
cariotam de pabna 256 j 
folia de oliva 256 6 gummi 
de cerasia arbore 198 14, de 
cerasia 279 20, de cerasa 280? 
de hedera 279 29 sordes de 
balneo (yXotds) 196 is, 16 de 
vita de his promittere noli 
106 4; pro ingtrum. saepe e. g. 
de pedes feriet terram 122 2 
de ambobus (utrisque) oculis 
videre 235 3,8 de ipsis locis 
venarum sanguis a pectus 
detrahitur de sagitta 9 24 
sanguinem . . emit&to de se- 
curi vel celta 218 8 battes de 
tabella aliqua {sc. codam) llso 
cooperito {8c. caput) de vesti- 
mentis 85 29 de sale pemn- 
gito 179 15 de oleo inunges 
287 30 de berbenis fumentato 
213 17 disparges de canali 
ligneo 286 10 butirum de 
mulsa decoques 294 18 frac- 
turam alligas de fasciolis 
296 30 macerabis de cinere 
lexiva aut ex aceto acro 279 1 
{sed ex sic multofrequentius) ; c. 
accus. 8a>epe e.^. 48 124 206, 21 
41 13 44 18 57 31 59 26 88 qtUn' 
guies 89 3 97 4 121 30 122 8 
180 31 182 4 18513 19914 231 
11, 12 234 3 {annotavi vicies 
quater) 
dealbare* (?): scalpello famicali 



INDICES. 



353 



Tingiilam -are 2 1 9 22 scarpello 
diligenter (ungnlam) -are (dal- 
bare trad.) 202 16. decalvare 
(qiMd praeferam) vel delevare 
JBtte.; etiam de decamare, 
qmd saepe apud Chironem 
occurrit, cogitare licet. 

deambnlare: si..calore ant 
frigore aut plenitudine -at 
42 17 producere (excitare) ad 
-andum 43 8 166 5 iubes (fac 
eum -are 129 2 164 6 F. in- 
ambulare 

deambnlatio : fossam. .transire 
in -nibus 162 6 -ne utere 
169 10 -nem diutius facere 
229 16 et -nes autem (aut 
trad.) celerius facito 252 32 
Cf. inambulatio 

[debibere: 38 10 ex coni.; v. 
addenda] 

decadere: v. decidere 

decalvare: v. dealbare 

decamare: loca eminentiora 
extalis 157 11, pulmunculum 
211 2, 4, 7, 9 222 29, si , clavuli 
radices 221 23, terrigium scal- 
pello subtiliter 28 14, medica- 
mentis acerrimis fistulam 32 5, 
malandria ferramento 182 30, 
8agitta[m] eam pantice(m) 
abintus 184 24, loca (mirmices) 
scalpello 192 i; decamatum 
(mirmicem) ad aequalitatem 
222 22 

decidere (decadere): -unt a 
ventre et lateribus 121 18 om- 
nis coniunctio ungulamm se- 
parata decadit et excaliglat 
228 27 si extra parte com- 
missurae decederint 19025 

deelarare: uteris cottidie usque 
ad pondus 3 IH, si corpus 
eius tamen sic -averit 100 22 

decoeta: ex aqua mulsa -am 
facies 94 12 

Mulomed. Ghir., ed. Oder. 



decoctio: facit autem ad hoc 
vitium betae et malvae -o 
expressa et mixta cum passo, 
suJTunde per nares 150 I6 
lacte caprinum . . decoquere 
cum salis pusillum. cui ad- 
miscebis post -nem 133 22 

decoctum: potionabis -a ad 
causam facientem (= ia) 67 12 : 
fort. decoctam leg. 

decoctnra: ad -am medicamen- 
torum trituras mittes 269 12 

decontra: alii vero urent eos 
d. in articulis pabnatim 119 18 

decoqnere: passim 

decnmbere: in praesepio assi- 
due -it 87 12 

decnrrere: fatigatus sanguis . . 
-it {scripsi discurrit) per om- 
nia membra 5 7 hoc vitium 
huius morbi in eos -it ple- 
rumque 106 2 pulmo . . cor- 
mptus ad latus -it 107 8 

decnrsio : facies -nem sanguinis 
6 26 sine sanguinis -ne(m) fieri 
116 post-nem(sanguinis)fas- 
ciatur 1 2 12 solve adligaturam 
et [de] sine sanguinis -nem 
fieri copiosum et con&ica sale 
eum locum bene, ut maior -o 
sanguinis fiat 209 9, 11 

decnrtare(?): v. supplanare 

decnsatim: urito d. genua in- 
contra 36 19, urere morbidos 
. . d. iHa aut graticulatim 
57 83 ures ei temporales venas 
d. 88 3 ures ei cervicem dex- 
tram sinistram d. 96 11 cau- 
teriis candentibus circumgiras 
eam (pispisam) et d. adures 
222 8 eidem surculos pin- 
gues d. quasi fusos vehemen- 
ter constringes 188 13 huius 
(clavuli) oras d. scalpello inter- 
cides 221 27 Cf. craticulatim 

dedncere: intr. (?) corpore (cor- 

23 



354 



INDICES. 



core irad.) incipiet -ere 183 u 
non enim potest -ere (sc. nstio 
parapresmata?) 16 16 164 S4; 
trans. spongiola cmn aqna 
-is pofit pilmn 6 7 facilius 
venlarem solvit et humores -at 
7 18 -ito coxa(m) tanquam 
armnm 17 i8 non -it vere- 
tram 160 24 

dedaeta'*: suhstant si q. i. -a 
descenderit. nascitnr antem 
a nimia ferocitate ant si plns 
salivit ant si plns natavit, 
qnam necesse fait, ant si 
torquetnr ventris dolore, tunc 
membranum mmpitur et -a 
descendet. hoc et in homi- 
nibus evenire solet, sed non 
occidet, quod vocamus intero- 
cele (meroyles trad.). sic eum 
curato, si possit sustinere, ut 
segreges -am a testiculos et 
alliges, ut postea non descen- 
dat 29419,82,25. Cf. Galeni 
VII 8 xaric dh tccg ivtSQoyii/i- 
Xag ts xal tccg inLnXoTcrjXag 
dvofLaionivccg ScvsvQvvsGd^at 
fvkv toincLnav, icttv ^ts dh 
xal Qi/jyvvad^ai cvii^alvsL tbv 
icitb tov nsQitovaiov xa^i}- 
ycovta n^QOv inl tohg bQ%sig. 
aliter Bm. ^deducta = hima>e 
aut ramicis penus^ 

deesse: fricationibus -esse no- 
lito 16318 

defectio: morhus; bulimus et 
-0 (ea deiecti trad.) 47 12 ex 
-ne aut ex feno 47 28 ; 'plwr. 
ad -nes autem et ad lassi- 
tudines 92 7 

deflcere: itineribus -iet 113 18 
in itinere -iet ab eo quod ster- 
cuB retinere non potest 133 87 

defervcre (defervescere) : omnia 
mixta in uno rursum -ere 
facies 4 9 10 cum deferbuerit 



249 30 absol. cum medica- 
menta. .deferverint 269 7 

deflnere: de coUo pili si sae- 
pius -ent 246 3 

deforas et deforis: promiscue; 
non prius -as causam curet 
aliquo medicamento . . q. si 
prius -is aliquid imposu- 
erit, morbus interius magis 
fugit 60 3, 5 dextra sinistra 
abintro et -as tumorem emi- 
nentem . . demonstrat 206 19 
collirio intus oculum curabis, 
-is <^autem)> (deformat trad.) 
tetrafarmaco 23 20 V. foras 

def orinitas : ut ambo oculi sine 
-te sint 23 17 ut caro non 
crescat propter -tem 23 23 
-as tamen et cinesis causae 
perauferri non potest 36 28 
si . . ossilaginem cum -te (de- 
firmitate trad.) summiserit 
204 7 ne -as curae fiat 206 22 

defricare : saepius, v. defricatio 
defricatio: -nem defricare 65 21 
-nibus termanticis defricito 
100 13 {v. supra p. 310) fiat 
ei frequens -0 ex vino et oleo 
calido 121 13 -ne de vino et 
oleo utere 164 11 

deglnbere: coperito . . peUibus 
lanatis, sic tamen (tam trad.) 
ubi oves -pseris 153 11 

deglntiiiare: intr. defandes in 
altero vase, ne -et vitium eius 
256 22 

dehinc: postero. . dehinc (dehic 
trad.) 294 2 

deieere: absol. praegnantes . . 
ne -ant (sc. partum) 286 25; 
trans. venenum omnes -et 
266 10 -et omne (pediculos) 

136 27 

deiectio: potio ad -nem alH- 
gandam 262 I8, 21 ad -nem 



INDICES. 



355 



252 84 si . . -nem pectinis vexa- 
bitnr 168 27 {sed defectio pe- 
ctinis 130 31 ind.) 

deinde: d. in seqnenti 183 i 
d. postmodiun 26 27 31 3 d. 
tunc 182 24 Cf. sttpra p. 311 

deintro : anferes . . sangninem . . 
et de prioribns pedibus inxta 
nngulam partee in apparenti 
venenata vena d., et foris 
lavare calida 42 80 

deiossnm: V. deorsiim 

deinngere: per imcinum pis- 
tilli -ens i. palpebmm 23 26 
c. adn. 

deinxta: praepos. c. acctis. cn- 
retnr. .haec passio emissione 
sanguinis divisis d. tempora 
<^et^ snpercilia venis aut ex 
his iuxta naturam 42 26 

delaerimare: inunges collirium 
. .ut multum -et 25 12 

delavare: per clisterios 95 30, 
usta loteo calido 192 I6 216 
13, genua aqua calida 207 10, 
aceto (et oleo) 209 12 211 2, 21 
221 1 al. 

deligare: quadrupedem -ato 

85 29 

delinere: inlinis ei renes . . 

omnia haec -ito diligenter 

21310 
deliqnescere: coques . . donec 

medulla -at (medullam relin- 

quescat trad.) 262 11 
demergere: intr. pilos quorum 

extremas (-ae) partes in ipso 

xapo pluB -serint 224 28; part. 

perf. oculos habebit -sos 42 2 
demissio: cursu -num quad- 

rupedxmi in certamine 38 2 Cf. 

Thes. glo88. ^demissio &tpBaiq* 
demonstare: usque quo vena 

se -et 11 31 absimilibus 

signis se -at (maleos) 52 5 

ubi hic morbus se -avit 52 15 ; 



trans. inmobilem et alienatam 
quasi vulsam coxam -at 161 7 
tumorem eminentem . . -at 205 
20 q.signum-atimminentem.. 
aliquam corporis imbecilli- 
tatem 164 23 tumorem emi- 
nentem -at 205 20 

demonstratio : nullam enim 
-nem eius vitii ex istis trac- 
tationibus intelligere possunt 
39 2 (morbus^ se demonstrat 
praemixtis -nibus 51 21 ex 
qua similitudine superioris 
-nis 64 5 haec est -rO horum 
morborum (monstruorum trad.) 
152 8 

demntare: intr. claudicat ab 
articulis, -at in singulis pedi- 
bus 53 27 

deniffrare: ad pilos -andos . . 
et -Duntur 244 30,32 

deniqne: ^darauf'] statim ma- 
gis spiritus concipitur . . d. 
primum invenitur 59 1 

dentio : pullaria nascitur pullis 
in prima calefactione -nis 
30 27 de glandulis quae fiunt 
in pullitia ex prima -ne 179 8 

dentire: si in annis continuis 
duobus et mensibus sex -ierint 
24113 

dentitio: -o prima 231 4 -o 
prima totum corpus commo- 
vet 232 28 

denndare: scalpello supratotas 
venas -as 210 1 

deperdere: 'verlieren^ ; in vase 
novo ita decoques (oleum), ut 
tertiam -at 75 14 

deorsnm: haec forma deest; 
deiossum 69 13; diossum 
26 13 (duossum trad)^ 17 (dei- 
ussum trad.) 32 18 263 10 ; 
diosum 30 16; iosum 188 1 
iosu 190 24; ypochima . . de- 

23* 



356 



INDICES. 



EremeB di. versuB ad palpe- 
ram versus inferiorem sub- 
tiliter . . . iterum repremito 
donec Be di. commodet 26 is, 
17 di. versuB fit tumor 30 16 
8i osBum faerit di. vexatum 
32 18 digitoB subicies interius 
dei. versus 69 18 armum . . 
alligabis supra genu et iosum 
et intra articulLB aequaliter 
duces 188 1 iosu quam genu 
ab interiore parte tubiscula 
. . invenies 190 24 ne cerusa 
di. desi^eat 263 lo Cf. sursum 

depellere: cum adsellatur, ster- 
cus vix -et (re- trad.) 131 28 

depilare: catulum . . foris 
-atum . . decoctum 60 80 med. 

deplanare: si vulneraveris et 
-veris (staphylomam) 27 16 
eam gumbulam cartilagino- 
sa(m) . . caedito ut -es . . cum 
bene . . -veris locum 29 14, 15 
cum eam (ossilaginem) pau- 
latim ablatam -veris 204 19 

deplere: negaverunt ia. debere 
-eri consuescere . . ne consue- 
tudo -endi omnibus annis 
fiat . . quotiens enim . . detrac- 
tio sanguinis detracta non 
faerit 6 20 inflabitur ergo 
(xiony dispumatus , quibus 
consuetudo -endi causa [nonl 
est 7 23 nuUo loco -es nisi 
ex superiore vena 97 20 ; 8 15, 
26 56 2 Cf. detrahere et de- 
spumare 

depletio* : ideoque dispumamus 
post -nem propter spurcitiam 
herbae eundem palatum 7 21 

depravare: labrum superius 
-are incipiet quasi paraliticus 
87 15 V. pravus 

deprehendere: si autem -ensus 
fuerit 113 24 (sc. morbo) 

deprehensio : ossilaginem si 



auferes, ne intelligatur fuisse 
propter generositatem equo- 
rum et -nem causae 204 is 

depremere : ypochima . . capulo 
paracenteteri -es diossum ver- 
Bus 26 12 -ito manu ad dex- 
trampartem(Iongaonem) 70 17 
huic manu et -es in anum et 
veretrum usque versus 71 2; 
part. perf. potss. tempora ca- 
vata fiunt et oculi depressi 
46 20 quos Boli depresBOS in- 
venerifl 90 15 Cf. suprap. 308 

depurare*: part. perf. pass, 
Iimpida et -ata (vulnera) cu- 
ram cefalico (de falcito trad.) 
curare 184 1. Cf. ex(s)aniare 

deradere: usque dum videbitur 
satis pituitam -sisse 285 u 

deretro: qua parte d. nervos 
ne tetigeris 36 20 nervos pau- 
latim urere d. 200 4 urito 
palmatim genua d. supra 
nervoB 203 19 

derivare: refl. corruptio san- 
guinis . . in quacunque parte 
corporis se -verit 13 9 liquor 
sanguinis . . in pedibus se -at 
230 8 

derivatio: ampliabit {ivttr) 
enim in eis (sc. pedibus reu- 
maticis) -o 19 19 ex qua -ne 
venarum corporis sanguinis 
ungulae alienatae tenduntur 

2^8 28 

deserere: hunc curando -ere 
noli 82 21 

descendere: venas..quae -unt 
ab anguUs interioribus ocu- 
lorum 9 14 venae a visceribus 
-entes . . ab interiori parte -ent 
inferius quam gamba 12 9, 10 
duae autem venae a capite 
Bummo -unt (discendunt trad.) 
182 1; trans. (?) cum defri- 
cueris, -e (ascende?) etcoper- 



INDICES. 



357 



tnm dimitte 43 6 Cf. de- 
ducta . 

desidere: humor sudoris in 
ventrem se -et (deridet trad.) 
66 20 -et in lnmbos tanqnam 
canis 95 18 commiscebis ne 
cemsa diossum -eat (dissideat 
trad) 263 lo Cf. insidere 

desinere: trans. -es coliclorum 
ofFas, dare debebis fiirfurem 
74 5 {ubi vero etiam dare ad 
desines supplere licet) -e san- 
guinis decursionem fieri 209 9 
facies ad crassitudinem cre- 
tae . ^ et inlinis ei renes . . et 
-es hoc cohaerere diebus V 
213 8 -es humorem, ut decur- 
rat . . iam -itus humor est 
222 15, 17 -ies humorem am- 
bulare 213 27; intr. sed si 
tamen ab admissura -uerint 
(ex corr.) 8 25 -ere exercita- 
tionibus 109 17 1793; a^sol. 
donec -at (sc. morhus) 109 21. 
de formis v. supra p. 306 
(2099 [dejsine scribo coll. 11 6) 

despumare (dispumare) : san- 
guinem eis detrahimus de 
palato, hoc est -bimus 7i9; 
7 21, 23 75 21 al. Cf. deplere 

despnmatio (dispumatio) : equos 
. . a die -nis numquam. .cur- 
8ui . . committamus 8 18 al. 
Cf. depletio 

destillare : si cui' capiti malignus 
humor in gingivas -verit 176 19 

destillatio (distillatio) : -o na- 
rium humida et gracilis aquae 
similis 106 19 si cervix a 
pluvia -nem passa fuerit . . 
Bcrutabis foramina, ne quid ul- 
terius inter nervos-ne'(-o *rad.) 
sinus factus fuerit 183 15, 19 
(cf. ind. 171 7) siccare . . ne 
quidumoris|-nemhuic iumento 
faciat 18413 



destillescere* : lumbis . . con- 
tractus erit et macer fiet 
-endo, quia posteriores eum 
non consecuntur 224 20 

[destit: lego d^uiyeBcii 53 28; 
distet Bue.] 

destrigmentnm : -a adsellabitur 

137 27 

destrin^ere (distringere) : -es 
eum diligenter et eam unc- 
tionem eum perfrigabis 92 27 
post Vn dies -ito et delavato 
111 19 -e i. 266 8 

desnb: praep. c. ahlat.; san- 
guinem detrahere d. oculo 
25 9 27 5, 13 247 81 , d. oculis 
80 16 81 16, d. cirro (cirru) 
10 5 119 1 208 18, emittere 
cirro 176 21 193 8 207 6 san- 
guinis detractionem fieri opor- 
tet de cervice . . vel d. causa 
illius loci, ubi se humor 
morbi demonstraverit 57 29 
sanguinem . . emittes supra 
talos et de gambis eius . . vel 
d. ipsis dolorum locis 117 23 
sanguinem ei detrahes . . d. 
gamba 161 21 (cf. sub gambas 
sanguis detrahitur 12 8) d. 
gambis emittito 2188 d. cute 
eum (mirmicem) recastrabis 
222 20 

desubtns: praepos. c. accus.; 
dissuria sanet eo quod d. 
pedes ipsa' ramenta (samenta 
trad.) pedum conterere (con- 
tendere trad,) 146 26 

desndare: ignem facito ut -et 
96 26; cf. donec sudet 134 25 

desngere: v. dissugere 

desnper: adv. terrigium . . de- 
camabis subtiliter. d. ipsa 
cerato 28 15 ; praepos. c. accus. 
decamabis per utrasqueplagas 
et diligenter auferes (pulmun- 
culum) d. spinam . , eum foras 



358 



INDICES. 



exime . . qc. intns . . remanse- 

rint, mrBns decamabis d. spi- 

nam 2115,8 
desnpra: caliginem d. facit 

(? fiici trad.) 174 32 c. adn. 
deterior: de aegroto io. -or fit 

285 20, -or fiet 40 9 54 4 est 

-or 109 26 corpori -or fiet 

111 7 -ores corpore fiunt 55 9 
detrahere: sangoinem 5 4, le, 

23 al. Cf. deplere despu- 

mare emittere 
detractio: sangoinis 4 24, 26 

quotiens . . -o sanguinis de- 

bracta non fuerit 5 22 (cf. mpra 

p. 310) al. 
devitare: -a (debita trad.) loca 

calidiora 82 12 
dexterior: v. Bwpra p. 305 

dextra sinistra: &aM8Tov 9 6, 
10, 27 12 4 passim (cf. intro 
foras); dextra atque sinistra 
1581 

diacantaridas: di.ccTiavd-aQLdog; 
-as sic compones 276 33: ex 
dioc xocvd^agLdog factum est 
unum verbum, q. soUto more 
declinatur 

diacylon: 9icc xvX&v] malagma 
d. (dyacilon trad.) impones 
34 32 

diaftora: Sia^pd^oQoi; corruptio 
sanguinis quam Graeci -am 
(dyaforam trad.) appellant 
76 23 excorruptionesanguinis, 
quae Graeci -a (dyafora trad.) 
appellant 79 18 

diastima: Suiatrificc] ut possit 
per -am (temporis) compositio 
corpori esse 5 28 per longum 
tempus . . et per -a 57 19 fasci- 
olum praecides per longum 
ad -am oculi 23 16 ut -a 
unius digiti in medio rema- 
neat 33 20 



dicamen: resinae Cf Thes. 
glo88. et Ind. spec. 8. resina 

dictare: escam porrigito, si 
-averitip8umtempus38i3 san- 
guinem ei detiahes . . prout 
ipsa aetas animalis -averit 
74 29 

dieresis! dLcclQsaig; scalpello 
-in palato faciens 44 is 

dies: mascul. et femin. passim; 
quam die et nocte dabis 
manducare per dies numero 
septem 7 7 in primis diebus 
60 18 in altero die 160 27 
236 16 in tertium diem 164 5 
in temoB dies 125 31 per non 
minus diebus duobus vel tri- 
bus 70 23 per altemis diebus 
108 1 {cf altemus) per pluri- 
bus diebus 1346 Cf numems, 
cottidie 

difftcilis: -is servit (i.) 81 22; 
difiicile adv. hic morbus ne- 
cesse et d. sanabitur 179 is 

difficiliter: 19 30 23 2 38 6 46 21 

55 11 60 6 65 13 69 6 70 13 
73 18 77 18 78 7, 11 106 17, 22 
196 7 23311 248 24 

difficnlter: urinam d. facit2956 

diffnndere: refl. -it se pupilla 

24 17 25 6; pass. (pupiUa) -sa 

est. .ut ovi vitellus -sus. .in 

oculo quasi livore -sum in- 

telli^S 24 21,23,29 

diilnsio: perdet visum luminis 
(pupilla) per -nem suam 24 19 
intelliges . . super ipsam (ipsa- 
mm trad.) pupulae -nem 
vitreo similem 25 16 

di^erere: per sanguinis detrac- 
tionem morbum -ere 57 20 
interdum -untur (scutulae) per 
itineris exercitationem 57 17 
totum perfrigare ita, ut in 
corpore -atur (sincopatio) 72 98 
partes enim virium sanguinis 



INDICES. 



359 



. in coitnm -unt . . illa enim 
fdria, qnam consnevenmt per 
coitum -ere 8 25, 28; depon. (?) 
enm. .hordenm nimis edisse 
et non digestum esse 109 28 
ut . . digestus ad potionem 
veniat 165 6 

diffitiis : cartilaginem narum 
eius -0 mulieris (?) subtempe- 
rabis(?) 100 5 c. adn.; mens. 
saepe 

dilatare: intr. usque quo causa 
canceris -verit 216 21 ; pass. 
pro refl. -atur (TcXaTvvstcci) 
3818 123 7; refl. extendefe se 
non potest nec -are 114 4 

dilatatio: diffandit se pupilla 
. . et fit platocoriasis , id est 
-0 (dilatio^ra(2.)pupillae 24 18 
aneurisma . . est tuberum . . 
cum -ne (dilacione trad.) 
venae 33 6 

diligeiiter: ^commode^; suster- 
nentes . . quae mollitia(m) 
praestent ut d. iaceant 43 1 

dOigentia: ^curatio^; solent ex 
hac -a sani fieri 25 13 curare 
per omnem -am et potionibus 
infra scriptis 52 20 cui nulla 
-a curae prodesse potest 54 2 
ex nulla -a curae proficit 56 26 
sine ulla -a medicinae sae- 
pissime refrigerari solent 66 
14 labore(m) et -a(m) tam 
equarum quam equorum . . 
ostendere volui 232 9, cf. de 
diligentia equorum 231 2 ind. 

diligere: ^diligenter nutrvre*\ 
cibo autem maxime -endus 
est 117 2 

dilnere: stercus suillum . . in 
vino. . -ito 158 13 thuris. .in 
vino Amineo -ito 180 17 aceto 
et oleo 183 8 ex aceto acro 
28214 

dimicare : ^mica/re*\ auriculis 



erectis -at 90 2, auriculis 83 s, 
auriculas 85 5 

dimidia: subst. ; salem -am 18 18 
194 25 mensis -a ^in der 
Hdlfte des Monats* 99 19 
ad/n. 

dimittere: cui et ambulationem 
-e (dimittite trad.) 178 16 
bubus pituitam -ere 285 11 
in eo (loteo) lapides molares 
ferventes -ito {pro demit- 
tito) 160 4 

dinamidia: 8vva\il8i(x plwr.\ 
medicamenta autem ad huius 
modi curam in -is demon- 
strantur 20 17 collirium . . 
quem . . in -a positum habes 
24 13 malagma . . quam in -is 
habes 30 11 quod caldum in 
-is monstratur 35 19 

diossnm: v. deorsum 

diplancistrodes*: dntXayiiictQo- 
«tdijg*; venam -de (diplantis- 
trode trad.) inter nervos nimia 
subtilitate relevabis 33 18 Cf. 
ancistrum, tyflodiplangistris 
obstalmostatus 

directns: v. dirigere 

dirigere: trans. lini semen . . 
bene contusum -e 254 29 c. 
ad/n. offam facito ex isto et 
quasi salivatum -es 255 I6; 
intr. -entes a coUo usque ad 
femora venas 4421; part.perf. 
directus : scalpello plagam -am 
das 23 12 Bcalpello inter- 
cides eam -is plagis 221 31 
venam extantem quo loco 
invenies, cutem contra se in 
-0 venae ad duos digitos ape- 
ries 3317; 

dirigescere: ne adeo -at, sago 
eum operito 227 12 

discedere: si unguis -sserit 
186 7 si ungulae a corona 
-sserint 201 1 haec duo adiu- 



360 



INDICES. 



toria . . a quibus nunqnam -i 
potest 12 21 

disciplina: de -anstionis 186 24 

diseole: SvgxdXag; d. trahim- 
tnr a prioribns (partibus eqni) 
160 23 

diseolns : 9v^oXog ; Yulnns -xmi 
20 1 278 26 

diseoqnere: ordenm solidnm 
-ctnm in aceto, nsqne dnm 
-ctum sit 202 21,22, cf. fur- 
fiires ex aceto decoqueto 202 24 

diseoriare*: ipsnm migalem -a 
167 1 

disenrrere: sanguis . . -it (de- 
currit trad.) per omnia mem- 
bra 5 7 

disentere: (virtng medicamen- 
torum) vermes -it foras a 
corpore 68 27 nt fleminam 
-ias 268 9 ad flemina -ienda 
269 23, 26 269 23 (descucienda 
trad.) 

disinteria: dvasvrsQia; 106 16 
130 1, 26 133 10 bis 157 1 his 
(bisinteria trad.) 

disinteriei: (sintecti trad.) 76 16 

dispargere: coicies et aquae 
pusillum, et cum inferverit, 
-es cum eisdem de canali 
Iigneo 28610 

disponere: antepridie -endus 
ent, ut minus cibetur 6 27 

dispositio : totius corporis com- 
pago et interiomm -0 (disp^ 
sic trad.) . . invalida fiet 46 26 

dispnmare: v. despumare 

dissolvere: ahsol. vemm est 
ergo et ustionem -ere posse 
15 6; trans. caloris beneficio 
-utum vitium . . ex qua vul- 
nera ustionis -uta 14 12, 16 
xirere eam fistulam . . ut pos- 
sit. .-vi (dissolute trad.) 32 10 ; 
refl. ut se -at post fistuia 
280 7 



dissngere: dixemnt flemen ex 
ea re -i et adsiccari posse 
3517 

dissnria: Svaovgia; 146 6, 25 
148 24 disuria 62 18 djsuria 
(djstria trad.) 140 16 

distabeseere: suspirium in eo 
-at 110 27 

distare: ures. .caput. .in tri- 
gono duobus digitis distanti- 
bus 88 3; 53 28 adn., cf. du- 
rescere 

distensio: a -ne pressum 82 7; 
37 18 81 26, 27 {corr.) -nem 
faciunt 76 26 quibus venis 
praeobturatis -oseqnitur7922 

distentiosns*: ^qui distentioms 
hahet* ; frenetico -is (disten- 
cionis trad) sideraticio «gs. 9 11 

distentns: nares -as 108 14 -ns 
spiritus 111 26 

distillare: v. destillare 

distillatio: v. destillatio 

din: enotavi octies (11 si 26 S5 
90 20 123 18 155 19 176 24 195 
26 205 24) eius vice fungtmtur: 
longi temporis 10 28 54 16 63 
8, 13 longi temporis benefi- 
eio 67 26 per longnm tempus 

3418 54 27 5719,21 58 18 114 

19 inter longnm tempns 66 12 
71 9 mnlto tempore 53 18 
200 25 longo tempore 55 S2 
Cf. diutumus tempus 

dinretiens: 8iovQrinx6g; -a po- 
tione 6916 

dinmns: v. cottidie 

dintnmns: propter -am vitam 
4 17 non enim erit -ae vitae 
237 4 -i (diumi trad.) per- 
manent 195 31 ; adv. diuturno 
in vita morantur 235 20 Cf. diu 

diyisio: <urit> duritias, inter- 
dum et cancellat in -nes 14 
Cf. divisura 

divisnra: ad ipsam -am gemi- 



INDICES. 



361 



naram {sc. venarnni) 10 22 in 
media -a codae 1 1 si Cf. divisio 

diviis: snb divo: quos opor- 
tet s. d. in agro dimittere 56 8 
tamaricxi folia . . s. d. ponito 
180 16 8. d. eam (eqnam) 
statnito et . . aspargito . . s. d. 
hoc facito 238 18, 19 pnltarinm 
snb divnm (snbditum trad.) 
ponito 126 27 

dolere : qnibns venter facile -et 
11 25 hoc et circa omnes ca- 
pnt -entes fac 81 7 al. 

doliolnni: commisces nt colli- 
ges in -0 260 26 

[dolorosns : capnt -nm (deorsnm 
Btie.) portabit 101 26] 

dolosus : qni etiam (enim trad.) 
snnt -i 235 10 

dominari: in einsmodi enim 
cansa praemizta qnaecnnqne 
valitndo ex dnabns -etnr 1321 

dominator: nervns qni est ad 
articnlnm Inmbomm totins- 
qne corporis -or (-orem trad.) 
(cf. principalis 74 le) aqna- 
licnlnm . . totins corporis -or 
63 6 

donec: Hunc^ (?); sed si evene- 
rit nt . . dnritias habeat, d. 
desnb cirro . . sangninis detrac- 
tionem facies 208 I6 al. de 
179 27 V. ^addenda^ 

dormitare: qnasi ocnlis -anti- 
bus erit 87 11 

dormitio**: ^dormitorium^ Euhe- 
lager; mollibns -nibns eum 
collocabis 158 26 {unde Veg. V 
4,2 moUi dormitione animal 
collocandum) 

dorsanns*: ^dorsuarius*-^ quae 
(arteria) appellatur -a 142 11 
Cf. dorsarins subdossanns 

dorsarins: mulus -us erit 221 1 

dorsnm : altemis -is 15 22 (dos- 
sis trad.) 153 29 V. altemus 



dossnarins : mhst. quod f acile -is 
(equis) evenit 207 6 V. dorsanus 

dragma: ^pc^^tf^i? pondus 49 9 
76 1 al. 

dnhitare: c. acc. c. inf. non -o 
et alios hunc morbum . . aliis 
nominibus vocare incaute 51 20 

dneere: refl. quidquid enim 
escam accipiunt, ad stercus 
se -it {^convei-titur^ y^g)-, si- 
militer et potus ad urinam 
125 10 spiritum -it snbinde 
134 23 iHa solide -it 137 26 
nares -unt in pulverem 165 14 
armum ad rotam -es aut ad 
machinam 187 29 curabis 
praeter ductum armum 187 18; 
transl. magis tempus -it 155 s 

dnctio : cum . . ex via aut ex 
^sarcina)> -nis laboraverit . . 
plantae laborant ex labore 
viamm, ut ex sarcinae -ne 
16 2, 7 {idem 154 9, 16) finnt 
autem haec cansae aut in 
conamento ant a viae -nem 
22319 

dnctns: fit enim spiritui -ns 
gravissimus 43 12 Cf. ducere 

dnlcido : uligines . . q. quidam 
et -ines vocant 20 7 -o enim 
sequitur et solutio ventris 139 
14. Cf Veg. III 52, letV 14, 4 

dnm: d. interdum 57 18 117 11 
{cf. supra p. 311) d. tamen 
ne plus putes esse qnam sep- 
tem {8C. tunicas oculi) 174 4 
q. magis sic intelHgitur, d. 
in ipso oculo imaginem. .non 
videtur 24 so 

dnplex: malagma ad nervos 
grossos et -ices 265 s absci- 
dito medium frustnm qnater- 
nario -icis magnitudinem 
21515 

dnplicatio : ganglion . . fit ex 
nervi -ne 33 8 spiritus , qui 



362 



INDICES. 



per -nem crementi magis in 
novissimum maior fit 65 6 

daramen: cnm cicatrix callo- 
sitatem fecerit, -en imponere 
{8C. ungalis) curabis 202 lo 
cum cicatrices vulnerom sol- 
daverint et praeduraerint, -en 
imponito et excalciato 209 8i 
cnrato tam diu, donec Tulnus 
callicia praeduruerit, et cal- 
ciato et -en imponito 219 si 

daramentain : stiptici compo- 
sitio ad vulnera et ad -a et 
ad ustos 281 si 

darare: a primo die usque ad 
tertium -ant 88 29 non -ant, 
periculum vitae faciunt 199 15 

darescere: corium eius -it 126 
19 cuius corium [non] -it 
(destit trad, distet JBtte) et 
tergus simiUter durum . . erit 
53 28 cuius et corium [non] 
durescit (descit trad.) 107 1. 
Cf. in-, per, praedurare 

daritia (durities): si basem mo- 
verit aut -as citare coeperit 
10 14 qc. i. in basibus mar- 
mor et -as fecerit 207 15 
altius ^uritj> -as, interdum 
et cancellat in divisiones 14 9 
ad -es et ad flemina . . com- 
pones 269 i (ib, s ad -as) 
al. de formis v. supra p. 300. 

ebibere: ^bihere^] ubi plus-erit 
109 23 cum -erit, tantum suf- 
flat inflatus 123 so per os -at 

124 26, 29 
eccopis* : i-moicig* vel iKKOjesvg ; 
secito ossilaginem per -ida 
(et copida trad.) et xistera 
diligenter adferito 204 17 cae- 
des per -idam (perecopidam 
trad.) et rades per xisteram 
217 29 prendes -idem (prende 
sicopidem trad., ubi in con- 
textu minus recte copidem 



scripsi) et ipsum tuberum 
desuper ossum caedito ab 
aequalitate 190 89 

ecedermia: ixB&BQiiia; de -a. 
si q. i. -am habuerit, quod 
latine coriaginem appeUant 
124 1 de ecedermis (ecede- 
ramus trad., acripseram pri- 
mo ecedermia) 89 26 

ecedermas: v. ecedermia 

ecliiiias: ixtvog; aspredo -o 
(exhino trad.) simiKs 57 3 
ecinum 289 5, 8 med. Cf. ind. 
spec. 

Mere: passim; escam esse 97 i7 
[esse del. 102 9 106 24] Cf. 
manducare 

edacere: linguam foris -ito 

285 3 

effectas: mellis quod satis est 
et -um faciet 115 29 si (hoc) 
-um non habuerint 137 9 190 1 
si -UB non erit 194 18 (sic) ad 
-um perduces 198 27 256 lo 
hoc ad -um perducet 255 23 
haec res ad -um perducit 256 8 
parebit -us 256 20 273 25 -um 
parebit (prat trad.) 277 20 
recens autem ad praesens -um 
adfert hoc medicamentum 
280 24 

efficere: ^vivere^; plures (dies) 
-ere non possunt 38 so 

effagare: sufiFumigari . . propter 
-andum taetrum odorem iUiuB 
morbi 52 16 

effandere: cumlacte . . infunde. 
q. si non habueris, . . ex vino 
dulci -ito 17819 

eglipsis*: J^idBii^Lg; si vertigi- 

naverit . . -is (gUpsis trad) 
patitur assidue 8612 
eicere: l) Huxare^; de cocxa 
eiecta aut convolsa 3i6 co- 
xam si eiecerit 17 17 si . . co- 



INDICES. 



363 



lefium fregetit ant eicerit 
18910; 2) *edwcere'; ne inter- 
clndatnr, eicies eum (sc. ex 
cella caldari) 769 3) ^gignere^; 
pilxim eiciet ad colorem et 
spissiorem 245 14 eqiia si mor- 
tmn eicere non potaerit. .ita 
celerins eiciet. .secundas 288 
3, 5 dbsol. ; eqna si eicere voln- 
erit 238 81; 4) proprie nt ei- 
ciant si qnid in cerebro habent 
287 15 sangoinem -innt 2628 

«lefantiotes: iXsqxxvrimvris*; ^^ 
86 69 28 109 S; elepantioten 69 
25 296 5; elephantiotes 293 3 

«liberare (?;: 'deglubere^ db- 
hdiUen; pnlmnnculum teneto 
et . . decamato . . et oleo de- 
lavato et -a 211 2 : verbtm 
valde suspectum, nam ibid. l. 6 
a cntem ipsa libera legimus; 
quare nesdo an libera etiam 
priore loco scribendum sit. Cf. 
liberare 

«lidere: ^constringere*\ cnm coe- 
perint in illo pede fortins cal- 
care . . tnnc -ere et simili 
modo altemm pedem cnrabis 
11 12 hi plane semissantnr 
non -untnr 11 23 -ito (helidico 
trad.) enm <[in loco molli add. 
Veg.y 26 4 -es i. et capillo 
clauaes subtiliter eam verm- 
culam 27 29 -ito (elido trad.) 
i. et in brachiolo venam . . 
aperies 33 15 -es i. et locum . . 
semissibus cauteriis adures 
201 21. 

eligere: de rapo (rapa trad.) 
-ito pilos validos et tortos 
24517 

elimpidare: intr. cum bene 
-verit (vulnus) 11 5 si vulnus 
-verit 205 ii vitium . . tempo- 
ribus (Hnterdum^) -et 27 2; 
refl. ut cutis se temperet 



et melius -et 211 i9; trans. 
omnia vestigia et maculas 
mucrone[m] -are 202 17 omnia 
vestigia causae ab stercore vel 
clavi vestigia scalpello -are 
219 24 omnem pendiginem 
ungulae -at<o> 219 29 Cf. 
limpidare 

elleborizare: kUspoQiSsiv; si 
ventrem . . non solverit, -abis 
(elaborizabis trad.) eum sic: 
ellebori albi 3 • • ®t vino . . po- 
tionabis 76 28 

eloma*: rjXaiux* i. e. fiXog; quae 
sunt ergo quae vel solvi vel 
laxari debeant duritiam ? mar- 
mora aquatilia -ata (ylomata 
trad.) ossilaginis 14 22 

elnere: dolor per saniem -endo 
(ludendo trad.) aufertur 15 3 
Cf. coUuere 

elatriare: aceto locum -as 196 
10, -are 226 i, -abis 244 34 
(elutabis trad.) 246 2 

emacrescere: corpus non refi- 
ciet, nimis -it 124 3 ab ordeo 
eum abstinebis, ut -at 136 13 
tussit aspere et -grescet 66 25 

emanare: si videris sanguinem 
non -are 227 6 foramen qua 
urina -are consuevit 228 8 

emendare: si quid . . male fac- 
tum . . fuerit, -ari non potest 
4 18 -abis periculum ^in^ 
emoroide 34 8 si..mobilem 
^caudam^ habuerit, sic -abis 
226 8 cum volueris potionare 
. . de onmi morbo -abis 288 13 

emfragma: Iftqppa/fta; -ma pati 
70 2 enflagma 121 1 adn. en- 
fragma 62 le quae passio do- 
loris en&agma dicitur quae 
latine obturationem vocatur 
63 28 Cf. emfraxis 

emfraxis: itMpQoc^tg; ubiquecor- 



364 



INDICES. 



ruptum de -in i. e. de obtn- 
ratione 89 21 de -i si . . -i. 
tennerit, quod latine praeob- 
toratio dicitnr 120 21 Cf. em- 
fragma 

eminere : ut possit vena (venas 
trad.) clarinB -ere 6 8; pa/rt. 
praes. : eminenB qxiibnB nervi in 
articnlis . . -es erunt 118 24 
corpus . . fiet -ibns omnibuB 
OBsibns 1252 tnmorem -em . . 
demonstrat 205 20 q. i. . . bu- 
per vertebulnm coxae -ns ali- 
quid habuerit 217 26; compar. 
loca eminentiora . . vesicae 
simileB 157 10 

emissio: ex nimia enim supra 
modum -ne (sc. san^nis) et 
conamento pulmonis tensio 
contingit 47 3 al. 

emittere: sanguinem 9i 10 15 
18 7 40 ao 41 27 al. {cf. mittere 
detrahere) ; per os salivas mul- 
tas 138 29 nec eam (cibariam) 
concoctam per stercora -it 
(stercore mittit trad.) 142 20 
caput -it et super -it (de- 
mittit?) 109 23, 24 

emorigia: alfioQQccyLa; atten- 
dere, ne supra modum sanguis 
profluat q. -a appellatur. si 
-a fuerit, uti medicamento 
ischemo 44 27, 28 

emorois: alfioQQotg] cum ve- 
nae colligaveris . . emendabis 
periculum <^iu^ -ide (memo- 
roide trad.) 34 8 ne umquam 
sufFundat propter -idas san- 
guinis 34 14 

empiema: iivTcvTiiicc', caput ei 
ures . . vel pinna -a (hiem- 
pima trad.) facies 83 22 

emplastellam*: duo grana salis 
in plaga subicies . et super 
-um 128 24 exime fistulam et 
-um inducis 214 13 



emplastrare: adcartilaginem(8) 
-andam(s) compositio 269 34 
280 14 ad vulnera -anda 278 2 

emplastmm: 270 sq. nonies 

emplecticns : i(inXri7itLx6g; de 
-0 i. e. epilentico 93 13 88 14 

empticius: medium panis can- 
didi -ii 132 22 panis -i me- 
dianum 252 28 med. 

enfragma: v. emfragma 

[eodem: causaliter (?) rarum 
quoque intervallum fiat (fa- 
ciat) eodem 16 e 154 14] 

epifora: imipoQd; febricitan- 
tium per -am aliquam in 
palato vel faucibus 43 17 
cardiacus autem fit a nimia 
-a totius stomaci 77 14 si . . 
ex aquae -a . non dormierit 
81 29 ab -a cruditatis vitio 
(corr.) datum 164 17 vi indi- 
gestionis -a 165 6 ex qua -a 
sanguinis 208 1 ex -a nimia 
corporis 228 10 collirium ad 
-aTm) 247 13, 22 

epiforeton: iTCKpoQrit&v; suffn- 
sione praesens ab -on 24 7 
V. epifora 

emlamm^ium*: imXaiLJtdSiov*, 
foUiculum sagitta pungis vel 
-um, si habueris, infigis ei, 
desinies humorem ambulare 
213 27 

epilentiens: imXriTtTi^^g; 93 13 
10220 

epiploee: imnXonrj; -e dicitur 
causa in qua duorum valitu- 
dinum praemixtio invenitur 
13 3 eius modi autem causa 
-e dicitur 13 12 

epitoginm: -is coperito 95 26 
153 10 Cf. cooperimentum 

epitoma: iTtiroiLi^; singulorum 
sensus et motus animae in 
unum contuli et ex his -a 
(epithima trad.) feci 232 14 



.1 



INDICES. 



365 



equale* (i. e. equile): in -e 
(aquale trad) praesepium pec- 
tore tradet 132 16 calidus 
nimiB ab -em 164 20 ab ster- 
core -is, quod femum vocatur 
21917. Cf. equile 

eqaile: prodiens de -e 161 6 
V. equale 

eqninas: generis -i 232 le 242 17 

286 30 

eqnire: equa si . . nec equibit 
nec praegnans erit 239 13 

eqnitatns: ahstr. ^Eeiten^; in-u 
expavescit 135 11 

eqnns : 47 31 48 30 99 22 120 3 
142 14 160 19 199 12 al; sed 
multo crebrius iumentum 

eradere: eas (mirmices) -as 
205 7 

eradicare: ustio eas (radices) 
-et 216 9 donec omnis ver- 
mico -etur 219 9 

[eTett&i^veretrum erectum^ (?) 
156 13] 

ergo : cuius (detractionis) e. ta- 
men rationem protinus reddo 
5 2 si . . vexabitur, nihil eum 
curare poterit. e. murtam . . 
infundere . . debebis 116 20 

eronalis: resina 202 22 al., v. 
ind. spec. s. resina ; recims aero- 
nalis, V. Ihmii ad Pelag. 252 

[erita 173 9 c. adn.^j 

erraticns: absinthium 94 9 
V. ind. spec. 

error: praecipitur propter -em 
alicuius passionis . . sangui- 
nem detrahere 5 14 qui ne 
quidem -or alicuius passionis 
veterinario ignoranti obstri- 
piat 48 27 haec ratio habebit 
quidem -em 223 10 

ernmpere: intr. per se -unt 
collectiones 57 6, tubergula 
111 13 arteria si eruperit 

177 26 



ernptio : vulsi 89 1 109 12 fau- 
cium 178 28; plm. ^Ausschlag^ 
collectiones per se rumpunt 
et post plurimas -nes aliae 
renascuntur 55 22 iUas enim 
-nes et partem sanguinis et 
per saniem evomendo aufe- 
runt 66 3 coronae si -nes fece- 
rint, scito subtus collectionem 
factam inungulamesse 200 19 
Cf. coUectio 
ervens*(?): farina(m) -am (et 
aerucam trad.) inponito 179 18 
V. ind. spec. s. farina et s. 
ervum 

esea: omnis -a viridis . . in 
partem cruditatis se convertit 
38 5 ipsa<^m^ enim -am ad 
inferiorem scapularum locum 
accipit 54 9 : idem (sed ab in- 
feriore loco) 104 17 sine dubi- 
tatione -am suam conficientes 
55 8 -is eum aridis cibare 
90 27 <^si> . . desideraverit 
-am esse 97 17 {cf. supra 
p. 300) opponito-amnesatur 
fiat 98 30 -ae modum revo- 
cabimus IV die 230 9 
escari: male -tur 80 25 cum 
-tur (esca tritus trad.), tussit 
162 6 

ftsse: ^m^oglich sein' c. a>cc. c. 

inf. ; verum est ergo et ustio- 

nem dissolvere posse 15 5 

esnrire: manducans multum 

-it 125 3 

etenim: sic e. et singula signa 

. . intelliguntur 102 10 
etiam : etiam et v. suprap. 311 ; 
etiamnunc 13 28 14 3 216 22 
etsi: infimdes ei per narem 
sinistram etsi non vi (et si 
non vis trad.) 84 26 
eyadere: l) ^sanum fieri^; si 
tardius in dolore protrigave- 
rit, difficiliter -ent 70 13 diffi- 



366 



INDICES. 



ciliter -it 196 7 illi antem 
-ere non posBnnt 163 2i; 2) 'ea>- 
sistere'; si snspirinm -et, signa 
habebit talia 110 15 
eyamdns: labia eins -a (eva- 
nita trad.) vide(n)tnr esse 

18116 

eTaporare : sangnis nngulis 
digeritnr et -at per nngnlas 
210 12 V. vaporare 

eyenire: -it (et venit trad.) hoc 
antem a calore 86 26 nniter 
omnia -innt et cnrantnr 219 2; 
c. inf. his -it . . morbnm di- 
gerere et firmiores fieri 67 18 
ex hoc -it sannm fieri 109 ii 
-it eos liberari posee 111 15 
qnibus -it renma . . pati 214 s 

eyertere: haec . . ad mellis 
grasflitndinem -antnr 277 24 

eyincere: per qnam nstionem 
vitia insanabilia -i possnnt 
48 6 ex qnibns morbomm 
vitia -enda snnt 78 27 

eyiriare (t. e. evirare) : pass. de 
iumento 8 16 61 ii 56 81 66 3 
74 10; act. ne . . nervos eins 
-ies 88 25 

eviriatio {i. e. eviratio): nec 
stercns reddere potest -nis 
causa 124 6 

evoeare: trans. tam leviter 
-abis 8USU (venam) 190 2 in- 
cipiet humor foris -ari inibi 
222 16; refl. est enim ista res, 
quae cito se foras -et 144 u 

ex: forma e non apparet; 
praepos. c. abl. saepissime; c. 
accus. 14 16 19 2 24 7 44 24 
47 6 68 8 96 14 100 26 112 9 
14820 1647 17623 20314 21218; 
ex toto corpore aequaliter 
prensns est 96 22 (cf. ab) ex 
prioribus humeris incertns 
(insertus trad) 111 7 adnres 
eum ex utrisqne partibus 



135 20 ex parte qnacnnque 
tollere oportet 220 16 : sic «ae- 
piu8 venas adaperies ex am- 
babns partibus 44 17 ada- 
perire palatnm . . ex maxillas 
et de fronte 44 24 {cf. de) 

ex hac (illa) ratione paasim 
sie ex hoc non proficerit {cf. 
proficere) ex quo 59 2 Hnfolge- 
dessen^ ex ordine 66 8 fer- 
vescat ex lentore 269 31 pro 
adv. {cf. igne lento 260 20) mor- 
bnm ex plnribns signis . . 
aliis nominibus vocare 51 20 
ex ipsa retortione moriantor 
per mptionem vesicae 69 I8 
ex lumbricibus dolorem ha- 
beant 144 12 oculum album 
ex plaga 247 6 alia 

ex apertnra 292 26 ' nach dcr 
Erdffnung^ 

saepissime de medicamentis aut 
pro instrumentaU autpro ^cum* : 
e. a. sannm facies ex eo 17624 
suDveniri ex omnibus succnrsi- 
onibus 67 26 succurrere . . ex 
nna re 109 3 ex omnibns . . cn- 
ram adhibere 212 12 ocnlnm 
aperias ex dnobns tyflodiplan- 
gistris vel per obtalmostaten 
266 c.tu^n. scarificato totnm 
ventrem ex sagitta Numida 
216 9 clisteriabis ex aqua ca- 
lida 66 3 ex eo (sulfnre) con- 
fricabis 144 27 ex aceto per- 
frigabis 86 17 ex aceto exsa- 
niato 207 11 ex aceto infnsam 
80 7 ex hoc oleo calido suf- 
fundere 66 20 ex hoc snco 
linito 41 11 ex aqua mnlsa et 
oleo potionato 40 24 saepius'^ 
ex hac potione morbidos libe- 
rabis 60 21 purgabuntur ex 
hoc 240 19 purgatione ex cu- 



INDICES. 



367 



cumeris silyaticae radice 20 15 
similia multa; ex tritico de- 
tur 7 9 dabis ex loteo virgi- 
nis 20 84 dabis ex yino et 
oleo 60 20 ex aqua dato 60 27 
saepius; pannos ex aceto et 
oleo 17 10 talia permulta 

ex equo imponere (equam) 233 
1, 2, 6, ex asino 233 3 ^decJcen^ 

pro ^extra* (?) cauteriza mor- 
sum . . ex aptis articulis aut 
nerviosis locis 166 11 ; cf. 
Veg. II. 

liberari: ex eo vitio 114 20, ex 
ea causa 60 7 al. ex hac re 
(= morho) sanum fieri 27 8 
ex ipsis signis . .-pereunt 57 21 al. 

exaetio : meiet faeculentum . . 
et si maior -o faerit, puncta 
interponere ustionibus 157 so 
Cf. coactio 

exaestnatio: v. aestuatio 

exarescere: -unt in eo ster- 
cora fervoris beneficio 131 23 

excalclare: cum cicatrices vul- 
nerum (ungularum) solda- 
verint et praeduruerint, du- 
ramen imponito et -ato 209 22. 
V. excaHglare 

excal(e)facere: intr. perungito 
totum et perfricato manibus, 
usque donec -iant 125 31; 
trans. dbscl. -is (urendo) 14 16 
haec potio et -it 65 30 ex- 
calfacere (urendo) 14 20 V. 
concalfacere exfervefacere) 

exeal(e)faetio : stercus . . hae- 
rent propter nimiam -nem 
117 16 quem cum calefecisti, 
ambulare videtur beneficio 
-nis et blateiarum sanguinis 
208 8. V. concalfactio 

exealiglare* {i. e. excaligulare) : 
omnis coniunctio ungularum 



separata decadit et -at 22 8 27 
si ungulae a corona discesse- 
rint et -verint (excaldaverint 
tra^.) 201 1 statim ungulas 
proiciat et -at (excaldat trad.) 
208 10 {uhi etiam excalciat 
scrihere licet) Cf. excalciare 
exeamare*: incipe. .sagitta[m] 
eam pantice(m) abintus de- 
camare . . iam -ata aceto et 
oleo exaniabis 184 26 

excastrare: scalpello vel sa- 
gitta intra medium aperito 
et -ato eas (glandulas) sub- 
tiliter 30 22 

exeedere: cum quando autem 
hoc vitium si<gna)> haec 
[equa] -sserit 91 6 

exeidere: quidam -endumeum 
(testiculum) dicunt esse 156 18 

exeladere: difficiliter -ere lo- 
teum ab hac causa 140 24 
non solum aeris -it herbas 
(Africus ventus) 59 6 

exeomedere : si . . caro crescit . . 
expurgabis , deinde eodem 
impones (emplastrum), donec 
-atur 271 18 

exeoriare: catulum -atum et 
extentinatum mittis in aceti 
sextaria EK 162 8 med. 

exereseere: crehro 

exentere (excutire): refl. si se 
-ire volet, tardius vix se -it 
72 17 aliquando et -iet se 
84 19 non revolvitur nec -iet 
se 109 15 178 30 quotiens -iet 
se, suspirat 132 4; trans. 
saepe volutatus non trans- 
feret se nec corpus -iet sed 
caput solum 162 3 

exenterare: v. extenterare 
exereitare: cottidie paulatim 
-etur 125 32 
exfervefaeere*: cedriam -ies 



368 



INDICES 



196 17 taedam . . -ies, donec 
ad tertias decoquatur 237 15 
Cf. excalfacere 
exferveseere: -it toto corpore 

131 21 

exfrenare: intr. freneticus . . 
-at et inregibilis impingit 77 is 

exhaurire: stercora de ano 
-ebis 225 2S 

exigere: Hnfigere^; sic.sagit- 
tam -is . . ne hoc plus quam 
tribulum exegeris 6 lo, 22 

exigaus: cibo 82 is, potum 
8215, flosculum 174 24, oleo 
1929; suppl. mbst. -o uteris 
84 30 -utn utrumque dabis 
230 5 synon. modicus 

exilis: ipsa loca -ia sunt et 
gracilia et nervosa 15 28 154 8 

eximere: si articulum -emerit 
vel intorserit 10 4 qc. i. coxam 
-emerit vel luxaverit vel in- 
torserit 217 si 

exinanire: venae quae sunt -i 
136 16 haec . . -ito de mor- 
tario 27818 

exinanitio: tolles et ante ster- 
cora. . post -nem iterum in- 
fundes 84 3 

exinde: ex aqua mulsa decoc- 
tam facies et e. totam gregem 
potionabis 94 12 

exire: pus de naribus -iet 
103 10 de oculis eius -iet 
similitudo fabae 126 19 -it 
vitium 156 17 ut sangui- 
nem -eat copiosum. si -iet 
198 5 has res tundis . . subigis 
in pilam, ex melle -eat 288 22 
equa(e) loca si -ierint 238 7 

existimare: v. extimare 

exossare: catulum excoriatum 
et extentinatum . . -abis 162 10 
med. 

expavescere: in equitatu -it 
13511 



experientia: utilissime -a cu- 
rabis sic 173 20 

experimentare* : saepe -ata est 
haec potio 60 21 -atum ex- 
pertus sum optimum esse 
26914 hoc vero -atum (ex- 
pedimentatum trad.) collirium 
fistularem 280 9. Cf. Thes. 
gloss. spermentaresw&experior 

experimentnm: -um curae 
habeo3522 -um doceo, quem- 
admodum curari possint 
20119 

experi8ci(?): calliciem. . scal- 
pello circumgirabis . . ab un- 
gula usque ad geminas -eris 
(geminos experrexis trctd.) 
209 30 

explicare: si ea curatione non 
fuerit -ata 19 14 cirea corium 
iumenti sic -abis (explicavit 
trad.) malagmam 266 28 

exponere^: equa geminos <^8i)> 
primo partu -suerit 233 14 

exporrigere: -it(sporrigit trad.) 
pedes 136 25 lumbos 148 30 
pedibus exporrectis 662 ex- 
porrectuB (sporrectus trad.) 
cubat 133 11 

expromittere : non -es hoc 
fieri posse 184 20 raro aliqua 
de quam pluribus posse eva- 
dere -es (exprimito eius trad.) 
183 21 

expnrgare: ut possit spurcitias 
corporis per solutionem ven- 
tris -ri 7 15 

expargatio: de -ne 231 22, 24 
{cf. de purgatione 232 4,7) 

ex(s)aniare: aceto et oleo (vul- 
nus) 184 26 191 1 197 20 207 11 
211 17 222 31 226 3 244 15 
plagas -bis 216 27 

[exscarifabis et exscarifatio: 
V. scarifare et scarifatio] 

ex(s)creare: purulentum 109 is 



INDICES. 



369 



(excriabitqne trad.) 112 28; 
178 29 (suppletum) 116 28 
gan^nem 109 i6 179 i 

ex(8)iecare: intr. cmn -verit 
(hmnor) 21329; refl. donec om- 
nis se hmnor -et 216 27; 
trans. 13 ss 203 31 214 4 al; 
Cf. siccare adsiccare 

[ex(8)pectare : pro spectare trad. 
90 21 242 26] 

ex(s)piircitia(?)*: ^eocpurgatio^; 
coplas enm et tendes in -am 
currere. cnm bene pnrgaris 
eqs. 75 25: at cf. in si3 talia 
scabritia vel [ex] spurcitias 
habens non repurgaverit 31 27, 
unde nescio an etiam 7525 
ex ortum sit ex e impurum et 
corruptela ibi lateait 

ex(8)tare: -ant ei veretra 168 14 

ex(8)teiitiiiare*: catulmn ex- 
coriatum et -atum mittis in 
aceti sextaria IX 162 8 Cf. 
stentinum extenterare 

ex(8)iigere: adhaerens corpori 
sanguis et -it vitium 6 21 
malagma. .flemen -ere dixe- 
runt 35 15 

extaUs: ^Mastdarm^ 13027 157 
quinquies 225 qiuiter 

extendere: refl. de io. 70 16 
97 9 114 4; trans. e. g. -entis 
caput 166 2 bulbum -es 17328; 
part. extensus: de membris 
44 5 49 1 53 4 94 24 99 5 106 27 
122 2 13612 152 26 

extenterare {vel exenterare): 
catulum . . pilatum -atum (ex- 
teneratum trad.) sine inte- 
stinis decoctum in aqua 61 7 : 
scripseram primo in contextu 
exenteratum. de extentero v. 
Thes. gloss. s. v. et Apicius ed. 
Schuch 332 adn. Cf. exsten- 
tinare 

[extentinare: v. ex(s)tentinare] 

Malomed. Ghir., ed. Oder. 



extennare: intr. cum iam 
coeperit cicatrix -are et con- 
firmare 204 25; refl. si se 
coeperit (verruca) -are 27 27; 
trana. ad nervos grossos -an- 
dos 264 31 

extergere: -ere eum diligenter 
et perungere 65 17 ab aqua 
auriculum -ito diligenter 173 7 

[extimare: trad. pro existimare 
quinquies, v. supra p. 308'] 

extra : ^. modum lassescit 49 29 ; 
adv. lino alligato quod e. fuerat 
225 30 

extraetio: de -ne sanguinis 3 2 
Cf. detractio tractio 

extrahere: infra -endum est^ 
cibo 179 3 dl. 

extremns: c. gen. quae (venae) 
in -a aurium finiuntur 44 19 
per ipsum -um foUiculi 156 26 
ut exulcerentur -a onmia 108 20 

extrnsicins*: (si) suffusio..un- 
gulas -as habuerit 10 27 in- 
telliguntm -ae ungulae esse 
229 2 Cf suffasicius 

extnmidns: plenae omnes (ve- 
nae) sunt sanguine et -ae 40 2 ; 
compar. -ior: vena 69 ocu- 
lus 25 6 genua 36 2 glan- 
dulae 5710 

exnere: ex ipso foramine cau- 
colum lithulco -es 69 15 

[exnitns: 91 11, 12 c. adn.] 

exnlcerare: in quacunqueparte 
procubuerit, -atur 104 9 vul- 
siones . . sentiens usque eo ut 
-entur (exvulnerentur trad.) 
extrema 108 20; refl. -at se 
224 27 

exnndare: ex quibus forami- 
nibus ustionum caloris bene- 
ficio dissolutum vitium -at 
per humorem 14 12 

facedena: (paYid(xi.va; aliud 
genus vuhieris q. pispisam 

24 



370 



INDICES. 



saccutaneam yocant . . q. est 
-a 217 is 

faeere: collirio lene quod -it 
ad tunicas rnptas 27 17 
rebus ad uiinam -entibus 
169 80 226 16 al. miscebis 
salem et cinerem et in vino 
-ies 227 8 (cf. 109 le comipt.) 
portulacam . . tere diligenter, 
-ies in aqua 290 16 ficus . . 
decoques et -ies cum (eum 
trad.) aqua ad seztarium 81 1 
omnia mixta . . defervere 
-ies 49 10 et sic saepius qui 
. . scalpere et parietibus se 
adfricare -it 53 14 promo- 
yendum -ias 8 6 -ito . . bene 
componatur 26 4 {cf. ib. l. 6. 
fac ut. .non possit) 

faeies : phMr. qq. . . pravas -es 
afferunt 23518 

faeenlentns: meiet -um 157 88 

falangio: (paXdyyiov\ de -ne 
131 14 V. falangus 

falangns: -us si momorderit i. 
16813 

[famaetnm bubalum colligito 
et ex aceto famactum con- 
temperato 181 1, 8 : pwto fima- 
cium (fimum Veg. III 39, 3) 
vel femacium legendim esse. 
Cf. fimum] 

famex: femvn. cum -ex (fames 
trad.) facta fuerit 202 ss^ 
-icem q. appellamus femi 
(fenici trad) 219 19 

famiealis: curabis ei scalpello 
-i ungulam dealbare (? cf. s. v) 
219 88 {Cf Pelagon. 256 sub- 
ter molliter raditur scalpello 
famicali') 

fantasian*: wccvtaoidiBG^ai,*^ 
-etur et caput demissum 
habeat 91 8 

fareimen*: ^morhus a stmUi- 
tudme farciminis appellatus^ 



Veg. 1 14 1; graece ^o9sq- 
fucTttig (Hipp. 12 sqq.) aut 
^eQLTtSiiara (Hipp. 229, 10), 
cf. ferisoma. apud nostraies 
^Wwrm^ a/udit. accuratim a 
Chirone descHhitur 55 17 1 1 1 ii ; 
Cf 16 18 45 87 154 86 

fareiminalis*: mhgt. ^stercus* ; 

per anum -is sero (vero trad.) 

venire solet, ut ex ipsa retor- 

tione moriantur 69 17 
fareiminosns*: is qui morbum 

farcimen habet; 52 86 55 17 

89 6 111 11 25111 293 6 
farinosns: atheroma est tu- 

berum in quo invenitur -a 

glacies 33 7 
fartosns: de -o 89 85 si q. i. 

-um [inl ventrem babuerit, 

cum ebiberit, tantum suffiat 

inflatus 123 89 
fartnm: de -o 123 89 V. far- 

tosus 
faseia: -a munito eum 183 5 

Cf iPasciola 
fasciare: membra aegrota 11 9 

1218 2319 26 83 2917 31 15 
119 8 137 4 (ex corr) 227 s 

faseienlns: -um fenugraeci 
260 15 med. 

faseinare: part. perf paaa. -ato 
. . infunde per nares . . sulfur 
163 7 si . . -tum fuerit. fit 
autem hoc ex indigestione . . 
ita -tus est 294 88, 30 

fascinatio: de -ne 1314 163 6 
(fascione trad) Cf. fascinare 

faseiola: venae . . post san- 
guinis emissionem -a con- 
stringuntur 10 85 post decur- 
sionem -a alli^abis (venam) 
1 2 s conligato -is genua 36 as 
-am quam tenerissimam . . 
diligenter fasciolato 176 88, 
et rursum iterum alia fas- 
ciola bene fasciolato (men- 



INDICES. 



371 



tam), ne flecti possit 177 2 
(cf. supra p. 310) pedes -is 
. .yinculabiB 200 u fractn- 
ram aUigas de madidis -is 
laneis 296 30 

faseiolare: 176 28 177 2 F. 
fasciola 

fastidiiiiii: supraveniet 42 7 
patietur 73 17 -um eum sequi- 
tur 13315; 34 9 17 48 18 1132 

fatigare: part, perf. per indi- 
gestione -tus sanguis corrum- 
pitur 5 7; compar. ne -iorem 
eam (equam) facies 41 u 

febricitare: a labore aut spisso 
cursu 42 16 a plenitudine 
cibi 43 10 a plectura 44 si ol. 

febris: v. supra p. 302 s. v. 

fel: omne i. q. ungula solida 
calcant, f. non babent. f. 
enim si haberent, in quo hu- 
morem malignum totius cor- 
poris . . reciperent, nunquam 
in eos humor amarus. .inside- 
ret 64 14, 15 omne i. f . non habet. 
pro felle inhaerent eis nervi 
graciles 104 12 Cf. ind. spec. 

femuni: v. fimum 

fenestella {vel fenestellus) : nisi 
eruptionem a corona fecerit, 
per quam humor non desinat 
ambulare. -am coronae un- 
gulae facere oportet 220 18 
a corona etungula contraocla- 
men ^id est\-um facies 20026 

ferbnra: v. fervura 

ferisoma: nsQlttmiux; farcimen 
. . quod graece appellatur -ma 
55 18 quod vocant graece 
-ma, latine farcimina. sunt 
autem per se vitia in corpore 
similia fnrunculis, quae col- 
lectionem foris faciunt, quae 
et per se rumpunt 154 26 
{quae ex 16 18 supplevt) Cf. 
Hipp. 229 10 nsQiTtiinuxroi ih 



XdyBtai 3 (eafica6tl xocXoiiai. 
qxxQnlfUva {(paXxiviva trad.). 
slcl dh inpoXal iv t& a^fiati 
Bfiouxi dob^ifjai {<So9^isi trad.) 
xal iisl^ovsg %al nvo^vtai xal 
hiQTi^iv Xaii§dvov6iv aiyrofuc' 
toi, Cf. farcimen 
ferramentiim: -0 praecidis (ver- 

rucam) 16 24, (nervum) 199 2S 
caudam ponis et super -um 
acutnm cultro similem 217 19 
ut possit facilius -um adire 
(audire trad) 220 10 

ferratus: vinum-um2864 (far- 
ratum Bue.) 

ferre: pass. in ambulationem 
conquassatur, toto corpore 
feritur 81 u idem . . Tripto- 
lemi feritur (fertur Colum.) 
minister 283 17 

ferula: regulis autem uteris 
tiliagineis aut -is vastis 192 8 

fervnra: quinquies (29 18 35 26 
36 9 95 9 201 29) ferbura: 
duodecies (11 11 35 9 183 7 
184 29 205 28, 29, 31 206 4 210 5 
^ll 12, 15 213 8S) ferbora 191 7 
(w?n. Cf. fervor 77 10 83 26 
183 6 208 1 dl. 

festinantia: si -a ezigit, pale- 
am ofierre 229 u 

fetorosns* {pro fetosus) : ad vo- 
micosoB qui sanguinem -um 
per nares mittunt 295 24 

fibnla: 23 15 2829, al. 

fibnlaria*(?) : subst. pro ^fihula^; 
subtilissima -a venas partes 
oculis Bubicies 173 28; sed 
ib. l. 22 fibulas salutaris . . 
traicies, unde nescio a/n etiam 
l. 28 fibula scrtbenda sit 

fietiliarins: terra a -0 {pro 
genet.) . . dato 43 24 

fietns: ^vesanus^; totus -us est, 
quia incipit alienus fieri 293 14 

fienlnens: foleas -as 284 18 med. 

24* 



372 



INDICES. 



fleiirneas: s. pro ^ficulneug^ 
-a malagma, -is foleis; v. ind. 
spec. 8. ficuB 

ficarnmas*: malagma -am 1898 

fimacinm: t;. famactnm 

flmum : stercore eqnalis q. -um 

(femum trad.) vocatur. .fami- 

cem q. appellamns -i (fenici 

trad.) 21918,19 

flnitio : ibi venae . . in ungolaB 
deBcendentes -ncB habent 
228 22 
flssnra: ez illa -a claudiginem 
patiatur . . et digeritur quidem 
ex his fistuIiB (fissuriB?) suf- 
fusio . . quae' -a non patitur 
novam ungulam excrescentem 
. . sed ipsa -a ambulat . . sic 
curabis. prendes ungulae -am 
(fixuram trad.) . . et terebrabis 
. . similiter et circa omnem 
-am (fixuram trad.) hoc facies 
210 14 sqq. 

flstnla: l) morbua 31 6 aJ.; 
fistola 186 32 V. centetalis 
2) morsus et punctionis -ae 
(sc. urinali) ei praestant 
140 81 3) -am coicies in fo- 
ramine 188 8 

flstnlaris: si fistula. .fuerit.. 
subicito collirium -em 22 ii 

flactins*: i. e. flatius = flatus; 
genua extumidiora fient et 
tumor -us erit 36 s 

flebotomare (vel flobotomare): 
-are eum desub oculis 80 15 
die qua -abis (fiomabis trad. ; 
flobotomabis?) 8619 fatiga- 
tum non flobotomatur 60 11 
in marg. 

flebotomns {vel fiobotomus) : 
venae. .percutiuntur traverse 
securi celte vel -0 12 12 
scalpellabis -0 166 3. venae 
flobotomo intercaeduntur 9 16 



adaperies (adaperire) flobo- 
tomo 4413, 23 

flectere: intr. iubes eum cur- 
rere et. .ere. si -i non potn- 
erit eqs. 168 6 

flectibius (i. e. flexibilis): fa- 
cillime pedes a terra levat et 
sine dubitatione -bus cruri- 
bus incedit 72 11 

flegma: (pliyiia; defluent de 
ore -ata gracilia multa 86 29 
salivae plus -atis aufert (ex 
corr.) 83 27 fieumata glutiat 
4411 

flegmon(?): unde fit flegmon 
quae appellatur inflatio 1 20 26 : 
aut flegmon = q)Xeyii6s (9X07- 
(i6g) aut scribendum flegmone 
{(pXsyiiovrj) 

flemen: 36 1 201 i; flemina 

plm.: 17 26 34 21 36 8, 20 

186 10 218 4 227 18 268 3 fle- 

minam veterem 264 20, flemi- 

nam diElcutias 268 9 Cf. supra 

p. 302 

fl^minosns*: ad genua -a 264 is 
flenma: t;. fiegma 
flexnra: quo loco -am admittit 

pectus plicandi 9 23 
flobotomns: v. fiebotomus 
flos: transl. flos similae vel 

similaginis 274 7 268 1 Cf. 

ind. spec. 8. aerugo aes; 

8a>epitts neutr., v. supra p. 302 
floscnlnm: -um habet oculum 

rotundum et valde exiguum 

174 26 
flnere: humidam -ent 178 23 
flnviaticns: cancros -os 78 si 

med. 
flnxns: propter sanguinis -um 

7 20 23 30 si -um humoris et 

clodigo persequetur 34 26 
folinm: foleas 284 18, foleis 

286 1 {ex corr.) Cf. ind. spec 

8. ficus et supra p. 301 



INDICES. 



373 




follic<^at>io*: qi^dcrnia velcpvari' 
cig; tremor otQnioram muscn- 
lorum et -o (follicio, sicut 
scarificio|}ro scarificatio, trcid.) 
gravis snperveniat 164 29 (cf. 
Veg. V 75, 1 foUicent etiam) 
donec totins sangninis ferror 
et -0 (follicio trad) corporis 
se temperet 229 17 

follienlus: l) tuber%8\ in ipsa 
palbebra ocnli. .incomatinm 
. .scalpello. .tollito itia* nt in- 
tegmm anferas cnm sno -o 

28 26 2) gemtalis ^Schlauch^ 
(non ^scrotum^, ut Georges 
vertit); -um (feUiculum trad.) 
ipsum veretrnm subicies 227 

29 veretmm prope -um lino 
ligabis 228 i si intelligis 
-um ipsum et testiculos sa- 
nos sine tumore esse, ipsum 
-um sagitta pungis 213 26 
in -0 veretri 67 4 216 i 
de -0 urinam faciunt 46 21 
per ipsum extremum -i 166 26; 
3 14 16 21 21419,27,28 216 21, 
24,26 227 8,16 

V fomentare: 18 9 calido 27 6, 

ys calda 49 21 dl. fnmentare: 

198 21, posca 23 28, aceto et 

oleo 199 29, ex vino 200 21, 

calda 203 17 in fiumine 

166 19 aJ. 

fomentnm: saepim famentnm: 

ex eodem ordeo in -um bis 

in die mittito 202 23 -um ex 

forfare et aceto fervens un- 

gulis imponere 220 6 al. 

foramen: masc. vaporato . . 

quousque maior -en vulneris 

fiat 22 11, eum -en 29 7 

quatuor -ibus cutem pertun- 

des 17 9; neutr. per quod ca- 

vemi -en oculum lavari 292 al. 

foras et foris: foras vicies oc- 

cwrrit, foris dedes intro 



foras: venae i. f. snffraginem 
tegentes. .positae i. f. in co- 
rona . . qua i. qua f. positae 
10 7, 17, 19 foras: spectare 
22 31 exire 31 10 excludere 
6824 discutere 6827 proca- 
dere 97 7 se mittere 122 7 
se evocare 144 14 proce- 
dere 167 5 se sevocare (evo- 
care?) 196 5 eximere 2116 
emittere 212 17 eicere 216 18 
foras jTTOiforis: partem papiri 
inferius -as similiter ligato (?) 
31 11 caput -as habeat et 
nares 96 6 cum pars eius 
(polippi) se -"as ostenderit 
103 14 donec [aut] -as erunt 
(glandulae) 179 27 sanguinis 
emissionem facies ab ipsis 
claviculis abintro aut -as 
196 9 foris pro foras: pal- 
pebmm -is versus laxes, 
deinde ut -is versus . . fascio- 
lum praecides . . et constringes 
palpebmm -is versus 23 12, 
13, 16 collectione(m) -is fa- 
ciunt 16 19 164 27 humorem 
excludatur -is extra cutes 
66 20 intestina sua -is extra- 
hant 90 7 incipiet humor -is 
evocari inibi 222 16 lavare 
calida 42 so f oris sensu solito : 
catnlum . . f. depilatum 60 30 ; 
pro compar. quae venae posi- 
tae sunt dextei sinistra foris 
quam musculos pectoris 9 22 
(cf. supra p. 309) 

forficare*: palpebmm . . -abis 
praecisum 23 28 (cf. forficibus 
fasciolum praecides 23 i4 
forficibus tota(m) crista(m) 
palpebri auferas 23 25) V. Thes. 
gloss. forfico = 'tpocXlia); cf. 
Arch. f L. VIII 376, X 422 

foris: v. foras 

forma: cervicem eis extendito 



376 



INDICES. 



glaeiare: fomentabis propter 

stnporem -ati sanguiiiis 208 S8 
glacies : atheroma est tuberum, 

in quo invenitur farinosa -es 

33 7 
glaebnla: remittit stercus du- 

rum tanquam -as 120 28 

glandnlae: ^Halsdriisen^,, 30 u, 
23,25 al. glandolis 48 17 

glandnlosns: 293 5 Cf. glan- 
dulae 

glaneoma: v. supi-a p. 303 s. v. 

glanciis: v. claucus 

glnten: recentis -inis taurini 
213 5 med. 

glntinare: inl/r. de vulneribiis; 
fibulas non rumpes, nisi iam 
-abit 23 21 si fibulas figas, 
velocius cum sanguine -et 
23 29 vulnus coire non potest 
nec -are 32 3 donec (bene) 
-et 20615 21210,27 si tarde 
-abit 212 9 cum -averit et 
cohaeserit 212 27 

glntinatio: omni -ni (oleum) 
repugnat 138 2 intubos qui 
-nem praestat 138 8 propter 
-nem venae 155 21 

glntinosns: potio 180 2, 8 em- 
plastrum 270 11, u, 17 per- 
frictio . . Hquorem . . -um fa- 
ciendo retinet 63 15 

glntire: ne fleumata (i. e. 
flegmata) -iat 44 11 ordeum 
solidum -iet 176 12 Cf. trans- 
glutio sugglutio 

gracilis: loca exilia sunt et 
-ia et nervosa 15 28 a cor- 
pore -is fiet 104 6 venam 
comprehendito . . vel -em prae- 
cidito 21519 

gracilitas: non facile sitit per 
-tem venarum 8 22 venae 
positae sunt inferius quam 
articulos . . suffraginem tegen- 



tes in ipsa -te 10 8 corporis 
-tem patiuntur 106 26 

gradns: despumabimus tertio 
-u dentibus caninis 7 19 
tertio -u de palato sanguinem 
emittito 40 21 sanguinem 
emittito de cervice, <^si> minus 
de palato tertio -u 41 27. Cf. 
H 37 21 SiaiionxBiv 6et tijv 
iv rij ^itBQtpa tqixriv ri rstdg- 

^ triv (pXs^ASri i^oxrjv 

graflolnm: pimgentes aco aut 
-0 loca, quae in causis sunt 
166 21 

grandis: tumor 22 28 29 28 
30 29 ferbura 205 29 nux 
133 4 288 23 sale grande 
221 32 coUectio . . -em cu- 
ram et indignationem ungu- 
lae facere solet 219 32 fiunt 
oculi eius -es 293 13 synon. 
magnus, ingens 

grando: si equo in oculo albor 
natus fderit tanquam -o . . et 
sic inunxeris extraneam -inem 
249 3, 11 

grannlnm : -a in partes in foliis 
pusilla inhaerentia 87 7: cf. 
duo grana salis 123 23, gra- 
num fabae 133 17 

grassitndo: v. crassitudo 

grassns: v. crassus 

graticnlatim: v. craticulatim 

gravare: act. cerebrum -averint 

76 26 -at corpus 229 25; pass. 
de renibus -atur 42 6 -ato 
corpore 46 1, capite 162 2 ex 
eadem parte doloris -atus 

77 3 in gressu -abitur 86 si 
in cursibus -antur 127 25 al. 

gravedo: 47 26 80 u fit -o 
capitis ad terram 169 7 gra- 
vido: 47 9 capitis 443 stro- 
phi et -ines (grabidines trad.) 
et aliae mnltaeque de his 
eis contingunt 165 17 



INDICES. 



377 



gravitas: ocnli -tem patiuntnr 
temporaque -te conligata 
erunt 79 14 

gr©gape*(?): si incidisset hunc 
morbum in grege . . nomen 
huic morbo imposuerunt, si- 
milia signa passionis in cor- 
pore illius ii., ut quo facilius 
et ab aliis hic morbus in- 
telligeretur et a gregare (ag- 
gregare trad.) secemeretur 
62 12. Cf. Thes. gloas. 8. v. 
gregarius. puto gregare = 
gregale (cf. causticum gre- 
galem 273 1) esse, nisi forte 
grege genuimim fuit 

gressns: -um non inplebit 
187 16 ad -ug (aut cressus 
trad.j ad pressum v. l.) un- 
gulam componis 199 20 

grex: femin. coinquinat [sed 
etl ceteras -ges armentorum 
inferius morantes ab illa -ge 
superius morante . . ampliatur 
enim putor calore vel a ca- 
daverum eorum -gis illius 
superioris. .ex quo in pluri- 
mas -ges armentorum ad- 
haerens contagium facit 59 8, 
9, 12, 13; masc. aquam ad mul- 
titudinem -gis 62 3; al. 

grosa (grossa): -a subrades ad 
aequalitatem . . sic tamen ut 
cottidianis diebus locum 
grossa radas 190 si 191 9 

grossns: malagma ad nervos 
-os extenuandos 264 3i ad 
nervos -os et duplices 265 s 

gula: bifurcio qui est ad -am 
positum in lateribus faucium 
6 6 ne hoc plus quam tribu- 
lum exegeris, ne -am aut 
gurgulionem rumpas 6 22 

gnniDiila* (cumbula): qc. i. 
Bub oculo ipso centro ossi 
percussum quodlibet ictus tu- 



morem fecerit durum callo- 
sum ossilaginis similem. sic 
eum curato. deponito i. et 
aperito cutem scalpello, cau- 
sam et os succisorio eam 
gumbulam cartilaginosa(m) vel 
osso alta caedito, ut deplanes, 
ut eum locum ad similitu- 
dinem alterius partis reddas. 
nullum auxilium praestat 
Vegetius III 22, 1 apud quem 
gingivulam (gilbulam Goth.\ 
cui nuUus sit locus, legamus. 
a cumba ductum esse cum- 
bulam ^ Vertiefung' ^Hohlung^ 
^Mulde^ me Bue docuit. Cf. 
Thes. gloss. s. v. gumba 
= crypta 

gnrare: v. girare 

gnrgulio: ne hoc plus quam 
tribulum exegeris, ne gulam 
aut -nem rumpas 6 22 

gnratio: v. giratio 

gyrare: v. girare 

habere: intr. cum coeperit 
melius -ere 34 31 82 I6 {ex 
corr.) cum autem melius 
-uerit 43 31; refl. prout se 
corpus -uerit 87 19 periculo- 
sius se -entibus 96 21 ambu- 
lare, quousque fortius se -eat 
11218; trans. ^occupare* cor- 
ruptio . . easpartes -eat (habent 
trad.) necesse est vel corrum- 
pat 13 10; ^vertere* caput in 
ventrem -bit ad iliam 135 si 

]iaMta8*(?): aquatimebit . . ab 
aqua^e> habitate, hoc est 
cruditate 98 17 ; utrum habi- 
tas = habitus? an qualitas 
latefi 

hac: adv. facito ne papirus per 
coUigationem nec hac nec 
illac exire possit 31 12 

haedinus: facit et hoc -um 



378 



JNDICES. 



- capnt et pedes 61 9 med. V. 
ind. spec. 

halitns: -hb (alituB irckd.) fer- 
vens erit et olidas 44 ss 

haat: ubique corruptum; fora- 
mina . . haat (ut trcld. ) longe re- 
gione media vertebuli coicies 
188 18 hant (aut trad,) secns 
die Xn nteriB 188 16; minus 
certa: non tamen praeteream 
haut unnm (praeterea aut 
uno trad.) 107 i7 cave ne quis 
eum molestet et ad laborem 
haut (aut trad.; num ut?) ne 
iungat 121 12 caldum inpones 
. . donec haut (aut trad.) fo- 
ras erubt (glandulae) 179 S8 

hebes : -es fiet, non suae mentis 
erit 85 20 subito quasi dor- 
miens -es fiet 87 i4 

helices : SnTisg ; vitium . . ilion 
dixenmt . . q. . . quasi -as (he- 
lias trad.) faciunt 65 ii 

herba: -aramtempore5i4 826 
in -am mittere 5 le ut tem- 
pori -am (erbum trad.) finiat 
1655 numquam deplere debe- 
mus -a 8 15 c. adn. 

herbaria: suhst.; deduci ei et 
de -a debebit 165 4 ad -am 
non accedit 172 is 

heteropodes : hsgdnoisg ; qui 
altemos pedes habent, qui 
appellantur graece -es (et 
hepodus trad.) 285 6 231 ii 
(corr.) 

heterosceles: ktsQoa%sXrjg; qui 
altema genua habent, qui 
appellantur graece -es (ethe- 
ros celes trctd.) 236 5 

hibemalis: subst. sc. herba; -em 
aridam facito 41 21 (Cf. Veg. 
II 6, 1 species aridas): pro 
subst. sicut laccosa eqs. 

hiberniis: adv. -0 Hm Winter* 
182 23 208 27 21315 230 4, 27; 



-o tempore 41 21 187 11 per 
-um 285 14 si -us fuerit 200 15. 
Cf. vernus aestivus 

hiems: hieme 798 16228 164 12 
19514 si hiems faerit 49 21 
81 6 192 19 V. hibemuB 

hic: jpro 6 quibus pulmo in 
causiB erit et iocur aut haec 
ei vicina (ex eorr. «= ra iyyvg) 
9 20 emissione sanguinis di- 
visis . . venis aut ex his iuxta 
naturam 42 26; pro is 15 is 
al ; hic idem 250 9 (?) huius- 
modi Hales' 136 94 cuiusmodi 
'talis' 9019 

hidroceliens: v. jdrocelicus 

hiera: Isgci; de spasmo . . in 
hominibus -a (sere trcul.) no- 
Bos appellatur 99 7 

hippoeentanmm*: sub ipso 
anu (manum trad.) ad -om 
(hypocentaurum trad.) versus 
palpabis digitis 69 4: idem 
^oTCi^Qiov^ cf. 214 26 calda 
fomenta sub ipso ypotauro 
cum Veg. II 18, 2 c. adn. 
Schneideri 

hora: ipsa -a ^statim*; vix qoi- 
dem evelluntur (vermes), et 
ipsa -a tibi (cibi trad.) in 
manu similiter cohaerentur 
71 16 calefacies (oleum) et 
ipsa -a perungues cito totum 
tergus 92 26 equus iacet per 
-am 99 22 post -as potionia 
digestae 138 S; 

(h)ordeaciiis (ordeaceus): 7 10 
18 21 fHUsim V. ind. »pec. 

horribilis: gracilis fiet et pilo 
-i 52 si 

horridns: compar. erit et pilo 
-iori et recto 53 29 pilos -iores 
habebit 81 22 

hmnor: adsiccatur in eis om- 
nis -or 131 24; plwr. ferrago . . 
faciUus ventrem solvit et -es 



INDICES. 



379 



dedncat 7 12 -es in ano in- 

veninntur fabae coctae similes 

68 7 ; singtU. passim. 
liyos cola: ^bg x&Xa; saties ad 

Buis <[i. e.^ h. c. (snhjocoUa 

irad.) cocta 134 s 
hypotanrnm: v. ypotatLnm 
iaeere: caput anricnlae ei 

-ebtmt 79 is 
iaetare: difficiliter se-abit 112 

26 pedes ad asnm -at 248 23 
iaiimas: v. ieinnus 
ieteriens: ^xrcptxdg; de -o (inte- 

rico trad.) 126 17 

icteras: t%xBqog\ de -o 89 28 
-on (interon 1/rad.) 126 17 

ietus: -u plagaram tensio 
omenti . . eveniet 47 4 

idem: pro Htem' 611 6422 183 15 

ideo: -que 5i3 65 11 59 u i. 
quia 45 4 i. autem 54 is 

ieianare: in fine ubi -averint 
165 2S 

ieiaims (iaiunus): dare . . -0 
43 29 45 16 -ae (equae) dabis 
239 ss si -us in bulimum in- 
ciderit 101 15; iaiana8(?): offa- 
bis, ne -o (ta iuno trad.) 
facias 188 8 cinerem . . -ae 
(iauine trcui.) per os dabis 
239 27 

ile (ilium,ilia): si spissius iliam 
duxerit . . lente iHam duxerit 
. . ilia ubi cinguntur intestina 
119 23, 25, 26 al. V. mpra 
p. 302 et 8. subducere 

idiota: lii^tris; oncomata i. e. 
bubona<^cia^ quas -ae (diote 
trad.) buculas appellant 32 24 
hoc ergo -ae et minus scientes 
dicunt 62 12 

ilingos: Hiyy^s; in ventrem 
quae orixmtur genera doloris 
. . cordapsus ilion ilingon 
(ylion ilinigom trad. 62 15 



ilios: lleos; -on 62i5(v.iling08); 
hoc autem vitium pro certo 

-on dixerunt, q quasi heli- 

cas faciunt 65 9 

illae: v. hac 

imminens: propter -tes . . vali- 
tudines 48 10 morbum -tem 
61 31 morbos -tes 73 24 

immoderatio: v. inmoderatio 

impatiens: sunt enim aliqua 
iumenta -tia 41 2 

impendigo: v. impetigo ' 

impetas: humor et -us et clo- 
digo desinat 34 27 in -u eius 
(sc. emissionis sanguinis) con- 
vertuntur 44 2 prout -nm 
causae cognoveris 180 12 -nm 
et fervorem auferre 183 c in 
magnum dolorem fer^ 
et -um ipsum pedem ire 2li 30 
ad (in) -um sangninis 22|is, 18 

impingere: intr. ex&enaf (fre- 
neticus) et inregibilis -if /7 13 
(in) parietibuB -et 93 17 f02 23 
-et et non cadet 153 f.; refl. 
-it se de pariete in nfrietem 
1520 153 24 (corr.); trdis. ven- 
tus . . increscit mvrsusque 
(quia trad.) <^ac^ ti|HLlationis 
la>cctis.) inpactum m. e. -ti) 
huius humoris ixjf stentinis 
praestat 64 29 

implere: trans. g^haxun. non 
-ebit 187 I6 ut /fsiccati («c. 
testes) rursum -^kntur 214 4; 
abs. solet enim itrum implere 
213 31, ubi aut Ipstes suhau- 
diendum aut inf/lere pro in- 
transitivo est j^ 

implicare: pedfli posteriores 
-cito(s) habebiil36is 

imponere (inpopre): ad cau- 
sam -i 986 caiiBrio . . puncta 
-ebis . . ne plv quam puncta 
V . . -es 191 £ 17 pro ma- 
lagma -ebis jb0 23; ^dedcen* 



380 



INDICES. 



■^ 



quale sexa ut -as . . bimam . . 

in eqnam impone 232 22, 28 

licet eqnoB -as . . si ex equo 

-Bueris (bis) . . ex asino autem 

232 32 233 2 his 3,5; transl. 

^falli^ ne facile -es aut ne 

tricare velis 232 17 

iinpreinere: vide ne valde -as 

(ferramentum) quam opus erit 

182 9 Cf. supra jp. 309 

impressio : sanguinis morhm 

\87 2 73 7 

Ib: praep. 1) c. acc. pro dbl. 

saepissime, e.g.X2 4, so, 82 16 25 

24 18 27 9 34 8 36 7 45 21 61 

27, 28 65 19, 27 62 14, 28 64 17 

76 19, 21 78 8 85 81 87 7 96 l 

98), 9 10718 11527 1246 13721 

1696 18118 195 23 197 3 19816 

19118 21029 212 4 216 6 217 11 

2IE20 22122, 29 22219 22411 

225 29 (annotavi quadragies 

qud<r) 2) c. ahl. pro acc. ali- 

quo%m8 e. g. in quo admisce- 

bis i> 26 in quo adicies 197 2 

in ai^.riculis adicies 102 16 

in auiculis sufFundere 97 s 

dabisan naribus 102 18 in 

naribu suffundere 73 ii {ih. 

etiam nribus sine in) in vino 

yeteri iicito 189 26 subicies 

in vulnff. 211 24 in hoc morbo 

inciderit 66 3i induces in 

panno * 29 in linteolo in- 

fussum l^ 26 (corr.) mittere : 

in aqua * 29, in opere 67 17, 

in ore 95 ., in ipso foramine 

128 27, inudibus 161 28; in 

agro prod<tit 59 18 (corr.) in 

agro prom^to 209 22 in loco 

naturali pbelles 156 28 in 

suo statu re\cat 14 2 in unum 

8a>epius (c/^nus); c. dbl. sae- 

pius ad temis significandum 

V. cottidie es tempus 

inaequalis: itibus -bus stat 



117 16 -bus dentibus minus 
valentia 233 12 

inambulare: in fervura ne- 
glecti -ant 96 10 -et permi- 
nutatim 121 is -et et pro- 
currat 1402aZ. F.deambulare 

inambalatio: -nibus levibus uti 
debebit 38 11 -nem subinde 
ei praestas 113 28 Cf. deam- 
bulatio 

inanire: -ies etiam ventrem 
42 10 -i per clistere 169 13 
ne sanguine eas (venas) -ies 
38 24 c. adn. V. exinanire 

inanitas: ex -te longi itineris 
bulimus . . eveniet 47 12 con- 
tingit dolor ex -tem 68 8 
propter fatigationem -tis et 
nervorum laborem 229 23 

incadere: v. incidere 

incantatio: -o eiusdem inunc- 
tionis 2604 (cf. sic canto 2854) 
V. praecantatio 

incertns: ter pro insertus re- 
duxi: prioribus armis inliga- 
tus erit et -us ambulabit 1 10 1 
-us ambulat nec spinam red- 
dere potest 223 11 ex prioribus 
humeris-us erit 111 7 (cf. cer- 
tius iacenti 173 25) : nescio vero 
an insertus defmdere possi- 
mtAS^ cum sumamus pro inli- 
gatus vel obligatus (cf. s. tw.) 

incidere (vel incadere) : de for- 
mis V. suprap. 307, 308; ahsol. 
-et 91 11 -ens 116 26 cum 
-erint in hunc morbum 106 3; 
de morhis vitium -et in eos 
a sicca esca 121 18 ungulis 
quaecunque (colubra) -erit 
167 21 cum . . cauculus -erit 
173 4 profluvia -ent {ex corr.) 
in pedibus 195 s 

inddere: intr. qua testiculi in- 
ciderint (= incisi sunt)^ in- 
cipe radere 226 30 



INDICES. 



381 



inclinare: trans. cum -abit ca- 
put 44 4 nec cervicem -are 
95 4 cervicem -atam habebit 
in dextram partem 115 ss; 
intr. (?) huius -abit (inoppi- 
nabit irad.) caput 91 15 

ineommodare: marmora . . 
-ando perdurant 14 24 eun- 
dem -ari simili passione 137 19 

ineomatiam* : Jyxoiinattov* qc. 
i. in ipsa palpebra oculi 
vel secus angulum -um (-ma- 
cium trad.) nutrierit 28 25 
de -0 in oculo 21 8 ind.: 
verto Hmpedimentum* (ef. in- 
comma) 

ineontra*: media camba i. vel 
post genu super nervos vel 
i. super coronam in base 19 
28, 29 urito decusatim genua 
i. 36 19 

increscere: refl. hic morbus se 
ad corpora -ens ustione ex- 
tinguitur 58 i ; intr. solet ex 
hac re . . . ferbura -ere 213 
33 al. 

ineretare: -as locum, ut cutis 
ad pulpas adhaerere possit 

1714 

inenraMlis: vulnus 22 8 causa 
27 12 varex 33 6 morbus 51 
80 per hoc ciclum valitudinis 
-es sani fieri promittuntur 
76 18. 

inde: aquam de ordeo quae 
fieri solet, i. crassum sumito 
159 28 potio quae ordeo fileri 
solet, [et] i. crassum sumito, 
i. bis die oblinito mane et 
vespere 226 22, 28 i. quo (id 
quod Bue) plerisque contin- 

^ git 92 21 

indere: -imtur loco tenebroso 
236 8 

indigestio: -ne fatigatus san- 
guis corrumpitur 5 7 cor- 



ruptio sanguinis . . cerebrum 
corrumpit ab -ne 54 8 pleni- 
tudo sanguinis a cruditate 
per -nem in eos corrumpatur 
76 21 per exercitationem ci- 
bum pascuae accipiunt vel 
ocius per -nem 58 12 per 
-nem . . macies . . nascitur 46 15 
corpori . . non turbolento per 
-nem 5 29 ; 294 29 c. adn. 

indignatio : ^ inflammatio ' ne 
nervi -nem patiantur 183 8 
collectio . . grandem curam 
et -nem ungulae facere solet 
220 1 

indneere: causticum -es 18 12 
caldu(m) maxiUis (ex corr.) 
-ito 176 15 famactum contem- 
perato et -ito in iUa parte . . 
caldum -as 181 8, 4 -ere etiam 
in aqua usque ad genua 43 28 
oculos lacrimantes et cali- 
ginem -entes 39 n 

indnrare: intr. cum -averint 
et veteruerint (parapresmata) 
154 5, idem 15 27 loco mutilato 
cum induruerit Cf. praedu- 
rare = indurare 

indnrescere: cf. indurare du- 
rescere 

inedia: penuriam cibi passi 
sunt et -am (-arum irad.) 
124 20 

[ineptns: 77 26 suppl. ex Veg.] 

infantilis: ex loteo -i 244 27 
med. ; V. ind, spec. 

infermentare:* farina a pistore 
iam -ata . . ut malagma 35 18 

inferre: sanguis corrumpitur . . 
et totius corporis languorem 
infert 5 8. ne aliqua pars 
humoris perfrictionem eis 
-at 8 8 

infertare*: trichiasim patietur, 
id est ut palpebra eius supe- 
riora ulterius cilia -ent 23 10. 



382 



INDICES . 



Cf. Thes. glo88. 8. v.: infertat 

miniBtrat apportat. an in- 

fertent pro mferciantur dic- 

tum estt? nam loco laudato 

uniee convenit notio 'eindrin- 

gen\ Cf. infestare 
inferYere: cum -erit (aqna), 

disparges 286 lo 
iBfestare: intr. ex qua corrup- 

tione necesBe habent nervi 

-are 13 6 
inflmiitas: circa alia quadru- 

pedia incipientes -tes . . ^si^ 

coeperint infirmari 168 ii 
infisiacns*: iii^vaLandg; non 

Bunt -i (infictiaci trad.) 68 lO; 

cf. Veg. II 16,3 inflati, unde 

etiam inflaticii conicias 
inflare: -abitur ergo ^non^ 

dispumatus 7m 
inflatidns: v. inflsciacus 
inflatio : venarum 6 9 in pedi- 

buB 19 19 longaonis 70 16 71 1 

ventris 89 SS; -o est hoc q. 

dicitur anhelatio 102 is fleg- 

mon (-e?) quae appellatur -o 

120 86 post -nem coxae leni- 

untur 161 25 
inflatns: -a tenuat {8C. ubUo) 

13 38 qc. i. -08 pedes fecerit 

21811 
inflexns: part. ungulas -as 

gerit 224 is 
infra: praep. c. dbl. armum . . 

i. articulifl aequaliter duces 

1881 
inftrieare: <non> aine dolore 

caudam aBsidue parieti -ant 

7119 
ingens: duritia 70 18 dolor 

71 1 tumor 92 is 140 85 tor- 

tio 142 88 Cf. grandiB 
ingressns: ^passus^; quando 

producitur, succubat ad sin- 

gulos -UB 169 6 
inhabilis: est enim corpus -e 



et exiguo sanguine natus (sc. 

asinnsj 8 80 
inhabilitatio*: sine -ne (inha- 

bitatione trad,) escam suam 

conficit 38 19 
inhaerere: pro felle -ent eis 

nervi graciles laxantes 104 18 
inibi: incipiet humorforis evo- 

cari i. 222 16 
inimiens: coactio est -a cor- 

poris iumentorum 46 18 
initinm: in -o deplendus erit 

66 8 
ininstns: *mole8tu8*; toUet et 

ante stercora ano inhaerentia 

et -a 84 8 
inlidere: refl. in pariete -et se 

98 87 Cf. impingere 
inliffare: posteriora crura -ata 

habebit 60 8 prioribus armis 

-atus (m) erit 109 89 136 ss 
inmatnms: -os abortus 237 5 
inmoderatio : tunc enim herbae 

novae (hebano de trad.) -nem 

sentiunt 38 4 
innovare: sanguinem 7 le; de 

med. 72 4 84 1 161 86 
inpaetnm: v. impingere 
inpendigo: v. l. pro impetigo 
inradere: comu cervinum -ito 

136 86 med. 
inregibiiis: praesepium exilit 

. . et exfrenat et -is impingit 

77 is 
insanabilis: curatio 64 18 1076 

harum [succutationum ex qua] 

Bunt ahquae sanabileB, aliae 

-es 10617 
insania: -a plenum 86 i -a 

temptatum 86 8S -am patitar 

86 84 ^in)>sanies sequi solet 
173 5 cu. V. supra p. 300 

insanns: 9 ii 76 15 77 18 82 4 

87 81; [compar. -ius (-is trad.y 
uhi rectius ponitur -us) 84 16] 

in se: ^simuV; puncta (urens) 



INDICES. 



383 



i. s. locis eminentibus inter- 
ponito 36 19 linteola et cor- 
tice mali i. s. cocta 84 80 
tisanae . . et ova i. s. haec com- 
mixta 138 1 his admixtis i. 
B. 138 S6 aequis partibus i. s. 
mixta 210 86 i. s. commisces 
217 6 29618 

inseqiii: pulmoni corrupto 
tussis -itur 107 lo 

[insertns: v. incertusj 

insidl^re: refl. hoc facito, donec 
se vulnus ei -at 211 17 

insidftre: cui muscae multae 
Buper tergus -ent 46 7 

[insolitns: 173 8 adn.] 

insolnbilis: faciunt et -em cu- 
tem 14 18 

inspieere: prioribus (pedibus) 
claudicat et percussionem -ere 
mollior 42 28 (cf. similem con- 
fusionem umbram suam nari- 
bus aspiciet 79 i?): aut in- 
spicere j>ro cognoscere t^eif au- 
dire positum aut cum Bue 
incipere ^fur den Versuch ^e- 
horigen Auftretens^ kgendum 
est. 

inspissatns: tuberum in quo 
caro -a . . invenitur 33 s (t&. 
l. 4 caro conspissata) 

instar: fistula . . foramen pu- 
sillum habet et locum ^cuni- 
culi^ i. habet 31 83 

instremmare* (?) : quibuscun- 
que cretiatio in pedibus . . et 
-are eum volueris, semissabis 
eum . . compones ungulam ad 
pressum . . et contra vena ab 
interiori parte ab ungula 
semisse toUis 11 16. Cf. strem- 
mare. 

instringere: caput eius sursum 
-ito 177 22 

insndare: absol ut -et 96 s 
128 16, -ent 88 6 donec -et 96 8 



insnetns: album sputum re- 
mittit -um et alienigenum 
1091 

insnper: praep. c. acc. i. lar- 
du mpinguem videto, ne pul- 
pam aut cutem ibi relinquas 
25618 

insnr^ere: nec cubare cruribus 
nec isdem -ere 226 u 

intelleetns: de febricitantibus 
-us {9idyvtQCig) et cura febri- 
citantium omnium 41 so 

intelliffere: pass. c. nom. c. 
inf. haec ergo ratio -itur 
posse stringere 14 19 inde 
manifeste -untur a maleos 
pressi esse 65 7 unde -itur 
sanguinis corruptio esse 55 27 
ex quo -untur extrusiciae un- 
gulae esse 229 2; sine inf. 
huiusmodi caute -endi sunt 
137 1; act. itaque requieto 
etiam bene -ito 137 s ut -ere 
(intelleges trad.) eum possis, 
iub^s eum currere 158 5 

intemperantia: -a corporis per 
cruditatem fervori suo am- 
pliatur 22818 

intendere: proprie oculi intensi 
(erunt) 110 9; transl. morbus 
magis -itur 160 8 nulla re 
-ens 46 10 intentione pascuae 
adfectum vitae -unt 58 is 

intentio: 58 12, v. intendere 

inter: praepos. c. ahlat. i. qui- 
bus 58 15 i. iliis 62 u i. alter- 
nis diebus 96 s (cf. altemus) 
quo vuLiere i. alterius (?) cu- 
rabis 11 is; c. accus. i. manus 
caro crescit 271 17 'unter 
deiner Hand^ exerceto eum 
i. dies 128 26 ^einen Tag um 
den andem^ (alia vel tertia 
die Veg.) i. longum tempus 
66 12 71 9 {v. diu) 

interamittere*: cum iam sa- 



384 



INDICES. 



niem fecerit et clodiginem 
et ferburam interamiserit (in- 
ter amiserit trad.; num in- 
terea miserit?) 206 si 

interaneiis: adiect. febris 40 s, 8; 
elephantiotes qui ex -o calore 
venit 293 s ; -a subst. Hnteriord* 
Alb 62 si 63 4 64 84, cf. inte- 
riora 

intereaedere: v. intercidere 

intereedere: si . . tempus ali- 
quod -esserit 23813 

intereidere : de venis 19 28 34 ii ; 
ibi eis venae flobotomo inter- 
caeduntur 9 16 

intereisio: quae cura -nis ve- 
narum quoquo loco faciendum 
praecipio 34 18 

interelndere: ne -atur (inter- 
cluso spiritu pereat Veg.), 
eicies eum 75 8 

interens: solent aquam -utem 
habere 290 88 

interdnm : postpos. herbam viri- 
dem i. dabimus 7 28; saepius 
pro Hnterea^: nec stare poterit 
sed girat i. quasi quaerens 
aliquid 90 s quibus et labia . . 
intumescunt, quasi ab aliqua 
i. bestiola morsi sint 93 84 
i. et tumentes eos (testes) 
sumit 42 4 i. digeruntur (pu- 
stulae) per itineris exercita- 
tionem, dum i. et aliae re- 
nascuntur 57 18 non patiatur 
doloris aliquid . . dum i. in 
totum nihil concoquet 117 ii 
synon. inter tempus 100 9 
161 18 per tempore 66 9 per 
tempora 125 8i 206 81 tem- 
poribus 27 8 116 18 V. tempus 

[interilia: 119 86 adn., v. su- 
bilia] 

interim: postpos. toto corpore 
laborat i. 56 85 

interior: per -em ventris dolere 



62 11 suspiria ab -ibus (in- 
ferioribus trad.) partibus red- 
dit 108 16 neutr. interins Hm 
Innern (ins Innere) des Kor- 
pers^ fere vicies: 5 18 (22 si) 
24 88 25 8S 31 9, 88 (62 19) 63 7, 8 
651,14 66 is 67s,Si 13914 
155 81 213 ss; Uns Innere 
hinein' respiciens -us 24 89 
morbus -us magis fugit 60 5 
oculi -us refugient 102 5 sal . . 
in anum -us subicies 66 6 
^in^ cervicem vesicam (*. e. 
vesicae) . . digitos subicies -us 
deiossum versus 69 is; quid- 
quid ergo ex his inciderit -us 
{'das Innere^t) 62 19 secato 
ita ut -us i^das Innere^) foras 
spectat 22 si Cf. intro intus. 
interiora subst. ^viscera^ stre- 
pitum de -ibus reddet 15 19 
ab -ibus febricitat 40 4 defri- 
cabimus -a ex melle 43 28 
-um dispositio . . invalida flet 

46 85 

interire: deinde interiit (= in- 
tericit pro intericitu/r) annum 
et 241 19 

interoeele: ivTSQonT/jXri; mem- 
branum rumpitur et deducta 
descendet . . q. vocamus -e 
Qneroyles trad.) 294 84 Cf. 
deducta 

interponere: cauteriis puncta 
-ito 23 6 

interpnngere: ad extremum 
cole (= caulem i. e. veretrum) 
iaculum -e 156 86; cf. puncta 
interponere 157 so 

intervallnm: rarum quoque 
-um flat (faciat) eodem 16 6 
154 14 intestina sinus per 
intervaUa dispositi sunt . . 
haec idem -a stentinorum ex 
eodem humore coagulato im- 
pediimtur 64 17, 88 



INDICES. 



385 



intervenire: altemisque pedi- 
bus ab articulis claudicationes 
-iunt 104 8 

intestinnm: suhst. 'Darm^ p. 64 
septies al.^ cf. stentinum; 
masc. -us 63 i9; femin. -am 
64 30 ; terrae -um id est lum- 
bricos 110 12 ; de formis v. 
supra p. 301 302 

intingnere: -es in aceto acto 
28 18 semissem candentem in 
oleo -es 222 23 

intorqnere: si articulum ex- 
emerit vel -serit 10 4 si . . 
coronam -serit . . si senserit 
dolorem, [non] -sit 197 13, 16 

intra: adv. pro intro; infun- 
ditur i. S^b de m>ed. 

intrieare: vesicam . . ne valde 
presseris et -ato (intritato 
trad.) 152 13 

intrinsecns: l) adv. ad ruptos 
i. (-os trad.) 264 23 qui i. 
vexati sunt 255 17; 2)praepos. 
c. accus. postpos. os i. linguam 
et labra bene fricato 171 31 

intro: quae venae positae sunt 
inferius quam articulos intro 
foras suffraginem tegentes 
10 7 sunt enim venae positae 
i. f. in corona supra ipsa un- 
gula 10 17 qua i. qua (quam 
trad.) f. simili modo positae 
sunt 10 19 (cf. dextra sini- 
stra); abintro et deforas tu- 
morem . . demonstrat 205 19 
oculi ei i. erunt 48 31 quod 
i. est contundito 98 3 de tri- 
bus nervis super alterum i. 
haerentibus 199 23; praep. c. 
accus. {pro Hntra^) fistulam . . 
intro os in ulterius sub lingua 
fecerit 31 6 V. interius intus 
abintro 

introdneere : turundulam . . -ito, 
meiat 152 20 

Mulomed. Ghir. ed. Oder. 



introire: praefocatum longa- 
onem, quo manus vix -eat 
701 

introrsns: ilia i. subducit 46 1 
anus i. fugit 46 6 ilia i. ad- 
ducit 53 5, i. nimis adducet 
110 18 fasciato pahnatim i. 
203 23 

introversns: oculos i. habebit 
98 11 ungulam et i. torques 
197 15 ; 

intnmere*(?): facias ut currat 
non quadrupes et ne si intu- 
metur (ne stimuletur Bue.) 
23717 

intnmeseere: nervi. .passi pro- 
tinus -unt 16 9 154 17 

intns: Hnnen^; coUirio i. ocu- 
lum curabis 23 20 camem i 
esse 33 18 spurcitiam humoris 
i. obstantem 66 7 tensus i. 
ululat 87 1 eorum tensionem 
i. esse 119 27; ^hinein^ de 
med.; ut possit commeari i. 
120 13 aqua si intraverit i. 
172 25 ascarotico i. totam 
causam impleto 206 12 sten- 
tinum . . contineto i. 212 20 
i. mittito digitis 215 30 30 19 
loco corrupto. Cf. intro inte 
rius abintus 

innnctio: incantatio eiusdem 
-nis 260 4 

innndare: intr. si . . corruptio . . 
-averit 77 3 

innngere: v. supra p. 306 

innrere: singula vitia -i de- 
bent . . posteriora loca opor- 
tebit -i . . hunc -imus per 
totos lumbos 15 10, 16, 20 Cf 
ih. 24, 26 vitia quae uri de- 
bent . . haec adures 

inntilis: c. inf. partus . . erunt 
. . ambulare -es 233 16 

invalescere: per sanguinem 
morbus pro conceptu -it 54 24 

25 



386 



mDICES. 



iBvalidiu: ai iungere eTim voleg 
. .-U0 (validaB trad.) sub iugo 
cadet 78 21 

invenire: pasa. c. nom. c. mf. 
ideoque utique separata -itur 
(ustio) in medicina iumento- 
rum frequenter adhiberi ISsi 
ex his . . rebuB multae valitu- 
dines nasci manifeate -iuntur 
58 90 prima . . vitia ex prae- 
senti nata -iuntur 62 ss Cf. 
inde manifeste intelliguntur 
a maleos prensi esse 55 i 

iocHr: v. mpra p. 302 

i08ii(iii): V. deorsum 

ig: ia. volutant et pedibus ex- 
porrectis calciirant id ipsum 
(«B«g?), quasi excludere (ven- 
tum) possint 65 a si . . arti- 
culum laxayerit aut marmur 
si ei («= fitfti? 8td cf. citare) 
citaverit 1948 Gf 8uprap.305 

iseheiniis : ^tf^^octfto^; medica- 
mento -o (hishemo trad.) 4428 

. genuB -on (ichemon trad.) 
208 19 compOBitiones -a (stemo 
trcd.) 28018 

isehiaens (vel ischiadicus) : 
lc%ia%6$ vel t6xtadiii6g'y si q. 
i. -um (esticium irad.) fue- 
rit 29518 Cf sciaticum 161 29 

i8e(h)nria: lex^Q^o^\ -a ^2 is 
(curia trad.) 148 28 (siria trad.) 

ita: m apodosi, v. si; ita ne 

V. ne; ita sic v. 8upra p. 311 
itaqae: postpos. 4i8 50 is 128 

2, 4 al. V. supra p. 312 
iter: si longum -er (inter trad.) 

vubieris fuerit 22 16 tardius 

-er ambulat 41 ii 
iteratio: dolor . . contingere 

solet . . . experfrictionis -nibus 

(-nis trad.) 64 14 
iugiilares* venae: utemur san- 

guinis detractione de capite 



et -ibufl venifl 84 20 solve iUins 
-es (iugulare trad.) venas 86 17 

inmentuni : saepisaime {awno- 
tavi septiMgie^ tamquam ma- 
aeulini generis iMurpat Chiran, 
velut eum i. qui 118 9, cum 
equuB, quo verbo raro utitur^ 
confundens. sane eum pro id 
fere semper umrpat, cf. supta 
p. 305. contrarium aliquotiens 
acddit, ut de itmento co- 
gitam talia scriberet qualia 
mulus dorsarius . . sanum 221 1 
equus . . laesum fuerit 247 so 
pecus . . eos . . eum 116 e 
sues . . moriuntur . . cum mor- 
tua est . . sani fiunt 285 24 
saepissime quoque Chiron de 
iia. sanandis cum loquattn'^ 
ainguhrem et phiralem per- 
miscet^ velut quibus . . erunt, 
vel si . . exemerit 10 s quibus- 
cunque . . eum lli6 i. . . vexa- 
verint . . sanum fiet 22 21, 26, 26 
et sic passim {collegi octogimta 
fere locos); aam %dem aliquO' 
tiens de medico, velut ures . . 
facientes 153 27 ihfunde . . 
resolventeB 168 8 conterere 
solventes 166 6 

iongere: intrans.: equi . . qui 
in curribus -unt 165 8; pass. 
venae . . supra brachiola -untur 
9 22; refl. parieti se -it (iumen- 
tum) 77 30 

ins: 'Bruhe^; iterum coque . . 
quousque tertia pars iuris 
remaneat 162 is 

inste: superl. semisse iustis- 
sime ures 83 22 

iuxta: praepos. 1) c. accus. 
de membris 23 is 42 27 44i4; 
circumferentes i. illum cori- 
andrum 163 8 2) c. dat. ar- 
teria quae i. sunt dorsifi et 
spinis 104 15 postpos. quae 



INDICES. 



387 



(Tena) appellatur dorsana, 
quibus i. (iusta trad.) est ve- 
sica (ttls nQ6a%Htai ij q^^dctt) 
14211 3) c. acc. et dat. de 
venis. .i. tempora et maxiUis 
44 16 Cf. latus 

laM: act. testiculi labunt 39 19 
Cf. mpra p. 305 

labor: ^dolor^; pulmonis 89 8 
111 89 iocineris 89 si pars 
-is in eo remansit 38 21 a -e 
signa adferunt 394 magnum 
-em patitur 144 le 

lab»rare: dolore 70 86 136 9 
ex periculo magno 150 4 a 
pulmone 111 89 a iocinere 
127 83 per viscera 111 si de 
nervis 186 19; dbsol. 138 16 
288 89 si musculi . . -abunt 
187 14 qui facilissime cur- 
sum (= in cmsu) -ant 120 8 

labraria*: testiculum ezimes 
et -ibus castratum uris 216 3 
Cf. Celsi p. 310, M Bar. fer- 
ramentum labrosum. an gla- 
braribus cum Buel 

labratnra: catastaltico -am 
cutis consumito 29 19 asca- 
rotico -am his cutis cottidie 
extenues 204 88 circuito -am 
diligenter, ne qua radix vires 
habeat 205 8 

lae(c)a*: tuber quoddam; de -is 
(lauce trad) 3 10 si -ae (latte 
trad) in cambis fuerint 12 7 
q. i. lacas [si] in gambis 
habuerit 218 s 

laeeosa*: mbstant. pto ^lacea^\ 
si icnatae fuerint -ae (lac- 
tosae trad) in gambis 3 18 
17 84. Cf. haec similia suh- 
stantiva caduca hibemalis 
pemiciosa pituitosa 

lacinia: -as non longas e (et 
trad.) capillo remittes 28 1 
•ras intenus lino ligatum et 



exeat hoc -a iterum foras 

31 9, 10 
laerimari (-e): depon. de ocur 

lis 29 6 40 17 116 17; act. si 

-averit 173 14 
lacriinosns : -um oculum faciet 

<et> nebulosum 26 5 
laetare: catulum (catulam) 

-antem 60 89 61 6 260 4 med. 

(lactosns: v. laccosa] 
ambere: arida cibana facient 
-ere 196 si in os sine eum 
medicamentum -iat 266 88 
Cf. supra p. 306 

lamella: *am plumbeam ad 
ipsum ista cicatrix. .pro mu- 
tario imponito et super cotti- 
die fasciatOf fasciolam et lam- 
nam (lanam trad) toUere 
nolito nisi *sanam cicatricem 
204 85 

lamina (lamna) : calcem vivam 
et lamina in uno conteris 
201 11 med. lamna 204 27 {v. 
lamella) 

lanatns: pelle -a 78 86 pelli- 
bus -is 16311 

langaidiis: -us toto corpore 
ent 10311 

lannla: -am madidam in eas 
plagas subicies . . tertio die 
solves et -a(m) eximes 34 83, 
85 Cf. lana(m) . . madidam 
194 14 

lapis: morlms*., sic stranguiriae 
et -ides et strophi. .eis con- 
tingunt 16617 

lasaratns: posca 292 81 V. ind. 
spec. 

lassare: v. laxare 

lassescere: de lassitudine. si 
extra modum -it (lascescit 
trad) 49 89 

lassitndo: 41 84 {v. lassus) 
49 89 (v. lassescere) ad de- 
fectiones . . et ad -dines 92 7 al. 

26* 



388 



INDICES. 



lassiis : si . . a laasitudine i. e. 
a labore -um febrem habuerit 
4135; compar. lassiorem esse 
41 is; dl. Cf. laxus 

latns: stibst.; quae (yenae) sunt 
dextra sinistra ad -us (= iux- 
ta; cf. 8. V.) oculorum sub ca- 
vatura temporum 9 7 venae 
. . pertranseunt per -era gam- 
bae 12 9 moveri quasi de 
-ere 26 1 

laarens: surculos -os..in ore 
ei inter molas mittito 96 S7 

laurinus: oleum saepius, v. 
ind. spec. olei lorini(?) (lo- 
rice trad.) 261 is 

laxare: intr. quando -ant vali- 
tudine 12 so be^e matura si 
iam sibi -averint (ossa) 22 i 
nervi -antes (laxant trad. 
ilsXvpbivoi) 104 is ita se ner- 
vi, qui -averint, constringunt 
203 25 si qua cartilago aut 
os -et 200 27 traumatico cu- 
rabis, donec -at (ossum) 201 27 
ut concipiat neve -et (virgi- 
nale) 238 si ; pass. quae stric- 
tura . . aliter -ari non potest 
nisi per sanguinis detrac- 
tionem 6io {idem fere 12 22); 
trans. si . . gambam -averit aut 
articulos 3 20 18 is assa dili- 
genter (scillam), adubi coria 
-averint (intr.?) 162 2S [lino 
laxo laxas (assas trad., usus 
Bue) 18818] 

laxatio: passionis 12 2S pos- 
teriorum partium 54 20 re- 
vocare -nem stricturae 208 21 
sanguinis detractio, per quam 
-nem 13 I6 

laxltudo* : si quid unctis (mani- 
bus) tetigeris, propter -nem 
loco manere non potest 288 10 

laxus: valitudo 13 2; 13i3(?) 
causa 13 14 -ae aetatis 16 10 



164 18 (lassae Prad.) -a {neutr. 
plur.) stringit (ustio) 13 32; 
cmnpar.: nervi. .-iores 13 12 
-iorem articulum fecerit 2004 
-iorem pullum habebit 238 23 

lectio: ad unamquamque rem 
simul quaestione vel -ne ve- 
niendum est 47 so 

legitimarias*: purgationem ii. 
ad eos, qui sunt in grege -ri 
quemadmodum curentur pur- 
gationibuB his 240 u pu4x) 
legitimarius ^admissarius* sig- 
nificare, cf. legitimus. aliter 
Bue, qui proprium viri nomen 
latere putat 

legitiinas: subst.; equos ad- 
missarios . . ne (si?) in -a 
(== coitum?) mittantur 8 24 
V. legitimarius 

lemiiiseas: ^Charpie* ex aceto 
Bubigito 22 23 23 1 -os subi- 
cies 17 is 211 10 -on subi- 
cito 30 4 -um traicies cum 
aceto 36 7 -um eximes 35 10 
Cf. Kcinium 

lenitia: quae -a (-am trad.) 
iUius olei. .excludet eos (ver- 
mes) foras 68 2S Cf. lentitia 

[leniantar = liniuntur 161 25] 
enteolnm: v. linteolum 
lentitia: nunquam tamen sine 

oleo propter leniendam (lini- 

endam trad) austeritatem po- 

tionis et faucium -am (leni- 

tiam trad.) 96 2S 
lentor: sic fervescat ex -re 

259 si ; cf. ex lento igne co- 

quatur bene 265 9 
lepra: ex eo medicamento . . 

-a (-ae trad.) ex corpore au- 

fertur 277 6 
leprosas : exulcerat totos pedes 

(uligo) et -os facit 20 10 
Ifevare: refl. ut solum se ab 

ungula -et 11 5 



INDICES. 



389 



l^vigare: comini ad magni- 
tudinem fabae -ans 164 1 
scilla -ata 164 9 alumen scis- 
sum -ato ex adipe suillo 166 15 

liberare: de hoc (sc. maleos) 
. . aliquando -antur 53 18 de 
qua causa difficiliter -antur 
77 17 de periculo -atum 77 24 
-abitur periculo de quo diffi- 
ciliter -ari solent 71 7 diffi- 
ciliter..ex ea causa -entur 
60 7 rarenter ex his duabus 
passionibus ia. -antur 63 S3 
ex eo vitio -ari non potest 1 14 20 

libralis: pastillos 266 24 

lichene : X^iiif^v ; demonstrat 
scutulas in toto corpore ut 
-e in hominibus 57 16 de 
impetigine(s) i. e. licenas 

19 25 4 8 

liciarins* : virgis teneribus 
caedes armum . . deinde stip- 
tica caedesvena -a Cf. venam 
stamineam Tlm. nat. hist. 
XVI 226 

liciniam: pro ^licium* ^Cha/r' 
pie* ; aceto et oleo linteolis 
vel -o madido eum locum 
comples 29 16 -um (lacinium 
trad) tortum in crinicula cum 
axungia . . satiato 35 6 -um 
subicito in plagas 206 26 -um 
cum linteola tenera contra 
venam deprimis 209 12 oleo 
-um satiatum in eandem 
plagam subcalcare 218 23 -0 
curare 292 28 Cf. lemniscus 

liciam : i. e. Lycium ocul. med., 
V. ind. spec. 

liffamentiim : uteris . . lanis cali- 
oLssimis . . deinde -is 19 10 

ligare: solves linum quod in 
Buffraginem -averis 11 6 lino 
ipsam verrugam -abis 16 23 
lanam succidam -abis circa 
cambam 18 8 al. 



li^atio: cito periculum vitae 
facit ab -ne temporum (avv- 
dsCiLog xQOtdgxDvj 97 6 

limositas* : humores . . -tem et 
callositatem totius vulneris 
in longum etin curtumfaciunt 

3129 

limpidare: donec se vulnus -et 

et aequet 29 20 collirium . . 

omnia vulnera -et et sanet. 

hanc ergo curam -at 32 21, 22 

Cf. elimpidare 
limpidns : vulnus 22 15 humor 

67 23 oculus 235 2 
lininosns: 92 10 93 19; v. lini- 

osus 
liniosns*: pro ^lienosus^; 8813 

92 16 (ligosus trad.) 
linteolnm: 11 8 29 e a2. lente- 

olum 28 17 238 14 lentiolum 

10513; cf linteo 268 30 
linnm: alligabis -0 tartarali 

(-bis trad.) 182 21 -i semen 

V. ind. spec. 
lipara: XvnaQci; 19 11 246 3; 

fippara: 157 I6 172 29 192 11 

193 7 275 22, 23 (Cyppare trad.) 

276 3, 8 fippari 275 31 fip- 

peram 275 26 
lipparocerotnm* : XmaQoxriQa- 

tov*] -um ad rasuram et ad 

dolores 275 20 
lippire: ocufi eius lacrimantur, 

quasi (quia trad.) qui -iat 

115 18 oculus si -iet 175 28 
lippitndo: de -ine 170 16 
liqnamen: -ine optimo condire 

61 2 cum 1. 0. oflfare 75 1 

ex 1. 0. dare 75 24 admisce- 

bis -inis pusiUo 110 6 mittis 

-inis optimi obolum 287 27 
liqnamentnm : axungiae veteris 

-is subigito cervicem 182 17 
liqnare: trans. de med. 49 8 

81 5 92 9 101 10 
liqnefacere: de med. 97 3 259 32 



390 



INDICES. 



276 21; cf. liquidum facito 

180 24 

litargieas: Xri9'a^yiK6s', 89 is 

114 SO 11617 

[litar^m i. 114 so; rectius 
litargicum i.] 

lithulenfl*: Xi^ovX%69*\ cauco- 
lum -0 exues 69 15 Cf. 6^ 
2em' XIV 787 Xi»old§ip vbv 
Xl^ov nofuS^ii^a 

livere: lingua labia palatum 
-et (Ubet trad.) 46$ 

lividiis: usque quo yenias ad 
membranum -um inflatum 
humore plenum 216 2S 

livor: in oculo quasi -re dif- 
fusum intelligis bilem 24 20 

localiter: firmissimum adiu- 
torium est medicinae san- 
guinis detractio, verum tamen 
si rationabiliter et I. fiat 4 24 

loealamentiiin: si io -a dentium 
. . doluerint 176 ii 

loeas: l) proprie neutr. sit 
autem -um, ubi stat, calidum 
162 21 2) ^genitalid* equa(e) 
-a si exierint 238 7 nitrium 
et stercus . . ad loca imponito 
239 19; 8) locus ^hranke 8telU* 
pamm 

lombrieos: v. lumbricus 

longao: 'anits^ 64 21, 27 69 11, 
24, 28 70 quinquies 71 12, 20 
148 14 225 s, 6 

longinqans: si non velocius 
separetur -a regione pas- 
cuae 62 2 

longas: pro adv. cucurbitae 
rotundae in -0 70 19 ^ldnglich 
rund' aperies in -um 33 12 
^der Ldnge nadi* in -um et 
in curtum 31 so Un der Lange 
und Breite^ per -um prae- 
cides 28 14 ^der Ldnge nach^ 
-um urito 218 9 ^der Lcmge 
nach' -a suspirabit 110 9; 



compar. -ius ab ano digiiis 

quatuor 42 27 121 15, ab um- 

belico 67 is Cf. diu 
loteom: pro lotium pastimy cf. 

8. urina et ind. spec. 
lotieias: pro ^lottts^] alica 73 1 

frumentum 288 so; cf. moUe 

gramen lotum 43 28 
laeidas: compar. oculos -iores 

adferet 74 6 oculi -iores sunt 

et quasi sanguinei 87 22 

[ladere: v. cludere, eluere] 
ambrieas: l) in ventre; plur. 
62 16 saapius (cf. supra p. 301) 
lombricos 68 2<; 2) lumbricae 
semen 98 22 med. (v. ind. 
apec.) Cf. vermis 
lanatieas: oculus 21 4 27 s 

173 16 
laridas: umor erit -us et viri> 

dis 48 24 
latam: in -um aut in vora- 

ginem adducis 146 19 
laxatara: £ractura aut -a gi 

q. i. inciderit 296 28; cf. ad 

crus si luxaverit 274 si 
laxas: facit ad dorsum ii. . . 

et ad -um et ad fleminam 

veterem 264 20 
maeerare: ex aceto 18 6 167 is 

in vino et meUe 114 6; 88 16 

106 18 al. 
maeeratio: hac -ne utere 126 29 

abitr. pro concreto 
maehina: armum (eieotum) ad 

rotam duces aut ad -am 

187 so in -am coicito eum, 

ne accumbere possit 188 16 

in -am mittito (si renes vul- 

serit) et bene suspendito . . 

eioies eundem de -a 213 s, so 

in -am statuere curabis 228 si 
maereseere: 69 si 68 6 114 si^ 

cf. marcescere 
[maeida8(?): si non in recenti 

(tumor) auferatur, macidas 



INDICES. 



391 



faciet et simili causa mar- 
moris nutriuntur 36 5 aut 
lectio corrwpta aut latet nomen 
ignotwm alicuius tuberis: 
exempli gratia scripsi mel- 
ceridas. Cf. Veg. III 48, 10 
ne deformitatem tumor au- 
geatl 

madefaeere: ^ta ez hoc suco 
. . temperabis 120 ii -fiet cum 
iure 162 26 al. 

madidare: -a (madido trad) 
aceto et nitro 227 16 

madidas: linteolis ex aceto 
cum oleo -is curabis 292 26 
fracturam alligas de -is fas* 
ciolis laneis 296 80 

[maditer 179 1 c. adn., conrup^ 
ttm] 

magdaleo : iiocYdccXLd ; cum subi- 
geris (malagmam), facito -ones 
267 8. Cf. Scribon Larg. 81 28 
Helmr. emplastrum manibus 
subigetur et redactum in ro- 
tundas ampliores, quas mag- 
dalias {sic Georges; magda- 
lidas trad) dicunt, reponetur. 
F. Thes. Glo88. 8. mandalia 
(magdalia Goetzius): manda- 
lionis ex inplastro factus (id 
est tortelli et inplastrum fac- 
tum a) 

magillinus (?): colore lugri vel 
magillini {sc. admissarii sunt) : 
sumpta ex ColumeUa VI 37^ 6 
uhi coloris nigri vel maculosi 
(magilis cod. Sangallensis) 
lectio interpolata invenitur. 
Cf PaUad. IV 14, 3 nigri vel 
murini maxime coloris aut ru- 
bei. unde coUigiturmBigiUiDMB 
idem fere significare quod 
ruber, cum de murino Colu- 
meUa statim loquatu/r. de 
nigellini (« nigelli) cogitat 
Ooetzius 



magis: v. supra p. 309 
magma: v. supra p. 303 et ind. 
spec. 8. crocus 

ma^ns : annotavi imdecies ; 
caloribus 45 4 periculum 63 
28 150 4 labore 72 19 onera 
%b. anhelito 114 2 ventrem 
134 22 perfrictione 142 4 
sensu 152 11 sudor 165 15 
tumor non tam magnus 1925 
synon. grandis ingens ni- 
mius vastus 

mala: v. mola et mSJum 

malagma: v. supra p. 303 

malandria: de -a 171 6 si cui 
-a(m) auferre volueris 182 28 
lippari . . ad vubiera et ad -as 
275 31 de morbo v. Schneideri 
ad Veg. III 42 

male: v. malus 

maleos: \i&Xi9^ de forma v. 
suprap. 303; morbus maleus 
. . oritur . . ex malo cataste- 
mate aeris, unde et maleos 
dicitur 61 25 

malignns: bumor 54 16 176 is 
adv. maligne: m. manducabit 
127 4, m. et prave manduca- 
bit 102 24 

malle: invenies (bumorem)lotei 
similem limpidum. malis vero 
non minus sextarium 67 23* 
c. adn. 

mallo: ^LocXXds] de -nibus in 
genibus 21 20 si -ne in geni- 
bus fecerit 35 30 Cf. malum 

malnm(?): inter ungulam et 
malum (uaXX6v? talum?) bla- 
teiat alienatus sanguis . . ex 
quo ardore concludunt et con- 
stringunt malos 228 28, si Cf. 
mallo 

mftlnm: infra auriculas tuber- 
cula habebit tanquam -a (ma- 
las trad) 292 17 mirmix . • 



392 



INDICES. 



quomodo -a (pro malum) 
222 20 Cf. ind. spec. 

maliis: annotavi hia locis -am 
yalitudinem 4 20 in exordio; 
morbus maleus . . ex -o catas- 
temate aeris. .maleos dicitur 
51 26 humores . . pallidi et -i 
132 3 male adv.: mescatur 
80 25 pus modoratum 103 10 
si . . indlgestione -e (mali trad.) 
accepti fuerint 112 29 -e pe- 
datus 186 13 203 6 peior: 
valitudines. .in -a vertuntur 
82 31 signa insaniae -a osten- 
derit 87 17 Cf. pravus 

maniilla: puUo qui ad -as ac- 
cedit 24019 

mandueare: annotavi decies. 

mane: 87 4 

manipnlas: rutae 78 23 99 1 
-os offeras 87 13 bulbos mani- 
pulos {ex corr.) 213 4 

manns: inter -us caro (coro 
trad.) crescit 271 17 'unter 
deiner Hamd* i. tibi si inter 
manus fuerit 266 7 c. ad/n.; 
^hrachium^ -um perungito id 
estbrachium 162 9; per plures 
-us hominum . . defricare 66 21 

mareeseere: sic amens -it 
116 4 Cf. macrescere 

marcor: -or (mergor trad) fit 
corporis 169 7 

marmor: morhus in genu 186 11 
saepius; de marmur v. mpra 
p. 302 

mascnlns: marrubium 277 17; 
V. ind. spec. 

mater: transl. coactio est . . 
multarum v alitudinum -er 46 is 

matrix: 1) ^wMer^'^ cummamil- 
Ia(m) -cis suae sugit, nihilprius 
debet quam -ix curari 1084,5 
2) 'voZm'; feminarum -ix ip- 
sum concipit morbum 64 23 



morbus. .contingit in femi- 
nas . . q. -cem earum magis 
prendat 66 2 tumescet -ix. 
tunc yulva nihil continet 
232 30 vulya primo tenera 
est. .non magis sanguis eqni 
fatigare potest -cem . . a primo 
tempore conceptus non fati- 
gat yulyam 233 5 
3) ^stirps^^ yenae . . in praecor- 
diis positae totius corporis 
-ces a corde descendentes in 
pedibuB 228 15 sanguinem 
detrahere de -ce: 8 20 9 3 78 14 
28815 

matnrare: v. maturiscere 

matnriseere : {vel maturescere) : 
tram. pro maturare; biduo 
autem -ce lexiyam et sicca- 
bis 289 11; intr. donec -cat 
coUectio 22 30 cum -uerit 
(collectio) 30 2 ; cf. yitium . . 
maturatuT 14 11 et cum matu- 
rum esse yideris 292 25 

medianns: ex -a yena 40 29 
-0 digito 182 7 de tribus 
neryis. .unum -um 199 23 de 
naribus cartilaginem -am 
289 17 panis emptici -um 
252 29 {cf medius p. e. 132 22) 

medicamen: hoc -en compo- 
nito 216 32 et . . commisces» 
ut faciat -en 217 4 

medicamentnm: 6 14, 15 20 15, 
16 al. 

medicina: tunc eo -ae lo- 
cum cottidie bene confricato 
246 25 nuUam alligaturam 
patiatur nisi aut tempore 
aut -a rustica sibi adhibita. 
haec est autem -a rustica 
189 12, 13 

mediocris: -ibus ambulationi- 
bus eum exercebis 82 16 

medins: -0 Hn der Mitte* ; 



INDICES. 



393 



in parte intestinorain quae 

sunt -0 positae 63 16 medio 

cubet (?) 7 8 c. adm>. 
mednlla : ex angelorum . . . qui 

ossorum et -arum viscera con- 

tenes 260 7 mcani. al. V. 

ind. spec. 
[*iiiegire (meiere): ut megire 

possit 214 22 Cf. supra p. 306 

8. meiare] 

meiare (meiere): v. suprap. 306 
meliacinns* (?) : malagma -um 

(iliacen trad., correxi ex Veg. 

V 20) 
melliceris: \LBXiyLriQlg\ 9723 1544 

206 6 {ex corr.) ; meliceris 32 28 

melcerides 1526. Cf. marisca 
melotris: ftfiXcorpfe; -ida su- 

mito et involvito . . demittito 

. . auriculam 173 7 
membrannm: saepius, v. supra 

p. 300 
men^um: ^mendacium^; lii(haec 

trad.) omnes -um adferent 

(o-fix &Xri&s'6ovaiv ovtoi') 39 2 
mens: ut existimes (aestimes 

trad.) eum suae -tis esse . . 

interdum . . quasi suae -tis 

factus adquiescit 87 22, 27 
menstmatns: ad suffusionem 

qc. pannum -um mulieris la- 

vabis et..dabis 289 16 
mensnra: cum vini austeri -is 

Atticis 109 20 179 6 lumbri- 

cos . . quasi -am Atticam 110 13 

medio unius digiti -ae 33 22 

facies colliria ad -am 282 20 
mensnrare: ad ipsam divisu- 

ram geminarum pollicem 

-ato 10 22 
merda: -am bubalam recentem 

80 7 -a caprina 296 7 med. 
V. ind. spec. 
mesocininm: (isaoyivviov; san- 

guinem mittes de venis -is 

132 11 



metasincriticns|: iistaavynQLtL' 
7i6g; |curatur . . medicamentis 
-is et purgatione 20 15 

metire: act. de coda ex me- 
diana vena -ito plus tres di- 
gitos ab ano 40 29 Cf. supra 
p. 305 

metraliter*: ^ad mensuram' 
(Veg.) ; medio climate ventris 
sagittam subicies ulterius, ut 
peritoneon ipsum aperias. m. 
facies, ne intestina laedas 67 20 

mictio {vel minctio): tendit se 
ad conatu(m) -nis 68 30 ex- 
tendit se quasi ad conamen 
-nis 70 17 lumbos exporrigit 
ad conatum -nis 148 30 de 
-ne 231 20 ; duhia minctionem 
(mixtionem trad. fort. recte; 
motionem Bu£) facis tam diu 
donec urinam faciat 71 6 
offeri -ne (mixtione trad) fa- 
cienda spatium debet 140 20 

mictnrire: simulat se posse 
-ire (micturre trad.) 168 14 

mictns: frequenter volutabit 
. . cum -u et intervallo (mer- 
vallo trad.) 139 9 

migale : tivyccXfj ; quaerere debes 
eundem -em comburere 166 17 
ipsum -em discoria 166 so 
m^. V. araneum 

militaris : quam rem . . -es equi 
. . consuescere debent 229 31 

mille: singula milia passus 8 4 

minctio: v. mictio 

minimissime(?): cibariam mi- 
nimissime (num rectius mini- 
missimam, nisi mavis cibaria 
minimissima?) dato 45 25 Cf. 
plurissimus et supra p. 305 

ministrare: fistulae. .quae ve- 
retro -at (ministrant trad.) 
142 2 pro tJ di6S(p T?}g o{jQ'/i- 
asoas 



394 



INDICES. 



mimiJire: aliqua pftra cerebri 
-abitur77s6 V. Arch. f. l Lex. 
X513 

niiiiere: intr.(?) 99 19 126 u 
204 9; c/: bI dolor nihU minti- 
erit 197 26 

minatatini : m. miztam escam 
porrigito 88 is m. cibaria 
dato 102 7 bibere m. 128 s 
m. ordeum adaugeto 140 11 
cucumerifl . . m. concisae 75 is 
radices concisas m. 107 15 
nitri contusi validissime m. 
109 7 gallam contundito m. 
176 8 stercoram adsidue et 
et m. (minutarum irad.; an 
minutatum?) reddit 166 1 
meL.fricabis m. et OYorum 
XX alba cum aqua m. adi- 
cies et. .boc m. admiscebis 
188 24,85,87 in vaso m. adi- 
cies 263 9 Cf. verba sequenUa 
et perminutatim 

miniite: v. minutus 

minutim : radicem concisam m. 
. . ex eadem radice m. (minutum 
trad.) concisa 61 80, 88 ex quo 
radices m. miscebis 109 11 
Cf minutatim 

minntnm: adv. semen (ossum) 
. . contundes m. 105 la 247 8 
cortice(m) contusum m. 176 17 
commiscebis . . nitrumm. 156 si 
ervum. .m. (in nutum trad.) 
cemito 177 si radices con- 
cides . . m. 240 15 

minntns: part. 186 87 139 is 

172 19 181 7 237 U 268 89 
285 88 sapis . . ex (et trad.) -o 
contundito 180 30 minute: 
nitri . . conteres m. 292 19 
superl. ostreum commustum 
-issime 187 8S; dubium minute 
(minus te Bue) intelligis re- 
posuisse (articulum) 192 6 



Miirifiee: baec potio et tussim 
lenit et oorpus m. resumet 
4918 mirificefacit Cf.valde 

mirmiees: n^^^rpisg vel ^fti^fii]- 
nUct yormicatianes* ; fem. 185 16 
186 18 191 88, 89, 81, 204 80 
206 7 

misellre: v. supra p. 306 

miser: ^morbidus^; coxa 8 15 
16 86 partem quae -a est 17 6 

mitigare: suffusiones . . -antur 
per inferiores yenas 9is 

mittere: sanguinem 9 10 11 26 
12 3 16 87 41 1, 18 {cf. emit- 
tere); ficus viyides in sacel- 
lione -es 81 1 ; refl. cum eius 
stentini pars foras se mislt 
122 7 

mixtio: ^coitus^; de equarum 
abortus et -nes naturaliter 
quemadmodum debeant fa- 
cere 284 s desiderare -nem 
masculi 286 s 

mobilis: cura ossa temptato, 
-ia toUito 22 1 

modiens: sal 28 is 156 S8 ole- 
um438S cedrifructum 16586; 
non -a quaestio est intelU- 
gendi 12 86 periculum non 
-um 164 38; netUr. stercoris 
-um 69 89 -um bibat 123 88; 
adv. urinam modice mittet 
69 1 Cf modus Sffnan, exi- 
guuB paiTus pusiUuB 

modns: huius -i (Haies^) caute 
intelligendi sunt 136 84 in 
huius -i dolore 71 11 oZ. cuius 
-i (^tdiis*) autem fit nitidus 
90 19 signum erit Bupra -um 
peractum esse i. 101 s 178 is 
ad -um 8(upra) s(criptum) 
112 30 acetum ad -um 292 8 
^entsprechend* ; tumini pro -o 
11318 29211 radicis semen 
ex eodem -o dato 118 is pro 



INDICES. 



395 



-0 dabis ei bibere 80 17 in 
^um axungia(e) deiciantur (of- 
fiae) 290 is ex eodem -o dato 
118 is in -um cauatici co- 
quantur 268 is postmodum 
saepma (ef, 8. v.) oleum mo-' 
do (?) meUe coctum 152 i» 
Cf. quomodo modicus 

mola: l) girat tanquam ^ost 
-am (s) 77 5 83 4 fi^t sicut 
-a 99 so 2) ^ma/a"; surculos 
laureos . . in ore ei inter -as 
mittito 96 S7 

molaris: 1) lapides -es 116 5 
160 3 171 S3. 2) -es superi- 
ores et inferiores (sc. dentes) 
242 9 ex Colum. 

molestare: ne quis eum -et 
121 is; pass. bile -abitur 
116 11 a vermibus -abitur 
136 S4 oZ. 

molestatio'*: sanguinis 373 78 is 

mollis: subst. postmodum -ia 
(sc. cibaria) dabis 7 5, S4 
-ibus cibariis uti debebunt 
7 S4 dare herbam -em coelo- 
tum 42 15 -e gramen (dato) 
42 31 al. 

moUitia: sustementes aliquid 
ex his quae -a(m) praes- 
tant 48 i 

monenteroii : itovivtsQov; intes- 
tinum qui vocatur -oron 129 6 

morsieas*: 1) adi. i. -um291ss 
2) subst pro ^morsus* (?) ilia 
sibi -is comedet 88 7 -is ho- 
minem sequitur 256 7 Gf 
s. laccosa 

morsus: 1) ^SteUe des Bisses* 
cauteriza -um 166 lo ex -u 
viperae pus solet exire 168 16 
iecur..ad -um ponis (ponit 
trad.) 168 S6 2) ^Gehiss* -um 
cludere non potest 176 S4 
8) proprie 'Biss' 131 19 16580 
(-ibus) 4) ^heissender Schmerz* 



-UB et punctionls fistulae {sc, 

urinali) ei praestant {sc. spur- 

citiae) 140 31 
mortariiim: teres (terito) in -o 

44 10 134 13 Cf pilea 
morticiniis: clavus 185 S9 197 6 

277 8, 11 

momm: polippus est maffni- 
tudine -i pusiUi {rm (lEywst 
&g avKciiLivov) 108 13 

motariiim (mutaiium) :.praeeer 
204 S6 ubimteplur. 'Ckarpie^; 
mero et oleo -a satiare 28 18 
oleo et vino saturare 191 so 
saturata aceto subcalcare 
199 S6 ex aceto et oleo eo 
looo alligare 200 ss lamel- 
lam. .pro -o imponito 204 S6 
sinum aceto et oleo et -is 
impleto 206 lo imponis et 
tramam et -a soUda 212 ss; 
mtttarinm: 199 S6 200 ss 20486 

motns: singulorum sensus et 
-UB animae in unum contuU 
232 13 

movere: si basem -erit 10 u aZ. 

muecitndo*: ^mucus^; de nari- 
buB -0 humoris effluit male 
odoratus 52 S8 Cf. muciUago 
Theodori Prisciani 

miic(c)n8: 25 ss {corr.); plur. 
de naribus -cci ei exeunt 
111 6 in naribus -ci erunt 

11016 

mucidus: neutr. siibst. pluii- 
mum -um (mucitum trad.) 
adseUatur 183 is 

mnffire: (insanus) ululat -it 87 1 

[molier: cartilaginem narum 
eius digito muUeris(?) sub- 
temperaois (?) 100 6: moUiter 
^inmisso^ temptabis Bue] 

mnlsus: siibst. quartae dech 
pro mulsum; adiciuntur pul- 
veris . . in mulsu 257 19 med. 
Cf supra p. 302 



396 



INDICES. 



miiltitndo : fomentiB. .pro -ine 
adhiberi 66 is 'tn Menge* 

mnltiis: muscae 46 7 humor 
48 82 cursio 51 li 74 19 tem- 
pore 63 18 200 25 (c/". diu) 
salivae 86 6 sanguinis de- 
tractio 87 3 sanguinem 99 24 
sanguinem . . non -um 92 2S 
menses 201 20 -is generibus 
6 16; neutr. c. gen. -um dolo- 
ris 6&8 -um stercoris 70 28 
multum adv.: alimentato . . 
non m. 82 14 sanies spissa 
et non m. 22 14 flegmata 
gracilia m. 86 so synon, co- 
piosus spissns 

mnnditer: de spina decamare 
(pulmunculum). .m. 222 so 

mnndns : equa si virginale -um 
habuerit et concipere non 
potuerit 238 29 c. adn. 

mnnire: tempora ei -ias 86 15 
-ito caput 100 16 ab articulos 
usque ad genu -itos facies et 
fasciabis 119 8 fascia -ito 
eum curabis 183 6 collirium 
. . -ito (-am trad.) ad caput 
diligenter 22 12 -ibis strato 
iumentum 216 so 

mnrinns: nam -us (color) cum 
sit in asino vulgaris 243 14 

mnrtens: nomina coloris. .ter- 
tius badeos, quartus -us 287 9 

mns: caecus 131 9 166 8, so 
praegnans 131 16 168 18 

mnsca: verruca . . quasi -ae 
amplae caput 27 24 cui -ae 
multae super tergus insident 
46 7 -am super locum cribla- 
bis et cepam Germanam super 
-as confiricas et dimittes 297 8, 9 

mnstela: 244 20, 34 (mustas 
trad.) 

mnstelinns: rutam -am et ori- 
ganum asinale 216 11 med. 
Cf, ind. spec. 



mntare: l) <si> volutare vult, 
noli -are {icvXi^ilbvov 81 iiri 
xcal^Biv) 122 10 2) si . . ab iti- 
nere calidum aqua(m) -abit 
(utabit trad.) 134 1 c. adn. 

mntarinm: v. motarium 

mntatio: morbus solet fleri ex 
aquae -ne 132 18 

mntns: auxilia . . conferet -o 
(multo trad.) animali veterino 
(ustio) 13 26 cum sit quidem 
tanta vis, quae sufferri non 
possit nisi a -o animali 13 so 

myioeephalnm (myocephalum 
trad.): iwtonitpaXov; oculum 
-um . . orbe nigredinis verruca 
fiet alta quasi muscae amplae 
caput, unde et -um dictum est 
27 22, 25 de -falio (miocefalio 
trad.) 216 

natare: a posterioribus -abit 
ambulans 1 1 6 19 V. subnatare 

natatio: -nibus (nacionibus vel 
naturcionibus trad.) uteris 
1021 1891 

natio: ^pa/rtus*; omnes iumen- 
torum. -nes et genus magis 
quadrigariorum ostendere vo- 
lui 23210 

natnra: l) proprie supracres- 
centia aliqua eztra -am sub- 
lata 14 2 2) ^genitale^; tu- 
mentes eos (testes) sumit et 
aliquando etiam -am 42 5 
emissione sanguinis divisis . . 
yenis aut ex lUfi iuxta -am 
42 26 quae dui^^natur cum 
eo -a(m) miscere 237 21 supra 
-am sub caudam venam in- 
cides 286 3 Cf. naturalis 

natnralis: l) proprie omnia. . 
-i ingenio plenius per hunc 
librum docui 232 16 vitium 
234 20 c. adn. ratio -is (co- 
lorum) 287 5 2) ^genitalis'; 



INDICES. 



397 



testiculum susuin [in] versUs 
in loco -i propelles 166 28 
magma . . in -ia loca expri- 
mito 233 26 -em purgationem 
eis contingere 236 2 Cf. ne- 
cessarius 

nataraliter: crura inligata 
habebit non n. 50 2 nervus 
. . non n. Hoc. .solutus 61 8 
ipse enim locus n. perducit 
135 7 valde enim hoc medi- 
camentum n. facit 167 4 de 
equarum abortus et mixtiones 
n. quemadmodum debeant 
facere. .in oculum. .n. clau- 
cus 234 3^ 7 isti plerumque 
n. diutumo in vita morantur 
235 20 hoc . . fieri ad Sarmatas 
n. 2361 

ne: ^ut non* annotavi vicies 
30 22 98 29, 30 116 3 167 3 
168 25 178 9 {corr.) 182 30 
184 25 199 24 201 24 2023 2118 
221 7 222 13, 21, 29 238 2 244 14 
262 16 Cf. sic 

ctm indic. duodecies 8 6 33 15 
38 24 41 14 102 6 107 13 124 17 
166 17 164 33 183 2 191 17 
23217; cum infin. 203 24 

altero loco positum (cf. su(pra 
p. 312) facito ipso die ne 
manducet 26 23 aquam facies 
ne bibat 296 24; 'si forte\T} 
aquam ostendis, ne bibere 
velit 7 8 

nebiilosiis : lacrimosum oculum 
facit ^et^ -um 26 6 

nec: 'nm' 69 is 60 4 62 20 
12615; ^ne quidem^ 61 36 3 
43 14 49 25(?) 63 9 116 2 233 13 
saepiu^; *we' 190 7 48 27 ad/n.\ 
pro ^nec-nec* cibum nec po- 
tum 46 11 110 21 114 17 
(nec cibum nec potum alihi 
e. ^. 111 6.) pabulum nec po- 



tum 159 14 et nec. .nec (xal 
oiJre. . .olnrfi) 97 9 Cf. supra 
p. 311 neque omnino deest 

necessarins : ^genitalis* locis 
-is 19 27 65 20 111 12 {Cf. na- 
turalis); proprie -um autem 
debeam et hoc scribere 237 5 

neeesse: l) c. infin. 44 20 61 15 
63 2 74 22 177 12 220 17 229 26 
234 5 2) c. coniunct. 13 10 
40 19 66 22 ; c. fut. n. erit san- 
guis eis detrahetur 39 7 3) ne- 
cesse habere: n. -ent nervi 
infestare 13 6 necesse habe- 
bimus nihil intermittere 56 19 
huic celerissime n. -ebis suc- 
currere 106 9 n. -et morbus 
introversus abscondere 196 8 
n. [est] -ebimus . . hoc obser- 
vare 229 6 n. -ent quoniam 
ad naturam patemi seminis 
reverti 234 13 n. -ebit eum 
ad vitium patemum seminis 
reverti 234 18 4) absol. hic 
morbus n. et difficile sana- 
bitur 17913 

necessitas: animadverte enim 
spissitndinem spiritus et . . 
equomm -tem 166 13 

neirites: vfiqp^trr^ff; morbus . . 
qui adpellatur -es, latine su- 
brenalis. -es erit hic eqjs. 
1517 vitio subrenali. .q. ap- 
pellatur graece -es 154 so 
vitium graece nefreten appel- 
latur latine subrenale 163 21 

nefriticns*: -i quando laxant 
valitudine 12 30 

nempe: dareherbam. .n.ieiuno, 
ne deficiant 43 29 

neqnam: morbus 51 30 78 19 
valde n. 93 25 

neqne: plane deest V. nec 

nerinns: olei 262 6 270 5 V. 
ind. spec. 

neryiosns: loca -a 1548 166 11 



398 



INDICES. 



169 18; nerTOSns: loca 16 1 
pectore 242 n ex Colum. 

neseire: c. infin. stare -it 86 7 

Bi^do: ipBa orbe (ac. oculi) 
-inifl ▼erruca fiet 27 ss un- 
gues . . fli tamen orbem -inis 
non tetigerit . . ab orbe -inis 
persequeris usque ad angxdum 
oculi 2811,16 

nimis: 1) semiu proprio 46 lo 
166 17 168 29 ut non n. ac- 
cipiat 49 s 2) ^valde^ n. assi- 
due 27 26 n. frigida 166 u 
potionibuB catarticis yel n. 
amarioribuB 66 7 

Bimius: 1) senm proprio 13 4 
46 86 47 8 697 228 80 2) 'ma- 
gnus* -a subtiUtate releyabis 
38 18 fifitulam centetalem 
-am in eam plagam subicies 
222 14 3) nimium adAO. 194 19 

nigi: n. si scierit 62 so Cf. 
8ujpra p. 311 

aitidiis: fit -us toto corpore 
90 19 c. adn. 

nocere: pass. ut ante linguam 
alliges, ne ab eo medicamento 
-^atur 181 80 qc. i. a quo- 
cunque bestiolo -itum fuerit 
216 8 plus ad -endum abun- 
dare 46 31 

BOdns: ustio incipit perrum- 
pendo dissolvere -os et laxari 
duritias 14 so curato tan- 
quam fracturam, donec -um 
f aciat. -um autem faciet 1 93 16 

noUe: imper. sanguinem ei 
deirahes . . sed noli multum 
. . et iterum . . emittes . . et 
noli multum 117 21, 8S ea 
omnia in aqua diu decoques, 
sed noli crassum facere 166 19 

non: ahimdai saepius, v. p, 311 

nonmillns: -o tempore des dif- 
ferendo 168 17 

nona: sc. hora; dato mane 



. . Tespere . . -a (none trad.) 
284 S2 

Bosos: v6cog 99 7, v. hiera 

nostras: v. auprap. 300 

noyellns: si inutilis fuerit aut 
senes aut -us 84 so scrophae 
sanguinem sed -ae 124 24 q. 
yitium et -is contingit 196 1 

noyeni: offas . . -as diumas 
dabis 46 24 

Boyitas : ne -as (herbae) . . f errore 
suo quamcunque partem cor- 
poris . . Bolvat 6 17 in -temagis 
urenda sunt haec vitia 19 20 
ordeum noYum ne dederimus 
nisi maceratum. .ut infringa- 
tur virus (virtus trad.) -tis 
229 9 

novns: superl. pro adv. in no- 
vissimo ^postremo* 66 2 87 16, 
80 [162 21J 184 16 -imo 1946 
in -imo tempore 67 11 114 81 
in -imum 66 6 usque in diem 
-imum sanitatis 200 2 -imum 
192 32 adv. 

nnmerus: -0 saepe (annotavi 
vicies sexies) ad numeros cer- 
t08 additur velut per dies -o 
septem 7 8 post dies -0 quin- 
que 8 2; eiu8 loco per quod 
^dies^ -um IX 194 6 post 
tertium -um dierum 67 16 
baccas lauri in -o XY 99 1 
ana (an trad.; aut B%ie) -o 
V 213 4 

nnnqnam: curare voles, ne n. 
suffundet 33 16 causa . . quam 
n. nemo scripsit 140 14 Cf. 
supra p. 311 

nntrire: ungues 28 9 incoma- 
tium 28 26 ex qua causa hu- 
mores interius -iuntur 31 28 ai. 

nnx: mens, ex quo medica- 
mento -cis magnitudinem . . 
dabis 114 29 tumorem emi- 
nentem mollem -cis magni- 



INDICES. 



399 



tndinein demonstrat 206 20 
pastilloB . . -cis grandis magni- 
tudinem 288 23 

ob: ob tamen caldum in fle- 
mina . . impositum sanari 35 20 
contingit autem ob hoc si 
122 6 {cf. quod); ab hoc 
ruptionem accipit vesicae, ob 
hoc quod 142 9 

obdormire: ut insudent et 
-iant 88 6 

oMnrare: intr. locus si -averit 
80 4 si totus (locus?) -averit 
17120 F. indurare praedurare 

obdureseere: ilia ei -unt et in- 
flantur 160 1 

obligare: erit autem totus -atus 
et quasi constrictus pedibus 
ambulabit. .tanquam sidera- 
tus, sic erit -atus 93i4,i8 
IxQgua -atur 108 22; refl. diU- 
genter fascia consixingito . . 
ita curato, donec se cutis -et 
221 14 

obligatio: nullam -nem hoc 
stentinum patitur intestinis 
129 6 

oblinire: ex eo -ies causam 
156 9 veretrum eis -ieris 
156 16 Gf. superoblinire 

obli^liius: pro adv. in -o inam- 
bulabit 39 26 stans in -o 46 1 
in -o tensis oculis attonite 
respiciet 110 19 tensis ocu- 
lis in -um respicit 53 8 

obolns : mens. oleo -um 41 29 

obrigeseere: si nervi -uerint 
189 4 

obripere: pro obrepere; pass, 
plerumque haec valitudo sa- 
nis contingere solet, cuitamen 
-i poterit 90 9 Cf. obstripere 

i^bfieryare: -abimus facere 5 25, 
urere 15 9 -andum erit, ut 
recte flfit 5 26 -abis ut cures 
11 21 (d. Cf. curare 



obstare: sine nullo humore 
aliquo interius -ante 24 28 
sine ulla ypochima -ante 
26 20 claucoma . . contra ip- 
sa(m) pupilla(m) -at 25 20 

obstripere : pro obstrepere ; 
qui ne (nec trad.) quidem 
error alicuius passionis vete- 
rinario ignoranti -iat 48 28 
Cf obripere 

obtalmostatus* (?) : oculumillius 
aperias ex duobus tyflodi- 
plangistris vel per -um (ob- 
talmostatuens trad.) 26 6 : m- 
best verbum graecum 6(p^ocX^ 
ILoatciTris et ipsum quantum 
8cio adJiuc ignotum, qua/re 
rectius obtabnostatem(n) Chi- 
roni trihuamus. V. tyflodi- 
plangistrum diplancistrodes 

obturare (obdurare trad.) : 1) de 
morbo -atur eius gula et ipsa 
arteria faucium 97 8 -antur 
nares 103 9 2) auriculas lana 
moUi -abis 172 28 -ato pla- 
gam stuppa[m] aut linteolo 
188 9 Cf. praeobturare 

obtnratio (obduratio trad.) : 
quae passio doloris en&agma 
dicitur quae latine -nem vo- 
catur6329 de emfraxin (corr.) 
id est de -ne 89 23 {cf. 120 22) 
V. praeobturatio 

obtnrgescere: caput a plectora 
si -serit 1705 si . . caput plec- 
tora -serit (obtruserit trad.) 
172 4 

obvolvere: lana eos (surculos) 
-es 18814 

ochia: 6xs^a\ mistiones . . q. 
appellatnr graece -ai 234 5 

ocins: adv. compar. per exer- 
citationem cibum pascuae ae- 
cipiunt vel 0. per indigestio- 
nem 58 11 



400 



INDICES. 



oelaineii*: pro ocalamen db 
oculo ductum ^Offnung^; si 
. . eniptio nata fuerit . . a co- 
rona et ungula contra -en 
{-em trad.) <i. e.> fenestellum 
facies, ai qua cartilago aut 
08 lazet. cum limpidum -en 
fuerit, Bincrisma curabis 200 

26, 27 

ociilaris: mbst. vino bono -em 
. . inponito 174 14 oculare 
24817; adi. collirium -e 24929 
hoc . . omnes res oculares 
(= morbos oculi) sanat 249 28 

oculariuiii : -um Yibianum ordi- 
narium 246 6 inde saepius 
-um {8C. adhibe) 249 22 

oculus: passim 

odiena: v. ozena 

odium: feni -um faciet 39 12 

odorari: 6Sblv; omne stercus 
-atur 122 8 -atum (odoratur 
trad) pus 103 10 

odoratus: subst. in vino leni 

l-u 92 5 

offa: passim, cf. offare 

offare*: ^offam dare^; coliculos 
madefactos -abis 75 1 offam 
per triduo dabis, axungia et 
pice liquida -as 136 23 -abis 
(cibum), ne iaiuno facias 
188 8 melle et butirum et 
axungia sine sale -abis 294 9; 
cf. curabis ei et offas dare 
ex fannae 112 9 

offensus : subst. naturale habens 
tenue corium, dum in quod 
maxime frequenter facit -us 
16 3 {idem, sed in quo -um 
164 11) 

offerre: v. supra p. 307 

oleagineus: ypochima . . colore 
-o mucco similis 25 28 

oleaticus* : curabis cataplas- 
maticis -is 21 27 



olere: -ebit ei spiritus 116 26 

olidns : habitus 45 1 umor 48 24 

omentum: ictu plagarum ten- 
sio -i et interaneorum facile 
eveniet 47 6 ex hac causa 
tensionis volutando -um rum- 
punt 63 84 volutando . . pluri- 
mum -um rumpat et fit tym- 
panites 67 7 si . . -um tendi- 
derit 137 28 quicunque autem 
levius -um vexabit sine rup- 
tura 137 29 al. 

oneoma: 8y%a)y,a; de -ate 21 16 
-ata i. e. bubona^cia^. .sunt 
autem -ata genera sex 32 24, 27 

onerare: intr. articuli -ant 
205 22 si -averit 186 22 (?) 
ind. {sed tra/ns. qc. i. articu- 
los -averit vel bases 207 s) 

oneratio : -o capitis 9 is a ce- 
rebro capitis ex -ne venit 
multa pituita 48 14 

opera: somno -am dans 115 18 

operari: de morbo propter laxa- 
tionem posteriorum partium, 
ubi morbus -atur (operitur 
trad.) 54 21 sanguis in quo 
hic morbus -atur 55 27 si 
perfrictio (perfectio trad.) . . 
in ventrem -ari coeperit 63 14 
bene cibetur {sc. equa), quae 
sic -atur (operiantur trad.) 
240 12 

operimentum : copertum di- 
mitte . . deinde abicere cum 
-is 43 7 

opertorium: -is operitur bene 
85 30 Cf. cooperimentum 

opertura: lavacris calidis et -is 
. . utere 169 10 

opiosus: V. apioBus 

opistotonus: ditKsQ^dtovog-^ 3 9 

11 24 47 11, 26 94 19 95 19 96 16 
130 20 152 22 bis 160 18 bis 
oportere: c. nom. c. inf. huic 
sanguis non -ebit detrahi 50 is 



INDICES. 



401 



opponere (obponere) : escam 
98 80 pabnlum et potionem 
113 81 fennm IIS u ster- 
cora moUia 82 la cnm tibi 
satis vismn faerit exisse san- 
goinem, fibulam -es 45 9 

ora: hnius (clavuli) -as (horas 
trad.) decusatim scalpeUo in- 
tercides 221 27 

orbita: lutum de eadem -a . . 
quod de -a. .accipitur. .loteo 
terram de -a conspargentes 
perunguent 166 80,24,86 

ordinariiis: causticum 271 20 
causticum crudxmi 276 86 

ordo: curabis -ine quomodo 
oportet 314 

organolnm (i. e. organulum): 
ossilaginem si auferes. .ipsum 
pede(m) in -0 mittis, sed ten- 
des, ut immobiUs <^sit^ 204 15 
Cf. machina 

organnm: ventris 36 88 62? 63? 

oricnla: curva 99 20; dl. auri- 
cula 

orificinm: 1) ^os' Maul; in ip- 
sis -is aspredo echino simiUs 
invenitur 67 s et labia et 
ipsa -a intumescunt 93 23 qq. 
iumentorum pravasfacies affe- 
runt aut ipsa -a {&Xq>6Qvyxot 
xal &Xq>0'JtQ6a(07tOi) 235 18 
si . . potueris eius (puUi) -um 
prendere {Xcc§6fi,svov tov 6x6- 
(uxtog) 237 11 2) ^ostiim* 
Mundung ; perfricato -um, qua 
consuerit urinam facere 158 15 

orthocolns: dQd-^TLoaXoe] de -0 
89 19 de -0 quem (quidam) 
stilosum vocant 118 17 bis 

orthopnoea: dQ&^^voia; si . . 
-am (ortonam trad.) habuerit 
. . iUa ducit vehementer 114 14 

orthopnoicns : dQd^oTcvoXn^e ; 

48 21 76 16 89 11 113 27 his 
Mulomed. Ghir., ed. Oder. 



11414 (ortot(h)onicus f>el or- 
thonicus uhique trad.) 

oscitari: ubi plus ebiberit, 
caput emittit. . -atur 109 24; 
act. si . . vermes in labiis 
habebunt, -are (obstare trad.) 
non potuerint 2849; anscitari: 
-atur 4017 74 6 

ossens: spatulam -am sub cal- 
Ucia subicies 209 si 

08Sil(l)agO: 15 1 29 11 185 14 
186 16, 16, 17 191 14, 16 203 28 
• 204 8 212 2; plm. 14 22 (?) 
267 28 269 2, 3, 14 

ossosns {i, e. ossuosus): -is et 
commissuraUbus locis 22 6 

ossnm: passim, cf. suprap. 303 

ostendere: refl. prout se -ide- 
rint causae 82 6 cum pars 
eius (polypi) se foras -erit 
103 14 videntur enim haec 
vitia tunc se -ere 179 8 ra- 
gadia . . se -ent 195 6 

[ostinm charcedonium 146 24 
c. adn.] 

OStOCOpns: daroti^Teos; 72 23,26 
(stocopus trad.) 

oxigamm: conteres bene om- 
nia in -o isto (exigaristo trad.) 
252 24: de d^vyaQiat6v voce 
nova cogitat Bue, gui ab 
d^vyccQov derivatum esse ver- 
bum quoddam d^vyuQl^eiv pu- 
tat et ByzantinQrum vocu- 
lam yaQOQiov {mus. rhenan. 
39, 420) *va,8culum liquami- 
narium^ comparat. 

ozena: Biaiva; 185 27 195 7 
282 13, 16, 19; 195 4 (ozona 
trad.) ; odienae 59 29 

paene: p. in omnibus vaUtu- 
dinibus 4 26 p. de omnibus 
membris 90 11 

pala: ^scapula*; de -a 1719 
-am eiecerit 184 17 si . . -as 
vertebla doluerit 293 30 

26 



402 



INDICES. 



palaM: inde ergo intelligis et 
p. tibi facies, quia ab arit- 
eulario vitio possessus tenetor 
{mcI B^Yvmcxov ictiv Zti ixetcct 
inb tfjg &Qd'ifltidos) 106 8 

paleata8: vide ut -mn mandn- 
cet 29610 

palUdiis: plenitadines . . male 
odoratae colore -o 104 4 

palma: -a ustionem urito 194 s 
urere . . -as in cervice 57 ss 
-as dare 9320, -am 103 8 Cf. 
Sehneiden ad Veg. 1 28, 11 

palmatim: urere 119 18 203 19 
fasciato p. introrsus 208 S8 
V. palma 

palmus: mens. mittito a rapo 
-um vel tres digitos 217 17 

palpare: quem tcunorem -atom 
intelliges camem intus esse 
30 18 cui si -are (palpebre 
i/rad.) volueris, non patiatur 
doloris aliquid 117 lo 

palpebra (palpebrum): in ipsa 
-a oculi 28 24; alias palpe- 
brum (t7. £ttpra p. 301): -um 
inferiorem 26 18; pluir, -a eius 
superiora ulterins cilia infer- 
tent 28 lo -a utraque 173 22 

palpebrare: intr. oculi non 
-ant, extensi sunt, subito 
spasmum patiuntur 294 11 

pandatile*: si q. i. pandatilia 
(pandat y^ia trod.) fecerit et 
genua laxavit 203 9 de pan- 
datilibus 186 14 (ind.) nomen 
morhi quo genu pandum fit 

pandns: articulos 193 is 

pantex: timor; si cui -io. -ex 
(patex trad.) camibus excre- 
verit . . huius prendito fora- 
mina et ferramento aperito. 
deinde incipe pulmunclum 
secare 184 21 de -ice 171 10 
Cf. pulmunculus 

papirns (papyrus): fistulae cu- 



rantur . . -0 32 12 curabis 
(fistulam) . . <per> -os 30 8 
-um subicito (per nstulam) 318 

par: morsu appetit aut -em 
Buum (^seines gleichen^) aut 
hominem 83 8 

paraeeBtesis: naQccnivtTicig; -in 
facies de ventre 67 10 123 17 
-in facere 222 11 curari per 
-in 26 24 curare -e 214 9 

paraceBteteriam : nccQaxBvtri- 
tiiQiov; subigito ulterius -um 
ita ut inter tunicas subicias 
. . vpochima . . quam capnlo 
-i depremes . . cito -um noli 
eximere . . cum videris pu- 
pillae claritatem sine ulla 
ypochima obstante , eximes 
-um 26 10, 12, 14, 20 c. adn. 
(paracenterium trad.) 

paralisis: TtaodXvaig*, ex -in 
stomaci defectione nimia con- 
tingit 100 26 

paraliticns: TtaQaXvtiTidg; 87 15 
8829 102 20 

parapresma*: naqdnQiayua; 
plur. vitia, quae inuri debe(n)t, 
-ta appellantur, quae fiunt in 
concavis testiculorum , qnas 
melliceridas appellamus 154 s 
{idem fere ex corr. ) 1 5 24 vitinm 
se profundit in plantis, quae 
-a appellantur aut melliceri- 
des, quae aquatilia vocantur 
154 20 {cf. 16 12) 

parare: nnnc etiam -abo et 
monstro 12 29 dbeol. 

parastaticare: gra^colatinum a 
naifaatatix6g derivatum ^le- 
mre'; quae res (tussis) magis 
leniter -ari potest, persanari 
non potest 120 e si sudabit, 
intelBgis eum posse -ari 128 7 
Cf. parastaticus 

para8taticn8(?): 1) si i. <men- 
tum^ . . &egerit . . fasciolam 



mDICES. 



403 



quam tenerissiiuam aceto et 
oleo madefactam diligenter 
fasciolato. deinde ex pannis 
-os (parasticos trad.) made- 
factos ab interiore parte com- 
ponito, et rursum . . fasciolato 
176 88 si. .crus fregerit, cu- 
rabis mero et oleo, lanas suc- 
oidas madefacias, fracturam 
tegebis et supra -os (para- 
sticos trad.) impones. deinde 
fasciabis , sequenti regulas 
tiliaginas supra alligabis 
19121 Cf. GaUni XVIII A 
785 affiidtsi iikv itp' ciiv dXriv 
TLS^ttliiv ansndcai, ^iXoix^v 
TtttQacKsndatQtt ^xlff^. 6 ^h 
ndtoxog iati> xahvLa vn^av^- 
xi}ff vnkg viiv aTtendatQav xaira 
lifixog «vxX^ t^ nQoamTtat %aX 
t^ Tis^paX-j ytBQtti^efUvri slg 
ti]v xat dXr^tv tijg axsndatQag 
%tX. u/nde nescio an parasce- 
pasticos ('jtaQaaxsnaatMOvg) 
vel parascepasterios (naQaaxs- 
ytaatriQiovg) legendtm sit, 
quamquam eae voces graecae et 
ipsae alihi non invenvri viden- 
tv/r. Cf. cerebellare 2) osmm 
quoddam cruris^ qc. i. ossila- 
ginem submiserit non bene, 
ex qua re -um vel genum 
longum fecerit 208 89. Gf. 
Veg. VI 1,2 in genibus para- 
staticae duae 

parcellides*: naQansQnidsg; si 
. . -es submiserint . . iosu (i. e. 
deorsum) quam genu. .tubis- 
cula ex osso nata inyenies 
190 88 de -es 186 is 

parere: pro ^apparere^-, cum 
-uerit (poUppus) 103 14 ubi 
-ere coeperit (ranunculus) 
29081 satis -ebit 2038 -ebit 
effectus 266 80 273 86 

paronieliia: naQa)wxia; levato 



ungula, ne qua -a (paro anchea 
trad.) remaneant 198 s strem- 
mam tolle sic ne qua -icia 
relinquas (paroniciarum quas 
trad.) 202 s 

parotides (parotidae) : naQO}- 
ti^sg; si -es faerint 180 1 si 
. . -ae vel strumae in callosi- 
tate permanserint 30 8 -as 
accus. 29 86 270 ii 292 16 de 
-is 170 80 Cf supra p. 304 

pars: modo in unam -tem am- 
bulant modo in alteram 102 8, s 
in -tes (inpares Bue) facias 
offas 29018; 

particnla: ex ea (porca) -as 
facito 286 u 

partiis: initium -us primum 
concipientibus 232 80 

parvns: deest (242 86 ex Col.\ 
nam 173 8 ubi parvum erit 
traditum est, scripsi pravum 
erit; cf. pravus 

pascere: intr. prodest ei ergo 
-ere 68 lo 

pascua: v. supra p. 301 

passerinns: stercus 239 18; cf 
ind. spec. 

passio: propter errorem ali- 
cuius -nis . . sanguinem de- 
trahere 6 14 ne quidem error 
alicuius -nis veterinario igno- 
ranti obstripiat 48 87 ne aspe- 
ritudo fructum incitet gingri. 
bas aut febrem aut alia(8) per 
corpus -es 43 87 si protrica- 
verit et permanserit haec -o 
44 15 alias quoque -nes et 
valitudines . . scire 47 i a2. 

passive: p. ambulabit 89 85; 
Cf ambulajre 

passnm: v. ind. spec. 

p^stillvs; 4680 796 12888 168 11 

patella: ' Kniescheibe^; si -am 
eicit 186 6, eiecerit 189 18 Cf 
cuneolus spatula 

26* 



404 



INDICES, 



patere: si inTeneris ipsum lon- 
gaonem clibano subtili -ere 

69 26 

pati : sonmiim 85 2 fariam 86 ii 
insaniam 86 25 eglipsis {i%lsl- 
'tj^Hg) 86 12 digestionem 126 1 
sim. 

patidus*: ^patens^; collirium . . 
-um vnlnus facit 32 17 ; compar. 
verginalis . . -ior fiet 65 6 Gf. 
pataluB 

patalus: sic remanet -us ex- 

talis 157 s 
paulatim: 7027 76 12 80 20 82 is 

112 19 119 9 al. p. per dies 

12318 
panlalam : adv. amurcam . . p. 

conspargito 285 8 

pauper: ^aegrotus*; in -o loco 
14 8 si -i pedes faerint 209 20 

pausare: iacens quasi videtur 
-are pusillum 66 31 voluta- 
bit ... cum mictu et inter- 
vallo quasi -et in ventre . . 
deinde porrectus -at voluta- 
tione 139 10, 12 donec dolor 
ille -et 129 3 si -averit, hac 
re sanum fit 213 31 

pecten (?) : si deiectionem -inis 
vexabitur . . color oculorum 
mutabitur et quidquid remit- 
tit, nimis humidum erit 158 27 : 
idem defectio -inis 130 31 

pectts: maac. occidito praeter 
porcum quemcunque voles 
-dem 167 9 

pedatns: male 186 13 203 6 
pedicnlosus: 130? 135 21 lin- 
guam peduglossam 285 1 

pediculus (peduclus): 'Lam'; 
tiniolae in utri (= utero) quae 
-i ab alis appellantur 681 
130 9 -os . . in praecordiis 

135 21 peduclum in intestinis 

136 8 



pegma: nfjyfia; malagma(e) -a 
265 21 

peior: v. malus 

pellieula: caput illi foveto . . 
-am nigram involves 294 15 

pendere: -et et terram pedi- 
bus timdet 98 12 tussienti io. 
-enti 164 83 si plus penderit 
(senserit trad.)^ ungulam ape- 
rire 198 1 

pendigo : curabis, ne quam inter 
nervos aut commissuras -inem 
habeat. si quam -inem invene- 
ris . . aperire curabis 184 6, 7 
diligenter -inem tollis 202 18 
omnem -inem ungulae elim- 
pidato 219 29 

penetrare: pass. ipsae duritiae 
cauteriis -entur 14 28 

penicillus (penecillus): nisi 
prius oculum clusum -o caldo 
diu vaporaveris 26 16 spon- 
giam mollem aut penecillmn 
super alligato 174 13 

penuria: cum -am cibi passi 
sunt et inediam 124 20 

per: praep.; interdum c. abl 
p. triduo p<mim p. quatriduo 
86 21 180 17 (cf. dies) p. tem- 
pore 56 9 (cf. tempus) p. nari- 
bus 48 7,9,12 5316 101 1 108 17 
28730 288 1 p. omnibus mem- 
bris 72 12 p. ore 108 16 al. 

saepissime c. acc. de cama e. g. 
p. motum maxillarum 6 25 
p. gracilitatem venarum 8 22 

. p. vetustatem 60 16 p. plures 
manus 65 21 al. 

p. unam partem 181 11 ^auf 
einer Seite^ p. aliam partem 
78 1 p. contrariam partem 
88 4 ures eum p. totos lumbos 
153 27 laborat p. viscera 11 1 si 
p. omnes tunicas sufiFusio erit 
174 21 



INDICES. 



405 



p. intervalla 64 17 p. cremen- 
tuin 82 18 112 19 p. omnem 
diligentiam 52 19 p. quatnor 
mittere (sanguinem) 200 11 

[peranf erre * : deformitas . . per- 
auferri non potest 35 89: 
^sem^per auferri Bm: jmto 
recte, nam alias ubique au- 
ferre, e. g. 67 9 83 20, 27 86 20] 

percatapsare* : *. e.per-xara^ip&v 
verhum graecolaiinum] mani- 
bus -are totum i. 50 20 mani- 
buB -are totum corpus 66 19 
xmctionibus termanticis eum 
-ato 102 27 

pereemere: haec omnia pisato 
. . et -e 153 16 

[perGlndes: nares 11921: scripsi 
praecludes] 

percolare: cancros . . olei cia- 
tos n -ato 79 2 

perconfirmare*: hac re -ata 
bene provenit 207 30 

pereoquere: sic coicies ut -atur 
263 2 

percnrare: ahsol. 13 20 23 s 
121 20 137 15 177 80; trans, 
yalitudinem 13 22 yitium67 9 
yulnera 209 19 

percassio: prioribus (pedibus) 
claudicat et -nem (ungulae) 
inspicere mollior 42 22; sed in- 
cipere Bue 'fwr den Versuch 
gehdrigen Auftretens^ 

percnssnra: curabis . . -am 
212 24 si . . ab aliqua causa 
-a fuerit 220 27 

percnssus: suhst. solis 8826 
101 23 bestioli 156 6, 11 

pereutere: yenam sagitta 10 10, 
11, 21, 24 al. trayerse securi 
celte yel flebotomo 12 11 si 
yenas yacuas a frigore <^aut 
ab^ aestu -sserit 101 14 si i. 
qc. colubra -sserit 165 7 al. ; 
part. perf. pass. si cambam 



-am habuerit 18 3 ab onere 
-um 18 24 a sidore (sole) -um 
101 12, 23 

perducere: inl/r. ipse enim lo- 
cus naturaliter -it 135 7 {d^v- 
Qosi&ovg yccQ VTtccQxovtog rot) 
tcJttov); iram. de med. -ere in 
lana 248 caldum bene -is 
medicamenta 268 14 ; sic -es 
ad sanitatem 172 10 172 33 al. 

perductilis: malagma(m) 36 12 
198 24 204 5 (productilem 
trad.)\ cf. malagmam . . in alu- 
tam perductam 211 32 

perdurare: intr. yitia . . in- 
commodando -ant 14 24 per 
tempora -at (tumor) et arti- 
culi onerant 205 21 Cf. prae-, 
indurare 

perexire: papirum subicito ita, 
ut pars -eat in os eius 31 9 

perfectio: WefecMo* Stdrkung; 
acopum ad -nem et neryorum 
dolores 260 14 hoc uteris ad 
-nem lumborum 263 4 cero- 
tum ad -nem 275 11 

perfrictio: ^Erkdltung^ a ^per- 
frigesco^ derivatum ; contin- 
gunt. .ex -nibus et ex sudori- 
bus 38 3 a -ne febricitat 45 3 
humorem malignum totius cor- 
poris et -nis 54 16 si -o (perfectio 
trad.) longi temporis concepta 
in yentrem operari coeperit 
63 13 ne aliqua pars humoris 
-nem eis inferat. mero et oleo 
perungere et perfricare eos 
oportet, ut corpora eorum 
thermasiam passa a -ne corro- 
borentur 8 8, 10 {uhi alterum 
perfrictio a perfrico derivare 
maiim) al. Cf. primitio 

perfrigatio • (perfrigidatio ?) : 
hoc autem accidit ex nimia 
perfrigatione {malim perfrigi- 
datione) 92 20 Cf. perfrigidare 



406 



INDICES. 



perfrigeseere: peifrixit 26? 

46 84 47 M 

perfri^dare*: eum in frigidam 
mittifl vel per ditimimi -abis 
208 25 Gf. perfrigatio. 

perfamentare* (i. e. perfomen- 
tare): aqna frigida rraee et 
cerebmmf testicnlos -ato (per- 
fomigato trad.) 177 9B. Gf, 
fomentare. 

pergyrare*: ventus, qnominns 
ezenndi vadnm fit, rabidns 
increscit morsnsque . . prae- 
stat -endo ijpro pergyrando) 
intestinam pro motum ali- 
cuins ^humoris^ interius ex- 
clndenaum 64 80 Cf. circum- 
girare girare 

periclitari: ne flnxu sangninis 
-etur 33 96 -uitis morituri 
signa 45 88; 70 8,88 293 10; 
ex . . vitiis . . animalia -antur 
29310 

pericnlosus: valitudo 65 18 cura 
11516 220 S; compjyr. aliis . . 
-ins (pericnlosis trad.) se 
habentibus 96 80 

periciiltim: -nm facit (-iunt) 
157 7 21619, vitae -um 142 is; 
^Versuch* (?) anima cedente 
^per> periculum 4 u 

periiifuiidere*: cancrps . . con- 
teres et brassicae -ito 79 1 

periodas : ^f^/o^o? ; hoc facien- 
dnm est altemis -is 126 18 

peripleuinoiiiciis : Tre^t^rXav^- 
viMgr, finnt -i (periplomonici 
trad.) 48 80 

perire: dum morbns -eat 285 18 

peritoneon (peritonium): nB^i- 
tSvuLov; -on ipsum aperias 
67 19 -on rumpas 123 80 -ium 
ipsnm non tetigerit 212 6 a 
qnalibet causa -eo mperit 
21215 

perminntatim: et p. exerceqne 



67 16 eum (eqnnm) promoves 
p. 75 19 76 11 coges (iubes) 
eum ambulare p. 117 18 128 86 
inambulet p. 121 19 ambula- 
tionibus brevibus p. . . ettm 
ducito 128 8 V. minutatim 

permiseere: v. supra p. 306 

permittere: -ito aperiat ocu- 
lum 25 M 

permixtio: vocabula inveninn- 
tur a -ne eorum (colonun) 
qui infra scripti sunt 287 6 

permodiens: potnm non affe- 
rendo nec -um 43 16 

pernicies: humor amurus mor- 
bomm -es 54 18 

pemiciosns: -a suhst. {cf. lac- 
cosa); ex qno -a oritur a fe- 
bribus 48 85; adi. ad tussem 
-am 254 86 

perpetnns: in -o 1768» perpe- 
tuo adv. 1201 

[perpnlcrnm: ex coni. 206 29, 
uhi trad. per prulcum] 

perrodere: in rabiem co^vef- 
sus . . praesepium -et 83 7 

perrnmpere: ustio incipit -endo 
disBolvere nodos 1480 vicinas 
partes . . -ere canteris 32 9 

persaepins: pemras p. pilum 

227 9 

persalire*: insanns . . subito 
-iet, praesepinm ex(B)ilit 77 18 

persanare: cansam 211 89, pal- 
pebmm24i (vulnus)326;quae 
res magis leniter parastati- 
cari potest, -ari non potest 
120 7 si recenti d^eris, 
-abimtnr 12016 

per8eca4*e: solves venas . . -neris 
omnes 105 B 

perseqni: vto sequi; m. enm . . 
conatus nieris . . dncere, vix 
-itnr 78 1 

perseverare: si tumor -abit 

16715 



INDICES. 



407 



[persuaderet: 169 ss c. adn.] 
persudare*: defricabis .. cor- 

pus, donec ^t 117 20 
pertendere: intr. -entes et di- 

rigentes a coUo nsque ad 

femora yenas 44 21 
perterebrare: hmnor amaras . . 

medullas eomm -aret 64 18 
pertergere: mann^m) adversa 

-ito 285 5 
^rtinere: valitado . . . in ali- 

quam partem corporis qnae 

-et 5 6 
pertransire: venae . . -eunt per 

latera gambae 12 9 
pertnndere: foraminibus cntem 

-es (pertendes trad.) 17 9 
pemngere: v. supra p. 306; 

acopo peruncto hoc 83 is 
pemrere: -as persaepius pilum 

et nares 227 9 
pessarinm : cerotum . . in -um 

27617 

pessnm: ytsa(s6v; in -0, cum 
pepererunt mulieres, suppones 
(unctionem) 259 21 

petiolns: lenem ex -is berbe- 
cinis medullam addito 176 1 

pictnra: -ae similes pinnis 
urendo formantur 14 9 

pi^entnm : contundis bene 
haec -a 288 16 

pilare : catulum lactantem occi- 
sum -atum 61 6 med. 

pilea: pro ^ptW Mdrser; con- 
tundes <(in> -am ligneam 
286 8 Gf. mortarium 

piligerare: pro ^ptlare^ t. c. 
pUos accipere ; ut possit melius 
cludere (vulnus) et -are 183 11 
omnem cervicem sanari et 
-are posse scies 183 is alapa 
(&Xa}7teiiUc) in cervice ut -et 
24611; aliter Corp. Gloss. II 
150, 47 piligerat xQi%oloyBl. 

pilnla: cypressi -as (pipulas 



trad.) ex vino veteri decoques 
288 2 

pilnpia*: videntur creare pispi- 
sam, qui -a appella[n]tur 
224 89 Cf. pispisa 

pilns: ^Haar* singul. coUeet.; 
spongiola cum aqua deducis 
post -um 6 8 ab ano . . ubi 
-UB non est 11 80 quem defri* 
cabis adversum -um 123 10 
ad -um ut cadat 244 11 ut 
-us cadat 246 s 

pingnamen: medic. qc. -inis . . 
in folliculo abundaverit 215 24 ; 
261 11 med. 

pingnitndo: ne salivas continet, 
currunt -inis (piguitudines 
trad., fort. recte nom. plur.) si- 
miles de ore 178 6 

pinna: l) proprie picturae si- 
miles -is urendo formantur 
14 10 2) ^Lanzette* -a empiema 

Si. e. iy^vriiLcc, hiempima trad.) 
acies 83 22 

piperatns: pro -o ieiunus in 
vmo tepido bibat (pastillos) 
253 6 Cf. ind. spec. 

pisare: pro ^pinaare* de med.; 
omnia -abis in pila lignea 
40 24 -ato 41 4 153 16 285 28 
-tum cum nitro 116 16 in 
uno (vino trad.) -ato 285 89 
Cf. pistare 

pispisa (pispasa)* : morbus iano- 
tu8; qc.i. abstratocancerfrigi- 
dum creaverit, q. quidam -am 
vocant 2 1 6 18 in latera -asam . . 
q. est cancer frigidum 221 8( 
si -a ceciderit, curabis sic, 
ut vulnus permiserit 222 6 
est aliud genus vuhieris, quod 
-am Buccutaneam vocant, q. 
nascitur in omnem partem 
corporis, q. est facedena. fa- 
cile hoc in dorso et lateribus 
et in coxis nascitur a plaga 



408 



INDICES. 



et ab strato 217 lo si q. i. 
caudam parietibus fricat et 
exulcerat se, sic cnrato. in 
ipBom rapmn candae invenies 
piloB, quomm extremas partes 
in ipso rapo plns demerserint. 
lii Bunt, qui yidentur creare 
-am, qui piLupia appellantur 
224 89 de rapo eligito pilos 
yalidos et tortos, in quibus 
-am intelliges esBe 246 17. 
Cf cancer 

pistare: de med. -ato 86 s 186 s 
19018 

pistilliini {vel pistillus): terito 
-o plumbeo 267 8, 6 contineto 
ad mortaria marmorea -o 
plumbeo 252 16; dubium per 
uncinum -i (pistuli trad.) de- 
iungens iumentum palpebrum 
23 26, ubi puto aliquid aliud 
in pistuli latere; sed nescio, 
quomodo chirurgi illud instru- 
mentum appeUatum fuerit: 
praeter pisculi fortasse fistuli 
(= fistulae) aut pinnuli (= pin- 
nulae i. e. pinnae) ^Lanzette* 
vn censum veniant. Cf. pinna 

pistalns: v. pistillum 

pittacinm: ytittci%iov; ponere 
7 4 222 17 al. 

pitiiita: a cerebro . . yenit multa 
-a crassa et spissa 48 u cui 
nuUa -a per nares neque per 
os effiuet 110 88; plur. fluent 
ei de naribus -ae virides 
168 si 

pitnitans*: habebit .. oculos 
-tes concavos et subductos 
humidos 44 6 

pituitas*: quae (maleos) per 
nares nuUam -tem adferet 

106 84 

pitaitosns: -a mbst. (cf lac- 
cosa) mittet crassas et -as 
22415 



pixis: nv^lg; in -da (-de) plum- 
bea habeto 269 89 277 4 con- 
trito in -am plumbeam 274 4, 
reponis 282 17 

plftga: scalpello -am directam 
das 23 18 das -as in ipso 
articulo abintro 206 88 dno 
grana salis in -a subicies 
123 8S scalpello intercides 
eam (pispasam) directis -is . . 
et sale grande eas -as coift- 
fricabis 221 si, sa hoc medi- 
camento eas -as cum lanis 
sucidis subcalcabis 222 i, 4 
in placa pittacium ponere 
curabis 7 4 

planetus: subst. -o nervum . . 
constringat totum caput 92 16 

planitia: donec se cicatrix cnm 
-a cludat 27 is ossilaginem . . 
ad -am cmris reddas 204 18 
cum iam decamaveris ad -am 
certam (pulmunculum) 211 9 

planta: ^FusssoMe^; -ae labo- 
rant ex labore viamm 16 7 
qui sunt in -is nervi laborant 
16 8 16416 morbi vitium se 

Srofondit in -is 16 18 154 8oaZ. 
inns: ut . . ungulam -am 
'possit ponere 17 6 sufEricas 
ocxdum -a manu 26 so vesi- 
ca(m) manu -a (plena trcul.) 
premito leviter 152 18 
[plasmentnm: commiscentes 
-um 169 8S corrupta] 
platoeoriasis : TcXccTvxogLccatg ; 

21 S 24 6, 14, 18f 86 26 8 
pleetora: TtXrid^SQri; 89 8 109 88 
5m 170 6 172 4 plectura 44 si 
101 14 plectoria 47 8S 68 7, 27 

164 84 

plectoria: v, plectora 
plectnra: v. plectora 
plenilnninm: hoc . . ei dabis 
usque ad -um 2416 
plenitndo: l) cibi 43 lo, ii 



INDICES. 



409 



humoris 68 7 siercoris 64 7 
sangniniB 76 20 si a labore . . 
febricitaverit . . aut frigore . . 
aut -ine deambulat 42 17 
detracta omnium virium -ine 
39 6 2) tanquam balani -inem 
facere ex sale et melle (|9aXa- 
vov Tcoiijcai i^ aXbg nccl fiiXi'- 
rog) 148 12 3) -ines profluunt 
olentes naribus grassae et 
male odoratae {ix^Qsg &7to- 
ardc^ovaLv ix r&v ^uvnrriQfov 
ncL%slg doficcg ^x^vrsg) 104 3 
4) coUirio . . subicies ad istam 
-inem (t. e. complementtm) fo- 
raminis 31 18 

plenns : uhigue cum dblativo^ ve- 
Zu^ 38 6 40 2 51 14 74 22 ; sed c. ac- 
cus. totum corpus caJorem -um 
3923; adv.compar. plenius: do- 
cere 8 29 232 15 sit tamen cura 
pl. rationabiliter quae adhibe- 
tur 13 18 scire 67 25; mperl. 
plenissime demonslarare 63 i 

pleramqne: 69 2 144 1 oZ. 

plearetiens: nXsvQtriit6g; 107 8 

plenroxistes: TeXsvgo^varrig; a- 
stulam ipsam per -em (pleu- 
roclistem trad.) secabis 212 8 

plicare: quo loco flexuram ad- 
mittit pectus -andi 9 23 

plnmbeatns {pro plumbatus): 
exinanito de mortario et coi- 
cito in -0 278 18 

plnmbens: cauterium -um fa- 
cito quadratum 178 26 

plnmbnm: 1) m^orbus in oculo 
17015 176 25 2) metallum, v, 
ind. spec. 

plnrime: abstineto i. . . quam 
pl. ab aqua 26 3 rem pl. salu- 
brem 229 31 

plnrissimns*: temis vel qua- 
temis diebus, saepissime et 
plurissimis 63 26. Cf. supra 



p. 305; Thes. gloss. s. v. com- 

Slusculos : compluressime (?) 
18: pro ^mugis^; nec p. enim 
in paupero loco, verum altius 
^urit^ duritias 14 8 pi. strin- 
gunt 14 18 p. demerserint 
224 28 

plnvialis: aqua 293 18 

plnviatiens: aqua 276 33 

podagra: 89 18 117 6 al. 

podagricns: 47 25 117 6 bla- 
teiat alienatus sanguis et facit 
non minorem (minus ? minore 
noxa Bu>e) -um 228 29 haec 
(malagma) facit ad nervomm 
grassitudines et -os 266 33 
malagmam -am 263 21 

podagrosns: unctio ad -um 
268 32 

poleiatns: dabis . . . in poscam 
-am 132 23 V. ind. spec. s. 
puleium 

policrestns: TtoXvxgriarog; po- 
tionabis eum . . . ex antidoto 
-0 7610 

polippns: TCoXvitovg morhus; 

8830 103 8 170 25 17821 Us, 24 

27 ; si q. i. -um (polibum trad.) 

factum fuerit in nasum 103 8 
ponderosns: battes de tabella 

aliqua belle -a diu (codam) 1 1 30 
pondns: uniuscuiusque -us obo- 

los [ex] temos 248 13 ad- 

misces mellis Attici -us com- 

petens 248 29 
ponere: t;. positus 
porcinns: acronum -um . . de- 

coques 61 14 camem quem- 

cunque . . . praeter -am im- 

ponito*167 7 al. 
[poristide: 1332 med. corrupt.'] 
porrigere: subinde pusillum 

-ito . . minutatim mixtam 

escam -ito 38 10, 13 
portare: refl. ^se suMinere^; 

observabis ut . . pedes cures, 



410 



INDICES. 



ut poBsit se -ftre 11 28 dolori 
-ari se non facile potest 86 17 
si se -abit 218» ciun iam 
confirmasse ▼isum fderit et 
poBse 8e -are (reportare trad.) 
218 80; pass. poBterioribus 
pedibus facilius -atur 42 88; 
act. caput Buum non portat 
294 si Cf. sufferre 

ponis: yt6Qos; ipsum-umurinae 
non uras 214 88 Cf. uredira 

posea: 23 SO 84 84 49 80 60 3 
al; puBca: 28 81 132 6 (pas- 
cuae trad.) 262 16 Cf. ind. 
8pec. 

^onitVLSipart. proHnterposittM^i 
-is sex digitifl superius 9 88 
quatuor digitis -is 10 18 

posse: abs. non durant, peri- 
culum vitae faciunt. et hi 
equi (bic qui trad.) possunt 
tamen {sc. sani fieri), hi qui 
curabunturf <^si^ salem . . im- 
ponis 199 17 facilius curari 
poterint 174 26 

possiddre: quibuscunque to- 
tum corpus causa similiter 
aliqua -erit 9 s maleos mor- 
buB si evenerit, ut aliquod i. 
-eat in grege 62 1 observabis 
ne eum rabies -eat 298 16 
in corporibus eorum, qui iam 
-essi sunt, morbus increscit 
69 2 ab articulario vitio -essus 
tenetur {^xstaL 'bnb tf)g &Qd'Ql- 
tidog) 106 9. 

post: pro/ep. de loco spongiola 
cum aqua deducis p. pilum, 
ut possit clarius eminere 
(vena) 6 7 girat tanquam p. 
molam(s) 77 6 83 4 de tem- 
pore p. numerum certum die* 
rum 717 dl. 

posteriniis*: vena (genua troci.) 
-i cubitum sinistri lateris 46 6. 
'posterinus significat regiones 



posteriores aliqua re, construi- 
ttMT ut post cum aocusatPDo 
Hn der Unksseitigen Hi/vUer- 
wand des EUenbo^ens* Bue 
Cf. vena posterinis cubitum 
187 86 loco corrupto. 

posterior: plur. subst. (sc. pe- 
des) ; a -ibus ^renduntur 160 18 
-ibuB Bummis ambulabit 228 
86 -es eum non consecuntur 
224 80 cd. 

postero: adv. 67 9 200 ss {ubi 
scripsi postremo) 210 16 298 is 
(ubi postea scripseram), 87 
29416 

postmodiim: saepe, velut 7 6, 16 
11 8 26 87 84 16 86 11 39 11 
100 1 11219 11486 11610 1661 
20718 deindep.26 87 Cf.svh 
pra p. 311 

potio: subst. passim, v. potio- 
nare ; e. g. quibus evenit dum 
potionantur, ut tussiant et 
eis Budor post -nem saper- 
veniat 164 88 

potionare: ciatum unum mix- 
tum per nares -are 61 so -are 
potione(m) potionibus v. su- 
pra p. 310 qc. . . -atum fnerit 
. . et -atum contremuerit 164 
14, 16 -atus tremet 131 6 

potionatorins*: pastillum 2619 

potinm*: ex sudore aut ex 
praecipitatione -i {sc. aquae) 
vel vini nascuntur sufusio 
4718 

potns (potum?): abstineto i. 
antepndie ab esca et -o 216 u 

prae: p.doIore62i9 1276 134 19 
16814 

praeeantatio: qui putant -nibus 
aut remediis dolorem ventris 
posse sanari 62 9 V. incan- 
tatio 

praeeidere: passim 

praecingere: acum traicies cum 



INDICES. 



411 



ipsam cntem ossnm, ita nt 
totam venam ^as 34 8 

praecipere: c. nom. c. inf. 
fieri Bangoinis detractio -iatnr 
4 86, -itnr 62 12 28 sangnis 
detractns . . eandem cansam 
liniri -itnr 6 13 ; sine inf. quare 
-itnr clerocoelicis (ferrago) 
7 12 ; c. acc. c. inf. 13 2 16 7 
35 23 52 U; c. inf. 5 16 {cf. su- 
pra p. 310) 32 8 56 li (H. 

praecipitatio: act. ex sndote 
ant ex -ne potii vel vini 
nascnntnr snfFnsio febris 47 13 

praecisnra: venam ipsam lon- 
gins qnam -a . . comprehen- 
des 33 29 religabis . . secns 
ipsam -am (recisnram Prad.) 
34 5 ad -am nervomm im- 
pones 1 93 30 f erramento prae- 
cides et canterio candenti 
-am adnres 228 8 

praetlndere {vel praeclandere) : 
visnm Inminis 25 20 sangni- 
nem 34 1 208 19 sangninis 
flnxnm 228 5 venas canterio 
174 18 loca nbi praecideris 
venam 216 4 stercoris vadnm 
64 5 partes intestinomm 63 26 
(perclndit trad.) nares 119 21 
(perclndes trad.) -nntur terri- 
giis ocnli 94 29 pnieclaiidere: 
loca . . intestinomm -nntnr ex 
iUo hnmote 64 25 

praedasio : longaonis 64 6 69 28 

praecurrere: qnae cormptio 
sangninis ex vi hnins morbi 
-it et in mednllas scapnlamm 
54 7 commixtns sangnis 4t 
per omnia arteria . . -it et in 
mednllas scapnlamm 104 15,16 

pYaedicere: si non reddiderit 
ad -icta (sc. medicamenta), 
dnces stercora 42 11 

praedurare: intr. colns qni 
-averit 70 29 Cf. per-, indnrare 



praednrescere*: si iam vete- 
merit vel -nerit (marmor) 
207 20 cnm cicatrices vnlne- 
mm soldaverint et -nerint 
(praedolnerint trad.) 209 21 
cnrato . . donec vnlnns callicia 
^nerit 219 30 

praeferre: ^t homdnm capnt 
adtendens 39 26 

praefocare: -abitnr Bimili modo 
nt ab strangnilia 29 29 nt 
capnt foras habeat et nares 
ne -etur 96 7 -abitnr et labo- 
rabit 144 7 si . . inveneris 
'-atnm longaonem . . nec valde 
patere longaonem . . -ato si- 
nuliter 70 1, e qni -atnm ven- 
trem habet 148 17 Cf. snffo- 
care. 

praefocatio: fancinm -0 et 
sinance 48 18 -nem (praefo- 
cione trad.) in anhelitu pati- 
tnr 11417 potio ad vesicae 
dolorem sive -nem (praefora- 
tionem trad.) 252 s 

praefricare: ahsol. ante -antes 

aceto 166 23 
praegnans: 131 16 168 16, 18 

239 1 al. Cf. praegnax 
praegBatns: eqnam si -am fieri 

volueris 239 17 
praegnax: pro -ans; si eqna 

-ax febricitabit 41 10 

praegyrare*: intr. ipse -at 
12910; refl. difficiliter se -at 
77 29 Cf. girare 

praemittere: et in via -ere 
(».ti?) debere et hac re sa- 
nari dixemnt 35 2 

praemixtns: cansa 13 22 de- 
monstrationes 51 22 res (» re- 
media) 52 17 herbae 58 15 ex 
aqna calida et oleo -o . . dabis 
60 18 ex -is passionibns acci- 
dentibns Texari 171 12 -is 



412 



INDICES. 



diebuB IX ab ustione primo 
uteris axungia 192 15 

praemuLtio*: epiploce dicitur 
causa in qua duorum valitu- 
dinum -o invenitur 13 4 

praeiiatiifl: pro ^ progfuttus* ; 
equuB male -us Bi erit 241 10 
equus bene -us (pedatuB trad.) 
si erit 241 17 

praeobtnrare (praeobdurare 
trad.) : quibuB venis -atis (prae- 
obduratio trad.) distentio Be- 
quitur 79 ss si q. i. -atum 
factum fuerit (iiLtpQciyiiottos 
yBvo^Livov) 121 80 halitus 
-atur 172 6. Cf. obturare 

praeobtnratio* (praeobduratio 
trad.): si q. i. emfrazin tenu- 
erit quod latine -o dicitur 
120 21 de -nes 121 30 Cf, 
obturatio 

praeoecnpare: si q. i. coleribus 
<humidis>-atumfnerit 131 26 
de fascinatione et si yolueris 
-are ne morbus accedat 163 6 
si Yolueris -are desperatam 
valitudinem, ut (et trad.) 
nihil eorum animalia pati- 
untur 

praepedire : suspendis modicum 
et post -ito (i.) 287 16 

praepeBdere: evenire solet, ut 
. . praerumpat et -at («= prae- 
pendeat) ipsum palpebrum 
23 27 cauda soluta -et 46 6 
testiculum . . -ebit 234 20 c. 
adn. 

praemmpere: intr. 23 27 (cf. 
praependere) ; trans. saepiiM, 
praesertim de ustione cauterii 
velut 14 7 23 7 35 6 205 26 
-uptis quoque fibulis curabis 
23 22 venae -uptae 34 9 sa- 
gitta -ebis cutem 188 6 -it 
xmgulam novam 210 19 al. 



praemptio: curatur causacau- 
teris candentibus, quorum -o 
capulis facta cutem praerum* 
pat 14 7 

praeseBs: adv. 24 7 (?) 42 si 

62 27 (?) 67 8 228 11 264 19 in 
-te 23 29 ex -ti 62 22 ex -tem 
148 20 ad -ns 96 so 125 20 in 
-tia 192 14 {subst.'^) herbam 
quae -ns faent 42 si 

praesentia: v. praesens 

praesepes (vel praesepium): ad 
-em 87 29 -io caput deponat 
8014 in-io 832 87 12 100 25 
-ium acc. 83 7 86 I6, 29 294 10 

praesta(n)tim*: pro ^praestan- 
ter^; hoc tibi p. (praestatim 
trad.) omnes res oculares sa- 
nat 249 28 

praestare: vulsiones eis -asse 
150 9 (loco corrupto) nihil dn- 
bium est ustionem tantum- 
modo -are posse partibns 
Buis, si cui sanguinis detractio 
suis partibus -at 12 17, 19 qnid 
ergo ustio -are possit, demon- 
strabo 13 24 al. 

praesnmptio : quorum (colorum) 
et nomma certo vocabulo con- 
tinentur sine uUa -ne coloris 
(peremptione coUiriis trad.) ab 
alterutro commixti 287 s 

praeter: simili ratione curabis 
p. ductum armum 187 18 

praeterea: superiore vena cer- 
vicis . . p. quam (^pro quam 
p. v. suprap. 312) solam ob- 
servare debeamus 73 29 id 
medicamentum p. (^prae ce- 
teris^) optimum erit 159 si 

praeterire: non tamen -eam 
haut unum (praeterea aut uno 
trad.) 10717 

praeterqnam: dentes . . asinus 
et mulus habent numero XXX, 
p. appendices 241 27 



INDIGES. 



413 



praevalidns : medicamentam 
-om 226 34 

pravitas: si qtii snper ocnlos 
aliqnam -tem habent 235 19 

praviis: -ns ambnlabit 78 20 
in latns qnomodo crancns 
102 21 {cf. transversns ambn- 
labit 40 28) sinistrae partis 
-ns factas 180 31 caput com- 
movebit, -um (parvum trad,) 
erit et dentibus firendent 
173 2 -as facies afferunt 
235 18 caudas mobiles aut 
-as ferunt 22512 Cf. depra- 
vare 

pre(lie)iidere: si quem autem 
robor a prioribus partibus 
-iderit 95 20 si quem ab ar- 
mos -iderit 152 26 sed si to- 
tum -iderit cervicem 153 8 
al.: semper prendo, in com- 
positis vero -prehendo, cf. 
supra p. 308 

pressura: cardiacus autem fit 
a nimia epifora. .et -a cordis 
a corruptione sanguinis 77 15 

primere: scito eum morbo 
pressum esse 136 14 F. ad 
pressum 

[priBiitio*(?): 'pressto'; coac- 
tio. .a labore et cogendo con- 
tingit et ex primitione (rec- 
tius perfrictione) 46 29] 

primitiniii: pro ^primitiae^ ; 

nihil autem melius facit quam 
-um ex aqua maceratum 156 15 

primus: in -0 ^z%ierst^ 21 30 
100 30, ^hesorhders* 250 2 -is 
{pro ^priorihus^) pedibus cal- 
cat 51 13 

prineijiialis: caput . . -e inter 
omnia membra corporis 15 is 
nervus . . totius corporis -is 
74 16 linguae . . quae est pr. 
omnium articulorum 104 19; 



suhst. dolores fieri. .per sin- 
gula -lium loca 62 24 

princi^ium : aqualicum . . -um 
omnium interaneorum 63 4 

pro : praep. c. acc. 28 20 33 13 
65 1 198 22 p. mortuo 100 1 
p. remedio 110 26 p. certo 
65 9 p. multitudine adhibere 
65 16 ^frequenter^ vesicam p. 
multitudine loteo plenam 71 3 
^in ih/rer ganzen Chrosse* in 
quantum p. magnitudine cor- 
poris aestimabis 82 9 

procadere (procedere, proci- 
dere): lingua eiu